รายงานผลการดำเนินงาน โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 กองส่งเสริมและพฒันาการบริหารการศ ึ กษาในภูมิภาค ส านักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ด็ เก ปฐม วัย ได ้ร ับการพัฒนารอบด ้าน สมวัย สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ผ่านเกณฑ ์มาตรฐานฯชาติ บูรณาการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยทุกภาคส่วน EARLY CHILDHOOD EDUCATION MANAGEMENT
หน้า | ก รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 คำนำ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ดำเนินงานขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษา ตามบริบทของพื้นที่ ภายใต้โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 โดยขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการผ่านสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงาน ศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด ภายใต้งบประมาณรวมทั้งสิ้น 6,008,000 บาท (หกล้านแปดพันบาทถ้วน) การดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริม สนับสนุนให้เด็กปฐมวัยทุกคน ได้รับการดูแลและพัฒนาด้านร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัย มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงานด้านการจัดการศึกษาปฐมวัยมีความรู้ความเข้าใจและมีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนา เด็กปฐมวัยแห่งชาติ และ เครือข่ายขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย สามารถบูรณาการทุกภาคส่วน อย่างเข้มแข็ง สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ การดำเนินงานโครงการได้เสร็จสิ้นเป็นที่เรียบร้อยแล้ว สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ จึงได้จัดทำ รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 เพื่อเผยแพร่ให้แก่ผู้สนใจ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้นำไปใช้ประโยชน์ในการขับเคลื่อนบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาในระดับพื้นที่ ให้เกิดผลลัพธ์ที่มีต่อเด็กปฐมวัยอย่างต่อเนื่อง สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ มกราคม 2566
หน้า | ข รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทสรุปผู้บริหาร รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ มาตรา ๕๔ กำหนดให้รัฐต้องดำเนินการให้ เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพ โดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย ซึ่งรัฐต้องดำเนินการให้เด็กเล็กได้รับการดูแลและพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษา เพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย รวมทั้งพระราชบัญญัติการพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. ๒๕๖๒ อันเป็นกฎหมายสำคัญด้านเด็กปฐมวัยซึ่งมีกลไกระดับชาติ คือ คณะกรรมการนโยบายการพัฒนาเด็กปฐมวัย (นายกรัฐมนตรี เป็นประธาน) มีอำนาจหน้าที่ในการจัดทำนโยบาย ยุทธศาสตร์ และแผนพัฒนาเด็กปฐมวัย มุ่งเน้นการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานรัฐหรือองค์กรอื่นใดที่เกี่ยวข้องในระดับชาติถึงระดับชุมชน ขับเคลื่อนการพัฒนาเด็กปฐมวัย และจัดให้มีการพัฒนาพัฒนาฐานข้อมูลเด็กปฐมวัยซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมาย การดำเนินงานของคณะกรรมการเด็กปฐมวัยแห่งชาติ (ก.พ.ป.) คือ การมีแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาเด็กปฐมวัย มาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ และการพัฒนาระบบสารสนเทศ ซึ่งกระทรวงศึกษาธิการได้รับมอบหมาย ให้เป็นหน่วยงานรับผิดชอบหลักในการพัฒนาการศึกษาสำหรับเด็กปฐมวัย สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาคในฐานะ หน่วยงานหลักในการขับเคลื่อนการพัฒนาเด็กปฐมวัยให้บรรลุตามแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาเด็กปฐมวัย ให้เป็นไปตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ จึงได้จัดทำโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัด การศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ โดยมุ่งเน้นให้เด็กปฐมวัยทุกคนได้รับการดูแล สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยและผู้ปฏิบัติงาน ด้านการจัดการศึกษาปฐมวัยมีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ รวมทั้งเครือข่ายขับเคลื่อน การพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ได้รับการพัฒนา บูรณาการทุกภาคส่วนสอดคล้องตามบริบทพื้นที่ ซึ่งมีสำนักงานศึกษาธิการภาค ๑ – ๑๘ และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ๗๗ จังหวัด เป็นกลไกหลักสำคัญ ในการขับเคลื่อนโครงการฯ ในระดับพื้นที่ ประกอบด้วยกิจกรรมการสนับสนุนการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้ เกิดรูปแบบหรือแนวทางพัฒนาการจัดการศึกษาแก่เด็กปฐมวัยอันเป็นกิจกรรมที่โดดเด่นในระดับจังหวัดและในระดับภาค รวมทั้งให้การสนับสนุนงบประมาณเพิ่มเติม (Top up) เพื่อยกระดับคุณภาพกิจกรรมเพื่อสร้างขวัญและกำลังใจ ให้แก่หน่วยงานหรือสถานศึกษาในระดับพื้นที่คิดค้นนวัตกรรมหรือเทคนิควิธีการพัฒนาผู้เรียนให้เป็นไปตามมาตรฐาน การพัฒนาเด็กปฐมวัย ภายใต้การกำกับทิศจากคณะทำงานพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนา การศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ด้านการติดตามและประเมินผลโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ มีการติดตามผลการดำเนินงานโดยคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนา การจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ เพื่อให้เป็นไปตามขั้นตอนการดำเนินงาน วัตถุประสงค์และตัวชี้วัดความสำเร็จ ทั้งนี้ในปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๕ กองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค สป. ได้รวบรวม ผลการดำเนินงาน พบว่า ส่วนกลาง (กองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค สป.) สำนักงาน ศึกษาธิการภาค และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดได้ดำเนินงานครบถ้วนตามขั้นตอนการดำเนินงานโครงการฯ และบรรลุตามวัตถุประสงค์ คือ ๑) เพื่อการส่งเสริมสนับสนุนให้เด็กปฐมวัยทุกคนได้รับการดูแลและพัฒนา ด้านการจัดการศึกษาอย่างมีมาตรฐาน เหมาะสม และเต็มตามศักยภาพ รวมทั้งได้รบการพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัยมีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง ซึ่งมีค่าตัวชี้วัดสูงกว่า เป้าหมายที่ตั้งไว้ พบว่า ร้อยละ ๙๕.๒๗ ของเด็กปฐมวัยที่จบการศึกษาระดับปฐมวัยมีพัฒนาการทุกด้าน
หน้า | ค รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 อยู่ในระดับดี (ค่าเป้าหมายร้อยละ ๘๐) ๒) เพื่อส่งเสริม สนับสนุน และพัฒนาสถานศึกษา/สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงานด้านการจัดการศึกษาปฐมวัยให้มีความรู้ความเข้าใจและมีคุณภาพตามมาตรฐานสถาน พัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑ พบว่า ร้อยละ ๙๕.๔๐ ของสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย มีคุณภาพระดับ ผ่านเกณฑ์มาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑ และ ๓) เพื่อส่งเสริม สนับสนุน และพัฒนาเครือข่าย ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่อย่างบูรณาการทุกภาคส่วนโดยสอดคล้องตามบริบท ของพื้นที่ พบว่า มีการพัฒนาเครือข่ายระดับภาค จำนวน ๙๓ เครือข่าย เครือข่ายระดับจังหวัด จำนวน ๒๐๘ เครือข่าย ส่งผลให้เด็กปฐมวัยได้รับการพัฒนาการด้านร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ ที่สมวัย มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง การวิเคราะห์ผลการดำเนินงานโครงการฯ สามารถจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อการยกระดับ การดำเนินงานโครงการฯ จากระดับปฏิบัติการสู่ระดับนโยบาย ได้แก่ ๑. ระดับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ควรกำหนดแผนงานและมีผู้รับผิดชอบ มีการพัฒนาองค์ความรู้ ด้านการพัฒนาการจัดการศึกษาเด็กปฐมวัยให้แก่ผู้ที่เกี่ยวข้องเน้นการบูรณาการเครือข่าย รวมทั้งควรนำเข้าข้อมูล ในระบบฐานข้อมูลสารสนเทศการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติให้ถูกต้องครบถ้วน ๒. ระดับสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ควรส่งเสริมสนับสนุนการขับเคลื่อนคณะกรรมการพัฒนา เด็กปฐมวัยระดับจังหวัด ให้เป็นกลไกหลักสำคัญในการจัดทำแผนพัฒนาเด็กปฐมวัยระดับจังหวัด มีการกำกับทิศทาง และติดตามผลการดำเนินงานสม่ำเสมอ มีการเสริมแรงให้สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยทุกแห่งในจังหวัดมีความเข้าใจ และเห็นความสำคัญของการจัดเก็บข้อมูลเด็กในระบบฐานข้อมูล และส่งรายงานผลให้สำนักงานศึกษาธิการภาค จัดทำข้อมูลภาพรวมระดับภาค ๓. ระดับสำนักงานศึกษาธิการภาค ควรสร้างพื้นที่เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ข้ามพื้นที่จังหวัด ซึ่งอยู่ในภาคเดียวกับและนอกพื้นที่ เพื่อเกิดการสร้างนวัตกรรมการที่สอดคล้องกับการยกระดับการพัฒนา เด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติ รวมทั้งมีการวิเคราะห์ข้อมูลจากระบบฐานข้อมูล จัดทำสารสนเทศการพัฒนา เด็กปฐมวัยให้ถูกต้องครบถ้วน เพื่อสะท้อนความสำเร็จของการดำเนินงานขับเคลื่อนโครงการฯ ของแต่ละจังหวัด ๔. ระดับกระทรวงศึกษาธิการ ควรมีการบูรณาการความร่วมมือระหว่างสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริม การศึกษาเอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในการกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนแผนงานโครงการ กิจกรรม เพื่อให้สามารถปิดช่องว่าง (Gap) ขององค์ประกอบ (Factor) และห่วงโซ่คุณค่า (value chain) อันเป็นปัจจัย ความสำเร็จของการดำเนินการตามยุทธศาสตร์ แผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ (ประเด็นที่ ๑๑.๒ การพัฒนาเด็ก ตั้งแต่แรกเกิดจนถึงปฐมวัย) และแผนปฏิรูปประเทศด้านการศึกษาเพื่อให้เด็กปฐมวัยทุกคนได้รับการพัฒนา มีข้อมูลเด็ก ในระบบฐานข้อมูล สารสนเทศการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติให้ถูกต้องครบถ้วนเพื่อใช้ประโยชน์ร่วมกัน อย่างเป็นเอกภาพส่งผลต่อการพัฒนาเด็กปฐมวัยได้อย่างยั่งยืน
หน้า | ง รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก บทสรุปผู้บริหาร ข สารบัญ ง บทที่ 1 ความเป็นมาของโครงการ 1 1.1 หลักการและเหตุผล 1.2 วัตถุประสงค์ 1.3 เป้าหมายการดำเนินงานโครงการ 1.4 ระยะเวลาการดำเนินงานโครงการ 1.5 กิจกรรมดำเนินงานโครงการ 1.6 กรอบแนวความคิด 1.7 ข้อจำกัด 1.8 นิยามคำศัพท์ บทที่ 2 แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 8 2.1 แนวคิด ทฤษฎี เกี่ยวกับการพัฒนาเด็กปฐมวัย 2.2 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง บทที่ 3 วิธีการดำเนินงาน 14 3.1 ขั้นตอนการดำเนินงานโครงการ 3.2 กลุ่มเป้าหมาย 3.3 เครื่องมือที่ใช้ในการดำเนินงาน 3.4 การสังเคราะห์ข้อมูล บทที่ 4 ผลการดำเนินงาน 18 4.1 ผลการดำเนินงานของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ บทที่ 5 สรุปผลการดำเนินงานโครงการ 22 5.1 สรุปผลการพัฒนาเด็กปฐมวัย 5.2 สรุปผลการพัฒนาสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงานด้านการจัดการศึกษา ปฐมวัย มีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ 5.3 สรุปผลการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย 5.4 ข้อเสนอเชิงนโยบาย บรรณานุกรม 25
