พืชอนุรักษ์ ตาม พ.ร.บ.พันธุ์พืช ปี 2560

L

LEGUMINOSAE

ภาพจาก https://rigaudguitar.blogspot.com ภาพจาก https://tropical.theferns.info

Dalbergia nigra Caesalpinia echinata
พืชอนุรักษบ์ ัญชี 1 พืชอนุรกั ษบ์ ัญชี 2




Dalbergia cochinchinensis
พืชอนุรักษ์บัญชี 2

ภาพจาก https://www.1stworldtradeportal.com ภาพจาก https://www.ciel.org

Guibourtia demeusei Pericopsis elata
พืชอนุรักษ์บญั ชี 2 พืชอนุรกั ษ์บัญชี 2

พชื อนุรกั ษ์ 95

L
LEGUMINOSAE

ภาพจาก https://www.rsastf.com

Pterocarpus santalinus
พืชอนุรกั ษบ์ ญั ชี 2

ภาพจาก https://www.flickriver.com

Senna meridionalis

96 พชื อนรุ ักษ์

L

LEGUMINOSAE

ภาพจาก http://www.acousticthai.net ภาพจาก http://www.acousticthai.net

Dalbergia nigra Dalbergia latifolia
พืชอนรุ กั ษ์บญั ชี 1 พชื อนรุ ักษ์บญั ชี 2

ภาพจาก http://www.fotolog.com ภาพจาก http://img-96.umaulet.com

Guibourtia demeusei Dalbergia cochinchinensis
พชื อนรุ กั ษบ์ ัญชี 2 พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2

พืชอนรุ ักษ์ 97

L
วงศ์ LILIACEAE
(ลลิ ิอาซอี )ี


1. ชอื่ สามัญทวั่ ไป Aloes หรือ วา่ นหางจระเข้


2. ลักษณะทวั่ ไป

พืชอวบน้ำ ลม้ ลกุ อายหุ ลายปี มีลำต้นใต้ดินหรือเหนือดิน ถ้าเป็นลำต้นเหนือดิน
บางชนิดมีเนื้อไม้ ลำต้นตรง ไม่แตกกิ่ง ใบเดี่ยว รูปใบหอกกว้างหรือรูปหอกแคบ

ติดเรียงแบบสลับ หรือออกรอบข้อ บางชนิดออกแบบตรงกันข้าม โคนก้านใบแผ่กางออก
เล็กน้อย ดอก ช่อ มีดอกย่อย บางชนิดเป็นดอกเดี่ยว กลีบเล้ียงและกลีบดอก มี 3 กลีบ
สว่ นใหญ่ ดอกสมบูรณเ์ พศ ผล นิ่ม หรอื ผลแห้ง เมล็ด ขนาดเล็ก มีจำนวนมาก


3. การกระจายพันธ์ุ

วงศ์ Liliaceae มปี ระมาณ 280 สกุล ประมาณ 4,000 ชนิด เฉพาะสกุล Aloe
ทุกชนิดที่จัดเป็นพืชอนุรักษ์มีมากกว่า 500 ชนิด แพร่กระจายพันธุ์ท่ัวโลก พืชอนุรักษ์

สกุลนไ้ี ม่มถี น่ิ กำเนิดในประเทศไทย


4. สถานภาพพืชอนรุ กั ษแ์ ละกฎระเบียบทางการค้า

พชื ในวงศ์ Liliaceae ทเี่ ป็นพชื อนุรักษ์ มี 1 สกุล คอื สกลุ Aloe

พชื อนุรักษบ์ ญั ชี 1: มี 21 ชนิด ได้แก่


Aloe albida Aloe compressa Aloe helenae Aloe polyphylla

Aloe albiflora Aloe delphinensis Aloe laeta Aloe rauhii

Aloe alfredii Aloe descoingsii Aloe parallelifolia Aloe suzannae

Aloe bakeri Aloe fragilis Aloe parvula Aloe versicolor

Aloe bellatula Aloe haworthioides Aloe pillansii Aloe vossii

Aloe calcairophila

กฎระเบยี บทางการค้า ไมม่ ีข้อยกเวน้ กล่าวคือ ควบคุมทุกสว่ นของพชื ไมว่ ่าจะมี
หรือไมม่ ชี ีวติ และสว่ นท่ีแยกหรือสกดั มาจากพืชดังกลา่ ว

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ ทุกชนิดในสกุล Aloe#4 ยกเว้นว่านหางจระเข
้
Aloe vera หรือ Aloe barbadensis และชนิดที่อยู่ในบัญชี 1 ตัวอย่างชนิดพันธุ์ท่ีอยู่ใน
บัญชี 2 เชน่ Aloe ferox, Aloe albovestita, Aloe pubescens ฯลฯ


98 พืชอนุรกั ษ์

L

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ี
แยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด สปอร์ เรณู (รวมถึงกลุ่มเรณู) ต้นอ่อนที่ได้
จากการเพาะเลยี้ งเนอื้ เยอ่ื ขนสง่ ในภาชนะทปี่ ลอดเชอื้ และดอกทไ่ี ดม้ าจากการขยายพนั ธเ์ุ ทยี ม

พชื อนรุ ักษ์บัญชี 3: -

5. การใช้ประโยชน์

ปลูกเป็นไม้ประดับ บางชนิดมีสรรพคุณเป็นสมุนไพร ได้แก่ สารสกัดจากชนิด
พันธ์ุ Aloe ferox หรอื ช่อื สามญั เรยี กวา่ Cape aloe หรอื Bitter aloe นิยมนำมาเป็นสว่ น
ผสมของเครื่องสำอางบำรุงผิว ซึ่งไม่ได้รับการยกเว้นจากการควบคุมของอนุสัญญาฯ

ดังนั้น การนำเข้า ส่งออกเครื่องสำอางท่ีมีส่วนผสมของชนิดพันธุ์ดังกล่าวจะต้องมีหนังสือ
อนุญาตไซเตส


LILIACEAE

Aloe descoingsii Aloe rauhiii
พชื อนุรักษบ์ ัญชี 1 พชื อนรุ ักษ์บัญชี 1

Aloe parvula Aloe arborescens
พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 1 พืชอนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2

พืชอนุรกั ษ์ 99

L
LILIACEAE

Aloe brevifolia Aloe dorotheae Aloe erinacea
พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 2 พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2 พืชอนรุ กั ษบ์ ัญชี 2

Aloe ibitiensis Aloe mitriformis Aloe rammosisma
พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 2 พืชอนุรกั ษบ์ ัญชี 2 พืชอนุรกั ษ์บญั ชี 2

Aloe humilis ภาพจาก http://bondycandy.com
พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2
เคร่อื งสำอางท่ีมสี ว่ นผสม
100 พชื อนุรกั ษ์ Aloe ferox

พืชอนุรักษ์บญั ชี 2

M
วงศ์ MAGNOLIACEA
E (มกั โนลิอาซีอี)


1. ช่อื สามญั ทั่วไป Magnolia หรอื มณฑาดอย

2. ลกั ษณะทวั่ ไป

ไม้ยืนต้นขนาดเลก็ สูง 10-15 เมตร ใบ เดย่ี ว เรียงเวียนสลบั รูปไข่กลบั หรอื แกม
รปู ขอบขนาน ปลายใบ แหลมหรือมน โคนใบ เรียวสอบ เส้นแขนงใบ กา้ นใบยาว 4.5-8.5
เซนติเมตร โคนก้านป่อง ดอก เด่ียว ออกตามปลายก่ิง ใบประดับสีครีมอมม่วง ก้านดอก
หนา กลีบรวม สีครมี อวบหนา มี 9 กลีบ เรยี ง 3 วง รูปรหี รือรปู ขอบขนาน โคนกลีบเรยี ว
แคบ กลีบด้านในแคบและเล็กกว่าเล็กน้อย เกสรเพศผู้จำนวนมาก ปลายมีระยางค์สั้นๆ
คารเ์ พล จำนวนมาก ผลกลมุ่ รปู รี ยาว 8-15 เซนติเมตร ผลย่อยจำนวนมาก เปลอื กหนา
เมลด็ สีแดงรปู รี

3. การกระจายพนั ธ์ุ

วงศ์ Magnoliaceae มี 6 สกลุ ประมาณ 250 ชนิด กระจายพันธุ์ในเขตหนาวถงึ
เขตอบอนุ่ ในแถบเอเชยี ตะวนั ออก และทวปี อเมรกิ า สกลุ Magnolia มปี ระมาณ 242 ชนดิ
สำหรับชนิด Magnolia liliifera var. abovata พบกระจายพันธ์ุในประเทศเนปาล

จีน อินเดีย อินโดนีเซีย ลาว มาเลเซีย ปาปัวนิวกินี ฟิลิปปินส์ สิงค์โปร์ ไทย กัมพูชา

และเวียดนาม สำหรับประเทศไทยกระจายพันธ์ุในภาคเหนือที่ระดับความสูงจากน้ำทะเล
600-1,300 เมตร

4. สถานภาพพชื อนุรักษ์และกฎระเบียบทางการคา้

พชื ในวงศ์ Magnoliaceae ท่เี ป็นพชื อนรุ กั ษ์ มี 1 ชนดิ

พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 1: -

พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 3: ได้แก่ มณฑาดอย Magnolia liliifera var. abovata#1
โดยประเทศเนปาลเป็นผ้รู ้องขอใหบ้ รรจไุ ว้ในบัญชี ถ้าชนิดพนั ธด์ุ ังกล่าวสง่ ออกจากประเทศ
เนปาลจะต้องมีหนังสืออนุญาตส่งออก (CITES Export permit) แต่ถ้าพืชชนิดน้ีมาจาก
ประเทศอ่ืนจะต้องมีหนังสือรับรอง (Certificate) ว่ามีถ่ินกำเนิดมาจากประเทศท่ีไม่ได้ระบุ
ไวใ้ นบัญชี 3

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชอนุรักษ์ และส่วนท่ีแยกหรือสกัด
มาจากพืชอนรุ กั ษด์ งั กลา่ ว ยกเวน้ เมล็ด สปอร์ และเรณู (รวมถึงกลุ่มเรณ)ู ต้นอ่อนหรอื ทไี่ ด้

