๙๑ เขียน ส่วนที่เขียนเป็น เอ็ม. ปาวี เป็นการเอาเสียงอ่านตัว เอ็ม. ซึ่งเป็นเสียง อ.มาเขียน เป็นการยึดตามเสียง ของตัวอักษร เหมือนกับที่เขียนค าว่า “สก็อตไบร์ยี่ห้อ สามเอ็ม” (3M) ไม่เขียนว่า “สามมอ” ซึ่งเปรียบได้กับ ค าว่า 3K Battery ที่คนไทยนิยมอ่านว่า “สามเคแบตเตอรี” ซึ่งเปรียบเทียบกันได้ในลักษณะเช่นนี้ 4.4.4 องค์ความรู้ด้านการใช้ค าศัพท์ภาษาอังกฤษในงานเขียนประเภทร้อยกรอง หากจะกล่าวถึง “กลอนชั้นครู” หรือ “บทกวีต้นแบบ” ส าหรับบบทกวีที่มีการน าค าศัพท์ ภาษาอังกฤษมาใช้หรือน ามาประกอบลงในบทกวีที่ตนประพันธ์ ที่มีมาก่อน “นิราศหนองคาย” คือ นิราศ ลอนดอน ของ หม่อมราโชทัย หรือ หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร ณ อยุธยา ในปี พ.ศ. 2398 สมเด็จพระ ราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร ได้ทรงแต่งตั้งให้ เซอร์ จอห์น เบาริง เป็นราชทูตเชิญพระราชสาส์น และเครื่องราชบรรณาการเข้ามาถวายพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ชักชวนให้ประเทศไทย (สยาม ในสมัยนั้น) ท าหนังสือสัญญาทางพระราชไมตรี ซึ่งก็คือ สนธิสัญญาเบาริง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้า เจ้าอยู่หัวจึงโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้พระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชุ่ม บุนนาค) พร้อมด้วยคณะ เชิญพระราชสาสน์และ เครื่องราชบรรณาการไปถวายสมเด็จพระราชินีนาถวิคตอเรียเมื่อปี พ.ศ. 2400 โดยหม่อมราโชทัย (หม่อม ราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร)นี้ซึ่งในขณะนั้นได้รับต าแหน่งเป็นล่ามไปกับคณะราชทูตชุดนี้ท าให้มีโอกาส ได้ เขียนจดหมายเหตุการณ์เดินทาง จนกระทั่งมาเป็นนิราศลอนดอน66 โดยจะขอยกตัวอย่างเพียงบางตอนดังนี้ ชื่อวิลเซอร์เธออยู่ ฤดูหนาว ถึงลมว่าว พัดกล้า อย่าสงสัย จัดเท่าจัด ก็ไม่พัด เข้าไปใน กระจกใส่ ช่องชิด สนิทดี เยเนอรัล กับพวกทูต พูดกันเล่น ค่อยวายเว้น ตรึกตรอง หม่นหมองศรี ดูข้าวของ ต่างต่าง ทุกอย่างมี ควรเป็นที่ สบาย วายอารมณ์ฯ67 จะเห็นว่า มีการเขียนค าในภาษาอังกฤษ อยู 2 ค า คือค าว่า วิลเซอร์ซึ่งหมายถึง “พระราชวิลเซอร์” ซึ่งเป็นวังฤดูหนาวของประเทศอังกฤษ มีการพรรณนาด้วยบทกวีอ่านแล้วมองเห็นภาพพจน์ของวังแห่งนี้ว่า แน่นหนาถาวร ลมจะแรงแค่ไหนก็พัดเข้าไปไม่ได้ อีกค า คือค าว่า “เยเนอรัล” ซึ่งค าว่า General นี้ เป็นค าที่ลงท้าย ด้วย –al ซึ่งจะได้กล่าวต่อไปใน หมวดหมู่ที่ว่าด้วยป๎ญหาเกี่ยวกับการเขียนค าในภาษาอังกฤษเป็นค าไทย ว่าควรเขียนค าอ่านอย่างไร เพราะใน ที่นี่จะกล่าววิพากษ์ถึงประเด็นในการน าค าศัพท์ภาษาอังกฤษลงในบทกวีเท่านั้น ซึ่งสามารถแยกเป็นประเด็น ส าคัญ ๆ ได้ดังนี้ 1. การหาค าในภาษาอังกฤษที่เหมาะสมในการประพันธ์เพื่อความสละสลวย 2. การหาวิธีแต่ง หรือสร้างกลวิธีในการสแต่งให้ค าศัพท์ภาษาอังกฤษที่น ามานั้นมีความเหมาะสมใน ด้านสัมผัสวรรคตอนอย่างไร ควรจะวางในตอนไหนช่วงไหน จะให้เป็นสัมผัสนอกหรือสัมผัสใน เป็นต้น 3. การพิจารณาถึงความเหมาะสมในการน าค าศัพท์นั้น ๆ มาใช้ในการแต่ง โดยพิจารณาถึงความยาก ง่ายของค าศัพท์ หรือจะอธิบายให้ผู้อ่านเข้าใจอย่างไร ว่าหมายถึงอะไร ประเด็นหลัก ๆ ในการใช้ค าศัพท์ภาษาอังกฤษมาใช้ในการประพันธ์คงมีเท่านี้ เพราะส่วนอื่น ๆ ทั้งหมด สามารถเทียบได้กับการอ่านหรือการศึกษาบทกวีโดยทั่วไปนั่นเอง 66 Wikipedea. นิราศลอนดอน. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ 67 หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาพิเษก กาญจนบุรี. นิราศลอนดอน. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://finearts.go.th/kanchanaburilibrary/view/