หน้า | จ รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ภาคผนวก 26 - คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษา ตามบริบทของพื้นที่ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 - คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการ จัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 - คำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินการคัดเลือกผลการปฏิบัติงานที่ดี (Good Practice) - แบบรายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 - รายชื่อนวัตกรรมที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ระดับภาค คณะผู้จัดทำ 56
หน้า | 1 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทที่ 1 ความเป็นมาของโครงการ 1.1 หลักการและเหตุผล การที่จะพัฒนาประเทศไทยไปสู่ความ “มั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืน” ให้เกิดขึ้นในอนาคตนั้น จะต้องให้ความสำคัญ กับการเสริมสร้างทุนของประเทศที่มีอยู่ให้เข้มแข็ง และมีพลังเพียงพอในการขับเคลื่อนกระบวนการการพัฒนา ทั้งในระยะกลางและระยะยาว โดยเฉพาะ “การพัฒนาคน” ให้มีการเตรียมความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงของโลก ในศตวรรษที่ 21 ซึ่งมีสิ่งที่สำคัญที่สุด คือ ทักษะการเรียนรู้และการเสริมสร้างปัจจัยแวดล้อมที่เอื้อต่อการพัฒนา คุณภาพของคน โดยน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มาประยุกต์ใช้ให้สังคมไทยให้มีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้น โดยเฉพาะจากสถานการณ์การแพร่ระบาด ของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19) และภัยพิบัติต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทาง สังคมของประเทศไทย รวมถึงทัศนคติ ค่านิยมของประชาชน โดยพบว่าคนรุ่นใหม่นิยมครองตัวเป็นโสดทำให้ จำนวนประชากรครัวเรือนคนเดียวและจำนวนคู่สมรสที่ไม่ต้องการมีบุตรเพิ่มสูงขึ้น ส่งผลให้อัตราการเกิดของ ประเทศไทยปี 2564 จากสำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่าประเทศไทยมีจำนวนเด็กเกิดใหม่อยู่ที่ 544,570 คน ต่ำที่สุด ในประวัติศาสตร์นับตั้งแต่มีการเก็บสถิติ และเมื่อนำไปเทียบกับปี 2536 - 2537 ที่มีตัวเลขเกิน 950,000 คน ซึ่งอัตราการเกิดของประเทศไทยนั้นลดลงไปมากกว่า 400,000 คน ในรอบ 28 ปีรัฐบาลจึง ให้ความสำคัญกับการพัฒนาเด็กปฐมวัยของประเทศไทยมาอย่างมาก เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่ให้ผลของการ ลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดต่อการสร้างรากฐานของชีวิต ที่ผ่านมามีการดำเนินงานเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกันหลายภาคส่วน เนื่องจากเด็กปฐมวัยเป็นวัยที่เริ่มต้นตั้งแต่ปฏิสนธิในครรภ์มารดา จนถึงอายุ ๖ ปีบริบูรณ์ หรือก่อนเข้าชั้น ประถมศึกษาปีที่ ๑ จึงมีหลายหน่วยงานที่จัดบริการพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งการให้ความรู้แก่พ่อแม่ ผู้ปกครองและผู้ที่เกี่ยวข้องกับการอบรมเลี้ยงดูเด็ก ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และองค์กรชุมชน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 54 กำหนดให้รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคน ได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปี ตั้งแต่ก่อนวัยเรียนจนจบการศึกษาภาคบังคับอย่างมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย รัฐต้องดำเนินการให้เด็กเล็กได้รับการดูแลและพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษา เพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย โดยส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและภาคเอกชนเข้ามีส่วนร่วม ในการดำเนินการด้วย และกฎหมายนโยบายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องด้านเด็กปฐมวัย ได้แก่ ยุทธศาสตร์ชาติ ๒0 ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๘๐) แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566 - 2570) แผนแม่บท ภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ แผนการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ และที่แก้ไขเพิ่มเติม พระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาเด็กและเยาวชน พ.ศ. ๒๕๕0 และที่แก้ไขเพิ่มเติม แผนพัฒนาเด็ก และเยาวชนแห่งชาติ นโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาอนามัยการเจริญพันธุ์แห่งชาติ ฉบับที่ ๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๙) แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๗๙ รวมถึงกฎหมายสำคัญด้านเด็กปฐมวัยฉบับปัจจุบัน คือ พระราชบัญญัติ การพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. ๒๕๖๒ สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องกำกับให้การดำเนินงานด้านเด็กปฐมวัยของประเทศ เป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยพระราชบัญญัติการพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2562 กำหนดให้มีคณะกรรมการนโยบาย การพัฒนาเด็กปฐมวัย เป็นคณะกรรมการระดับชาติมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน มีอำนาจในการจัดทำนโยบาย ยุทธศาสตร์และแผนพัฒนาเด็กปฐมวัย และบูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานของรัฐหรือองค์กรอื่นใด ที่เกี่ยวข้องในระดับชาติถึงระดับชุมชน โดยจัดให้มีและพัฒนาฐานข้อมูลเด็กปฐมวัย ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมาย การดำเนินงานของคณะกรรมการพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ (ก.พ.ป.) คือ การมีแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนา เด็กปฐมวัย มาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ และการพัฒนาระบบสารสนเทศ
หน้า | 2 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 นอกจากนั้น นโยบายรัฐบาล พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ที่แถลงต่อรัฐสภา เมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2562 ได้กำหนดให้การส่งเสริมการพัฒนาเด็กปฐมวัย เป็นนโยบายหลักของนโยบาย ปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้และการพัฒนาศักยภาพคนไทยทุกช่วงวัย และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ นางสาวตรีนุช เทียนทอง ได้มอบให้ผู้บริหารระดับสูงของกระทรวงศึกษาธิการดำเนินนโยบายการจัดการศึกษา ๑๒ ข้อ โดยกำหนดให้การศึกษาปฐมวัยเป็นนโยบายสำคัญด้วย ในข้อ ๘ การพัฒนาเด็กปฐมวัยให้ได้รับการดูแลและพัฒนา ก่อนเข้ารับการศึกษาเพื่อพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม และสติปัญญาให้สมกับวัย เพื่อเป็นการขับเคลื่อน แผนบูรณาการการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามพระราชบัญญัติการพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. ๒๕๖2 สู่การปฏิบัติเป็นรูปธรรม โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปเป็นกรอบในการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อพัฒนาเด็กปฐมวัย และมีการติดตาม ความก้าวหน้าเป็นระยะและได้มีประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง นโยบายและแนวปฏิบัติในการจัดการศึกษา และการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย ให้ยึดหลักการพัฒนาเด็กอย่างเป็นองค์รวม (Holistic Development) โดยการพัฒนาเด็กให้มีพัฒนาการ ๔ ด้าน ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์-จิตใจ สังคม และสติปัญญา และเพิ่มความสำคัญ ของการพัฒนาด้านตัวตน (Self Development) และการพัฒนาทักษะสมอง (Executive Function: EF) ให้มากขึ้น เพื่อให้เด็กรู้สึกมีคุณค่า มีความเชื่อมั่น ภูมิใจในตนเอง คิดเป็น มีเหตุมีผล และรู้จักกำกับตนเอง อีกทั้งสำนักงานปลัด กระทรวงศึกษาธิการ ได้จัดทำแผนปฏิบัติการด้านการจัดการศึกษาปฐมวัยของกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2563 - 2565 เพื่อเป็นเครื่องมือในการบริหารงาน จัดสรรงบประมาณ กำกับ ติดตาม และประเมินผลความสำเร็จของการจัด การศึกษาปฐมวัยในภาพรวมของกระทรวงศึกษาธิการ รวมทั้งเป็นกรอบทิศทางและเป้าหมายการดำเนินงาน สำหรับการบูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งในส่วนกลางและส่วนภูมิภาค จากเหตุผลและความจำเป็นดังกล่าว และเพื่อให้การดำเนินงานของกระทรวงศึกษาธิการ มีกรอบทิศทาง และเป้าหมายการดำเนินงานขับเคลื่อนด้านการพัฒนาและการจัดการศึกษาเด็กปฐมวัยในระดับพื้นที่มีความชัดเจน เป็นไปตามข้อกำหนดของกฎหมาย สอดคล้องกับแนวนโยบาย กฎหมายและแผนปฏิบัติการ เกิดการบูรณาการ ในพื้นที่อย่างเข้มแข็ง ส่งผลให้เด็กปฐมวัยทุกคนเป็นคนดี คนเก่ง มีคุณภาพ และมีพัฒนาการสมวัยตามเป้าหมาย ของยุทธศาสตร์ชาติ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งได้รับจัดสรรงบประมาณเพื่อการดำเนินงาน เกี่ยวกับการส่งเสริมและพัฒนาการจัดการศึกษาเด็กปฐมวัยในระดับพื้นที่ตั้งแต่ปีงบประมาณ พ.ศ. 2561 จนถึงปีงบประมาณ พ.ศ. 2564 เพื่อให้สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด เป็นหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อนการดำเนินงานให้สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ มีผลการดำเนินงานที่สำคัญ ได้แก่ การสร้างความรู้ความเข้าใจผู้บริหาร ครู ผู้ดูแลเด็ก และผู้เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชน การจัดทำระบบ ข้อมูลสารสนเทศเด็กปฐมวัย การจัดทำแผนพัฒนาการศึกษาปฐมวัยเชิงบูรณาการระดับจังหวัด และการคัดเลือก รวบรวม และขยายผลผลงานวิจัย นวัตกรรม รูปแบบและแนวปฏิบัติที่ดีของการจัดการศึกษาปฐมวัย รวมทั้ง มีการนิเทศ กำกับ ติดตามความคืบหน้าของการดำเนินงานของหน่วยงานและสถานศึกษาในพื้นที่เป็นระยะอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งเน้นให้มีการประสานงาน สร้างความร่วมมือและบูรณาการการทำงานร่วมกับหน่วยงานของกระทรวงหลัก ที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ เช่น สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด สาธารณสุขจังหวัด ท้องถิ่นจังหวัด รวมถึง กองบังคับการตำรวจตระเวนชายแดน องค์กรภาคเอกชนและมูลนิธิในพื้นที่ด้วย ดังนั้น เพื่อให้การดำเนินงาน ขับเคลื่อนการส่งเสริม ดูแลและพัฒนาเด็กปฐมวัยในส่วนของพื้นที่ระดับภาคและจังหวัดเป็นไปอย่างต่อเนื่อง และมีประสิทธิภาพ สอดคล้องกับข้อกำหนดของกฎหมาย สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ จึงจัดทำ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ขึ้น