พชื อนุรักษ์ 101

M

จากการเพาะเล้ียงเน้ือเยื่อ ขนส่งในภาชนะท่ีปลอดเช้ือ ดอกจากต้นที่ได้มาจาก

การขยายพนั ธ์เุ ทยี ม

5. การใช้ประโยชน์

เปน็ ไมป้ ระดับ


MAGNOLIACEAE

ภาพจาก http//www.magnoliathailand.com

Magnolia liliifera var. obovata
พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 3
จากประเทศเนปาล

102 พืชอนุรักษ์

M
วงศ์ MALVACEA
E (มัลวาซอี )ี


1. ชื่อสามญั ทั่วไป Baobabs หรอื เบาบับ

2. ลักษณะท่วั ไป

ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ผลัดใบ ไม่มีหนาม ลำต้นโป่งพองคล้ายขวดแชมเปญ ลำต้น
สูงได้ถึง 30 เมตร เจริญเติบโตช้า เนื้อไม้เป็นรูพรุน ฉ่ำน้ำ กิ่งก้านบิดเบ้ียวไปมาทรงคล้าย
ราก ออกดอกในช่วงเดือน พฤษภาคม - สิงหาคม ผลรูปรี ไม่แตก เนื้อมีลักษณะเป็นเยื่อ
รสเปรยี้ วเล็กน้อย เมลด็ มกี รดไขมนั ท่มี คี ณุ ค่าทางอาหารสูง

3. การกระจายพนั ธุ์

วงศ์ Malvaceae มี 245 สกุล ประมาณ 4,465 ชนิด สกุล Adansonia

มีประมาณ 9 ชนิด มี 1 ชนิด ที่เป็นพืชอนุรักษ์ คือ Adansonia grabdidieri

เปน็ พชื เฉพาะถน่ิ ของประเทศมาดากสั การ์ พบไดใ้ นปา่ ทบึ และบรเิ วณทแี่ หง้ แลง้ ใกลก้ บั แมน่ ำ้

4. สถานภาพพชื อนรุ กั ษ์และกฎระเบยี บทางการค้า

พชื ในวงศ์ Malvaceae ที่เป็นพชื อนรุ ักษ์มี 1 ชนิด

พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 1: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ Adansonia grabdidieri#16 ช่ือสามัญของไม้ที่ทำ

การค้าเรียก เบาบับ (Baobab) กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมเมล็ด ผล น้ำมัน
และต้นที่มีชีวิต

พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 3: -

5. การใช้ประโยชน์

นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ และมีการใช้ประโยชน์จาก ผล เมล็ด เปลือกไม้ และ

เน้อื ไม้ โดยเฉพาะเมลด็ นำไปสกดั น้ำมันซ่งึ มกี รดไขมันที่มคี ณุ คา่ ทางอาหารสูง เน้อื ผลนำมา
ทำน้ำผลไมไ้ ด
้




พืชอนุรกั ษ์ 103

M
MALVACEAE


ภาพจาก https://www.tour-to-madagascar.com

ภาพจาก https://oilhoalthbenefits.com

ภาพจาก https://ibonsaiclub.forumotion.com

Adansonia grandidieri
พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 2

104 พชื อนุรกั ษ์

M
วงศ์ MELIACEA
E (เมลเิ อซีอี)


1. ชื่อสามญั ทว่ั ไป Mahoganies, Spanish cedar หรือ มะฮอกกานี

2. ลกั ษณะทว่ั ไป

ไม้ยืนต้น ผลัดใบ สูง 15-25 เมตร เรือนยอดรูปไข่หรือทรงกระบอก ทรงพุ่มทึบ
ลำต้นตรง  เปลอื กต้นสีนำ้ ตาลอมเทา เนอ้ื ไม้สีนำ้ ตาลอมเหลืองหรือแดงเข้ม  เน้อื ละเอยี ด
เหนียว  ลวดลายสวยงาม  ใบ ประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อย รูปรีเบ้ียว

โคง้ เลก็ นอ้ ย ดอกชอ่ ออกทซี่ อกใบใกลป้ ลายกง่ิ กลบี ดอกสเี หลอื งออ่ น หรอื เหลอื งแกมเขยี ว
ผล แห้งแตก รปู ไข่ เปลอื กหนาแข็ง เมล็ดขนาดเลก็ มีปีก

3. การกระจายพันธ
์ุ
วงศ์ Meliaceae มี 52 สกุล ประมาณ 699 ชนิด สกุล Swietenia มี 6 ชนิด
กระจายพันธุ์ในอเมริกาใต้ ประเทศบราซิล คอสตาริกา นิคารากัว และเม็กซิโก

สกลุ Cedrela มี 17 ชนดิ กระจายพันธใ์ุ นทวีปอเมรกิ ากลางถึงอเมริกาใต้ พืชอนุรกั ษ์วงศน์ ี้
ไม่มีถิน่ กำเนิดในประเทศไทย

4. สถานภาพพืชอนรุ กั ษ์และกฎระเบยี บทางการค้า

พืชในวงศ์ Meliaceae ท่เี ป็นพชื อนรุ ักษ์ มี 2 สกลุ 6 ชนิด

พืชอนุรกั ษบ์ ัญชี 1: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ สกุล Sweitenia มีช่ือทางการค้าว่า ไม้มะฮอกกานี
มี 3 ชนดิ ไดแ้ ก่

- ชนิด Swietenia humilis#4 กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วน

ของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนที่แยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด
สปอร์ เรณู (รวมถึงกลุ่มเรณู) ต้นอ่อนที่ได้จากการเพาะเล้ียงเนื้อเยื่อ ขนส่งในภาชนะที่
ปลอดเชื้อ และดอกทไี่ ดม้ าจากการขยายพนั ธุเ์ ทยี ม

- ชนิด Sweitenia macrophylla#6 (มะฮอกกานีใบใหญ่) เฉพาะประชากรท่ีมี
ถ่ินกำเนิดในประเทศแถบ Neotropics เท่านั้น กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมเฉพาะ

ไม้ซงุ ไมท้ ่ีเล่อื ยแลว้ ไม้แผ่นบาง และไมอ้ ดั

- ชนิด Swietenia mahagon#5 (มะฮอกกานีใบเล็ก) กฎระเบียบทางการค้า
ควบคมุ เฉพาะ ไมซ้ งุ ไม้ท่เี ลอ่ื ยแล้ว และไมแ้ ผน่ บาง


พชื อนุรักษ์ 105

M

พชื อนรุ กั ษบ์ ัญชี 3 : ไดแ้ ก่ สกุล Cedrela ช่ือสามัญทางการคา้ เรียกวา่ ไมซ้ ีดาร์
(cedar) มี 3 ชนิด ไดแ้ ก่

- ชนิด Cedrela fissilis#5 และ Cedrela lilloi#5 ประเทศโบลิเวียและบราซิล
ขอบรรจไุ วใ้ นบญั ชี 3

- ชนิด Cedrela odorata#5 ประเทศบราซิล กัวเตมาลา โคลัมเบีย โบลิเวีย

และเปรู ขอบรรจุไวใ้ นบญั ชี 3

กฎระเบียบทางการค้า โดยทั้ง 3 ชนิดดังกล่าวมีการควบคุมเฉพาะ ไม้ซุง

ไม้ท่ีเลือ่ ยแลว้ และไมแ้ ผ่นบาง

การทำการค้าชนิดพันธ์ุในบัญชีที่ 3 จะต้องมีหนังสืออนุญาตส่งออก (CITES
Export permit) จากประเทศที่ขอบรรจุชนิดพันธุ์ไว้ในบัญชีที่ 3 แต่ถ้าพืชชนิดน้ีมาจาก
ประเทศอ่ืนจะต้องมีหนังสือรับรอง (Certificate) ว่ามีถิ่นกำเนิดมาจากประเทศที่ไม่ได้ระบุ
ไวใ้ นบัญชี 3

5. การใช้ประโยชน์

พชื ในวงศ์นส้ี ่วนใหญเ่ นื้อไม้ใช้ทำเฟอรน์ เิ จอร์





MELIACEAE

ภาพจาก http://www.russianwolfwoodworks.com

Swietenia humilis
พืชอนุรักษ์บญั ชี 2

106 พชื อนุรักษ์

M

ภาพจาก https://holz-kahrs.de/mahagoni/

Swietenia macrophylla
พืชอนุรกั ษ์บัญชี 2

ภาพจาก http://dir.indiamart.com/ 107

Swietenia mahagoni
พชื อนุรกั ษบ์ ัญชี 2

พชื อนรุ กั ษ์

M

ภาพจาก http://www.rarewoodsandveneers.com

Cedrela fissilis
พชื อนรุ ักษ์บัญชี 3
จากประเทศโบลเิ วยี และบราซลิ

ภาพจาก http://www.luirig.altervista.org

Cedrela odorata
พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 3
จากประเทศบราซิล, กวั เตมาลา, โคลมั เบีย, โบลิเวีย และเปรู




108 พืชอนุรกั ษ์

N
วงศ์ NEPENTHACEA
E (เนเพนธาซีอ)ี


1. ช่อื สามัญท่ัวไป Pitcher-plants หรือ หมอ้ ข้าวหมอ้ แกงลิง นำ้ เต้าลม

2. ลกั ษณะท่ัวไป

ไม้เล้ือยเนื้อแข็ง เป็นพืชกินแมลง อิงอาศัย หรือเลื้อยไปตามพ้ืนดิน ลำต้นทรง
กระบอก มีลักษณะเป็นสันหรือเป็นปีก มี 2-4 สัน ใบ เด่ียว ออกเรียงสลับ ขอบใบม้วน
ปลายใบ ดัดแปลงเปน็ กระเปาะดักแมลง ภายในมีน้ำยอ่ ยเพ่ือยอ่ ยแมลง กระเปาะดักแมลง
มี 2 แบบ แบบท่หี นง่ึ อยูด่ า้ นล่าง มกั มรี ปู ร่างกลมหรอื รูปไข่ ปากจะหนั เข้าหาลำตน้ มปี ีกที่
ด้านท้อง 2 ปีก จากโคนไปสู่ขอบกระเปาะ มีมือเกาะตรงไม่ขด แบบที่สองปากหันหน้า
ออกจากลำต้น รูปทรงกระบอก มักจะยาวกว่ากระเปาะอันล่าง ปีกลดรูปเป็นสันหรือไม่มี
และไม่เป็นชายครุย ส่วนมือเกาะจะขด ภายในกระเปาะมีฟันและต่อมน้ำหวาน สีของ