๙๒ 4.4.5 องค์ความรู้ด้านการเขียนค าอ่านในปัจจุบัน จะยกตัวอย่างด้วยการเขียนค าศัพท์ภาษาอังกฤษใน นิราศหนองคาย เพียงบางค า โดยการจัดเป็น หมวดหมู่ดังนี้ A: หมวดหมู่ของการเขียนค าอ่านในหมวดหมู่ของค าที่ลงท้ายด้วย –or มีค าว่า ว่า Councilor และ Doctor ตามที่ได้น าเสนอไปแล้วก่อนหน้านี้ ทั้งนี้จะแยกเป็นประเด็นดังนี้ ประเด็นที่ 1. ป๎จจุบันเขียนค าอ่านค าศัพท์นี้ว่า เคาน์ ซะเลอร์และ เคาน์-สเลอร์ในขณะที่ กวีเขียนค าอ่านค าศัพท์นี้ว่า เคาเคาซิลลอ ประเด็นที่ 2 เมื่อเทียบเคียงกับ Oxford Dictionary แล้ว การเขียนค าอ่านดังกล่าว (เคา'ซะ เลอะ) สรุปว่า การเขียนค าศัพท์นี้ ไม่ถูกตามรูปแบบของการการออกเสียงตามหลักสัทศาสตร์ ประเด็นที่ 3 น าค าศัพท์นี้ มาวิเคราะห์อีกครั้ง โดยยกข้อความของบทที่มีค าศัพท์นี้มา ศึกษา วิเคราะห์อีกที ซึ่งค าศัพท์นี้ ของตอนที่ว่า เจ้าพระยามหินทร์เคาซิลลอ ออกหน้าหอขนพองสยองหัว ในจิตคิดหนาวสั่นพรั่นพรึงกลัว ด้วยว่าตัวจะต้องแน่เป็นแม่ทัพฯ ประเด็นที่ 4 ท าการวิเคราะห์ ในประเด็นของความเป็นวรรณกรรมประเภท นิราศค ากอลน ซี่งกวีมี ความจ าเป็นต้องเขียนเป็นค าที่สะกดด้วยสระ “ออ” เพื่อให้สัมผัสกับค าว่า “หอ” ประเด็นที่ 5 วิเคราะห์ต่อไปอีกว่า การน าค าศัพท์นี้มาสอดแทรกตรงนี้มีการสะท้อนสังคมในแง่มุม ใดบ้าง จะให้เขียนค าอ่านค าศัพท์นั้นอย่างไร เมื่อค า ๆ นั้นเป็นค าศัพท์ที่เขียนเหมือนกัน โดยเฉพาะในค า ท้ายของค าศัพท์เช่น -bor -cor -dor -for -gor -hor -jor -kor -mor -nor -por -q(u)or -ror -sor -tor -vor -wor -xor
๙๓ -zor ซึ่งจะเขียนแบบใดนั้น ขึ้นอยู่กับหลักการออกเสียงที่ถอดเสียงมาจาก Dictionary ที่มีมาตรฐาน ที่ เขียนค าอ่านค าศัพท์นั้น ๆ ที่ใช้กันในป๎จจุบัน เช่น จะให้เขียนค าอ่านด้วยเสียสระ ออ หรือ เอะ เป็น ต้น B: การเขียนค าอ่านในหมวดหมู่ของค าที่ลงท้ายด้วย –al ทั้งนี้จะแยกเป็นประเด็นดังนี้ ประเด็นที่ 1. ป๎จจุบันเขียนค าอ่านค าศัพท์นี้ว่า ในขณะที่กวีเขียนค าอ่านค าศัพท์นี้ว่า คอร์’ เพอ เริล/ คอเพริล ในขณะที่ กวี เขียนค าอ่านว่า กอโปราล ประเด็นที่ 2 เมื่อเทียบเคียงกับ Oxford Dictionary แล้ว การเขียนค าอ่านดังกล่าว (เคา'ซะ เลอะ) สรุปว่า การเขียนค าศัพท์นี้ ไม่ถูกตามรูปแบบของการการออกเสียงตามหลักสัทศาสตร์ ประเด็นที่ 3 น าค าศัพท์นี้ มาวิเคราะห์อีกครั้ง โดยยกข้อความของบทที่มีค าศัพท์นี้มา ศึกษา วิเคราะห์อีกที ซึ่งค าศัพท์นี้ ของตอนที่ว่า เจ้าพระยามหินทร์เคาซิลลอ ออกหน้าหอขนพองสยองหัว ในจิตคิดหนาวสั่นพรั่นพรึงกลัว ด้วยว่าตัวจะต้องแน่เป็นแม่ทัพฯ ประเด็นที่ 4 ท าการวิเคราะห์ ในประเด็นของความเป็นวรรณกรรมประเภท นิราศค ากอลน ซี่งกวีมี ความจ าเป็นต้องเขียนเป็นค าที่สะกดด้วยสระ “ออ” เพื่อให้สัมผัสกับค าว่า “หอ” ประเด็นที่ 5 วิเคราะห์ต่อไปอีกว่า การน าค าศัพท์นี้มาสอดแทรกตรงนี้มีการสะท้อนสังคมในแง่มุม ใดบ้าง จะให้เขียนค าอ่านค าศัพท์นั้นอย่างไร เมื่อค า ๆ นั้นเป็นค าศัพท์ที่เขียนเหมือนกัน โดยเฉพาะในค า ท้ายของค าศัพท์เช่น -bal -cal -dal -fal -gal -hal -jal -kal -lal -mal -nal -pal -q(u)al -sal -tal -val
๙๔ -wal -xal -zal นอกจากนี้ ยังมีค าศัพท์ที่ลงท้ายหรือเขียนคล้าย ๆ กันคือค าที่ลงท้ายหรือเขียนด้วย –cial ซึ่งในที่นี่จะขอยกตัวอย่างการเขียนค าอ่านของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในการที่ทรงเขียนค า อ่านว่า “จล” ในค าศัพท์อังกฤษว่า “Commercial” พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 จึงทรงมีพระบรมราชานุญาตให้ตั้งเป็นธนาคารในนาม “บริษัท แบงก์สยาม กัมมาจล ทุนจ ากัด” (Siam Commercial Bank, Limited) เมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2449 ประกอบธุรกิจ ธนาคารพาณิชย์ อย่าง เป็นทางการ68 ค านี้ ในป๎จจุบันเขียนค าอ่านว่า “คะเมอร์’ เชิล” 69 ซึ่งโดยส่วนมาก การเขียนค าอ่านค าศัพท์ ภาษาอังกฤษ มักจะไม่นิยมเขียนให้มีวรรณยุกต์ เอก โท ตรี และ จัตวา การเขียนค าอ่านค าในภาษาอังกฤษที่ลงท้ายด้วย –al ยังมีประเด็นที่ควรน ามาพิจารณา โดยจะขอยก เอาค าที่บุคคลที่มีความรู้ด้านภาษาอังกฤษในสมัยนั้น เขียนค าศัพท์ภาษาอังกฤษ ที่มีค าลงท้าย –al เป็นค าไทย คือ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ ได้ทรงเขียนค าว่า General ที่เขียนค าอ่านในป๎จจุบันว่า /เจน’ เนอเริล/ 70 ในขณะที่พระองค์ท่านเขียนว่า /เยเนอราล/71 ซึ่งการเขียนค าอ่านค าข้างหน้าก็เขียนต่างกัน แต่ก็ไม่เป็น ประเด็นให้วิพากษ์วิจารณ์เหมือนค าท้าย คือค าที่ลงท้ายด้วย –al ว่าจะเขียนหรืออาจจะรวมไปถึงการอ่านหรือ พูดได้อย่างไร เช่นค าว่า Digital ที่ยังหาข้อสรุปที่ลงตัวไม่ได้ยังจะให้พูดหรือเขียนหรืออ่านอย่างไร เพราะ บาง คนก็ใช้ค าว่า “ท่อล(น)” บ้าง “ทอล(น)” บ้าง “ทัล” (บางทีก็นิยมเขียนด้วยตัว ต.) แตกต่างกันออกไป ซึ่งควร ที่จะหาข้อสรุปที่ชัดเจนให้เขียนไปในแนวเดียวกัน 68วิกิพีเดีย. ธนาคารไทยพาณิชย์. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ 69 ฝ่ายวิชาการภาษาอังกฤษ บริษัทซีเอ็ดยูเคชั่น จ ากัด (มหาชน). พจนานุกรมอังกฤษ-ไทย ฉบับทันสมัย. กรุงเทพมหานคร : บริษัท เอ็ม. เอ.เอช. พริ ้นติ ้ง จ ากัด. 2002. หน้า 95. 70ฝ่ายวิชาการภาษาอังกฤษ บริษัทซีเอ็ดยูเคชั่น จ ากัด (มหาชน). พจนานุกรมอังกฤษ-ไทย ฉบับทันสมัย. กรุงเทพมหานคร : บริษัท เอ็ม. เอ.เอช. พริ ้นติ ้ง จ ากัด. 2002. หน้า 207. 71 กรมพระยาด ารงราชานุภาพ.คนไทยเริ่มเรียนภาษาอังกฤษ (หนังสือรวบรวมและจัดพิมพ์โดยกรมศิลปากร). (2547). กรุงเทพมหานคร : : โรงพิมพ์กรุงเทพฯ (1984). จ ากัด. หน้า 14.
บทที่ 5 สรุปผลการศึกษาวิจัย การสรุปผล และข้อเสนอแนะ การวิจัยเรื่อง “การศึกษาวิเคราะห์เรื่องการเขียนค าอ่านค าภาษาอังกฤษในสมัยรัชกาลที่ 5 : กรณีศึกษาการเขียนค าอ่านค าภาษาอังกฤษในนิราศหนองคาย” ได้วิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ขง อาการวิจัยในประเด็นที่ว่า ภาษาเปลี่ยนแปลงเสมอ ทั้งโดยอักขรวิธี การออกเสียง ตลอดจนความหมายของค า การค้นหาความเปลี่ยนแลปงเหล่านี้ และบันทึกไว้เป็นหลักเป็นฐาน ว่าความเปลี่ยนแปลงนั้นผันแปรผ่านแต่ละ ยุคสมัยมาอย่างไร เป็นภาระงานที่ใหญ่เกินกว่าที่พจนานุกรมต่าง ๆ จะท าได้ดังนั้น 5.1 สรุปผลการศึกษาวิจัย 1.จากการศึกษาวิเคราะห์ความเหมือนและความต่างในการอ่านออกกเสียงและการเขียนค าอ่าน ค าศัพท์ภาษาอังกฤษในนิราศหนองคายกับการเขียนและการอ่านออกเสียงภาษาอังกฤษในปัจจุบัน พบว่า มี การเขียนค าอ่านที่แตกกัน และมีเพียงส่วนที่น้อยมากที่จะเขียนเหมือนกัน โดยเทียบด้วยตารางสรุปดังนี้ ค าศัพท์ การเขียนค า อ่านใน ปัจจุบัน การเขียนค า อ่านในนิราศ หนองคาย สรุปประเด็นในความเหมือนความ ต่าง Councilor เคาน์ ซะ เลอร์/ เคาน์-สเลอร์ เคาซิลลอ ไม่เหมือนกัน คือ การเขียนค าอ่านใน ปัจจุบัน ค าแรกเขียนเป็น “เคาน์” ในขณะที่ กวีเขียนเป็น “เคา” (ไม่มี การันต์) /ค าที่สองปัจจุบัน เขียนเป็น “ซะ” ส่วนกวีเขียนเป็น “ซิล”/ ปัจจุบันเขียน เลอร์ เป็นเสียงสระ เอ (สระ เออ) ในขณะที่กวีเขียนค า อ่านเป็น ลอ เป็นเสียงสระ –อ (สระ ออ) Picnic ปิค’ นิค ปิกนิก เขียนคล้าย ๆ กัน แต่ต่างกันตรง ตัวสะกด ค. กับ ก. Danger เดน’เจอร์ เดนเย่อร์ ต่างกันตรงค าที่สอง ที่ปัจจุบันเขียน ด้วย จ. ในขณะที่กวี เขียนด้วย ย. Family แฟม’มะลี/ แฟม’ ลี แฟมลี่ ต่างกันตรงที่ กวีเขียนด้วยวรรณยุกต์ เอก (ไม้เอก) Minute มิน’ นิท มินิต ต่างกันตรงค าแรก ปัจจุบันมี น.เป็น ตัวสะกด ส่วนกวีไม่มีตัวสะกด และค า ที่สอง ปัจจุบันใช้ ท.เป็นตัวสะกด ส่วนกวี ใช้ ต.เป็นตัวสะกด Doctor ดอค’ เทอร์ ดอกเตอร์ ต่างกันตรงตัวสะกด ด-ก/ ในค าที่สอง เขียนด้วย ท-ต ใช้ ร.การันต์ เหมือนกัน
๙๖ Private ไพร’ วิท ไปรเวต ต่างกันตรงในค าแรกปัจจุบัน ใช้ พ. ในขณะที่กวีใช้ ป./ ในค าที่สอง ปัจจุบันเขียนด้วยสระ อิส่วนกวีเขียน ด้วยสระ เอ Garrison แก’ ริเซิน กะเรนเซน ต่างกันแบบเขียนเช่น แก-กะ/ ริ-เรน/ ซิน-เซน Consul คอน’ เซิล กงซุล ต่างกันที่ คอน-กง/เซิล-ซุล Present เพรช’เซ็นท์/ พริ’ เซนท์ ปรีเซนต์ ต่างกันตรงปัจจุบันเขียนด้วย พร และ ใช้สระเอ กวีเขียนด้วย ปร.และใช้สระ อี/ ปัจจุบันใช้ ท เป็นตัวการันต์ ขณะที่กวี ใช้ต.เป็นตัวการันต์ Insurance อินชัวร์’ เร็นซ์ อินซูรัน ต่างกันตรง ชัวร์-ชู/ เร็นซ์-รัน(ไม่มีตัว การันต์) First เฟิร์ซท์ เฟิสท์ ต่างกันตรงรูปแบบของการเขียน ที่ ปัจจุบันมี ร.เป็นตัวการันต์ ในขณะที่ กวีไม่มีตัวการันต์คั่นในระหว่าง แต่ มีท.เป็นตัวการันต์เหมือนกัน Ade de camp เอดดิแคมพ์ แอดดิกง ต่างกันตรงที่ค าหน้าเขียนด้วยสระ เอ แต่กวีใช้สระแอ และค าท้ายใน ปัจจุบันเขียนเป็น แคมพ์ (ค. เป็นตัว ตั้งและ พ. เป็นตัวการันต์) ในขณะที่ กวี เขียนด้วย ก.และมี ง. เป็น ตัวสะกด Sergeant ซาเจินท์ ซายัน มีการเขียนค าหน้าเหมือนกัน ต่างกัน ตรงค าหลังคือค าว่า “เจินท์” กับค า ว่า “ยัน” Corporal คอร์’ เพอเริล/ คอเพริล กอโปราล มีการเขียนต่างกัน คือ คอร์หรือ คอกอ/เพอริล หรือ เพริล-โปราล Gatling gun แกทลิง กัน แคทะริงตัน เขียนต่างกัน โดยแยกล าดับดังนี้ แกท-แคทะ/ลิง-ริง/ก Volunteer วอลเล็นเทียร์ วาลันเตีย ต่างกันโดยแยกล าดับดังนี้ วอล-วา/เล็น-ลัน/เทียร์-เตีย Secretary เซค’ คริเทอรี ซีเกร็ตตอรี ต่างกันโดยแยกล าดับดังนี้ เซค-ซี/คริ-เกร็ต/เทอรี-ตอรี Pistol พิซ’ เทิล ปัศตัน ต่างกันโดยแยกล าดับดังนี้ พิซ-ปัศ/เทิล-ตัน