หน้า | 3 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค (กสภ.) จึงได้ดำเนินการรวบรวม ศึกษา สังเคราะห์ผลการดำเนินงาน และจัดทำรายงานผลการดำเนินงานโครงการ ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 เพื่อให้ได้ข้อมูล แนวทางการดำเนินงานที่ส่งผลให้หน่วยงานในระดับพื้นที่สามารถดำเนินกิจกรรมได้อย่างบรรลุวัตถุประสงค์ ของโครงการ รวมถึงปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะจากการดำเนินงานในพื้นที่ เพื่อนำมาใช้เป็นแนวทาง ในการวางแผนการดำเนินงาน การกำหนดนโยบาย และการปรับปรุงพัฒนางานในลำดับต่อไป ให้มีคุณภาพ ประสิทธิภาพ และส่งผลต่อการพัฒนาการศึกษาของเด็กปฐมวัยในระดับพื้นที่ และระดับประเทศต่อไป 1.2 วัตถุประสงค์ 1.2.1 เพื่อส่งเสริม สนับสนุนให้เด็กปฐมวัยทุกคน ได้รับการดูแลและพัฒนาด้านร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัย มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง 1.2.2 เพื่อส่งเสริม สนับสนุน และพัฒนา สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงานด้านการจัด การศึกษาปฐมวัย ให้มีความรู้ความเข้าใจและมีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ 1.2.3 เพื่อพัฒนาเครือข่ายขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ อย่างบูรณาการ ทุกภาคส่วน โดยสอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ 1.3 เป้าหมายการดำเนินงานโครงการ 1.3.1 กลุ่มเป้าหมาย : ผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ผู้ดูแลเด็ก ผู้รับบริการ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการจัด การศึกษาปฐมวัย และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน ในพื้นที่ 77 จังหวัด 1.3.2 ผู้ได้รับผลประโยชน์ : นักเรียน นักศึกษา ครู ผู้ปกครอง ประชาชน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง 1.4 ระยะเวลาการดำเนินงานโครงการ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 เริ่มดำเนินการ เดือนตุลาคม 2564 ถึง เดือนกันยายน 2565 รายละเอียดดังแผนภาพต่อไปนี้ ภาพที่ 1.1 กรอบการดำเนินงานขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565
หน้า | 4 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1.5 กิจกรรมดำเนินงานโครงการ 1.5.1 จัดประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในวันพุธที่ 3 พฤศจิกายน 2564 ณ ห้องประชุมจันทรเกษม อาคารราชวัลลภ ชั้น 1 กระทรวงศึกษาธิการ และผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยโปรแกรม Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อชี้แจงให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการได้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวทางการดำเนินการขับเคลื่อน การบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 โดยการเพิ่ม ประสิทธิภาพของงานให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ซึ่งเปิดโอกาสให้สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด สามารถออกแบบกิจกรรมที่สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ได้ 1.5.2 จัดประชุมพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ระหว่างวันที่ 24 - 27 พฤศจิกายน 2565 ณ โรงแรมรอยัล ริเวอร์ บางพลัด กรุงเทพมหานคร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพิจารณาโครงการและกิจกรรมที่มีความโดดเด่น รวมไปถึงการพิจารณาจัดสรรงบประมาณ เพิ่มเติมเพื่อยกระดับคุณภาพ (Top Up) ให้แก่สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ที่มีแนวทางการดำเนินงานโครงการหรือกิจกรรมที่มีความโดดเด่น 1.5.3 การจัดสรรงบประมาณให้สำนักงานศึกษาธิการภาค และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการได้จัดสรรงบประมาณ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ให้สำนักงาน ศึกษาธิการภาค 1 – 18 จำนวน 555,000 บาท (ห้าแสนห้าหมื่นห้าพันบาทถ้วน) และสำนักงานศึกษาธิการ จังหวัดทุกจังหวัด จำนวน 3,993,000 บาท (สามล้านเก้าแสนเก้าหมื่นสามพันบาทถ้วน) รวมเป็นจำนวนเงิน ทั้งสิ้น 4,548,000 บาท (สี่ล้านห้าแสนสี่หมื่นแปดพันบาทถ้วน) โดยจำแนกตามรายไตรมาสดังต่อไปนี้ 1.5.3.1สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 – 18 1) ไตรมาสที่ 1 – 2 จำนวน 333,000 บาท 2) ไตรมาสที่ 3 จำนวน 178,300 บาท 3) ไตรมาสที่ 4 จำนวน 43,700 บาท 1.5.3.2สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดทุกจังหวัด 1) ไตรมาสที่ 1 – 2 จำนวน 2,395,800 บาท 2) ไตรมาสที่ 3 จำนวน 1,247,200 บาท 3) ไตรมาสที่ 4 จำนวน 350,000 บาท 1.5.4 จัดประชุมคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษา ปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ได้แต่งตั้งคณะทำงานติดตามผลโครงการขับเคลื่อนการพัฒนา การจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ และได้จัดการประชุมคณะทำงานฯ เมื่อวันอังคารที่ 10 พฤษภาคม 2565 เวลา 13.30 - 17.00 น. ผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยระบบ Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน รวมไปถึงการพิจารณาคัดเลือกหน่วยงาน เพื่อเป็นตัวแทนสำหรับการติดตามผลการดำเนินงานโครงการทั้งในรูปแบบออนไลน์และการลงพื้นที่
หน้า | 5 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1.5.5 จัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษา ตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 2 มิถุนายน 2565 เวลา 09.00 - 12.20 น. ณ ห้องประชุมณรงค์บุญมี ชั้น 4 อาคารรัชมังคลาภิเษก กระทรวงศึกษาธิการ และผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยระบบ Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อแลกเปลี่ยนรู้และติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน ซึ่งโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการ จัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 มีหน่วยงานที่เป็นตัวแทนในการนำเสนอ ผลการดำเนินงานโครงการ จำนวน 2 หน่วยงาน ได้แก่ สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดเชียงราย และสำนักงาน ศึกษาธิการจังหวัดน่าน 1.5.6 จัดประชุมมหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค ได้จัดประชุมมหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ระหว่างวันที่ 31 สิงหาคม – 2 กันยายน 2565 ณ โรงแรมปรินซ์พาเลซ มหานาค กรุงเทพมหานคร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตาม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และนำเสนอผลการดำเนินงาน ในกลุ่มโครงการขับเคลื่อน การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ในส่วนภูมิภาคและจังหวัด และมอบหมาย ให้สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 พิจารณาคัดเลือกหน่วยงานในพื้นที่รับผิดชอบที่มีผลการดำเนินงาน โครงการที่โดดเด่น 1 โครงการ ต่อ 1 หน่วยงาน เพื่อเป็นตัวแทนในการจัดแสดงนิทรรศการผลงานทางวิชาการ รวมทั้ง ได้มีกิจกรรมประกวดคัดเลือกผลการปฏิบัติงานที่ดี (Good Practices) ของหน่วยงานที่เป็นตัวแทน แต่ละโครงการในระดับภาค 1.5.7 สรุปและจัดทำรายงานผลการดำเนินงานโครงการ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารจัดการศึกษา ในภูมิภาค ได้รวบรวม และสังเคราะห์ผลการดำเนินงานโครงการของสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 – 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด เพื่อนำมาสรุปและจัดทำรายงานผลการดำเนินงานโครงการ ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1.6 กรอบแนวความคิด กรอบแนวคิดในการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 คณะผู้จัดทำได้นำเสนอโดยใช้กรอบการดำเนินงานของการขับเคลื่อนโครงการฯ โดยใช้ทฤษฎีระบบ (System Theory) ดังนี้ 1) ปัจจัยนำเข้า (INPUT) ประกอบด้วย นโยบายและยุทธศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง แนวทางการดำเนินงาน ระยะเวลาการดำเนินงาน งบประมาณในการสนับสนุน และความรู้ความสามารถของคณะทำงาน 2) กระบวนการ (PROCESS) ประกอบด้วยการขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการของสำนักงาน ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 – 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด 3) ผลผลิต (OUTPUT) คือ ผลการดำเนินงานขับเคลื่อนเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการฯ ดังภาพที่ 1.2
รายงานผลการดำเนินงานรายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 วิธีการดำเนินงาน ภาพที่ 1.2 กรอบแนวคิดในการดำเนินงานรายงานผลการดำเนินงานโคประจำปีงบประมา
ครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ณ พ.ศ. 2565
ห น้ า | 7 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1.7 ข้อจำกัด นับตั้งแต่เกิดสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ระลอกใหม่ทั่วทั้ง ประเทศ ทำให้สถานศึกษาส่วนใหญ่ไม่สามารถจัดกิจกรรมในรูปแบบ On Site และหน่วยงานทุกระดับทั้งสำนักงาน ปลัด กระทรวงศึกษาธิการ และสำนักงานศึกษาธิการภาค สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดบางพื้นที่ไม่สามารถจัด กิจกรรมได้ตามแผนที่วางไว้ ทำให้ส่งผลกระทบต่อกระบวนการและผลการดำเนินงานให้บรรลุตามเป้าหมายอย่างมี คุณภาพและประสิทธิภาพตามที่คาดหวังได้ 1.8 นิยามคำศัพท์ 1.8.1 โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ หมายถึง กระบวนการทำงาน ที่ประกอบไปด้วยกิจกรรมหลาย ๆ กิจกรรม เมื่อดำเนินการสิ้นสุดโครงการแล้ว ทำให้เกิดผลลัพท์ ดังนี้ 1) เด็กปฐมวัย (อายุ 3 - 6 ปี) ทุกคนมีพัฒนาการรอบด้าน สมวัย 2) สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยทุกแห่งมีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ 3) เครือข่ายพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในพื้นที่ สามารถทำงานร่วมกันอย่างบูรณาการทุกภาคส่วน 1.8.2 เด็กปฐมวัย หมายความว่า เด็กซึ่งมีอายุต่ำกว่าหกปีบริบูรณ์ และให้หมายความรวมถึงเด็กซึ่งต้อง ได้รับการพัฒนาก่อนเข้ารับการศึกษาในระดับประถมศึกษา 1.8.3 การพัฒนาเด็กปฐมวัย หมายความว่า การดูแล การพัฒนา และการจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ดูแลเด็กปฐมวัย 1.8.4 สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย หมายความว่า ศูนย์เด็กเล็ก ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก ศูนย์บริการช่วยเหลือ ระยะแรกเริ่มของเด็กพิการหรือเด็กซึ่งมีความต้องการพิเศษ สถานรับเลี้ยงเด็ก และสถานสงเคราะห์ตามกฎหมาย ว่าด้วยการคุ้มครองเด็กซึ่งมีเด็กปฐมวัยอยู่ในความคุ้มครองดูแล หรือสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยที่เรียกชื่ออย่างอื่น รวมทั้งโรงเรียน ศูนย์การเรียน หน่วยงานการศึกษา หรือหน่วยงานอื่นของรัฐหรือเอกชน และสถาบันศาสนา ที่มีวัตถุประสงค์ในการจัดการศึกษาให้แก่เด็กปฐมวัย 1.8.5 เครือข่ายความร่วมมือ หมายถึง การสร้างความร่วมมือจากหน่วยงานองค์กรทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชนเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาเด็กปฐมวัย