กระเปาะสีเขียว เหลือง ส้ม ม่วง หรือแดง มักมีจุด หรือขีด ดอก ช่อ แยกแขนง หรือ

ช่อกระจะ ท่ีปลายยอดมี 6-300 ดอก ดอกแยกเพศอยู่ต่างต้นกัน กลีบรวมมี 4 กลีบ

โคนเชื่อมตดิ กนั หรือแยกจากกนั มีตอ่ มน้ำหวานบนกลีบ ผล แก่แตกมี 4 เสีย่ ง เมล็ดเลก็

3. การกระจายพนั ธ
์ุ
วงศ์ Nepenthaceae มีเพียงสกุลเดียวคือ Nepenthes ซึ่งจัดเป็นพืชอนุรักษ์

ท้ังสกุล มีประมาณ 200 ชนิด กระจายพันธ์ุในเขตคาบสมุทรมลายู ประเทศมาดากัสการ์
ออสเตรเลีย ศรีลังกา อินเดีย จีน พบมากที่เกาะบอร์เนียวและสุมาตรา พืชอนุรักษ์วงศ์นี้

มถี ่นิ กำเนิดในประเทศไทย 13 ชนิด

4. สถานภาพพชื อนรุ ักษแ์ ละกฎระเบียบทางการค้า

พืชในวงศ์ Nepenthaceae ทีเ่ ป็นพชื อนุรกั ษ์ มี 1 สกุล

พืชอนุรักษ์บญั ชี 1: มี 2 ชนดิ ได้แก่ Nepenthes khasiana และ Nepenthes
rajah กฎระเบียบทางการค้า ไม่มีข้อยกเว้น กล่าวคือ ควบคุมทุกส่วนของพืชและส่วนที่
แยกหรือสกัดมาจากพชื ดังกล่าวไม่ว่าจะมหี รอื ไม่มีชีวิต

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ ทุกชนิดในสกุล Nepenthes#4 ยกเว้นชนิดท่ีอยู่ใน
บัญชี 1 ตัวอย่างชนิดพันธ์ุบัญชี 2 เช่น Nepenthes ampullaria, Nepenthes
bicalcarata, Nepenthes mirabilis, Nepenthes rafflesiana, Nepenthes
mirabilis, Nepenthes thorelii ฯลฯ


พืชอนุรักษ์ 109

N

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ี
แยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด สปอร์ เรณู (รวมถึงกลุ่มเรณู) ต้นอ่อนที่ได้
จากการเพาะเลี้ยงเน้ือเยื่อ ขนส่งในภาชนะท่ีปลอดเช้ือ และดอกท่ีได้มาจากการขยาย

พันธุเ์ ทียม

พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 3: -


5. การใชป้ ระโยชน์


นิยมปลูกเปน็ ไมป้ ระดับ


110 พืชอนุรักษ์

N

NEPENTHACEAE

Nepenthes rajah Nepenthes khasiana Nepenthes bicalcarata
พชื อนุรกั ษบ์ ญั ชี 1 พชื อนรุ กั ษบ์ ัญชี 1 พืชอนรุ กั ษบ์ ัญชี 2

Nepenthes mirabiris Nepenthes thorelii Nepenthes ampullaria
พชื อนุรักษ์บญั ชี 2 พืชอนรุ ักษ์บญั ชี 2 พชื อนุรักษ์บญั ชี 2

พืชอนุรกั ษ์ 111

N
NEPENTHACEAE

Nepenthes truncata Nepenthes rafflesiana Nepenthes x Viking
พืชอนุรักษ์บัญชี 2 พืชอนุรกั ษ์บัญชี 2 พืชอนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2

ชอ่ ดอกเพศผู้ ช่อดอกเพศเมยี
(male florescence) (Female florescence)

112 พชื อนรุ ักษ์

O
วงศ์ OLEACEAE
(โอเลอาซีอี)


1. ช่อื สามัญทวั่ ไป Ashes

2. ลักษณะทัว่ ไป

ไม้ยืนต้นขนาดกลาง เป็นไม้ผลัดใบ สูงได้ถึง 30 เมตร ลำต้นเส้นผ่านศูนย์กลาง
ประมาณ 50 เซนติเมตร ใบเป็นใบประกอบ ใบมีขอบหยัก ใบสีเขียวและจะเปลี่ยนเป็น
สเี หลืองทองในตน้ ฤดูใบไม้ร่วง เจริญเตบิ โตได้ดใี นพ้นื ท่ที ่มี ีอากาศหนาวเย็น

3. การกระจายพนั ธ์ุ

วงศ์ Oleaceae มี 25 สกุล ประมาณ 688 ชนิด สกุล Fraxinus มีประมาณ

63 ชนิด มี 1 ชนิด ท่ีเป็นพืชอนุรักษ์ คือ Fraxinus mandshurica กระจายพันธุ์ใน
ธรรมชาติต้ังแต่ทางตอนเหนือของประเทศจีน, ประเทศเกาหลี, ประเทศญ่ีปุ่น และ

ตะวนั ออกเฉียงใต้ของประเทศรัสเซีย (เกาะซาคาลิน)

4. สถานภาพพชื อนุรกั ษ์และกฎระเบียบทางการค้า

พืชในวงศ์ Oleaceae ท่เี ป็นพชื อนรุ ักษ์มี 1 ชนดิ

พืชอนุรกั ษ์บญั ชี 1: -

พชื อนุรักษบ์ ญั ชี 2: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 3: ได้แก่ Fraxinus mandshurica #5 ชื่อสามัญ คือ
Manchurian Ash โดยประเทศรัสเซยี เปน็ ผู้ร้องขอให้บรรจไุ วใ้ นบญั ชี ถา้ ชนดิ พชื ดงั กล่าว
มาจากประเทศรัสเซียจะต้องมีหนังสืออนุญาตส่งออก (CITES Export Permit) แต่ถ้า

พืชชนิดน้ีมาจากประเทศอื่นจะต้องมีหนังสือรับรอง (Certificate) ว่ามีถ่ินกำเนิดมาจาก
ประเทศทีไ่ ม่ไดร้ ะบไุ ว้ในบัญชี 3

กฎระเบียบทางการคา้ ควบคุมไมซ้ งุ ไม้แปรรปู และแผน่ ไม้บาง

5. การใช้ประโยชน์

นยิ มปลูกเป็นไมป้ ระดบั และเนอ้ื ไมใ้ ชท้ ำเฟอร์นิเจอร์





พชื อนรุ กั ษ์ 113

O
OLEACEAE

ภาพจาก https://plantsdutchgrowers.ca

ภาพจาก ภาพจาก
https://www.wooddoorsmanufacturer.com https://www.wood-database.com

Fraxinus mandshurica
พชื อนรุ ักษ์บญั ชี 3
จากประเทศรสั เซยี

114 พืชอนุรกั ษ์

O
วงศ์ ORCHIDACEAE
(ออร์คดิ าซีอี)


1. ช่ือสามญั ทัว่ ไป Orchids หรือ กลว้ ยไม้

2. ลักษณะท่วั ไป

พืชล้มลุก อายุหลายปี ลำต้นมีหลากหลายรูปแบบ กลุ่มที่มีลักษณะเด่น คือ

มีลำต้นสว่ นท่ีโป่งพองคลา้ ยตน้ กลว้ ย เรียกวา่ ลำลกู กล้วย หรอื ลำตน้ เทียม (pseudobulb)
กลว้ ยไมแ้ ตล่ ะชนดิ มีรปู ร่างของลำตน้ เทียมที่แตกต่างกนั บางชนิดกไ็ ม่มี ส่วนลำตน้ ที่แท้จริง
มีลักษณะเป็นไหล (rhizome) เลื้อยไปตามผิววัสดุท่ีขึ้นอยู่ ใบ เดี่ยว เรียงตัวสลับ

ตรงกันข้าม บางชนิดใบลดรูปไม่เจริญ ลักษณะแผ่นใบแตกต่างกันในแต่ละชนิด ชนิดท่ีทิ้ง
ใบก่อนออกดอกมักมีแผ่นใบบาง ส่วนชนิดที่ไม่ท้ิงใบแผ่นใบมักอวบ หนา ราก มีท้ังเป็น
แบบรากอากาศ รากกึ่งอากาศ บางชนิดระบบรากเป็นแบบรากฝอยธรรมดา เรียกว่าไม้ดิน
ดอก มกี ลบี 6 กลบี แบ่งเป็น กลีบเล้ยี ง 3 กลีบ อย่วู งนอกสุด ถัดมาเป็นกลีบดอกมี 3 กลบี
กลบี ที่อยตู่ รงกลางมักมีลกั ษณะเด่นและสวยงามกวา่ กลบี อื่นๆ เรียกว่ากลีบปาก กล้วยไม้มี
ทง้ั ดอกเดย่ี วและดอกชอ่ ดอกสมบรู ณเ์ พศ ผล เปน็ ผลแหง้ แตก เมลด็ มขี นาดเลก็ จำนวนมาก

3. การกระจายพันธ์
ุ
วงศ์กล้วยไม้ (Orchidaceae) เป็นพืชวงศ์ใหญ่มีการกระจายพันธุ์ท่ัวโลก ขณะนี้
สามารถจำแนกได้ 880 สกุล ประมาณ 22,000 ชนิด ประเทศไทยเป็นถ่ินกำเนิดของ
กล้วยไมป้ ระมาณ 183 สกลุ 1,224 ชนิด

4. สถานภาพพชื อนรุ ักษ์และกฎระเบียบทางการค้า

พชื ในวงศก์ ลว้ ยไม้ (Orchidaceae) ทกุ ชนิดเป็นพืชอนุรกั ษ
์
พืชอนุรักษ์บัญชี 1: มี 2 สกุล ได้แก่ สกุลรองเท้านารี Paphiopedilum