๙๗ สิ่งที่เห็นทั้งหมด ไม่สามารถก าหนดว่า “ผิด” “ถูก” หรือ “ไม่ถูกต้อง” ก็ไม่ได้ เพราะเรื่องราวเกี่ยวกับ ภาษา เป็นปัญหาที่ละเอียดอ่อนในหลาย ๆ ด้าน เพราะในทักษะทั้ง 4 คือ การฟัง การพูด การอ่าน และการ เขียน โดยเฉพาะ “การฟัง” นั้น การฟัง “เสียง” ของคนเราย่อมไม่เหมือนกัน เสียงเดียวกันที่ได้ยินได้ฟังพร้อม ๆ กัน อาจจะฟังไม่เหมือนกัน เช่นการเขียนเสียง “ก้อนหินตกน้ า” ที่เคยเป็นปัญหาในการตัดสินรางวัลขีไรท์ (SEA Write Awards) ในปี พ.ศ. 2533 ที่ อัญชัน หรือ อัญชลี วิวัฒนชัย นักเขียนที่ได้รับรางวัลซีไรต์ ประเภทเรื่องสั้น ของปีนั้น เขียนว่า ก้อนหินตกน้ าเสียงดัง “จ๋อม” ก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ด้วยการต าหนิอย่าง กว้างขวาง ซึ่งสามารถเทียบได้กับเสียงที่ได้ยินได้ฟังคนอังกฤษพูดหรือออกเสียงค านั้นๆ ย่อมฟังแตกต่างกัน ออกไป ไม่ควรจะต าหนิคนที่ฟังเสียงหรือส าเนียงผิดเพี้ยนต่างไปจากตนว่า “ผิด” แต่ควรท าความเข้าใจร่วมกัน และหาข้อสรุปร่วมกัน ซึ่งข้อสรุปนั้น ไม่จ าเป็นจะต้องก าหนดให้เป็นเพียงอย่างหนึ่งอย่างเดียว แต่อาจจะมี ข้อสรุป เป็น 3 หรือ 4 หรือ 5 ก็ได้ถ้าบริบทต่าง ๆ เอื้อหรือส่งเสริมให้เป็นไปในแนวทางเช่นนั้น 2. จากการศึกษาวิเคราะห์การสาเหตุที่ท าให้การเขียนค าอ่านภาษาอังกฤษในนิราศหนองคายและการ เขียนค าอ่านในปัจจุบันว่ามีสาเหตุในเขียนค าอ่านของค าในภาษาอังกฤษอย่างไร ซึ่งสาเหตุดังกล่าวสรุปได้ดังนี้ 1.) สาเหตุมาจากสภาพแวดล้อมทางการศึกษาภาษาอังกฤษ ซึ่งมีสาระหรือประเด็นส าคัญอยู่ที่ ความสามารถด้านการฟังการพูดการอ่านการเขียนภาษาอังกฤษ เป็นเรื่องของความสนใจใฝ่รู้ส่วนบุคคล ปน ด้วยความพิเศษที่เรียนกว่า “พรสวรรค์” ของบุคคลนั้น ๆ ด้วย กล่าวคือใครสนใจมาก เรียนมาก มีพรสวรรค์ มาก ก็มีความสามารถในด้านการฟังการพูดการอ่านการเขียนมากไปด้วย ซึ่งนายทิม สุขยางค์ หรือ หลวงพัฒ นพงษ์ภักดี เป็นอีกบุคคลหนึ่งที่มีความรู้ความสามารถด้านภาษาอังกฤษเป็นอย่างดีโดยที่มีทั้งพรสวรรค์และพร แสวงของแต่ละบุคคล 2.) สาเหตุมาจากความรู้ความสามารถด้านภาษาอังกฤษของตัวกวีเอง ซึ่ง กวี คือ หลวงพิพัฒนพงศ์ ภักดี หรือ ทิม สุขยาค์ ผู้แต่ง นิราศหนองคาย มีความสามารถด้านภาษาอังกฤษในระดับที่สามารถ ฟัง พูด อ่าน และเขียน ได้เป็นอย่างดีและ 3.) สาเหตุมาจากการบังคับสัมผัสวรรคตอนในการประพันธ์ร้อยกรอง ที่กวีต้องใช้ความสามารถ ศักยภาพทั้งหมดทั้งมวลที่มีอยู่ในตัว น าค าศัพท์ภาษาอังกฤษมาเขียนลงในบทกวีตามความเข้าใจของตนว่า ค าศัพท์ค าไหนควรจะเขียนค าอ่านในบทกวีของตนอย่างไร ซึ่งเป็นที่แน่นอนว่า กวีได้ตรวจสอบ สอบทาน ความถูกต้องแม่นย าในการน าค าศัพท์นั้นมาเขียน โดยใช้ความนิยมหรือความรู้ความสามารถในการอ่านการ เขียนค าศัพท์ภาษาอังกฤษมาเขียนลงในบทกวี ซึ่งเมื่อเทียบเคียงกับการเขียนค าอ่านค าศัพท์ภาษาอังกฤษของ กวีแล้ว ทราบได้ว่า ทุกค าศัพท์จะเขียนเหมือนกันเช่นค าว่า Commercial เขียนค าอ่านว่า “กัมมาจล” ค าว่า General เขียนค าว่าอ่านว่า “เยเนอราล” และค าว่า Danger เขียนค าอ่านว่า “เดนเย่อร์” เป็นต้น 3. จากการศึกษาแรงจูงใจของกวี หรือผู้เขียนหรือผู้แต่งหรือผู้ประพันธ์ว่ามีมูลเหตุมาจากสิ่งใดในการ น าค าศัพท์นั้น ๆ มาใช้เพื่อเขียนในงานประพันธ์ของตน ซึ่งแรงจูงใจที่กวีน าค าศัพท์ภาษาอังกฤษมาใช้ในการ เขียนนิราศหนองคาย นี้ ได้แก่เหตุการณ์ต่าง ๆ ทางบ้านเมือง ที่ได้เห็นได้ยินได้ฟัง ได้ประสบพบเจอมากับตน 5.2 อภิปรายผล ในการเขียนค าภาษาอังกฤษ โดยเฉพาะในค าศัพท์ภาษาอังกฤษที่มีการเขียนค าอ่านเป็นภาษาไทยใน นิราศหนองคาย นั้น เป็นผลที่มาจากการที่ประเทศไทยได้รับเอาการสื่อสารภาษาอังกฤษทั้งที่เป็นการพูดการ อ่านการเขียนของคนในสมัยนั้น มาจากความคิดเห็นและความเข้าใจของตนว่า ค าศัพท์นั้น ๆ เขียนอย่างไร มี ความหมายว่าอย่างไร