ห น้ า | 8 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทที่ 2 แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 2.1 แนวคิด ทฤษฎี เกี่ยวกับการพัฒนาเด็กปฐมวัย 2.1.1ความหมายของการจัดการศึกษาปฐมวัย สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หลักสูตรการศึกษาปฐมวัยพุทธศักราช 2560 การจัดการศึกษาปฐมวัย คือเป็นการจัดในสถานะของการอบรมเลี้ยงดูและให้การศึกษาแก่เด็กทุกด้าน ทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคมและสติปัญญา ตามวัยและความสามารถของแต่ละบุคคล เพื่อเป็นพื้นฐาน ในการดำรงชีวิต และอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข ทั้งนี้ในการจัดการศึกษาสำหรับเด็กปฐมวัยต้องอาศัย แนวคิดและหลักการเป็นแนวทางในการจัดการศึกษาเพื่อให้การจัดการศึกษาบรรลุผลตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ และได้สรุปแนวคิดในการจัดการศึกษาก่อนประถมศึกษา ต้องคำนึงถึงองค์ประกอบต่าง ๆ ดังนี้ เด็กทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับการอบรมเลี้ยงดูและการส่งเสริมพัฒนาการตามอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ตลอดจนได้รับการจัดประสบการณ์การเรียนรู้อย่างเหมาะสม ด้วยปฏิสัมพันธ์ที่ดีระหว่างเด็กกับพ่อแม่ เด็กกับผู้สอน เด็กกับผู้เลี้ยงดูหรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับการอบรมเลี้ยงดู การพัฒนาและให้การศึกษาแก่เด็กปฐมวัยเพื่อให้เด็กมีโอกาส พัฒนาตนเองตามลำดับขั้นของพัฒนาการทุกด้านอย่างเป็นองค์รวมมีคุณภาพ และเต็มตามศักยภาพ โดยกำหนดหลักการ ดังนี้ 1) ส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้และพัฒนาการที่ครอบคลุมเด็กปฐมวัยทุกคน 2) ยึดหลักการอบรมเลี้ยงดูและให้การศึกษาที่เน้นเด็กเป็นสำคัญ โดยคำนึงถึงความแตกต่าง ระหว่างบุคคลและวิถีชีวิตของเด็ก ตามบริบทของชุมชน สังคม และวัฒนธรรมไทย 3) ยึดพัฒนาการและการพัฒนาเด็กโดยองค์รวม ผ่านการเล่นอย่างมีความหมายและมีกิจกรรม ที่หลากหลาย ได้ลงมือกระทำในสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้เหมาะสมกับวัย และมีการพักผ่อนเพียงพอ 4) จัดประสบการณ์การเรียนรู้ให้เด็กมีทักษะชีวิต และสามารถปฏิบัติตนตามหลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นคนดี มีวินัย และมีความสุข 5) สร้างความรู้ ความเข้าใจ และประสานความร่วมมือในการพัฒนาเด็กระหว่างสถานศึกษากับพ่อแม่ ครอบครัว ชุมชน และทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเด็กปฐมวัย คาร์เตอร์ วี กู๊ด (Carter V. Good, 1945 อ้างถึงในเยาวพา เดชะคุปต์, 2542) ได้ให้ความหมาย ของคำว่า การจัดการศึกษาปฐมวัย หมายถึง โครงการหรือหลักสูตรที่จัดสำหรับเด็กในโรงเรียนเด็กเล็ก โรงเรียนอนุบาล หรือระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ถึง ชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ฮิมส์ (Hymes, 1969 อ้างถึงในเยาวพา เดชะคุปต์, 2542) ได้ให้ความหมายของการจัด การศึกษาปฐมวัย หมายถึง การจัดการศึกษาสำหรับเด็กที่มีอายุตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 6 ปี ซึ่งการจัดการศึกษา ดังกล่าวจะมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างไปจากระดับอื่น ๆ ทั้งนี้เพราะเด็กในวัยนี้เป็นวัยที่สำคัญต่อการวางรากฐาน บุคลิกภาพและการพัฒนาทางสมอง มาสโซเกลีย (Massoglia, 1977 อ้างถึงในเยาวพา เดชะคุปต์, 2542) กล่าวว่า การจัดการศึกษา ปฐมวัยควรมีส่วนช่วยให้เด็กเกิดพัฒนาการและการเรียนรู้อย่างเต็มที่ ซึ่งแนวคิดในการจัดการศึกษาสำหรับเด็ก ในวัยนี้ทุกรูปแบบควรมีส่วนสำคัญดังนี้ 1. เป็นการส่งเสริมพัฒนาการของเด็กทุกด้าน นับตั้งแต่แรกเกิดจนเริ่มเข้าเรียนในระบบโรงเรียน 2. วางพื้นฐานทางสุขภาพอนามัยให้กับเด็กตั้งแต่ต้น รวมทั้งเด็กที่มีข้อบกพร่องต่าง ๆ 3. สิ่งแวดล้อมทางบ้านควรมีส่วนช่วยให้เด็กเจริญเติบโตและพัฒนาในทุก ๆ ด้าน
ห น้ า | 9 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 4. พ่อแม่ควรเป็นครูคนแรกที่มีความสำคัญต่อลูก 5. อิทธิพลจากทางบ้านควรมีผลต่อกระบวนในการพัฒนาเด็ก และสามารถนำไปเป็นหลักในการ จัดการศึกษาสำหรับเด็กปฐมวัย เยาวพา เดชะคุปต์(2542) ได้ให้ความหมายของการจัดการศึกษาปฐมวัยว่า หมายถึง การจัดการศึกษาสำหรับเด็กที่มีอายุตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 6 ซึ่งการจัดการศึกษาดังกล่าวจะมีลักษณะพิเศษ ที่แตกต่างไปจากระดับอื่น ๆ ทั้งนี้เพราะเด็กในวัยนี้เป็นวัยสำคัญต่อการวางรากฐานบุคลิกภาพและการพัฒนา ทางสมอง การจัดการศึกษาสำหรับเด็กในวัยนี้มีชื่อเรียกต่างกันไปหลายชื่อ ซึ่งแต่ละโปรแกรมก็มีวิธีการ และลักษณะในการจัดกิจกรรม ซึ่งมีจุดมุ่งหมายที่จะช่วยพัฒนาเด็กในรูปแบบต่าง ๆ กัน สรุปได้ว่าการจัดการศึกษาปฐมวัย เป็นการจัดการศึกษาให้แก่เด็กตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 6 ปี เพราะเด็ก ในวัยนี้เป็นวัยที่สําคัญต่อการวางรากฐานบุคลิกภาพและการพัฒนาทางสมองซึ่งจะต่างไปจาก การศึกษาระดับอื่น เพื่อมุ่งหวังให้เด็กได้รับการพัฒนาในทุก ๆ ด้านเพื่อเป็นพื้นฐานในการที่จะก้าวเข้าสู่ ระดับประถมศึกษา ซึ่งถือเป็นจุดสําคัญที่ควรมีการวางแผนและจัดโปรแกรมการศึกษาให้เหมาะสมและสอดคล้อง กับธรรมชาติของเด็ก 2.1.2 พัฒนาการของการศึกษาปฐมวัย การศึกษาปฐมวัย เริ่มต้นเมื่อปลายศตวรรษที่ 18 ทั้งในสหรัฐอเมริกาและยุโรปต่างมีการพัฒนา โรงเรียนสำหรับเด็กขึ้นอย่างหลากหลาย โอเบอร์ลิน (Frederick Oberlin) ตั้งโรงเรียนเด็กเล็กขึ้นในประเทศฝรั่งเศส เมื่อ ค.ศ. 1770 โดยดำเนินการสอนภาษา หัดฝึกฝีมือ ออกกำลังกาย และการเล่นโอเวน (Robert Owen) เปิดโรงเรียนสำหรับเด็กเล็ก (Infant school) ขึ้นที่สหรัฐอเมริกา ในปี ค.ศ. 1820 ด้วยความเชื่อที่ว่าวัยเด็กเป็นวัย แห่งการเรียนรู้และพัฒนาบุคลิกภาพ ต่อมาปี ค.ศ. 1837 เฟรอเบล (Friedrich Froebel) ตั้งโรงเรียนอนุบาลขึ้น ในประเทศเยอรมัน จากจุดนี้เอง เฟรอเบลนับเป็นผู้สร้างประวัติศาสตร์ที่ยาวที่สุดและยิ่งใหญ่ที่สุดของ การศึกษาปฐมวัย (Spodek ใน Spodek and Saracho, 1995 : 3 - 5 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542) การศึกษาสำหรับเด็กเล็กในระยะแรกยังคงมุ่งเน้นเด็กอายุ 3 ขวบขึ้นไป ด้วยเห็นว่าเป็นวัยที่พร้อม ต่อการเรียน แต่ด้วยแรงผลักดันจากสังคม ประมาณปี ค.ศ. 1950 ประเทศสหรัฐอเมริกามีปัญหาการเปลี่ยนแปลง โครงสร้างครอบครัวแม่บ้านต้องประกอบอาชีพ สภาวะทางสังคมเปลี่ยนไป มีผลทำให้การจัดการศึกษาอนุบาล ต้องขยายขอบเขตจาก 3 - 6 ขวบ เป็นให้การดูแลและการศึกษาแก่เด็กตั้งแต่แรกเกิดถึงอายุ 8 ปี เรียกว่าการศึกษาปฐมวัย ด้วยเหตุผลทางประวัติศาสตร์ การเมือง อุดมคติ และความจำเพาะของเหตุการณ์ จึงทำให้คำที่ใช้ เกี่ยวกับการศึกษาเด็กเปลี่ยนไป ชาติตะวันตก หันมาใช้คำว่า “การศึกษาปฐมวัย (early childhood education) โดยให้หมายถึง การบริการการดูแลและการให้การศึกษาแก่เด็กจากแรกเกิดถึงอายุ 8 ปี โดยจัดเป็นระบบเดียวกัน เรียกว่า Educare ทำให้การศึกษาเด็กเดิมขยายขอบเขตของการศึกษา ให้ครอบคลุมตั้งแต่การดูแลเด็กทารก การดูแลเด็กเล็ก และโรงเรียนอนุบาล (Woodill in Woodill et. al., 1992 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542) แม้การศึกษาก่อนเข้าโรงเรียน จะเปลี่ยนเป็นการศึกษาปฐมวัยแล้วก็ตาม ยังพบว่าการเรียนในชั้นอนุบาล หรือการเรียนชั้นเตรียม ป. 1 มีความสำคัญกับการศึกษาปฐมวัยมากที่สุด ทำให้การผลิตครูปฐมวัย เน้นการผลิต ครูอนุบาลเป็นหลักต่อมาจึงผนวกวิชาการศึกษาปฐมวัยเข้าไปในหลักสูตรครูอนุบาล แต่เนื่องด้วยการจัด การศึกษาปฐมวัยรวมเด็กแรกเกิดถึง 8 ปี จึงได้มีการปรับหลักสูตรการศึกษาครูเป็น 2 ระดับ คือ ครูผู้ทำหน้าที่ ดูแลเด็ก (Child care teacher) กลุ่มหนึ่ง และครูอนุบาลอีกกลุ่มหนึ่ง การออกใบอนุญาต แยกเป็น 2 กลุ่มเช่นกัน คือ กลุ่มครูที่ทำงานกับเด็กแรกเกิดถึงอายุ 4 ปี และกลุ่มครูที่ทำงานกับเด็กอายุ 5 ปี ถึง 8 ปี เหตุผล เพราะทั้งสองกลุ่มต่างมีบทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนทั้งด้านการบริหาร การสอน และการดูแล (Fromberg and Williams,in Williams and Doris, 1992 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542)
ห น้ า | 10 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 หลังจากที่มีการปรับขอบเขตของการศึกษาปฐมวัยครอบคลุมถึงการดูแลเด็กตั้งแต่แรกเกิดถึงอายุ 8 ปีแล้ว ทำให้ผู้ที่มาทำหน้าที่บุคลากรปฐมวัย จะต้องผ่านการฝึกอบรมด้านการศึกษาปฐมวัยและจิตวิทยาพัฒนาการเด็ก อีกทั้งต้องมีความรู้ และสามารถสร้างปฏิสัมพันธ์ทางสังคม มีเจตคติที่ดี และที่สำคัญสามารถดูแลและเลี้ยงเด็กได้ โดยใช้เหตุผล (EssA, 1995 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542) โดยเฉพาะผู้ทำหน้าที่ครูต้องมีความรู้ทาง ด้านการศึกษาด้วย NAEYC, 1982 (National Association for the Education of Young Children) และ ACEI, 1982 (Association for Childhood Education Intemational) ได้กำหนดแนวทาง การสำหรับเตรียมครูปฐมวัยว่า จะต้องประกอบด้วยข้อความรู้ ดังต่อไปนี้ (Brewer, 1995 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542) • ความเข้มทางพื้นฐานด้านการศึกษาศิลปศาสตร์ • ความรู้พื้นฐานด้านการศึกษาปฐมวัย • ความรู้ด้านหลักสูตร • ความรู้ด้านกระบวนการเรียนการสอน • ความรู้ด้านการเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็ก • มีประสบการณ์ในการทำงานกับเด็กวัยเล็กด้านการนิเทศ จุดประสงค์ของการศึกษาปฐมวัย การจัดการศึกษาปฐมวัย ได้รับการพัฒนาขึ้นมาจากแรงผลักดันของสังคม และความต้องการของสังคม ทำให้เกิดการจัดโครงการการบริการต่าง ๆ กัน ทั้งเพื่อการดูแลและการศึกษา ซึ่งในการพัฒนาการศึกษาปฐมวัยนี้ มีจุดประสงค์เพื่อ (Essa, 1996 อ้างถึงในกุลยา ตันติผลาชีวะ, 2542) 1) บริการให้การดูแลและเลี้ยงดูเด็กให้เป็นไปอย่างเหมาะสมกับพัฒนาการ 2) ให้การศึกษาเพื่อส่งเสริมการปรับตัวเข้ากับสังคม ทักษะทางปัญญา และพัฒนาการในทุกด้าน 3) จัดเป็นบริการเพื่อการช่วยเหลือผู้ด้อยโอกาส เด็กยากจน ให้ได้รับการศึกษา การดูแลสุขภาพ การดูแลฟัน โภชนาการและการศึกษาสำหรับผู้ปกครอง 2.1.3 ความสำคัญของการจัดการศึกษาปฐมวัย กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ (2546) กล่าวว่า สภาพวิกฤติทางเศรษฐกิจและสังคมที่เกิดขึ้น อย่างรวดเร็วและรุนแรง ได้สร้างความกดดันให้เกิดความจำเป็นอย่างยิ่งในการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงการจัด การศึกษาของไทยให้สามารถผลิตผู้ที่มีความเป็นมนุษย์สมบูรณ์ มีคุณธรรม จริยธรรม อีกทั้งรู้เท่าทัน การเปลี่ยนแปลง สามารถปรับตัวอยู่ในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอย่างมีคุณภาพ จากผลงานทางวิจัยพบว่าเด็กปฐมวัยไทยจำนวนมาก ถึง 1 ใน 6 มีพัฒนาการล่าช้า ไม่สมวัย โดยมีอัตราส่วนเพิ่มขึ้นตามอายุ แสดงว่าเด็กเหล่านี้ขาดโอกาส การเรียนรู้และขาดการอบรมการเลี้ยงดูที่เหมาะสม รวมทั้งจำนวนเด็กที่มีความต้องการทางการศึกษาพิเศษ เพิ่มขึ้น ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย จึงจำเป็นต้องตระหนักถึงปัญหา มีการเฝ้าระวัง และดำเนินการให้ความช่วยเหลือ เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี ทุกกลุ่ม ตั้งแต่แรกเกิด ตลอดจนมุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพการจัดการเรียนรู้ให้สอดคล้อง กับพัฒนาการและศักยภาพของเด็ก 2.1.4 รูปแบบของการจัดการศึกษาปฐมวัย กุลยา ตันติผลาชีวะ (2542) กล่าวไว้ว่า การศึกษาปฐมวัยเป็นการจัดการศึกษาให้แก่เด็กตั้งแต่แรก เกิด ถึง 8 ขวบ ยกเว้นบางประเทศเช่นประเทศไทยอายุ 0 - 6 ปี ที่กำหนดขึ้นที่บ้าน ศูนย์บริการหรือโรงเรียน ก็ได้ โดยรูปแบบของการจัดนี้ จำแนกเป็น 2 ลักษณะคือ จัดที่บ้าน (Home-based Programs) หมายถึง การจัดบริหารดูแลที่ทำขึ้นที่บ้านกับอีกลักษณะหนึ่ง คือ จัดสถานบริการ (Center-based Programs) เป็นบริหารเด็กกลุ่มใหญ่ ซึ่งในการจัดบริหารจำแนกตามอายุได้ 3 กลุ่มคือ