ซ่ึงเป็นรองเท้านารีในเขตร้อนช้ืน สกุล Phragmipedium (รองเท้านารีในเขตหนาว) และ
กลว้ ยไมอ้ กี 6 ชนดิ ได้แก่ Aerangis ellisii, Dendrobium cruentum (เอ้อื งปากนกแกว้ ),
Laelia jongheana, Laelia lobata, Peristeria elata และRenanthera
imschootiana ประเทศไทยเปน็ ถน่ิ กำเนดิ ของกลว้ ยไม้รองเทา้ นารีสกุล Paphiopedilum
ซึง่ มปี ระมาณ 17-19 ชนดิ และเอื้องปากนกแกว้


พชื อนุรกั ษ์ 115

O

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิตและส่วนที่
แยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น ต้นอ่อนจากการเพาะเล้ียงเน้ือเยื่อขนส่งในภาชนะ
ทป่ี ลอดเช้ือหรอื ไมข้ วด

พืชอนรุ ักษบ์ ญั ชี 2: ไดแ้ ก่ ทกุ ชนดิ ในวงศ์ ORCHIDACEAE11#4 ยกเวน้ ชนดิ ทีอ่ ยู่
ในบัญชี 1 ตัวอย่างชนิดพันธ์ุบัญชี 2 เช่น สิงโตสยาม (Bulbophyllum siamense)

กะเรกะรอ่ น (Cymbidium aloifolium) เอือ้ งผง้ึ (Dendrobium lindleyi), วา่ นเพชรหงึ
(Grammatophyllum speciosum), ลนิ้ มงั กร (Habenaria rhodocheila), วา่ นรอ่ นทอง
(Ludisia discolor), ช้างกระ (Rhynchostylis gigantea), ฟ้ามุ่ย (Vanda coerulea)
วานลิ ลา (Vanilla planiflora) ฯลฯ

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิตและส่วนท่ี
แยกหรือสกดั มาจากพืชดงั กลา่ ว ยกเวน้ เมลด็ สปอร์ เรณู (รวมถงึ กลุม่ เรณู) ต้นอ่อนหรอื ที่
ได้จากการเพาะเล้ียงเนื้อเยื่อ ขนส่งในภาชนะที่ปลอดเช้ือ ไมต้ ดั ดอกจากตน้ ท่ไี ด้มาจากการ
ขยายพันธ์ุเทียม ฝัก ส่วนของฝัก และส่ิงที่ได้มาจากฝักของต้นที่ได้มาจากการขยาย

พันธ์ุเทยี มของกลว้ ยไมส้ กลุ Vanilla (วานลิ ลา)

กล้วยไม้ลูกผสมในบัญชี 2 ไม่ถือว่าเป็นพืชอนุรักษ์ตามพระราชบัญญัติพันธ์ุพืช
พ.ศ. 2518 และท่ีแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2535 การนำเข้า ส่งออก หรือนำผ่าน
ไม่ต้องขอหนังสืออนุญาต (CITES Permit) แต่อนุสัญญาไซเตสยังควบคุมอยู่ ดังน้ัน
กรมวิชาการเกษตรจึงออกเป็นหนังสือรับรองการส่งออกพืชลูกผสมในบัญชีแนบท้าย
อนุสัญญาฯ (Other certificate) นอกจากน้ี อนุสัญญาไซเตสยังมีข้อยกเว้นไม่ต้องขอ
หนังสืออนุญาตสำหรับกล้วยไม้ลูกผสม 4 สกุล ได้แก่ Cymbidium, Dendrobium,
Phalaenopsis และ Vanda โดยต้องปฏบิ ตั ติ ามหลักเกณฑ์ ดังต่อไปนี
้
1. ต้นกล้วยไม้ต้องมีความสมบูรณ์สม่ำเสมอเหมือนได้มาจากการขยายพันธุ์เทียม
ไม่มีลักษณะเหมือนได้มาจากป่า เช่น ลำต้นบอบช้ำ มีสภาพขาดน้ำ การเจริญเติบโต

ไมส่ มำ่ เสมอ มไี ลเคน หรอื ตะไคร่เกาะท่ีใบหรือลำต้น หรอื มีรอ่ งรอยทีเ่ กิดจากโรคและแมลง
ทำลาย

2. เงือ่ นไขการสง่ ออก

2.1 กรณีส่งออกในระยะท่ีไม่มีดอก (non-flowering state) ต้นกล้วยไม้ต้อง
บรรจุในกล่องแยกชนดิ อยา่ งนอ้ ยกลอ่ งละ 20 ตน้ หรือมากกว่า ตน้ กล้วยไม้ในแตล่ ะกล่อง
ตอ้ งมคี วามสมบรู ณส์ มำ่ เสมอ พรอ้ มกบั แนบใบรายการสนิ คา้ (invoice) ไว้ในกล่อง


116 พชื อนุรักษ์

O

2.2 กรณสี ง่ ออกในระยะทมี่ ดี อก (flowering state) แตล่ ะตน้ ตอ้ งมดี อกบานเตม็ ที่
อย่างนอ้ ยหนึ่งดอก และไมจ่ ำกัดจำนวนในการสง่ ออก โดยตดิ ป้ายช่ือที่ตน้ กลว้ ยไม้ หรอื ติด
รายละเอยี ดช่อื ลกู ผสม ช่อื ผรู้ ับและประเทศปลายทางทก่ี ลอ่ งใหช้ ัดเจน

พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 3: -

5. การใชป้ ระโยชน์

ส่วนใหญ่นิยมนำมาเป็นไม้ดอกไม้ประดับ แต่หลายชนิดมีคุณสมบัติเป็นสมุนไพร
เช่น สกุลหวาย (Dendrobium) สกุลว่านเพชรหึง (Grammatophyllum) นอกจากนี้
ประเทศไทยยงั มีการนำเข้าเทียนหมา่ (Tien Ma) หรือ Gastrodia elata มาเป็นสว่ นผสม
ของยาสมุนไพรหลายชนดิ ซง่ึ ผลติ ภัณฑท์ ีม่ กี ล้วยไม้เปน็ สว่ นผสม การนำเข้า สง่ ออกจะตอ้ ง
มีหนงั สอื อนุญาตไซเตส





พืชอนรุ กั ษ์ 117

O
ORCHIDACEAE

Dendrobium cruentum Paphiopedilum callosum Paphiopedilum exul
พืชอนรุ ักษ์บญั ชี 1 พืชอนรุ กั ษบ์ ญั ชี 1 พชื อนรุ ักษบ์ ัญชี 1

Paphiopedilum godefroyae Phragmipedium sp. Angraecum leonis
พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 1 พชื อนรุ ักษ์บัญชี 1 พืชอนรุ ักษ์บญั ชี 2

118 พชื อนุรักษ์

O

ORCHIDACEAE

Bulbophyllum lilacinum Dendrobium indivisum
พชื อนุรักษบ์ ญั ชี 2 พชื อนุรกั ษ์บัญชี 2

Grammatophyllum speciosum Habenaria rhodocheila Vanda coerulea
พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2 พืชอนรุ ักษบ์ ญั ชี 2 พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 2

ภาพจาก https://ydun.net Vanilla planifolia
พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2
Rhizome ของ Gastrodia elata
พืชอนุรักษบ์ ญั ชี 2


พชื อนรุ ักษ์ 119

O

วงศ์ OROBANCHACE
AE (โอโรบันคาซีอี)


1. ชือ่ สามัญทว่ั ไป Broomrape


2. ลกั ษณะทว่ั ไป

พืชล้มลุกอายุหลายปี อวบน้ำ เป็นพวก holoparasitic plant คือ ไม่ม
ี
คลอโรฟิลล์ เพื่อใช้ในการสังเคราะห์แสง ดำรงชีวิตโดยอาศัยน้ำและธาตุอาหารจากรากพืช
ที่อิงอาศัยอยู่ ลำต้นมีลักษณะเหมือน cone ของสน หรือผลสับปะรด สูง 40-160
เซนติเมตร ใบ บาง ขนาดเล็ก เรียงแบบเวียน ขอบใบหยักเล็กน้อย ดอกช่อ ออกท
่ี
ปลายยอด สเี หลือง มตี ง้ั แตข่ นาดเลก็ จนถงึ ขนาดกลาง ผล เป็นแบบผลแหง้ แตก (capsule)
เมล็ดมขี นาดเล็กจำนวนมาก


3. การกระจายพนั ธ์
ุ
วงศ์ Orobanchaceae มี 89 สกุล ประมาณ 1,613 ชนดิ กระจายพนั ธุ์ในเขต
อบอุ่นถึงร้อน ยกเว้นแถบตะวันออกของทวีปอเมริกาใต้ ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์

สกลุ Cistanche มปี ระมาณ 27 ชนดิ สำหรบั ชนดิ Cistanche deserticola พบกระจายพนั ธ์ุ
ในประเทศจนี และมองโกเลยี พืชอนรุ ักษช์ นิดนไ้ี มม่ ีถนิ่ กำเนิดในประเทศไทย


4. สถานภาพพืชอนุรักษ์และกฎระเบียบทางการคา้

พืชในวงศ์ Orobanchaceae ทเ่ี ป็นพชื อนุรกั ษ์ มี 1 ชนิด

พชื อนุรักษบ์ ัญชี 1: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ ชนิด Cistanche deserticola#4 กฎระเบียบ
ทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ีแยกหรือสกัดมาจาก
พืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด สปอร์ เรณู (รวมถึงกลุ่มเรณู) ต้นอ่อนท่ีได้จากการเพาะเล้ียง
เน้อื เยือ่ ขนส่งในภาชนะที่ปลอดเชื้อ และดอกทไ่ี ดม้ าจากการขยายพนั ธุ์เทียม

พืชอนุรักษบ์ ญั ชี 3: -


5. การใชป้ ระโยชน์


รากใชท้ ำยาสมุนไพร


120 พืชอนรุ ักษ์

O

OROBANCHACEAE

ภาพจาก http//www.blog.sina.com.cn

ลำต้น

ภาพจาก http//www.nutragreenbio.com/ ภาพจาก http//old.nufargo.com

Cistanche deserticola
พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2




พืชอนุรกั ษ์ 121

P


วงศ์ PALMAE (ปาล์มม)ี หรือ ARECACEAE (อะเรคาซอี ี)