๙๘ การเขียนค าอ่านภาษาอังกฤษใน “นิราศหนองคาย” ในฉบับ “หอสมุดวชิรญาณ” หรือที่เรียกว่า “ฉบับสมุดฝรั่ง” ซึ่งเป็นต้นฉบับที่ยังไม่มีการปรับแต่งเนื้อหาบางส่วนออกไป ยังมีการเขียนค าอ่าน ภาษาอังกฤษเป็นค าในภาษาไทย โดยจะเน้นค าที่เป็นปัญหาในการเขียนค าอ่านที่มาจาก “การตีความในการ ออกเสียง” ของค านั้น ๆ เช่น Councilor คนไทยมักจะออกเสียงแบบง่าย ๆ ตามนิสัยว่า “เคาซิลลอ” หรือ “เคาซิลเลอร์” โดยไม่ได้ใส่ใจว่า โดยแท้จริงแล้ว ต้นก าเนิด หรือ ต้นเค้าของการออกเสียงที่ถูกต้อง ควรออก เสียงอย่างไร และควรน าค าออกเสียงแล้วนั้น มาเขียนเป็นค าศัพท์ในภาษาไทย อย่างไร ในปัจจุบัน มีการให้ค าแนะน าในการออกเสียงค าอ่านภาษาอังกฤษเป็นค าในภาษาไทยที่ “ผิด” คือ “ไม่ถูก” ตามค าที่ออกเสียงจริง ๆ แต่คนไทยโดยส่วนมากก็พูดกันโดยไม่สนใจว่าการออกเสียงที่ถูกต้องนั้นควร ออกเสียงอย่างไร โดยจะขอสรุปประเด็นแบบรวบยอด โดยยกตัวอย่างเพียงค าศัพท์“บางค า” ที่น าเสนอกัน โดยทั่วไปในโลกโซเชี่ยลหรือสังคมออนไลน์ในปัจจุบัน โดยยกตัวอย่างจากคลิป VDO ของ อดัม แบรดชอว์ที่ น าเสนอใน https://www.youtube.com/watch?v=-JJ3GFq0n_I ค าว่า Salmon ที่แปลว่าปลาแชลมอน คนไทยทั่วไปนิยมพูดกันว่า “ปลาแซลม่อน” หรือ “ปลาซัล ม่อน” ในขณะที่ อดัม แบรดชอว์ เขียนว่า “แซะ เหมิน” ถ้าจะให้คนไทยพูดว่า “วันนี้จะพากันไปกินปลาแซะ เหมิน” ก็จะเกิดความรู้สึกว่าไม่ราบรื่นใน “ความรู้สึกนึกคิด” หรืออาจจะรวมไปถึง “ชีวิตจิตใจ” เท่ากับการ พูดว่า “วันนี้จะพากันไปกินปลาแซลม่อนหรือปลาซาลม่อน”อย่างแน่นอน ดังนั้น การเขียนค าอ่านค าศัพท์ภาษาอังกฤษจึงควรมีวิธีการในการเขียนที่คนทั่วไปสามารถยอมรับ ร่วมกันได้ โดยที่การยอมรับนั้นจะต้องยอมรับความเป็นจริงในหลาย ๆ ส่วน เช่น การออกเสียงที่ไม่เหมือนกัน เพราะไม่ใช่เพียงคนอังกฤษที่คนไทยรู้จักเท่านั้นที่พูดด้วยส าเนียงต่างกัน แม้แต่คนไทยด้วยกัน พูดภาษาไทย เหมือนกัน ยังออกเสียงไม่เหมือนกัน ไม่ว่าจะเป็นภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคใต้ ส าเนียงภาษา เนื้อหาของภาษา ค าศัพท์ ความหมายก็แตกต่างกันออกไป 5.3 ข้อเสนอแนะในการท าวิจัยครั้งต่อไป 5.3.1 ควรมีการท าวิจัยในหัวข้อเกี่ยวกับ การเขียนค าอ่านค าศัพท์ภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทยใน สมัยรัชกาลที่ 5 โดยเน้นค าศัพท์ส าคัญที่เกี่ยวข้องกับการบริหารราชการด้านต่าง ๆ เพราะในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการเปลี่ยนแปลงหลาย ๆ อย่างตามที่ได้ทราบกันดีอยู่แล้ว 5.3.2 ควรมีการท าวิจัยในหัวข้อเกี่ยวกับ การเขียนค าอ่านค าศัพท์ภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทยใน งานวรรณกรรมประเภทต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นร้อยกรองและร้อยแก้ว เช่นการศึกษาค าศัพท์ภาษาอังกฤษใน “นิราศลอนดอน” ของหม่อมราโชทัย และอื่น ๆ รวมทั้งงานวรรณกรรมที่มีอยู่ทั้งหมดในปัจจุบัน แล้วน า ค าศัพท์ที่เขียนนั้นมาวิพากษ์วิจารณ์ร่วมกัน ทั้งนี้ เพื่อหาความเห็นพ้องต้องกันว่าค าศัพท์นั้น ๆ ควรยุติหรือ สรุปจบลงที่การเขียนที่ถูกต้องอย่างไร 5.3.3 ควรมีการท าวิจัยในหัวข้อเกี่ยวกับ การเขียนค าไทยเป็นค าอังกฤษ ทั้งที่การเขียนค าศัพท์นั้น ๆ ยังเป็นปัญหา หรือยังมีประเด็นปัญหาต่าง ๆ เช่น ค าว่า “ศรี” ที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษว่า “Sri” ค าว่า “พร” ที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษว่า Porn ที่อาจจะเป็นปัญหาหรือไม่เป็นปัญหาส าหรับชาวต่างชาติ 5.3.4 ควรมีการท าวิจัยในหัวข้อเกี่ยวกับ การเขียนค าศัพท์สถานที่ต่าง ๆ เป็นภาษาอังกฤษ เช่น ชื่อ จังหวัด อ าเภอ ต าบล หมู่บ้านต่าง ๆ รวมไปถึงสถานที่ต่าง ๆ เช่น สถานีรถไฟ สถานีรถไฟฟ้า ท่าเรือ สนามบิน ฯลฯ เป็นภาษาอังกฤษที่ถูกต้องเหมาะสมและยอมรับทั่วกันได้