ห น้ า | 11 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1) กลุ่มเด็กทารก (อายุ 2 ขวบแรก) 2) กลุ่มเด็กเล็ก (อายุ 2 - 4 ขวบ) 3) กลุ่มเด็กอนุบาลและประถมต้น (อายุ 5 - 8 ขวบ) ด้วยลักษณะความแตกต่างของกลุ่มเด็ก ทำให้สถานบริการและโรงเรียนมีความแตกต่างกันเพื่อให้ สอดคล้องกับ 8 ขวบแรก ที่มีพัฒนาการที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว แต่ละขวบปีมีความแตกต่างและก้าวหน้า ของพัฒนาการที่ต่างกันมากด้วยเหตุนี้ทำให้การดูแล การเลี้ยงดู การจัดประสบการณ์การเรียนแต่ละวัยต่างกัน เป็นเหตุให้มีรูปแบบของการจัดการบริหารแตกต่างตามวัยของเด็กซึ่งอาจจำแนกเป็นกลุ่มได้ดังนี้ กลุ่มที่ 1 สถานที่ที่รับดูแลและเลี้ยงเด็กเล็ก (Nursery) เป็นบริการการดูแลเด็กจำแนกได้ เป็นลักษณะ ดังนี้ 1) ศูนย์ดูแลเด็ก (Child Care Centers) เป็นสถานที่รับดูแลเด็กเพื่อการช่วยเหลือ แบ่งเบาภาระ ของพ่อแม่ ที่ต้องทำงานกลางวัน โดยศูนย์จะเนันการเลี้ยงดูแก่เด็ก มากกว่าการให้การศึกษาวัยของเด็กที่รับดูแล อาจเริ่มตั้งแต่วัยทารกเป็นตันไป หรือรับเฉพาะเด็กเล็ก บริหารอาจจัดให้ เฉพาะกลางวัน เรียกว่า ศูนย์เลี้ยงเด็กกลางวัน (Day - care center) หรือตลอด 24 ชั่วโมง 2) บ้านรับเลี้ยงเด็ก (Family Day Care) เป็นครอบครัวที่เปิดบริการรับเลี้ยงเด็กกลางวัน ส่วนใหญ่ จะเป็นกลุ่มเล็ก ๆ รับเด็กประมาณ 7 - 12 คน อาจเป็นลูกญาติ ลูกเพื่อน ลูกเพื่อนบ้าน โดยเลี้ยงควบคู่กับลูกตนเอง การดูแลให้การกินอยู่ตามปกติสบายๆ การรับดูแลอาจดูแลทั้งวัน หรือดูแลเป็นชั่วโมง เฉพาะช่วงที่ผู้ปกครองไปธุระก็มี กลุ่มที่ 2 โรงเรียนเตรียมก่อนเข้าอนุบาล เป็นโรงเรียนที่จัดทำขึ้นเพื่อสนับสนุนการเตรียมเด็กในการ เข้าโรงเรียนอนุบาล กลุ่มที่ 3 โรงเรียนอนุบาล เป็นการบริหารการเรียนการสอนเพื่อเตรียมเด็กเข้าเรียนในระดับประถมศึกษา รับตั้งแต่อายุ 3 - 6 ขวบ มี 3 ชั้นเรียน คือ อนุบาล 1 อนุบาล 2 และอนุบาล 3 เป็นการจัดการศึกษาที่รัฐและเอกชน จัดทำขึ้น ไม่นับเป็นการศึกษาบังคับ สำหรับอเมริกาโรงเรียนอนุบาล ที่เปิดในมหาวิทยาลัยหรือวิทยาลัย จัดตั้งขึ้น เพื่อใช้เป็นแหล่งศึกษาเชิงวิชาการเป็นไปตาม ความต้องการของสถาบันแม่ กลุ่มที่ 4 โรงเรียนเตรียมชั้น ป.1 (Pre -First Grade หรือ Junior First Grade) เป็นโรงเรียนที่จัดขึ้น สำหรับเด็กที่ไม่มีโอกาสเข้าเรียนชั้นอนุบาล ได้เข้าเรียนเพื่อปรับตัวเองก่อนขึ้นชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 เปิดรับเด็ก อายุ 6 - 7 ปี สำหรับประเทศไทยรู้จักกันในนาม ชั้น ป. หรือ เตรียมชั้นประถมปีที่ 1 กลุ่มที่ 5 โรงเรียนสำหรับเด็กป่วย (Hospital School) โรงพยาบาลบางแห่งจะจัดโรงเรียนในโรงพยาบาล สำหรับเด็กเพื่อได้ศึกษาเล่าเรียน หรือทบทวนบทเรียนขณะอยู่โรงพยาบาล สำหรับเด็กปฐมวัยจะจัดเป็นห้องเล่น (playroom) เป็นห้องที่จัดเตรียมให้ประโยชน์สำหรับการศึกษาของเด็กโดยเด็กได้มาเล่นและเรียนรู้ที่ห้องเล่นนี้ แต่บางครั้งผู้จัดอาจต้องไปบริการถึงเตียงหรือห้องเด็กป่วย ซึ่งจะใช้ในกรณีที่เด็กป่วยไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้ โรงพยาบาลเด็กเป็นโรงพยาบาลหนึ่งที่มีการจัดห้องเล่น และการบริการเครื่องเล่นที่เตียงโดยผู้สอนเป็นทั้งครูและพยาบาล เยาวพา เดชะคุปต์ (2542) กล่าวว่า การจัดการศึกษาปฐมวัย ที่นิยมจัดกันเป็นสากลแบ่งออกได้ เป็น 3 รูปแบบ คือ ศูนย์เลี้ยงเด็ก (Child Care Center) โรงเรียนเด็กเล็ก (Nursery School) และโรงเรียน อนุบาล (Kindergarten) แต่ทั้ง 3 รูปแบบนี้อาจเรียกชื่อแตกต่างกันไปบ้าง รับเด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีครึ่ง ถึง 6 ปี แต่ก็อาจจะมีการยืดหยุ่นได้ เช่น สถานศึกษาของเอกชนบางแห่งอาจรับเด็กตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป สถานศึกษาของ รัฐบาลรับเด็กอายุ 4 ปี ขึ้นไปทั้งนี้ขึ้นอยู่กับเกณฑ์และความพร้อมของแต่ละสถานศึกษาเป็นสำคัญโดยไม่มีการ กำหนดลงไปว่าควรจะเป็นรูปแบบใด โดยทั่วไปมักเรียกชื่อต่าง ๆ กัน ไปทั้งนี้ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบต่าง ๆ ต่อไปนี้
ห น้ า | 12 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1) จุดมุ่งหมายของการจัด 2) เหตุผลและความต้องการของสังคม 3) รูปแบบของการให้บริหารใหม่ 4) รูปแบบของสถานที่จัดตั้ง 5) กลุ่มอายุของเด็ก 6) ประเภทของหน่วยงานที่จัด สรุปได้ว่า รูปแบบการจัดการศึกษาปฐมวัยจัดขึ้นโดยสอดคล้องกับเด็กในช่วงปฐมวัยที่มีพัฒนาการ ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทำให้การดูแลและการเลี้ยงดู การจัดประสบการณ์การเรียนรู้ในแต่ละวัยต่างกัน โดยส่วนใหญ่แบ่งออกเป็น ศูนย์เลี้ยงเด็ก (Child Care Center) โรงเรียนเด็กเล็ก (Nursery School) และโรงเรียน อนุบาล (Kindergarten) ทำให้เป็นทางเลือกที่หลากหลาย 2.1.5 จุดมุ่งหมายของการศึกษาปฐมวัย สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ(2536) ได้กำหนดจุดมุ่งหมายที่จะส่งเสริมให้ เด็กแต่ละคนได้พัฒนาอย่างเต็มศักยภาพ ทั้งทางด้านร่างกาย ด้านอารมณ์ จิตใจ สังคมและสติปัญญา ดังต่อไปนี้ 1) มีร่างกายเจริญเติบโต แข็งแรงสมบูรณ์ มีความสามารถในการใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกายได้ คล่องแคล่วและมีสุขนิสัยที่ดี 2) มีความสามารถที่จะช่วยตัวเองได้ตามวัย 3) มีความรู้สึกที่ดีต่อตนเองและผู้อื่น 4) มีคุณธรรมและจริยธรรม 5) มีความรัก ชื่นชม และภูมิใจในศิลปะวัฒนธรรม ประเพณีที่ดีงามของชาติ 6) เห็นคุณค่า สามารถอนุรักษ์และพัฒนาสิ่งแวดล้อม 7) เป็นสมาชิกที่ดีของสังคม และสามารถปรับตัวอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข 8) มีความสามารถในการใช้กระบวนการเรียนรู้ มีประสาทสัมผัสที่ดี มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ และใช้ภาษาในการสื่อความหมายได้คล่องแคล่ว คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรการศึกษาปฐมวัย (กระทรวงศึกษาธิการ, 2546) ได้กำหนด จุดมุ่งหมายในการจัดการศึกษาระดับประถมศึกษาสำหรับเด็กอายุแรกเกิด - 5 ปี โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อส่งเสริม ให้เด็กมีพัฒนาการทางด้านร่างกาย ด้านอารมณ์ - จิตใจ ด้านสังคม และด้านสติปัญญาที่เหมาะสมกับวัย ความสามารถ ความสนใจ และความแตกต่างระหว่างบุคคล เพื่อให้เด็กมีคุณลักษณะที่พึ่งประสงค์ดังนี้ 1) ร่างกายเจริญเติบโตตามวัยและมีสุขภาพ สุขนิสัยที่ดี 2) ใช้อวัยวะของร่างกายได้คล่องแคล่วประสานสัมพันธ์กันกล้ามเนื้อใหญ่และกล้ามเนื้อเล็กแข็งแรง 3) มีสุขภาพจิตดี มีความสุขและแสดงออกทางอารมณ์ได้เหมาะสมกับวัย 4) มีคุณธรรม จริยธรรม และมีจิตใจที่ดีงาม 5) รับรู้และสร้างปฏิสัมพันธ์กับบุดคลและสิ่งแวดล้อมรอบตัว 6) ช่วยเหลือตนเองได้เหมาะสมกับวัย 7) ใช้ภาษาสื่อสาร สื่อความหมายและใช้ภาษาได้เหมาะสมกับวัย 8) ชื่นชมและแสดงออกทางศิลปะ ดนตรี การเคลื่อนไหว และรักการออกกำลังกาย 9) รักธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมและความเป็นไทย 10)อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุขและปฏิบัติตนเป็นสมาชิกที่ดีของสังคมในระบอบประชาธิปไตย อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข
ห น้ า | 13 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 11) มีความสามารถในการคิดและแก้ปัญหาได้เหมาะสมกับวัย 12) มีจินตนาการความคิดสร้างสรรค์ 13) มีเจตคติที่ดีต่อการเรียนรู้ มีทักษะในการแสวงหาความรู้ สนใจเรียนรู้สิ่งต่าง ๆรอบตัว สรุปได้ว่า การศึกษาปฐมวัยเป็นจัดการศึกษาเพื่อเตรียมความพร้อมให้เด็กก่อนเข้าระบการศึกษา ในระบบต่อไปและเพื่อส่งเสริมพัฒนาการเด็กอย่างรอบด้าน ทั้งทางด้านร่างกาย อารมณ์ จิตใจ สังคม และ สติปัญญาตามวัยและตามความสามารถของแต่ละบุคคล 2.2 งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 2.2.1 Young (1972) ได้ทำการวิจัยพบว่าการจัดประสบการณ์การเรียนรู้โดยให้นักเรียน ได้ร่วมกันทำกิจกรรมเป็นกลุ่ม จะทำให้บรรยากาศในชั้นเรียนมีความเป็นกันเองมากขึ้น และนักเรียนจะรู้สึกสบายใจ และไม่เคร่งเครียดกับการทำกิจกรรมการเรียนรู้ต่างๆ 2.2.2 Whitaker (1978) ได้ศึกษาทัศนะของผู้ปกครองและผู้บริหารที่มีต่อการมีส่วนร่วม ของประชาชน บริเวณที่ตั้งของสถานศึกษาในเมืองเกี่ยวกับการวินิจฉัย หรือการตัดสินใจด้านการศึกษา พบว่า ผู้ปกครองรู้สึกมีความไม่สะดวกในการรับรู้ข้อมูล หรือประกาศเกี่ยวกับสถานศึกษาเป็นอุปสรรคสำคัญ ต่อการมีส่วนร่วมในเรื่องนโยบายการตัดสินใจทางการศึกษา แต่ผู้บริหารกลับเห็นว่า ผู้ปกครองยังมีอิทธิพล ต่อสถานศึกษา แม้จะมีความสนใจน้อย จึงสรุปว่า ชุมชนมีความสำคัญ และควรมีส่วนร่วมในการปรับปรุงสถานศึกษา ซึ่งบุคลากรในสถานศึกษาควรตระหนักถึง และวางโครงการร่วมกันให้บุคคลในชุมชนมีส่วนร่วมกับสถานศึกษา
ห น้ า | 14 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทที่ 3 วิธีการดำเนินงาน ในการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดได้ดำเนิน ตามวัตถุประสงค์ของโครงการอย่างมีประสิทธิภาพ และสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการได้ดำเนินงาน โครงการตามลำดับ ดังนี้ 3.1 ขั้นตอนการดำเนินงานโครงการ 3.1.1 ขั้นตอนการดำเนินงานของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ (ส่วนกลาง) 3.1.1.1 จัดประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ภายใต้โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ เพื่อชี้แจงให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการได้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวทางการดำเนินการขับเคลื่อน การบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 3.1.1.2 จัดประชุมคณะทำงานพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษา ตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ภายใต้โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษา ปฐมวัยในระดับพื้นที่ เพื่อพิจารณาโครงการและกิจกรรมที่มีความโดดเด่น รวมไปถึงการพิจารณาจัดสรร งบประมาณเพิ่มเติมเพื่อยกระดับคุณภาพ (Top Up) ให้แก่สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการ จังหวัดที่มีแนวทางการดำเนินงานโครงการหรือกิจกรรมที่มีความโดดเด่น 3.1.1.3 จัดสรรงบประมาณให้กับสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการ จังหวัด 77 จังหวัด เพื่อขับเคลื่อนการดำเนินงานในระดับภูมิภาคและจังหวัด 3.1.1.4 ติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน 3.1.1.5 จัดประชุมคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน เพื่อติดตามผล การดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน รวมไปถึงการพิจารณาคัดเลือกหน่วยงานที่มีแนวทางการดำเนินงาน โครงการที่โดดเด่นเพื่อเป็นตัวแทนในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผลการดำเนินงานโครงการ 3.1.1.6 จัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน 3.1.1.7 จัดประชุมมหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 3.1.1.8 สรุปและรายงานผลการดำเนินงานโครงการในภาพรวมของกระทรวงศึกษาธิการ 3.1.2 ขั้นตอนการดำเนินงานของสำนักงานศึกษาธิการภาค 3.1.2.1 ส่งเสริม สนับสนุน ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ 1) ชี้แจงการดำเนินการโครงการ 1.1)แต่งตั้งคณะทำงานระดับภาค 1.2)ประชุมชี้แจงการดำเนินงานโครงการ 1.3)กำหนดแนวทางการขับเคลื่อนโครงการ