1. ช่อื สามญั ท่ัวไป Palms หรือ ปาลม์

2. ลักษณะทว่ั ไป

ไม้ยืนต้น ลำต้นกลม ไม่แตกก่ิง มีข้อปล้องเห็นชัดเจน เป็นพืชใบเล้ียงเด่ียว

ใบ เดี่ยว หรือใบประกอบแบบขนนก ขนาดใหญ่ ใบอ่อนพับซ้อน ก้านใบใหญ่ ใบมักติด
เวียนอยู่ตอนปลายลำต้น ดอก ช่อ มีกาบประดับที่แข็งเหนียวขนาดใหญ่หุ้มรองรับไว้

ผล มเี นื้อนมุ่ และมเี น้อื ชั้นในแข็งมาก

3. การกระจายพันธ
ุ์
วงศ์ Palmae มปี ระมาณ 185 สกุล ประมาณ 2,522 ชนดิ กระจายพันธุ์ท่วั โลก
มีบางชนิดเป็นชนิดพันธ์ุเฉพาะถิ่น เช่น ปาล์มในประเทศมาดากัสการ์ท่ีมีสถานภาพเส่ียง
ตอ่ การใกลส้ ูญพันธุ์ พืชอนุรกั ษใ์ นวงศน์ ี้มีถิ่นกำเนดิ ในประเทศไทย

4. พืชอนุรักษ์และกฎระเบียบทางการคา้

พืชในวงศ์ Palmae ท่เี ปน็ พชื อนรุ กั ษ์ มี 9 สกุล 10 ชนิด

พชื อนุรกั ษ์บัญชี 1: มี 1 ชนดิ ได้แก่ Dypsis decipiens กฎระเบียบทางการคา้
ไมม่ ีขอ้ ยกเว้น กลา่ วคอื ควบคุมทกุ ส่วนของพืชไมว่ ่าจะมีหรอื ไม่มีชวี ติ และส่วนที่แยกหรอื
สกดั มาจากพชื ดงั กลา่ ว

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: มี 8 ชนิด ไดแ้ ก่

- ชนิด Beccariophoenix madagascariensis#4, Dypsis decaryi#4

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนที่แยกหรือ
สกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด สปอร์ เรณู (รวมถึงกลุ่มเรณู) ต้นอ่อนท่ีได้จาก
การเพาะเลีย้ งเนือ้ เย่ือ ขนส่งในภาชนะที่ปลอดเชื้อ และดอกท่ไี ด้มาจากการขยายพนั ธ์ุเทียม
(ไมร่ วมเมล็ดของชนิด Beccariophoenix madagascariensis และ Dypsis decaryi)

- ชนิด Lemurophoenix halleuxii, Marojejya darianii, Ravenea
louvelii, Ravenca rivularis, Satranala decussilvae, Voanioala gerardii

กฎระเบียบทางการค้า ไม่มีข้อยกเว้น กล่าวคือ ควบคุมทุกส่วนของพืชรวมท้ังเมล็ดและ
ส่วนทแี่ ยกหรอื สกัดมาจากพชื ดงั กลา่ วไม่ว่าจะมหี รือไม่มีชวี ติ


122 พืชอนรุ กั ษ์

P

พืชอนุรักษ์บัญชี 3: มี 1 ชนิด ไดแ้ ก่ Lodoicea maldivica#13 เฉพาะประชากร
ที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศเซเชลล์ที่เป็นผู้ร้องขอให้บรรจุไว้ในบัญชี ถ้าชนิดพันธุ์ดังกล่าว

ส่งออกจากประเทศเซเชลล์จะต้องมีหนังสืออนุญาตส่งออก (CITES Export permit)
แต่ถ้าพืชชนิดน้ีมาจากประเทศอ่ืนจะต้องมีหนังสือรับรอง (Certificate) ว่ามีถ่ินกำเนิดมา
จากประเทศท่ไี ม่ไดร้ ะบุไว้ในบัญชี 3

กฎระเบียบทางการคา้ ควบคมุ เฉพาะส่วนที่เป็นเนอ้ื ในเมล็ด (kernel) ประกอบ
ด้วยเอ็นโดสเปริ ม์ (endosperm) เนื้อของผลสด (pulp) หรือเนื้อผลแหง้ (copra) และสิ่งท่ี
แยกมาจากส่วนดังกลา่ ว

5. การใชป้ ระโยชน์

ปลูกเปน็ ไม้ประดบั สำหรบั ชนดิ Dypsis decaryi หรอื ปาลม์ สามทาง มกี ารปลูก
ในประเทศไทย โดยนำเข้ามาจากประเทศมาดากัสการ์เพ่อื ปลกู แลว้ ส่งออก


PALMAE (ARECACEAE)

ภาพจาก https://palmerabajocero.blogspot.com Beccariophoenix madagascariensis
Dypsis decipiens พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 2
พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 1


พืชอนุรักษ์ 123

P
PALMAE (ARECACEAE)

Dypsis decaryi Lemurophoenix halleuxii
พืชอนุรักษ์บญั ชี 2 พืชอนุรักษบ์ ญั ชี 2

ภาพจาก https://pacsoa.org.au ภาพจาก https://www.palmnutpages.com

Marojejya darianii Ravenea louvelii
พืชอนรุ ักษบ์ ญั ชี 2 พืชอนรุ กั ษบ์ ัญชี 2

124 พชื อนุรกั ษ์

P

PALMAE (ARECACEAE)

ภาพจาก https://www.palmen-koening.de ภาพจาก https://cdn2.arkive.org/

Ravenea rivularis Satranala decussilvae
พืชอนรุ ักษ์บญั ชี 2 พชื อนุรักษบ์ ัญชี 2

ภาพจาก https://www.palmtalk.org

Voanioala gerardii
พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2

Lodoicea maldivica 125
พืชอนรุ กั ษ์บัญชี 3
จากประเทศเซเชลล์

พชื อนรุ กั ษ์

P


วงศ์ PAPAVERACEAE (พาพาเวอราซอี )ี




1. ชอ่ื สามัญทว่ั ไป Poppy

2. ลกั ษณะทัว่ ไป

ไมพ้ ่มุ พืชล้มลุก อายุปเี ดียว หรือหลายปี ทกุ ส่วนของตน้ มขี น ใบ เดยี่ ว รูปรแี คบ
เรียงเป็นกระจุกแบบกุหลาบซ้อน สีเทาเงิน ขอบใบหยักฟันเล่ีอย ไม่มีเยื่อก้านใบ ช่อดอก
แบบกระจะ มี 4-6 ดอก/ชอ่ สีเหลือง ขนาดประมาณ 8 เซนตเิ มตร ก้านชอ่ ดอกยาวมใี บตดิ
บางครง้ั ออกเปน็ กระจกุ ผล เปน็ แบบผลแห้งแตก แขง็ เมลด็ ขนาดเลก็

3. การกระจายพนั ธ
์ุ
วงศ์ Papaveraceae มี 41 สกุล ประมาณ 920 ชนดิ กระจายตวั ในท่ีอุณหภูมิ
ปานกลางหรือกึ่งเขตร้อน พบน้อยในเขตร้อน สกุล Meconopsis มีประมาณ 45 ชนิด
ซ่ึงชนิด Meconopsis regia พบที่ประเทศเนปาล ที่ระดับความสูงจากน้ำทะเล
3,600-4,300 เมตร พชื อนรุ ักษ์ชนิดนี้ไมม่ ีถน่ิ กำเนิดในประเทศไทย

4. สถานภาพอนรุ ักษ์และกฎระเบยี บทางการค้า

พืชในวงศ์ Papaveraceae ท่ีเป็นพชื อนรุ กั ษ์ มี 1 ชนดิ

พชื อนุรกั ษบ์ ัญชี 1: -

พชื อนุรกั ษ์บัญชี 2: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 3: ได้แก่ Meconopsis regia#1 โดยประเทศเนปาลที่เป็น

ผู้ร้องขอให้บรรจุไว้ในบัญชี ถ้าชนิดพันธ์ุดังกล่าวส่งออกจากประเทศเนปาลจะต้องมีหนังสือ
อนุญาตส่งออก (CITES Export permit) แต่ถ้าพืชชนิดนี้มาจากประเทศอ่ืนจะต้องมี
หนังสือรบั รอง (Certificate) ว่ามีถิ่นกำเนิดมาจากประเทศท่ไี ม่ได้ระบไุ วใ้ นบัญชี 3

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชอนุรักษ์ และส่วนท่ีแยกหรือสกัด
มาจากพืชอนรุ ักษด์ ังกล่าว ยกเวน้ เมล็ด สปอร์ และเรณู (รวมถงึ กลมุ่ เรณู) ตน้ ออ่ นหรอื ทีไ่ ด้
จากการเพาะเล้ียงเนื้อเยื่อในสภาพปลอดเช้ือ ขนส่งในภาชนะที่ปลอดเชื้อ ดอกจากต้นท่ีได้
มาจากการขยายพนั ธุ์เทยี ม

5. การใชป้ ระโยชน์

ปลกู เป็นไม้ประดับ


126 พชื อนรุ กั ษ์

P

PAPAVERACEAE

ภาพจาก http://mononopsisworld.blogspot.com/

ภาพจาก http://www.algonet.se/ ภาพจาก http://www.pinterest.com

Meconopsis regia
พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 3
จากประเทศเนปาล




พชื อนรุ ักษ์ 127

P


วงศ์ PASSIFLORACEAE (พสั สฟิ ลอราซีอ)ี




1. ช่อื สามัญทวั่ ไป Stinking Passion Flower

2. ลักษณะทว่ั ไป

ไม้เล้ือย อวบน้ำ ลำต้นส่วนโคนมักโป่งพองเป็นรูปกรวยหรือเกือบกลม

บางชนิดมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางถึง 50 เซนติเมตร เปลือกต้นสีเขียวอมน้ำเงิน ใบ เด่ียว

รปู กลมถงึ รปู ไข่ เวา้ เปน็ สามแฉก ขอบใบเรยี บ ปลายใบแหลม มอื เกาะยาว 4-10 เซนตเิ มตร
ดอก ชอ่ ออกทซี่ อกใบ ไมม่ กี ้านช่อดอก สเี ขียว กลบี ดอกสีเขยี วอ่อนถึงขาว ดอกบานออก
กลมกว้าง ผล รปู ไขถ่ งึ รูปร
ี
3. การกระจายพนั ธุ์