บรรณานุกรม 1.ข้อมูลปฐมภูมิ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2534. 2.ข้อมูลทุติยภูมิ จดหมาย เลขที่ ๔ ลง ๕ ตุลาคม ๒๔๑๑, L.Gorsse. กงสุล ฝศ. ถึง รมต.กต.ฝศ. หอจดหมายเหตุกระทรวงการ ต่างประเทศฝรั่งเศส ชุด CP แฟ้ม Siam เล่ม 4 หน้า 194. ชัย เรืองศิลป์. ประวัติศาสตร์ไทย สมัย พ.ศ. 2352-2453 : ด้านเศรษฐกิจ.กรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการ ต าราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 2527,พิมพ์ครั้งที่ 2. พรเพ็ญ ฮั่นตระกูล, “การใช้จ่ายเงินแผ่นดิน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2453-68)”, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2517. พระพรหหมบัณฑิต(ประยูร ธมฺจิตฺโต ในสมัยด ารงสมณศักดิ์เป็น พระเทพโสภณ) เมื่อตระกูล “บุนนาค” เปลี่ยนมานับถือพระพุทธศาสนา.บทความทางวิชาการ ตีพิมพ์ในหนังสือ พุทธศาสตรบัณฑิตรุ่นกึ่ง ศตวรรษ (รุ่นที่ ๕๐) คณะพุทธศาสาตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิททยาลัย. กรุงเทพมหานคร : โรง พิมพ์ THAI PAPER. สงบ สุริยินทร์. เทียนวรรณ.(2543). กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์รวมสาส์น. สิทธิ ศรีสยาม (จิตร ภูมิศักดิ์). นิราศหนองคาย วรรณคดีที่ถูกสั่งเผา. ส านักพิมพ์พี่น้องสองธรรม พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2518 (พิมพ์ครั้งแรก 2518 โดย สภานักศึกษามหาวิทยาลัยรามค าแหง) เสถียรพงษ์ วรรณปรก และ ด าเนิน การเด่น .พจนานุกรม ไทย-อังกฤษ Thai English Dictionary 4th Edition.กรุงเทพมหานคร : ส านักพิพม์ซีเอ็ด เอ็ดยูเคชั่น จ ากัด มหาชน. ศิริพร สุเมธารัตน์,รศ. ประวัติศาสตร์ไทยสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์. กรุงเทพมหานคร: ส านักพิมพ์โอเดียนส โตร์ 3. รายงานวิจัย ชัยรัตน์ พลมุข. วรรณคดีประกอบพระราชพิธีสมัยรัตนโกสินทร์: แนวคิดธรรมราชากับกลวิธีทาง วรรณศิลป์. (2552). วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต คณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย. อรรถพร ดีที่สุด.(2526). นิราศหนองคายฉบับสมุดฝรั่ง: การศึกษาเชิงวิเคราะห์วิทยานิพนธ์ปริญญา ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (วรรณคดีไทย) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ อาภรณ์ศิริ พลรักษา. การพัฒนาความสามารถในการเรียนรู้ค าศัพท์อังกฤษโดยใช้เกมส าหรับนักเรียนชั้น ประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนชุมชนเชียงใหม่พัฒนา อ าเภอโพธิ์ชัย จังหวัดร้อยเอ็ด ส านักงานเขต พื้นที่การศึกษาประถมศึกษาร้อยเอ็ดเขต 3. บทคัดย่อ วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาอังกฤษศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฎมาหาสารคาม.ปีการศึกษา 2561. อาวุธ ธีระเอก. “การจัดการศึกษาภาษาอังกฤษของรัฐสยาม ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัว”. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปีการศึกษา 2557
๑๐๐ 4. สื่ออีเล็กทรอนิกส์ กบฏ ร.ศ.130 . (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ไกรฤกษ์ นานา : ประธานาธิบดีสหรัฐฯ เข้าเยี่ยมค านับท่านรีเย้นท์ (ช่วง บุนนาค) ผู้มากบารมีสมัยรัชกาล ที่ 5. (2563). บทความออนไลน์ น าเสนอใน Silpa-Mag.com. แหล่งที่มา : https://www.silpa-mag.com/history/article_61856 สืบค้นเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2564 เงินถุงแดงกับอิสรภาพของชาติจากวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112. (2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://library.parliament.go.th/th/radioscript/rr2563-nov2 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 จักรีปริทัศน์ รัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1 พระเจ้าแผ่นดินอยุธยาองค์สุดท้าย.(2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : www.youtube.com สืบค้นเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม 2564 จักรีปริทัศน์ รัชกาลที่ 3 ตอนที่ 1 พระเจ้าแผ่นดินอยุธยาองค์สุดท้าย. 2561. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=JzhgFOFg0Co สืบค้นเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2564. เจ้าสัวเรือส าเภา โกยรายได้เข้าชาติ "รัชกาลที่ 3" รักษาเอกราช ด้วยเงินถุงแดง. (2564). บทความ ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.thairath.co.th/news/local/bangkok/1624836 สืบค้น เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร. ( 2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา: https://www.nat.go.th/ สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 เฉลิมพระเกียรติจอมกษัตราพระมหาเจษฎาราชเจ้า. แหล่งที่มา : http://lib.edu.chula.ac.th/IWEBTEMP/25650102/621566891634737.PDF สืบค้น เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ชูวิย้อนประวัติศาตร์สมัยพระนารายณ์ เปิดปรปะวัติขุนนางฝรั่งคนส าคัญ ‘คอนสแตนติน ฟอลคอน’. (2561) คลิปวีดีโอออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 โบราณนานมา.ประหารหม่อมไกรสร ผู้มีพฤติกรรมชายรักชาย มักใหญ่ใฝ่สูง อยากเป็นพระเจ้าแผ่นดิน. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=NNZNti8MKg8 สืบค้นเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2564 ทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา. 42 ปีแห่งรัชสมัยสมเด็จพระปิยมหาราช. แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=J0czfYGmP38 สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 นิราศหนองคาย คนเขียนถูกเฆี่ยน และติดคุก ต้นฉบับถูกเผา. (2562) ออนไลน์ แหล่งที่มา: https://www.posttoday.com/dhamma/439607 สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 โบราณนานมา.ประหารหม่อมไกรสร ผู้มีพฤติกรรมชายรักชาย มักใหญ่ใฝ่สูง อยากเป็นพระเจ้าแผ่นดิน. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=NNZNti8MKg8 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ผนวชและบรมราชาภิเษกครั้งที่ 2 แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564
๑๐๑ ผิน ทุ่งคา. “กูต้องตายเพราะอยากมีเมียแหม่ม” คดีความและวาทะของพระปรีชากลการ ผู้รับโทษ ประหาร. (บทความออนไลน์) 2561. แหล่งที่มา: https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 พจนานุกรมออนไลน์. แหล่งที่มา: https://dictionary.sanook.com/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ หม่อมไกรสร.(2563). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2564 พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว. แหล่งที่มา: https://www.google.co.th/ สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 ภาษาน่าสงสัย ประเทศไทย ประเทศ H. บทความในหนังสือพิมพ์ออนไลน์ โดย เปลว สีเงิน แหล่งที่มา: https://www.thaipost.net/main/detail/84604 สืบค้นเมื่อวันที่ 11 ธันวาคม 2564 มติชนออนไลน์. ภาพเก่าเล่าต านาน เรื่องพระปรีชากลการ…ขุนนางสยามมีเมียฝรั่ง โดย : พลเอก นิพัทธ์ ทองเล็ก. แหล่งที่มา: https://www.matichon.co.th/columnists/news_862495 สืบค้นเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2564 มติชนออนไลน์. ภาพเก่าเล่าต านาน เรื่องพระปรีชากลการ…ขุนนางสยามมีเมียฝรั่ง โดย : พลเอก นิพัทธ์ ทองเล็ก. แหล่งที่มา: https://www.matichon.co.th/columnists/news_862495 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วังหน้า “พระยาเสือ” เมื่อต้องโค่นพระเจ้าตาก ขุนศึกที่พระเจ้าตากโปรดปรานท าอะไรบ้าง?. (2564)ออนไลน์. แหล่งที่มา : www.youtube.com สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อ วันที่ 10 ธันวาคม 2564 วัดสุวรรณดารารามราชวรวิหาร. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วิกฤตการณ์วังหน้า ความขัดแย้งของลูกพระจอม-ลูกพระปิ่น จนเกือบจะเกิดสงครามกลางเมือง ( 2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=uCjQA9Xeegc สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วิกฤตการณ์ “วังหน้า” ปริศนาการเมืองร้อน เหตุการณ์เผาวังหลวง สู่การดึงอ านาจกลับคืนร.5. (2562) ออนไลน์ แหล่งที่มา: https://www.silpa-mag.com/history/article_70840 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วิกฤตการณ์ ร.ศ.112 . (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 วิกฤตการณ์วังหน้า ความขัดแย้งของลูกพระจอม-ลูกพระปิ่น จนเกือบจะเกิดสงครามกลางเมือง ( 2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=uCjQA9Xeegc สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ศิลปวัฒนธรรม. ย้อนดูการเลือก ร.5 เป็นกษัตริย์ แม้แต่พระราชโอรส ร.2 ยังต้องยอมอ านาจเจ้าพระยา ศรีสุริยวงศ์. (2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564