ห น้ า | 15 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 2) นิเทศ ติดตามผลการดำเนินการโครงการ 2.1)แต่งตั้งคณะกรรมการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลโครงการ 2.2)กำหนดแผนและปฏิทินการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลโครงการ 2.3)นิเทศติดตาม และประเมินผลโครงการ 2.4)สรุปและรายงานผลการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลโครงการ 3.1.2.2 แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียน คัดเลือกผลงานยอดเยี่ยม และการนิเทศติดตาม และประเมินผล 1) แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน 2) จัดกิจกรรมและเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียน 3) คัดเลือกนวัตกรรมที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ได้แก่ 1) ด้านการบริหารจัดการศึกษา ระดับปฐมวัย (สำหรับผู้บริหาร) และ 2) ด้านการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ระดับปฐมวัย (สำหรับครูผู้สอน) 4) ประกาศผลการคัดเลือกฯ ระดับภาค 5) เผยแพร่ผ่านช่องทางต่าง ๆ เช่น สื่อออนไลน์บทความ วารสาร หนังสือราชการ ฯลฯ 6) สรุป และรายงานผลการดำเนินงาน 3.1.2.3 แนวทางการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาในระดังภาค 1) แสวงหาและสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา 2) สร้างการรับรู้ สร้างข้อตกลงและร่วมวางแผน (partnership agreement & action planning) เมื่อผู้นำและผู้บริหารของเครือข่ายเห็นความสำคัญและประโยชน์ร่วมกัน และตกลงเป็นการเบื้องต้นที่จะร่วมมือ เป็นเครือข่าย เพื่อให้เกิดแนวทางการดำเนินงาน จัดกิจกรรม สร้างข้อตกลงและร่วมวางแผนความร่วมมือที่ชัดเจน 3) ร่วมดำเนินงานพัฒนาคุณภาพการศึกษา 3.1.3 ขั้นตอนการดำเนินงานของสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 3.1.3.1 ส่งเสริม สนับสนุน ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ 1) ชี้แจงการดำเนินงานโครงการ 1.1)ประชุมชี้แจงแนวทางการดำเนินงานโครงการให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องรับทราบ 1.2)แต่งตั้งคณะทำงานระดับจังหวัด 1.3)กำหนดกลุ่มเป้าหมาย: สถานศึกษา 1.4)นำเสนอโครงการ ให้คณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด (กศจ.) รับทราบ 2) สร้างการรับรู้เกี่ยวกับการดำเนินงานโครงการ เช่น การประชุม อบรม การวิเคราะห์ สังเคราะห์จุดเด่น จุดที่ควรพัฒนา สภาพของสถานศึกษาที่เป็นกลุ่มเป้าหมาย ให้ความรู้เกี่ยวกับการสร้าง และพัฒนานวัตกรรมการบริหารจัดการ การจัดการเรียนรู้ การนิเทศ ติดตามและประเมินผล 3) การนิเทศ ติดตามผลการดำเนินงาน 3.1)แต่งตั้งคณะกรรมการนิเทศ ติดตาม และประเมินผล 3.2)กำหนดแผนและปฏิทินการนิเทศ ติดตาม และประเมินผล 3.3)นิเทศ ติดตาม และประเมินผลเกี่ยวกับการสร้างและพัฒนานวัตกรรม ด้านการบริหารจัดการ ด้านการจัดการเรียนรู้ และด้านการนิเทศ ติดตามและประเมินผล 4) สรุปและรายงานผลการนิเทศ ติดตามและประเมินผล
ห น้ า | 16 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 3.1.3.2 แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียน 1) แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน 2) จัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนพัฒนานวัตกรรมตามโครงการ 3) คัดเลือกนวัตกรรมที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practices) ได้แก่ 1) ด้านการบริหาร จัดการศึกษาระดับปฐมวัย (สำหรับผู้บริหาร) และ 2) ด้านการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ระดับปฐมวัย (สำหรับครูผู้สอน) 4) ประกาศผลการคัดเลือก 5) รายงานผลการคัดเลือกนวัตกรรมให้สำนักงานศึกษาธิการภาค 3.1.3.3 สรุปรายงานผล และเผยแพร่ผ่านช่องทางต่าง ๆ เช่น สื่อออนไลน์บทความ วารสาร หนังสือราชการ ฯลฯ 3.1.3.4 แนวทางการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาในระดับจังหวัด 1) แสวงหาและสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา 2) สร้างการรับรู้ สร้างข้อตกลงและร่วมวางแผน (partnership agreement & action planning) เมื่อผู้นำและผู้บริหารของเครือข่ายเห็นความสำคัญและประโยชน์ร่วมกัน และตกลงเป็นการเบื้องต้นที่จะร่วมมือ เป็นเครือข่าย เพื่อให้เกิดแนวทางการดำเนินงาน จัดกิจกรรม สร้างข้อตกลงและร่วมวางแผน เพื่อให้เกิด แนวทางความร่วมมือที่ชัดเจน 3) ร่วมดำเนินงานพัฒนาคุณภาพการศึกษา 3.2 กลุ่มเป้าหมาย ในการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 กลุ่มเป้าหมายที่ใช้ในการดำเนินโครงการประกอบด้วยสำนักงานปลัด กระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานศึกษาธิการภาค สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ผู้บริหาร ครู บุคลากรทางการศึกษา ผู้เรียนในสถานศึกษาทุกสังกัดรวมทั้งภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ในพื้นที่ 77 จังหวัด 3.3 เครื่องมือที่ใช้ในการดำเนินงาน ในการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหาร การศึกษาในภูมิภาค ได้ดำเนินการออกแบบเครื่องมือรวบรวมข้อมูลผลการดำเนินงานโครงการของสำนักงาน ศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด คือ แบบรายงานผลการดำเนินงาน โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 เพื่อนำมาสรุปผลการดำเนินงานโครงการในภาพรวมของกระทรวงศึกษาธิการ โดยมีประเด็นที่สำคัญ ดังนี้ 3.3.1 ผลการดำเนินงานโครงการ 3.3.1.1 วัตถุประสงค์โครงการ 3.3.1.2 เป้าหมายโครงการ 1) เป้าหมายเชิงปริมาณ 2) เป้าหมายเชิงคุณภาพ) 3.3.1.3 ตัวชี้วัดโครงการ
ห น้ า | 17 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 3.3.1.4 ผลการดำเนินงาน 1) กิจกรรมทั้งหมด 2) วิธีการและเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินผลการดำเนินงาน (ถ้ามี) 3) สถานที่ดำเนินงาน 4) ผลการดำเนินงาน 3.3.2ผลการเบิกจ่ายงบประมาณ 3.3.2.1 งบประมาณที่ได้การจัดสรร 3.3.2.2 เบิกจ่ายงบประมาณ 3.3.2.3 งบประมาณคงเหลือ 3.3.2.4 คืนงบประมาณ 3.3.3 ผลผลิตที่ได้รับ 3.3.3.1 การดูแล พัฒนา จัดประสบการณ์เรียนรู้ และจัดการศึกษาให้มีพัฒนาการเด็กปฐมวัย (อายุ 3 - 6 ปี) 3.3.3.2 การส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาสถานศึกษา/สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ให้มีคุณภาพ ตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. 2561 3.3.3.3 การพัฒนาความรู้ความเข้าใจ ความตระหนัก และเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแล พัฒนา และจัดการศึกษาให้เด็กปฐมวัย อย่างบูรณาการ ของผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ผู้ดูแลเด็ก ผู้รับบริการ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน 3.3.3.4 การพัฒนาเครือข่ายขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ อย่างบูรณาการทุกภาคส่วน 1) จำนวนเครือข่ายความร่วมมือที่เกิดขึ้น 2) ชื่อเครือข่ายความร่วมมือ 3) จำนวนสมาชิกของเครือข่าย 3.3.4 สถานศึกษา/สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ที่เข้าร่วมโครงการ 3.3.5 แนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) 3.3.6 จุดเด่นและจุดที่ควรพัฒนา 3.3.7 ปัญหาและอุปสรรค 3.3.8 ข้อเสนอแนะ/ความคิดเห็นเพิ่มเติม 3.3.9 ผลลัพธ์ที่คาดว่าที่ได้รับ/ผลลัพธ์ที่เกิดจากผลผลิต 3.3.10 ผู้รายงาน/ผู้รับผิดชอบโครงการ 3.3.11 รูปภาพประกอบ (อย่างน้อยไม่เกิน 5 รูปในแต่ละกิจกรรม พร้อมอธิบายใต้ภาพ) 3.4 การสังเคราะห์ข้อมูล การสังเคราะห์ผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 จะสังเคราะห์ข้อมูลผลการดำเนินงานโครงการที่ได้รับรายงานจากสำนักงาน ศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด ซึ่งการสังเคราะห์ข้อมูลนั้นจะสังเคราะห์ ตามวัตถุประสงค์ของโครงการที่สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการกำหนด
ห น้ า | 18 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทที่ 4 ผลการดำเนินงาน 4.1 ผลการดำเนินงานของสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ 4.1.1 การประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในวันพุธที่ 3 พฤศจิกายน 2564 ณ ห้องประชุมจันเกษม อาคารราชวัลลภ ชั้น 1 กระทรวงศึกษาธิการ และผ่านระบบ วีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยโปรแกรม Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อชี้แจงให้ เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการได้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวทางการดำเนินการขับเคลื่อนการบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 โดยการเพิ่มประสิทธิภาพของงาน ให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ซึ่งเปิดโอกาสให้สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด สามารถออกแบบกิจกรรมที่สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ได้ ภาพที่ 4.1 การประชุมชี้แจงการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ผลการดำเนินงาน : ผู้รับผิดชอบโครงการของสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด มีความรู้ความเข้าใจและดำเนินการตามแนวทางการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 และออกแบบกิจกรรมการดำเนินงานได้ตรงตามความต้องการในการพัฒนา เด็กปฐมวัยตามบริบทพื้นที่ จนส่งผลให้เด็กปฐมวัยในพื้นที่นั้น ๆได้รับการดูแลและพัฒนาด้านร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัย มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย มีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติผู้ปฏิบัติงาน ผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ผู้ดูแลเด็ก และทุกภาคส่วนมีความรู้ความเข้าใจและร่วมขับเคลื่อนพัฒนาการศึกษาปฐมวัยของประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ห น้ า | 19 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 4.1.2 การประชุมพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ระหว่างวันที่ 24 - 27 พฤศจิกายน 2565 ณ โรงแรมรอยัล ริเวอร์ บางพลัด กรุงเทพมหานคร โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อพิจารณาโครงการและกิจกรรมที่มีความโดดเด่น รวมไปถึงการพิจารณาจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมเพื่อยกระดับคุณภาพ (Top Up) ให้แก่สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด ที่มีแนวทางการดำเนินงานโครงการ หรือกิจกรรมที่มีความโดดเด่น ภาพที่ 4.2 การประชุมพิจารณาโครงการและงบประมาณ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัด การศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ผลการดำเนินงาน : ได้จัดทำกรอบแนวทางในการพิจารณาจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมเพื่อยกระดับคุณภาพ (Top Up) ให้แก่สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดที่มีแนวทางการดำเนินงานโครงการหรือ กิจกรรมที่มีความโดดเด่น เพื่อให้การบริหารจัดการงบประมาณเกิดประโยชน์สูงสุด และได้ดำเนินการจัดสรร งบประมาณให้แก่สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดตามแนวทางดังกล่าวต่อไป 4.1.3 ประชุมคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ได้แต่งตั้งคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการ ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ และได้จัดการประชุมคณะทำงานฯ เมื่อวันอังคารที่ 10 พฤษภาคม 2565 เวลา 13.30 - 17.00 น. ณ ห้องประชุมณรงค์ บุญมี ชั้น 4 อาคารัชมังคลาภิเษก กระทรวงศึกษาธิการ และผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยระบบ Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน รวมไปถึงการพิจารณาคัดเลือกหน่วยงาน เพื่อเป็นตัวแทนสำหรับการติดตามผลการดำเนินงานโครงการทั้งในรูปแบบออนไลน์และการลงพื้นที่ ภาพที่ 4.3 ประชุมคณะทำงานติดตามผลโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่