วงศ์ Passifloraceae มี 27 สกุล ประมาณ 530 ชนิด มี 1 สกุล ที่เปน็ พชื อนุรักษ์
ไดแ้ ก่ สกุล Adenia มปี ระมาณ 100 ชนดิ ส่วนใหญพ่ บในเขตรอ้ น ชนิดท่ีเปน็ พชื อนรุ กั ษ์
เป็นชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่นของประเทศมาดากัสการ์ พืชอนุรักษ์สกุลนี้ไม่มีถ่ินกำเนิดใน

ประเทศไทย

4. สถานถาพพชื อนรุ ักษแ์ ละกฎระเบียบทางการค้า

พืชในวงศ์ Passifloraceae ท่ีเปน็ พชื อนรุ ักษ์ มี 1 สกลุ 3 ชนดิ

พชื อนุรักษ์บญั ชี 1: -

พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2: ไดแ้ ก่ ชนดิ Adenia fringalavensis, Adenia olaboensis
และ Adenia subsessilifolia กฎระเบยี บทางการคา้ ไมม่ ขี อ้ ยกเวน้ กลา่ วคอื ควบคมุ ทกุ สว่ น
ของพืชไมว่ ่าจะมีหรือไม่มีชวี ิต และส่วนท่แี ยกหรือสกดั มาจากพืชดังกล่าว

พืชอนรุ กั ษ์บญั ชี 3: -

5. การใช้ประโยชน์

นิยมปลูกเปน็ ไมป้ ระดับโชว์โขด หรือโชว์หวั (caudex)





128 พืชอนรุ กั ษ์

P

PASSIFLORACEAE

ภาพจาก http://www.plantesgrasses.com ภาพจาก http://www.midenpicture.com

Adenia fringalavensis Adenia olaboensis
พชื อนุรักษ์บัญชี 2 พชื อนรุ ักษ์บัญชี 2

ภาพจาก http://www.exotic-plants.de

Adenia subsessilifolia
พชื อนุรกั ษ์บัญชี 2

พืชอนุรักษ์ 129

P


วงศ์ PEDALIACEAE (เพดาลิอาซีอี)




1. ชอ่ื สามัญทวั่ ไป Sesames

2. ลกั ษณะทั่วไป

ไม้ยืนต้นขนาดเล็ก สูง 1-5 เมตร ลำต้นส่วนโคนโป่งพอง ใบ เด่ียว หยักเว้า

มขี นสขี าว กา้ นใบยาว บางชนดิ กา้ บใบและเสน้ กลางใบแดง ดอก ออกทซ่ี อกใบใกลป้ ลายยอด
กลบี ดอก สเี หลอื ง หรอื สชี มพู โคนกลบี เชอ่ื มตดิ กนั เปน็ หลอด ดา้ นในสแี ดงเขม้ หรอื เปน็ เสน้
ตามยาวสีแดง ปลายกลีบหยักเว้าเป็นห้าแฉก ผล รูปไข่ มีหนามแข็ง บางชนิดปลายหนาม
เป็นตะขอ


3. การกระจายพันธ์
ุ
วงศ์ Pedaliaceae มี 14 สกุล ประมาณ 67 ชนิด ส่วนใหญ่พบในเขตร้อน
ประเทศแถบเส้นศนู ยส์ ตู ร มี 1 สกุล ทเ่ี ป็นพชื อนุรักษ์ ไดแ้ ก่ สกุล Uncarina มปี ระมาณ
11 ชนดิ เปน็ พชื เฉพาะถ่ินของประเทศมาดากัสการ์

4. สถานภาพพชื อนรุ ักษแ์ ละกฎระเบยี บทางการค้า

พชื ในวงศ์ Pedaliaceae ที่เป็นพืชอนุรักษ์ มี 1 สกุล 2 ชนดิ

พชื อนรุ กั ษ์บัญชี 1: -

พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 2: ไดแ้ ก่ Uncarina grandidieri และ Uncarina stellulifera
กฎระเบียบทางการค้า ไม่มีข้อยกเว้น กล่าวคือ ควบคุมทุกส่วนของพืช และส่วนที่แยก
หรอื สกดั มาจากพชื ดงั กล่าวไม่วา่ จะมหี รือไม่มีชวี ิต

พืชอนรุ กั ษ์บัญชี 3: -

5. การใชป้ ระโยชน์

นิยมปลูกเป็นไม้ประดับโชว์โขด หรือโชว์หัว (caudex) แต่คนท้องถิ่นนิยมนำมา
ทำเปน็ แชมพูรกั ษารังแค หรอื ใช้ประโยชนเ์ ปน็ สมนุ ไพรพนื้ บ้าน





130 พชื อนุรกั ษ์

P

PEDALIACEAE

Uncarina grandidieri
พชื อนุรักษ์บัญชี 2

ภาพจาก http://fleurizon.com/

Uncarina stellulifera
พชื อนรุ ักษ์บญั ชี 2

พชื อนรุ กั ษ์ 131

P


วงศ์ PINACEAE (ไพเนซอี ี)




1. ชื่อสามญั ทวั่ ไป Guatemala fir หรอื สนเขา

2. ลกั ษณะทว่ั ไป

พชื จำพวกสน เปน็ ไมย้ นื ตน้ ขนาดใหญ่ สงู 2 - 10 เมตร แตกกง่ิ แบบตรงกนั ขา้ ม
หรือแบบเวียนรอบต้น เรือนยอดมักเป็นพุ่มกลม ใบ เดี่ยว อยู่รวมกันเป็นกระจุกๆ ละ
1- 8 ใบ แลว้ แตช่ นดิ มลี กั ษณะคลา้ ยเขม็ ทโี่ คนกลมุ่ ใบมกี าบเยอ่ื หมุ้ ไว้ อวยั วะสบื พนั ธเุ์ พศเมยี
มลี กั ษณะใหญเ่ ปน็ กรวยแขง็ เปน็ เกลด็ เวยี นโดยรอบ สว่ นอวยั วะสบื พนั ธเุ์ พศผมู้ ลี กั ษณะเปน็

กรวยเชน่ กนั แตม่ ขี นาดเลก็ ยาวประมาณ 0.5-6 เซนตเิ มตร เมลด็ เลก็ มปี กี 2 ขา้ ง


3. การกระจายพันธุ์

วงศ์ Pinaceae มี 11 สกุล ประมาณ 255 ชนดิ สกุล Abies ประมาณ 48 ชนิด
มีการกระจายพันธ์ุในทวีปอเมริกาเหนือและอเมริกากลาง ยุโรป เอเชีย และแอฟริกาเหนือ
ชนิด Abies guatemalensis กระจายพันธุ์ในประเทศฮอนดูรัส เม็กซิโก เอลสวาดอร์
กัวเตมาลา สกุล Pinus มีประมาณ 130 ชนิด มีกระจายพันธ์ุทั่วไปทางซีกโลกเหนือ
อเมริกากลาง แถบเทือกเขาหิมาลัย แอฟริกาตอนบน จีน ญ่ีปุ่น ไปจนถึงภูมิภาคมาเลเซีย
พืชอนุรักษว์ งศน์ ีไ้ มม่ ถี น่ิ กำเนิดในประเทศไทย


4. สถานภาพพชื อนุรักษแ์ ละกฎระเบยี บทางการคา้

พืชในวงศ์ Pinaceae ท่ีเป็นพชื อนรุ ักษ์ มี 2 ชนิด ใน 2 สกุล

พืชอนุรกั ษ์บัญชี 1: ได้แก่ ชนิด Abies guatemalensis กฎระเบียบทางการค้า
ไม่มีข้อยกเว้น กล่าวคือ ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิตและส่วนท่ีแยกหรือ
สกัดมาจากพชื ดังกลา่ ว

พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 3: ได้แก่ ชนิด Pinus koraiensis#5 โดยประเทศรัสเซียเป็น

ผู้ร้องขอให้บรรจุไว้ในบัญชี ถ้าชนิดพันธุ์ดังกล่าวส่งออกจากประเทศรัสเซียจะต้องมีหนังสือ
อนุญาตส่งออก (CITES Export permit) แต่ถ้าพืชชนิดนี้มาจากประเทศอื่นจะต้องมี
หนงั สือรับรอง (Certificate) ว่ามีถิ่นกำเนดิ มาจากประเทศทไี่ มไ่ ด้ระบไุ วใ้ นบญั ชี 3

กฎระเบียบทางการคา้ ควบคมุ เฉพาะ ไม้ซงุ ไมท้ ่ีเลอ่ื ยแลว้ และไม้แผน่ อัด

5. การใชป้ ระโยชน์

ชนดิ Abies guatemalensis เปน็ ไมป้ ระดบั เพอื่ การตกแต่งในเทศกาลคริสต์มาส
สว่ น Pinus koraiensis เปน็ ทั้งไม้ประดับ และเน้ือไมใ้ ช้ทำเฟอร์นเิ จอร์





132 พืชอนุรกั ษ์

P

PINACACEAE

ภาพจาก http://static.panoramio.com/

Abies guatemalensis
พืชอนุรกั ษบ์ ัญชี 1

ภาพจาก http://www.cnseed.org

ภาพจาก http://plants.chaletnusery.com/

Pinus koraiensis
พชื อนุรักษบ์ ญั ชี 3
จากประเทศรัสเซยี

พชื อนรุ ักษ์ 133

P


วงศ์ PODOCARPACEAE (โพโดคารป์ าซีอ)ี




1. ชือ่ สามัญทวั่ ไป Podocarps หรอื พญาไม้

2. ลกั ษณะท่ัวไป

พืชจำพวกสนชนิดหน่ึง ไม้ยืนต้น สูงถึง 15 เมตร ลำต้นแตกกิ่งจำนวนมาก

เรียงเป็นวง เปลือกต้นน้ำตาลดำ หลุดล่อนง่าย ใบ เรียงแบบเวียน มีลักษณะเรียวยาว
หรือรูปใบหอก ปลายใบแหลม อวัยวะสร้างเซลล์สืบพันธุ์แยกกันอยู่คนละต้น อวัยวะ
สืบพันธุ์ เพศผู้ (male cone) ขนาด 1-2 เซนติเมตร ออกตามซอกใบ อวัยวะสืบพันธ
ุ์
เพศเมีย (female cone) มีกาบหุ้มบริเวณโคนก้าน อวัยวะเพศเมียมีอายุประมาณ 1 ป
ี
จงึ จะสามารถสร้างละอองเกสรที่มีลกั ษณะเป็นปกี ได้ เมลด็ มีเปลือกนม่ิ หุ้ม ไมม่ ปี กี