๑๐๒ ศิลปวัฒนธรรม. ก่อนพระปิ่นเก้าฯ สวรรคต ทรงกราบทูล “ความลับ” เรื่องใดถวายรัชกาลที่ 4?. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ศิลปวัฒนธรรม. ฤๅมีราชการ(ลับ)ครั้ง ร.5 เสด็จประพาสยุโรปหน 2 มิได้แค่เพียงรักษาพระอาการ ประชวร. แหล่งที่มา: https://www.silpa-mag.com/history/article_40336 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ศิลปวัฒนธรรม. รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรป ทรงเป็นที่ “ฮือฮา” ของชาวต่างชาติขนาดไหน?. แหล่งที่มา: https://www.silpa-mag.com/history/article_40336 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ศิลปวัฒนธรรม. ย้อนดูการเลือก ร.5 เป็นกษัตริย์ แม้แต่พระราชโอรส ร.2 ยังต้องยอมอ านาจเจ้าพระยา ศรีสุริยวงศ์. (2564) ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ศิลปวัฒนธรรม. ก่อนพระปิ่นเก้าฯ สวรรคต ทรงกราบทูล “ความลับ” เรื่องใดถวายรัชกาลที่ 4?. (2564). ออนไลน์. แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ. แหล่งที่มา: https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 ส านักหอสมุดแห่งชาติ (National Archives of Thailand). สยามมกุฎราชกุมาร: สมเด็จพระบรม โอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร. แหล่งที่มา: https://www.nat.go.th/ สืบค้นเมื่อ วันที่ 10 ธันวาคม 2564 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาด ารงราชานุภาพ. แหล่งที่มา: https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2564 สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี. แหล่งที่มา : https://th.wikipedia.org/wiki/ สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 สโมสรศิลปวัฒนธรรม. เสวนา "ยุวกษัตริย์ รัชกาลที่ 5"โดยอ.ธงทอง จันทรางศุ - ชัชพล(ตอน 1). แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=J0czfYGmP38 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 สโมสรศิลปวัฒนธรรม. อาณานิคมในสายพระเนตร ร. 5 ? การเสด็จฯ สิงคโปร์-ปัตตาเวีย-พม่า-อินเดีย. แหล่งที่มา: https://www.silpa-mag.com/history/article_63274 สืบค้นเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564 โรงพิมพ์หมอบรัดเลย์ปากคลองบางกอกใหญ่ กับโอสถศาลาหมอบรัดเลย์ ปากคลองวัดประยุรวงศ์. [ออนไลน์] 2561. แหล่งที่มา : https://www.matichon.co.th/columnists/news_238566 สืบค้น เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2564. ส านักงานวิทยทรัพยากร Office of Academic Resources จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. นิราศภูเขาทอง = Journey to Phukhaothong : a poem by Sunthorn Phu / แปลโดย เสาวณีย์ นิวาศะบุตร. แหล่งที่มา: https://www.car.chula.ac.th/display7.php?bib=b2116375 สืบค้นเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2564 ส านักหอสมุดแห่งชาติ (National Archives of Thailand): สยามมกุฎราชกุมาร: สมเด็จพระบรม โอรสาธิราช หม่อมไกรสรผู้เป็นอริมาผจญ พระร าชประวัติ รัชกาลที่ 4 ตอนที่ 3 .แหล่งที่มา : https://www.youtube.com/watch?v=nt81xUIhwII สืบค้นเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2564
๑๐๓ รูปที่ ผู้มีบทบาทในการท าสนธิสัญญา “เบาว์ริ่ง” ระหว่างไทยกับอังกฤษ แหล่งที่มา ออนไลน์
๑๐๔ รูปที่ สนธิสัญญาเบาว์ริ่ง แหล่งที่มา ออนไลน์ ภาพที่ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ฉายพระบรมฉายาลักษณ์ร่วมกับพระราชโอรสที่ โรงเรียนอีตัน คราวเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 พ.ศ. 2450
๑๐๕ รูปที่ : นิราศหนองคาย ฉบับพิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงานฌาปณกิจศพ นายสมพัฒน์ สุขยางค์ แหล่งที่มา: มติชนออนไลน์