ห น้ า | 20 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ผลการดำเนินงาน : ได้จัดทำกรอบแนวทางในการติดตามและประเมินผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน เพื่อให้สำนักงานศึกษาธิการภาคและสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด มีทิศทางในการดำเนินงานที่ชัดเจน 4.1.4 การประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค จัดประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษา ตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 2 มิถุนายน 2565 เวลา 09.00 - 12.20 น. ณ ห้องประชุมณรงค์บุญมี ชั้น 4 อาคารรัชมังคลาภิเษก กระทรวงศึกษาธิการ และผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกล (VDO Conference) ด้วยระบบ Zoom Cloud Meetings โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อแลกเปลี่ยนรู้และติดตามผลการดำเนินงานโครงการในรอบ 6 เดือน ซึ่งโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการ จัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ มีหน่วยงานที่เป็นตัวแทนในการนำเสนอผลการดำเนินงานโครงการ จำนวน 2 หน่วยงาน ได้แก่ สำนักงานศึกษาธิการจังหวัดเชียงราย และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัดน่าน ภาพที่ 4.4 การประชุมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และติดตามผลการดำเนินงานในรอบ 6 เดือน ผลการดำเนินงาน : ผู้รับผิดชอบโครงการของสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด มีเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และรับทราบปัญหาอุปสรรคจากผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการ การพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ในรอบ 6 เดือน เกิดเครือข่ายความร่วมมือ ทั้งในระดับส่วนกลางและในระดับพื้นที่ที่เข้มแข็งและสามารถนำข้อมูลที่ได้มาปรับแผนการดำเนินงานให้เหมาะสม ตามสถานการณ์ 4.1.5 การประชุมมหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ โดยกองส่งเสริมและพัฒนาการบริหารการศึกษาในภูมิภาค ได้จัดประชุมมหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ประจำปี งบประมาณ พ.ศ. 2565 ระหว่างวันที่ 31 สิงหาคม - 2 กันยายน 2565 ณ โรงแรมปรินซ์พาเลซ มหานาค กรุงเทพมหานคร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตาม แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และนำเสนอผลการดำเนินงานในกลุ่ม โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ในส่วนภูมิภาคและจังหวัด และมอบหมายให้ สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 พิจารณาคัดเลือกหน่วยงานในพื้นที่รับผิดชอบที่มีผลการดำเนินงานโครงการ ที่โดดเด่น 1 โครงการ ต่อ 1 หน่วยงาน เพื่อเป็นตัวแทนในการจัดแสดงนิทรรศการผลงานทางวิชาการ
ห น้ า | 21 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ภาพที่ 4.5 มหกรรมทางวิชาการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ “สป. รวมใจ ยกระดับการศึกษาไทย ในภูมิภาค” ผลการดำเนินงาน : สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด และภาคีเครือข่าย ทุกภาคส่วน ได้ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผลการดำเนินงานการขับเคลื่อนการบูรณาการการพัฒนาการศึกษาปฐมวัย ตามบริบทของพื้นที่ต่าง ๆ จนเกิดภาพรวมการขับเคลื่อนงานพัฒนาการศึกษาปฐมวัยในระดับประเทศ รวมถึงมีการแสดงผลงานนวัตกรรมการพัฒนาการศึกษาปฐมวัยที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practices) เพื่อเป็นแนวทางการประยุกต์ใช้ในการพัฒนางานของหน่วยงานอื่น ๆ ตามบริบทของพื้นที่ที่มีความแตกต่างกัน และเกิดเครือข่ายความร่วมมือในระดับประเทศที่เข้มแข็งและยั่งยืน ส่งผลให้การจัดการศึกษาปฐมวัยในประเทศไทย มีประสิทธิภาพและบรรลุสู่เป้าหมายสูงสุดรวมกัน คือ เด็กปฐมวัยทุกคน ได้รับการดูแลและพัฒนาด้านร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์ สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัย มีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง
ห น้ า | 22 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บทที่ 5 สรุปผลการดำเนินงานโครงการ รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ได้ดำเนินการรวบรวม ศึกษาและสังเคราะห์ ผลการดำเนินงานโครงการของสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด โดยสรุปผลการดำเนินงานโครงการตามวัตถุประสงค์ ดังนี้ 5.1 สรุปผลการพัฒนาเด็กปฐมวัย กระทรวงศึกษาธิการ ได้ดำเนินการส่งเสริม สนับสนุนให้เด็กปฐมวัยทุกคน ได้รับการดูแลและพัฒนา ด้านการจัดการศึกษาอย่างมีมาตรฐาน เหมาะสม และเต็มตามศักยภาพ รวมทั้งได้รับการพัฒนาร่างกาย จิตใจ วินัย อารมณ์สังคม สติปัญญา และทักษะการเรียนรู้ที่สมวัยมีพื้นฐานชีวิตที่มั่นคงเข้มแข็ง ทั้งในระดับส่วนกลาง และระดับพื้นที่ โดยดำเนินการอย่างบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ โดยสอดคล้องภายใต้นโยบาย กฎหมาย และแผนปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องในทุกระดับ จากการดำเนินงานดังกล่าว สรุปผลได้ดังนี้ ตัวชี้วัดเป้าหมาย : ร้อยละ 80 ของเด็กปฐมวัยที่จบการศึกษาระดับปฐมวัย มีพัฒนาการสมวัย ในทุกด้านอยู่ในระดับดี ผลการดำเนินงาน : ร้อยละ 95.27 ของเด็กปฐมวัยที่จบการศึกษาระดับปฐมวัย มีพัฒนาการ ทุกด้านอยู่ในระดับดี 5.2 สรุปผลการพัฒนาสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงานด้านการจัดการศึกษาปฐมวัยมีคุณภาพ ตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ กระทรวงศึกษาธิการ ได้ดำเนินการส่งเสริม สนับสนุนให้สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย รวมทั้งผู้ปฏิบัติงาน ด้านการจัดการศึกษาปฐมวัย มีคุณภาพตามมาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ ทั้งในระดับส่วนกลาง และระดับพื้นที่ โดยดำเนินการอย่างบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนในทุกพื้นที่ทั่วประเทศ โดยสอดคล้องภายใต้นโยบาย กฎหมาย และแผนปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องในทุกระดับ จากการดำเนินงานดังกล่าว สรุปผลได้ดังนี้ ตัวชี้วัดเป้าหมาย : ร้อยละ 80 ของสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย มีคุณภาพระดับผ่านเกณฑ์ขั้นต้น ตามมาตรฐานสถานพัฒนา เด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. 2561 ผลการดำเนินงาน : ร้อยละ 95.40 ของสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย มีคุณภาพระดับผ่านเกณฑ์ขั้นต้น ตามมาตรฐานสถานพัฒนา เด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. 2561 5.3 สรุปผลการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย กระทรวงศึกษาธิการ ได้ดำเนินการสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ทั้งในระดับส่วนกลางและระดับพื้นที่ โดยดำเนินการอย่างบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนในทุกพื้นที่ ทั่วประเทศ โดยสอดคล้องภายใต้นโยบาย กฎหมาย และแผนปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องในทุกระดับ จากการดำเนินงานดังกล่าว สรุปผลได้ดังนี้ พัฒนาเครือข่ายในการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ระดับภาค จำนวน 93 เครือข่าย พัฒนาเครือข่ายในการการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ระดับจังหวัด จำนวน 208 เครือข่าย
ห น้ า | 23 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 5.4 ข้อเสนอเชิงนโยบาย จากการวิเคราะห์ผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ของสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 และสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 77 จังหวัด มีข้อค้นพบที่สำคัญ จึงจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย ดังนี้ 5.4.1 ระดับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย 1) กำหนดแผนงาน และผู้รับผิดชอบในการขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัด การศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ในระดับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย 2) กำหนดให้มีการพัฒนาองค์ความรู้ด้านการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้แก่ผู้บริหาร ครูผู้สอน บุคลากรทางการศึกษา ผู้ปกครอง ชุมชน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน และบูรณาการทำงานร่วมกันจนเป็นเครือข่ายการทำงานในระดับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย 2) ให้สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยทุกแห่ง นำเข้าข้อมูลในระบบฐานข้อมูลสารสนเทศการพัฒนาเด็กปฐมวัย ตามมาตรฐานชาติให้ถูกต้องและครบถ้วน 5.4.2 ระดับสำนักงานศึกษาธิการจังหวัด 1) กำหนดทิศทางการขับเคลื่อน แผนงานโครงการ กิจกรรม และผู้รับผิดชอบในการขับเคลื่อน โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ โดยใช้กลไกคณะกรรมการพัฒนาเด็กปฐมวัย ระดับจังหวัด เป็นกลไกหลักสำคัญในการจัดทำแผนพัฒนาเด็กปฐมวัยในระดับจังหวัด 2) กำหนดให้มีการพัฒนาทักษะองค์ความรู้ด้านการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้แก่ ผู้ปฏิบัติงาน ผู้บริหาร ครูผู้สอน บุคลากรทางการศึกษา เครือข่ายผู้ปกครอง หน่วยงาน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ให้มีความเชี่ยวชาญและเกิดความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน สามารถบูรณาการทำงานร่วมกันจนเป็นเครือข่ายการทำงาน ในระดับจังหวัด 3) กำหนดให้สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยทุกแห่งในจังหวัด นำเข้าข้อมูลในระบบฐานข้อมูลสารสนเทศ การพัฒนาเด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติให้ถูกต้องและครบถ้วน เพื่อให้ได้ข้อมูลในภาพรวมของจังหวัด รวมถึงสามารถ วิเคราะห์ข้อมูลเพื่อพัฒนาและยกระดับการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ 4) กำกับ ติดตาม และประเมินผลการขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ และจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ รวมถึง นวัตกรรมเพื่อพัฒนาการศึกษา ในระดับจังหวัดจัดส่งให้สำนักงานศึกษาธิการภาคจัดทำข้อมูลภาพรวมในระดับภาค 5.4.3 ระดับสำนักงานศึกษาธิการภาค 1) กำหนดทิศทางการขับเคลื่อน แผนงานโครงการ กิจกรรม และผู้รับผิดชอบในการขับเคลื่อน โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ในระดับภาค 2) กำหนดให้มีการพัฒนาทักษะองค์ความรู้ด้านการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้แก่ ผู้ปฏิบัติงาน ผู้บริหาร ครูผู้สอน บุคลากรทางการศึกษา เครือข่ายผู้ปกครอง หน่วยงาน และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ให้มีความเชี่ยวชาญและเกิดความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน สามารถบูรณาการทำงานร่วมกันจนเป็นเครือข่ายการทำงาน