3. การกระจายพนั ธุ์

วงศ์ Podocarpaceae มีประมาณ 20 สกุล ประมาณ 191 ชนิด

สกุล Podocarpus มีประมาณ 108 ชนิด แพร่กระจายพันธ์ุมากในแถบทวีปออสเตรเลีย
หมู่เกาะนิวคาลโี ดเนยี นิวซแี ลนด์ มีกระจายพันธ์เุ ลก็ น้อยในแถบทวีปเอเชีย และอเมรกิ าใต้
พบในป่าดงดิบทั่วไป ในที่ระดับสูงจากน้ำทะเลประมาณ 500 - 1,300 เมตร
ชนิด Podocarpus parlatorei พบแพรก่ ระจายพันธ์ใุ นประเทศอารเ์ จนตนิ า และโบลิเวีย

4. สถานภาพพืชอนุรกั ษ์และกฎระเบยี บทางการค้า

พืชในวงศ์ Podocarpaceae ทเี่ ปน็ พชื อนรุ ักษ์ มี 2 ชนิด ใน 1 สกุล

พชื อนรุ กั ษบ์ ญั ชี 1: ไดแ้ ก่ ชนดิ Podocarpus parlatorei กฎระเบยี บทางการคา้
ไมม่ ขี อ้ ยกเว้น กล่าวคอื ควบคมุ ทกุ สว่ นของพืชไม่ว่าจะมีหรือไมม่ ีชวี ิต และสว่ นท่ีแยกหรือ
สกดั มาจากพชื ดงั กลา่ ว

พืชอนุรักษ์บญั ชี 2: -

พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 3: ได้แก่ ชนิด Podocarpus neriifolius#1 โดยประเทศเนปาล
เป็นผู้ร้องขอให้บรรจุไว้ในบัญชี ถ้าชนิดพันธุ์ดังกล่าวส่งออกจากประเทศเนปาลจะต้องมี
หนงั สืออนญุ าตส่งออก (CITES Export permit) แตถ่ า้ พชื ชนดิ น้ีมาจากประเทศอ่นื จะตอ้ ง
มหี นังสอื รบั รอง (Certificate) วา่ มถี นิ่ กำเนิดมาจากประเทศท่ไี มไ่ ด้ระบไุ วใ้ นบญั ชี 3

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ี
แยกหรอื สกดั มาจากพชื ดงั กลา่ ว ยกเวน้ เมลด็ สปอร์ เรณู (รวมถงึ กลมุ่ เรณ)ู ตน้ ออ่ นทไ่ี ดจ้ าก
การเพาะเลยี้ งเนอื้ เยอ่ื ขนสง่ ในภาชนะทป่ี ลอดเชอ้ื และดอกทไี่ ดม้ าจากการขยายพนั ธเุ์ ทยี ม


134 พืชอนุรักษ์

P

5. การใชป้ ระโยชน์

ไม้ประดบั ประเภทไม้บอนไซ เนอ้ื ไมใ้ ช้ทำเฟอร์นเิ จอร
์

PODOCARPACEAE

ภาพจาก http://tropical.theferns.info

Podocarpus parlatorei
พืชอนุรกั ษ์บญั ชี 1

Podocarpus neriifolius 135
พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 3
จากประเทศเนปาล

พืชอนุรกั ษ์

P


วงศ์ PORTULACACEAE (พอร์ทูลาคาซอี ี)



1. ช่อื สามญั ท่ัวไป Portulacas, Purslanes, Lewisias หรอื วงศ์ผกั เบี้ยหนิ

2. ลักษณะทวั่ ไป

พืชลม้ ลุกอวบนำ้ อายุหลายปี มักเล้ือยไปตามพื้นดิน เนอ้ื เยื่อเป็นเมอื ก มยี างขม
การเติบโตของลำต้น แผ่กระจาย ผิวลำต้นเป็นมัน ใบ เด่ียว อวบน้ำ รูปหอกถึงเกือบกลม
ออกตรงข้าม หรือเรยี งสลับ บางชนิดเรยี งแบบกหุ ลาบซอ้ น มเี ย่อื กา้ นใบลักษณะเปน็ เสน้ ขน
ผวิ ใบมนั ดอก เดย่ี วหรอื ดอกชอ่ ถ้าเป็นดอกชอ่ จะออกเป็นกระจกุ แยกแขนง หรือเปน็ ก้อน
ตามปลายยอด หรือตามซอกใบ ถ้าดอกเด่ียวจะออกตามซอกใบ ดอกมีหลายสี กลีบดอก
บางนิ่ม ช้ำง่าย สีสดใส ผล เป็นแบบผลแห้งแตกตามขวาง หรือแตกตามพู เมล็ดมีอาหาร
สะสม รูปเลนส์ แบน

3. การกระจายพนั ธุ์

วงศ์ Portulacaceae มีประมาณ 20 สกุล ประมาณ 580 ชนิด แพร่กระจาย
พันธ์ุท่ัวโลก สกุล Anacampseros มีประมาณ 22 ชนิด พบแพร่กระจายพันธุ์ใน
แอฟรกิ าใต้ สกุล Avonia มีประมาณ 14 ชนดิ แพรก่ ระจายพนั ธใุ์ นทวีปแอฟริกา ส่วนใหญ่
พบในประเทศนามิเบีย มีบางชนิดพบในประเทศโมซัมบิค ซิมบับเว และบอสวานา

ชนิด Lewisia serrata เป็นชนิดพันธ์ุเฉพาะถ่ินของรัฐเนวาดา ประเทศสหรัฐอเมริกา

พืชอนุรักษท์ ง้ั 3 สกลุ ไมม่ ถี นิ่ กำเนิดในประเทศไทย

4. สถานภาพพชื อนุรกั ษ์และกฎระเบียบทางการค้า

พืชในวงศ์ Portulacaceae ทเ่ี ปน็ พชื อนุรกั ษ์ มี 3 สกุล กบั 1 ชนิด

พืชอนรุ กั ษ์บญั ชี 1: –

พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2: มี 2 สกลุ กบั 1 ชนดิ ได้แก่

- ทุกชนิดในสกุล Anacampseros#4 เช่น Anacampseros crinita,
Anacampseros baeseckei, Anacampseros rufescens ฯลฯ

- ทุกชนิดในสกุล Avonia#4 เช่น Avonia dinteri, Avonia recurvata ฯลฯ

- ชนดิ Lewisia serrata#4


136 พืชอนุรักษ์

P

กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนที่
แยกหรอื สกดั มาจากพชื ดงั กลา่ ว ยกเวน้ เมลด็ สปอร์ เรณู (รวมถงึ กลมุ่ เรณ)ู ตน้ ออ่ นทไ่ี ดจ้ าก
การเพาะเลยี้ งเนอ้ื เยอื่ ขนสง่ ในภาชนะทป่ี ลอดเชอ้ื และดอกทไี่ ดม้ าจากการขยายพนั ธเ์ุ ทยี ม

พชื อนรุ ักษ์บัญชี 3: –

5. การใช้ประโยชน์

เป็นไม้ประดับ


PORTULACACEAE

Anacampseros baeseckei Anacampseros rufescens
พชื อนรุ ักษบ์ ัญชี 2 พชื อนุรกั ษ์บัญชี 2

พชื อนุรักษ์ 137

P
PORTULACACEAE

Avonia dinteri Avonia quinaria
พืชอนรุ กั ษ์บัญชี 2 พชื อนรุ กั ษ์บัญชี 2

ภาพจาก http://ptech.cocolog-nifly.com

Lewisia serrata
พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 2

138 พืชอนุรักษ์

P


วงศ์ PRIMULACEAE (พริมูลาซีอ)ี




1. ชอ่ื สามญั ทว่ั ไป Cyclamens หรอื พรมิ โรส

2. ลักษณะทั่วไป

พืชล้มลุก อายุหลายปี มีหัวสะสมอาหารใตัดิน ใบและดอกเกิดจากตาท่ีอยู่ด้าน
บนของหวั  ใบ เดย่ี ว รูปเกือบกลม หรอื รูปหัวใจ ขนาดประมาณ 2 นวิ้ ขอบใบเรียบ หรอื
หยักเล็กน้อย บางชนิดใบมีลายสีเงิน หลังใบสีแดง ก้านใบยาว ดอก เด่ียว มีสีชมพู แดง
หรอื ขาว ดอกห้อยลง กลีบดอกมี 5 กลีบ หงายกลบั ข้นึ เม่ือบานจะมรี ูปรา่ งคลา้ ยผเี ส้ือ

3. การกระจายพันธุ์

วงศ์ Primulaceae มี 68 สกุล ประมาณ 2,788 ชนดิ มี 1 สกลุ ทีเ่ ป็นพืชอนรุ กั ษ์
ได้แก่ สกุล Cyclamen มีประมาณ 20 ชนิด กระจายพันธุ์แถบเมดิเตอร์เรเนียน จาก
ประเทศสเปน ถึงอิหร่าน เป็นพืชท้องถิ่นทางตอนใต้ของทวีปยุโรป ทางตะวันตกของทวีป
เอเชยี และบางสว่ นของทวปี อาฟรกิ าเหนอื พชื อนรุ กั ษส์ กลุ นไ้ี มม่ ถี ่นิ กำเนิดในประเทศไทย