ทั้งในระดับภาคและบูรณาการนอกพื้นที่ สร้างเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และพัฒนานวัตกรรมเพื่อยกระดับการ พัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยตามมาตรฐานชาติ 3) กำกับ ติดตาม และจัดทำข้อมูลสารสนเทศการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติที่เป็นภาพรวม ในระดับภาค รวมถึงสามารถวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อพัฒนาและยกระดับการทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ห น้ า | 24 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 4) กำกับ ติดตาม และประเมินผลการขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ และจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ รวมถึงนวัตกรรมเพื่อพัฒนาการศึกษา ในระดับภาค 5.4.4 ระดับกระทรวงศึกษาธิการ 1) กำหนดทิศทางการขับเคลื่อน แผนงานโครงการ กิจกรรมในการขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อน การพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ในระดับประเทศ โดยบูรณาการร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้งหน่วยงานภายในและภายนอกกระทรวง เพื่อกำหนดทิศทางการขับเคลื่อนงานให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน สอดคล้องตามสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงและบริบททางสังคมที่เกิดขึ้นในห้วงเวลานั้น ๆ และสอดคล้องตาม ยุทธศาสตร์ชาติ 2) กำหนดให้มีการพัฒนาทักษะองค์ความรู้ด้านการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้แก่ ผู้ปฏิบัติงานของหน่วยงานในส่วนกลาง สำนักงานศึกษาธิการภาค สำนักงานศึกษาธิการจังหวัด และหน่วยงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ให้มีความเชี่ยวชาญและเกิดความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน สามารถบูรณาการทำงานร่วมกันจนเป็น เครือข่ายการทำงาน ในระดับประเทศ 3) บูรณาการข้อมูลสารสนเทศการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามมาตรฐานชาติร่วมกับหน่วยงานองค์กร ที่เกี่ยวข้อง ให้สามารถใช้ประโยชน์จากฐานข้อมูลสารสนเทศร่วมกันได้อย่างเป็นเอกภาพและบรรลุผลสำเร็จ ของการดำเนินงานในระดับประเทศ 4) กำกับ ติดตาม และประเมินผลการขับเคลื่อนโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ และจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยให้สอดคล้องตามบริบทของพื้นที่ต่าง ๆ รวมถึงนวัตกรรมเพื่อพัฒนาการศึกษา เพื่อประโยชน์ในการพัฒนาการศึกษาของประเทศต่อไป
หน้า | 25 รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 บรรณานุกรม กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2545. กรุงเทพมหานคร : องค์การรับส่งสินค้าและพัสดุภัณฑ์ (ร.ส.พ.). กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ. (2546). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2546. กรุงเทพๆ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. กุลยา ตันติผลาชีวะ. (2542 ก). วารสารการศึกษาปฐมวัย ปีที่3 ฉบับที่ 3 เมษายน 2542. ศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรต.กรุงเทพมหานคร. พระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาเด็กและเยาวชนแห่งชาติพ.ศ. ๒๕๕๐. (2551, 15 มกราคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 125 ตอนที่ 9 ก. พระราชบัญญัติการพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2562. (2562, 30 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 56 ก. เยาวพา เดชะคุปต์. (2542). การศึกษาปฐมวัย. กรุงเทพ ฯ : แม็ค เยาวพา เดชะคุปต์. (2542). การจัดการศึกษาปฐมวัย. กรุงเทพ ฯ : แม็ค รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก. สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ. (2536). ประสิทธิภาพการบริหารโรงเรียนประถมศึกษา. ชุดฝึกอบรมด้วยตนเอง เล่ม 3 กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). มาตรฐานสถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ. กรุงเทพมหานคร: พริกหวานกราฟฟิค. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติพ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๗๙. กรุงเทพมหานคร: พริกหวานกราฟฟิค.
ภาคผนวก หน้า l 26
1. คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานพิจารณาโครงการและงบประมาณในการพัฒนาการศึกษาตามบริบทของพื้นที่ โครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 หน้า l 27
หน้า l 28
หน้า l 29
2. คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานติดตามผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนา การจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 หน้า l 30
หน้า l 31
หน้า l 32
3. คำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินการคัดเลือกผลการปฏิบัติงานที่ดี (Good Practice) หน้า l 33
หน้า l 34
หน้า l 35
หน้า l 36
4.แบบรายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัย ในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ตัวอย่าง (ร่าง) แบบรายงานผลการดำเนินงาน ขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 ศึกษาธิการจังหวัด/ศึกษาธิการภาค................................................. โลโก้ หน่วยงาน หน้า l 37
บทสรุปผู้บริหาร ชื่อโครงการ วัตถุประสงค์ ผู้เข้าร่วม กิจกรรมที่ดำเนินงาน ผลการดำเนินงาน (กรณีมีเครื่องมือในการ ประเมินผลในวัตถุประสงค์ใด ก็บอกด้วยว่าใช้เครื่องมืออะไร) ข้อเสนอแนะเพื่อการพัฒนาในครั้งต่อไป หน้า l 38
รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 1. ผลการดำเนินงานโครงการ 1.1 วัตถุประสงค์………………………………………………………………………………………………………….… 1.2 เป้าหมายโครงการ………………………………………………………………………………………………….. 1) เชิงปริมาณ………………………………………………………………………………………………………... 2) เชิงคุณภาพ……………………………………………………………………………………………………….. 1.3 ตัวชี้วัดโครงการ…………………………………………………………………………………………………..….. 1.4 ผลการดำเนินงาน กิจกรรมทั้งหมด วิธีการและเครื่องมือ ที่ใช้ในการประเมินผลการดำเนินงาน (ถ้า) สถานที่ ดำเนินงาน ผลการดำเนินงาน เช่น การใช้แบบติดตาม 2. ผลการเบิกจ่ายงบประมาณ 2.1 งบประมาณที่ได้การจัดสรร จำนวน..................บาท 2.2 เบิกจ่ายงบประมาณ จำนวน ...............................บาท 2.3 งบประมาณคงเหลือ จำนวน .............................บาท 2.4 คืนงบประมาณ จำนวน.......................................บาท 3. ผลผลิตที่ได้รับ 3.1 ผลการการดูแล พัฒนา จัดประสบการณ์เรียนรู้ และจัดการศึกษาให้มีพัฒนาการเด็กปฐมวัย (อายุ 3 - 5 ปี) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3.2 ผลการส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาสถานศึกษา/สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ให้มีคุณภาพตามมาตรฐาน สถานพัฒนาเด็กปฐมวัยแห่งชาติ พ.ศ. 2561 …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 3.3 ผลการพัฒนาความรู้ความเข้าใจ ความตระหนัก และเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแล พัฒนาและจัดการศึกษา ให้เด็กปฐมวัย อย่างบูรณาการ ของผู้บริหาร ครู ผู้ปกครอง ผู้ดูแลเด็ก ผู้รับบริการ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… หน้า l 39
รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 3.4 พัฒนาเครือข่ายขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ อย่างบูรณาการทุกภาคส่วน (ถ้ามี) 1) จำนวนเครือข่าย................................................................................................. 2) ชื่อเครือข่าย....................................................................................................... 3) จำนวนสมาชิกของเครือข่าย................................................................................ 3.5 สถานศึกษา/สถานพัฒนาเด็กปฐมวัย ที่เข้าร่วมโครงการ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. แนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) (ถ้ามี) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 5. จุดเด่นและจุดที่ควรพัฒนา จุดเด่น จุดที่ควรพัฒนา 6. ปัญหาและอุปสรรค …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7. ข้อเสนอแนะ/ความคิดเห็นเพิ่มเติม …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8. ผลลัพธ์ที่คาดว่าที่ได้รับ/ผลลัพธ์ที่เกิดจากผลผลิต (ถ้ามี) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9. ผู้รายงาน/ผู้รับผิดชอบโครงการ ชื่อ – นามสกุล ………………………………………………… ตำแหน่ง ……………………………………………………… กลุ่มงาน…………………………………………………………… เบอร์โทร……………………………………………………… หน้า l 40
รายงานผลการดำเนินงานโครงการขับเคลื่อนการพัฒนาการจัดการศึกษาปฐมวัยในระดับพื้นที่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 รูปภาพประกอบ (อย่างน้อยไม่เกิน 5 รูปในแต่ละกิจกรรม พร้อมอธิบายใต้ภาพ) หน้า l 41
รายชื่อนวัตกรรมที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ระดับภาค สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 - 18 ได้ดำเนินการคัดเลือกนวัตกรรมที่เป็นแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ได้แก่ 1) ด้านการบริหารจัดการศึกษาระดับปฐมวัย (สำหรับผู้บริหาร) 2) ด้านการจัดประสบการณ์การเรียนรู้ระดับปฐมวัย (สำหรับครูผู้สอน) โดยมีผลการดำเนินงาน ดังนี้ สำนักงานศึกษาธิการภาค 1 ประเภทผลงาน ชื่อผลงาน สถานศึกษา/หน่วยงาน 1) ด้านการบริหารจัดการศึกษาระดับปฐมวัย (สำหรับผู้บริหาร) ผลงานยอดเยี่ยม ระดับภาค กระบวนการบริหารและการจัดการ คุณภาพตามมาตรฐานการศึกษาปฐมวัย สู่ความเป็นเลิศ ด้วยรูปแบบนวัตกรรม CHUMPON Model นางสาวพิมพ์นารา เสาวนิตย์ ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดชุมพลนิกายาราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผลงานดีเด่น ระดับภาค การพัฒนาครูปฐมวัยด้วยกระบวนการ ศึกษาชั้นเรียนเพื่อนำไปสู่ SLC : School as Learning Community นายธนวัฒน์ หมวกเหล็ก ผู้อำนวยการโรงเรียนจำรัสวิทยา จังหวัดสระบุรี ผลงานดีเด่น ระดับภาค การจัดการศึกษาปฐมวัยแบบบูรณาการ โดยมีเด็กเป็นศูนย์กลางด้วยกระบวนการ เรียนรู้แบบลงมือกระทำด้วยรูปแบบ ICAP WatpakKlongbangku Model นายทรงกต เอี่ยมบัว ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดปากคลองบางคู้ จังหวัดลพบุรี ผลงานดีเด่น ระดับภาค การบริหารจัดการศึกษาเด็กปฐมวัย แบบองค์รวม (Holistic) ด้วยรูปแบบ F-STAR MODEL นางสาวณัฐิกานต์ รักนาค ผู้อำนวยการวัดโบสถ์ จังหวัดสิงห์บุรี ผลงานดีเด่น ระดับภาค การบริหารจัดการศึกษาด้วยนวัตกรรม WTCN MODEL สู่การจัดประสบการณ์ เรียนรู้ของครู เพื่อส่งเสริมทักษะการคิด ของนักเรียนปฐมวัยโรงเรียนวัดท่าชุมนุม นางสาวมณฑา จิตตชื่น ผู้อำนวยการวัดท่าชุมนุม จังหวัดอ่างทอง ผลงานดีเด่น ระดับภาค กระบวนการบริหารจัดการ เพื่อส่งเสริมพัฒนาการทักษะชีวิตของ เด็กปฐมวัย โรงเรียนบ้านบ่อยายส้ม (แก้วประชาสรรค์) ด้วยรูปแบบ การบริหารแบบ HOPE’S2 Model นางสาวชนาธิป เทียนวรรณ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านบ่อยายส้ม (แก้วประชาสรรค์) จังหวัดชัยนาท หน้า l 42