4. สถานภาพพชื อนุรกั ษ์และกฎระเบียบทางการค้า

พชื ในวงศ์ Primulaceae ทีเ่ ป็นพชื อนุรกั ษ์ มี 1 สกลุ

พชื อนุรกั ษบ์ ญั ชี 1: –

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ ทุกชนิดในสกุล Cyclamen11 #4 เช่น Cyclamen
creticum, Cyclamen persicum, Cyclamen graecum, Cyclamen cilicium,
Cyclamen coum, Cyclamen purpurascens ฯลฯ กฎระเบยี บทางการคา้ ควบคุม
ทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ีแยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น
เมล็ด สปอร์ เรณู (รวมถงึ กล่มุ เรณ)ู ต้นอ่อนที่ได้จากการเพาะเลย้ี งเนือ้ เยื่อ ขนสง่ ในภาชนะ
ท่ีปลอดเช้ือ และดอกท่ีได้มาจากการขยายพันธ์ุเทียม และต้นท่ีได้จากการขยายพันธุ์เทียม
ของชนิด Cyclamen persicum แต่ข้อยกเว้นของชนิดพันธ์ุนี้ไม่รวมถึง การทำการค้าหัว
ในระยะพักตัว (dormant tuber) กล่าวคือ ถ้ามีการนำเข้า ส่งออกหัวพันธ์ุของชนิด
Cyclamen persicum จะต้องมีหนังสืออนุญาตไซเตส แต่ถ้านำเข้า ส่งออกต้นในระยะท่ี
มดี อกหรอื ไมม่ ดี อกไมต่ ้องมหี นงั สืออนุญาตไซเตส

พืชอนรุ กั ษ์บัญชี 3: –

5. การใชป้ ระโยชน์

ปลูกเป็นไม้ประดบั


พืชอนรุ กั ษ์ 139

P
PRIMULACEAE

Cyclamen sp. ภาพจาก http://www.edgewoodgardens.net.com
พชื อนุรกั ษ์บัญชี 2
Cyclamen coum
พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 2

ภาพจาก http://www.en.wikipedia.org ภาพจาก http://www.en.wikipedia.org

Cyclamen hederifolium Cyclamen purpurascens
พืชอนุรกั ษบ์ ญั ชี 2 พืชอนรุ ักษบ์ ัญชี 2

ภาพจาก http://www.srgc.org.uk/ ภาพจาก http://d3t0t2nqwmr1c9.cloudfront.net/

หวั Cyclamen persicum ต้นพร้อมดอก
พชื อนุรกั ษบ์ ัญชี 2 Cyclamen persicum

140 พืชอนุรักษ์ ไม่ใชพ่ ชื อนรุ กั ษ์

R


วงศ์ RANUNCULACEAE (รานุนคูลาซีอ)ี




1. ชือ่ สามญั ท่ัวไป Golden seals, Yellow adonis, Yellow root หรือพวงแกว้ กุดน่ั

2. ลกั ษณะทว่ั ไป

พชื ล้มลกุ อายหุ ลายปี ไม้เล้อื ย หรือไมพ้ ุ่ม ตน้ สูง 10-50 เซนติเมตร เนือ้ ไม้อ่อน
บางชนิดลำตน้ มขี น มเี หงา้ และหัวใตด้ ิน ใบ เดย่ี ว ตดิ เรยี งแบบสลบั ใบแฉกแบบน้ิวมือ หรอื
ใบเป็นเส้น ขอบใบจัก ก้านใบแผ่ออกเป็นกาบ ไม่มีหูใบ ช่อดอก แบบกระจุกแยกแขนง
บางชนดิ เป็นดอกเดย่ี ว สีเหลอื ง หรอื ขาวออกตามปลายยอด ดอกสมบรู ณเ์ พศ กลบี เลยี้ งมี
ลักษณะคล้ายกลีบดอกแต่สีแตกต่างกัน กลีบดอกมี 5 กลีบ หรืออาจลดรูปเป็นต่อมเล็กๆ
เป็นถุง หรือเป็นเกล็ด ผล แบบผลกลุ่ม มีผลย่อยแบบแก่แตกแนวเดียว เมล็ด ล่อนมีเนื้อ
มจี ำนวนมาก

3. การกระจายพนั ธุ
์
วงศ์ Ranunculaceae มปี ระมาณ 65 สกุล ประมาณ 2,377 ชนดิ สกลุ Adonis
มีประมาณ 32 ชนิด สกุล Hydrastis มีเพียงชนิดเดียว คือ Hydrastis canadensis
เป็นพืชเฉพาะถ่ินของรัฐโอไฮโอ ประเทศสหรัฐอเมริกา พืชอนุรักษ์ท้ัง 2 สกุลน้ี
ไมม่ ถี น่ิ กำเนิดในประเทศไทย

4. สถานภาพพชื อนุรกั ษ์และกฎระเบยี บทางการค้า

พืชในวงศ์ Ranunculaceae ท่เี ป็นพชื อนรุ ักษม์ ี 2 ชนดิ ใน 2 สกลุ

พชื อนุรักษบ์ ัญชี 1: -

พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 2: มี 2 ชนิด ไดแ้ ก่

- ชนิด Adonis vernalis#2 กฎระเบียบทางการค้า ควบคุมทุกส่วนของพืชและ
สิ่งที่แยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว ยกเว้น เมล็ด เรณู และผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปท่ีบรรจุ
หีบห่อพร้อมจำหน่ายแบบปลีก กล่าวคือ การนำเข้า ส่งออกทุกส่วนของพืช และสิ่งท่ีแยก
หรือสกัดจากพืชดังกล่าว จะต้องมีหนังสืออนุญาตไซเตส แต่ถ้าเป็นผลิตภัณฑ์ที่สำเร็จรูปได้
มาจากชนิดนจ้ี ะไม่ถูกควบคุมโดยอนุสัญญา

- ชนิด Hydrastis canadensis#8 กฎระเบยี บทางการคา้ ควบคุมเฉพาะทุกสว่ น
บางส่วน และผงที่ไดจ้ ากสว่ นที่อยใู่ ตด้ นิ (เชน่ ราก เหง้า) กลา่ วคอื การนำเข้า สง่ ออกสว่ นที่
อยู่ใต้ดิน เช่น ราก เหง้า รวมถึงผงที่บดมาจากรากและเหง้าดังกล่าว จะต้องมีหนังสือ
อนุญาตไซเตส แตถ่ ้าเป็นผลติ ภัณฑ์ท่ไี ดม้ าจากชนดิ นีจ้ ะไมถ่ ูกควบคมุ โดยอนุสัญญา

พชื อนรุ กั ษ์บญั ชี 3: -

5. การใช้ประโยชน์

เปน็ พชื สมุนไพร


พชื อนุรกั ษ์ 141

R
RANUNCULACEAE

ภาพจาก http://luirig.altervista.org ภาพจาก http://luirig.altervista.org

Adonis vernalis
พชื อนุรกั ษ์บญั ชี 2

ภาพจาก http://www.motherearthliving.com/

เหง้า

ภาพจาก http://blog.chestnutherbs.com/

ภาพจาก http://www.gaiagarden.com/

ผงทบ่ี ดจากเหงา้
Hydrastis canadensis

พชื อนรุ ักษบ์ ญั ชี 2

142 พืชอนรุ กั ษ์

R


วงศ์ ROSACEAE (โรซาซอี )ี




1. ชือ่ สามญั ทัว่ ไป African cherry, Stinkwood หรือกุหลาบ

2. ลักษณะทั่วไป

มีทงั้ ไมพ้ มุ่ และไม้ยนื ต้น ไม่ผลดั ใบ สงู 10-24 เมตร เสน้ ผ่านศูนยก์ ลางประมาณ
1 เมตร เปลือกตน้ สนี ้ำตาลดำ ใบ เดย่ี ว รูปไข่ หรือรูปหอก ผวิ ใบดา้ นบนมันวาว เรียงแบบ
สลับ เส้นกลางใบเห็นชัดเจน ปลายใบมน ขอบใบหยัก ซี่ฟัน ก้านใบสีชมพู หรือแดง
ใบเม่ือขยี้มีกลิ่นเหมือนอัลมอนด์ ดอก เดี่ยว มีขนาดเล็ก สีขาวหรือเขียวอ่อน มีขน และ
มีกลนิ่ หอม ผล กลม เมือ่ สุกสีแดงเขม้


3. การกระจายพันธ์ุ

ท่ัวโลกมปี ระมาณ 104 สกลุ ประมาณ 4,828 ชนิด กระจายพนั ธ์ุอย่ทู ัว่ โลก สกลุ
Prunus มีประมาณ 254 ชนิด กระจายพันธ์ุทั่วโลก สำหรับชนิด Prunus africana
กระจายพันธ์ุในแอฟริกาตะวันออกถึงแอฟริกาใต้ และประเทศมาดากัสการ์ พืชอนุรักษ์
ชนิดน้ีไมม่ ีถ่นิ กำเนิดในประเทศไทย

4. พืชอนุรักษ์และกฎระเบียบทางการคา้

พชื ในวงศ์ Rosaceae ทกุ ชนดิ เป็นพชื อนรุ ักษ์ มี 1 ชนดิ

พืชอนรุ ักษ์บัญชี 1: -

พืชอนุรักษ์บัญชี 2: ได้แก่ ชนิด Prunus africana#4 กฎระเบียบทางการค้า
ควบคุมทุกส่วนของพืชไม่ว่าจะมีหรือไม่มีชีวิต และส่วนท่ีแยกหรือสกัดมาจากพืชดังกล่าว
ยกเวน้ เมลด็ สปอร์ เรณู (รวมถงึ กลุม่ เรณู) ต้นออ่ นทีไ่ ดจ้ ากการเพาะเล้ียงเนื้อเย่อื ขนส่งใน
ภาชนะท่ปี ลอดเชื้อ และดอกท่ไี ดม้ าจากการขยายพนั ธ์เุ ทยี ม

พืชอนุรกั ษ์บญั ชี 3: -


5. การใช้ประโยชน์

ชนิดพันธ์ุนี้อยู่ในสถานภาพเส่ียงต่อการใกล้สูญพันธุ์ เน่ืองจากมีการค้าระหว่าง
ประเทศโดยมกี ารลอกเปลือกต้นของพชื ชนิดนี้มาสกดั ทำยาตา้ นโรคมะเรง็





พืชอนรุ กั ษ์ 143

R
ROSACEAE

ภาพจาก http://en.wikipedia.org ภาพจาก http://www.efloras.org

Prunus africana
พชื อนุรกั ษบ์ ญั ชี 2

ภาพจาก http://foreststreesagroforestry.com ภาพจาก http://www.extract-manufacturer.com

เปลอื กตน้ Prunus africana
พืชอนรุ กั ษ์บญั ชี 2




144 พชื อนรุ กั ษ์