1270.907.514 ca.toshconnect@info 2023 29. SEP | 70 ISSUE חג הסוכות תשפ"ד יואל שלמה לעבאוויטש 3622-521-438 30:4 to 00:12 from Sunday 30:5 to 00:11 from Thursday-Monday 00:1 to 30:11 from Friday MATELAS CALL PLEASE 4690-557-514 AT PERSONNEL MATELAS CALL PLEASE 4690-557-514 AT PERSONNEL for Mattresses Prices Wholesale יחזקאל בלעקמאן 6199-802-514 4380-509-438 מיר זענען דא אייך צו סערווירן! יחזקאל הערשקאוויטש וש++מחת ב+ח+גך והיי+++ת אך ש+מח. Atropa Fleuriste Belladonna 4H1 H2V Mtl, Parc du Av 5602: Address 1144-387) 438: (Tel com.fleuristeatropabelladonna@Vicky
Daily Your Perfect Your, Bread .Challah .today as fresh As us Find Supermarket local your at בס"ד יום טוב א פרייליכן
5858-799-877 Ave Park 5421 com.lulukidsclothing.www lulukidsclothing 00:5-00:11: Sunday 00:6-30:10: Thu-Mon 00:2-30:10: Fri HOURS STORE
straight Go .dessert to treats cream ice Parve Creamy & Smooth s’Klein is everyone so, avors fl delectable 9 in come .(three or (favorite their nd fi to bound USA the in Made
be can Building Financing .not should .complicated
into Dip Delicious !Moments flavor of full and tasty, Fresh
AVAILABLE PAYMENTS
now ahska accepting .it Experience 8368.914.514
ראש החבורה הר"ר שמעי קליין הי"ו - רעגיסטראציע תיכף נאך סוכות - תשפ''ג תשפ''ד מקנא גדלי': אפרים איז גדלי' האט געהאט... א ווינטער: אויסגענוצט די לאנגע נעכט מיט תורה א זומער: אריינגעכאפט משניות אין די לאנגע טעג א יאר: מעשיות חידות מסיבות שווימען שקלים דרשות סטאר'ס שאו'ס מתנות טריפ'ס א יום כיפור: געענדיגט משניות מסכת יומא א ראש השנה: געענדיגט משניות ראש השנה אפרים איז מער נישט מקנא אפרים זאגט ישר כח טאטי פארן מיך איינשרייבן אין די פרייליכע מתמידים.
SHOP LOCAL YOUR IN AVAILABLE pinexteam @ ash :BY CANADA IN DISTRIBUTED
Sameach Chag Sameach Chag Sameach Chag :THURSDAY - MONDAY DELMARJEWELERS PM 00:5 - AM 30:9 PM 1 - AM 30:9: FRIDAY PM 4 - AM 11: SUNDAY WEST TALON JEAN 4058 1V5 H4P QC, MONTREAL 4800-875) 514(
Time & Home Organization g u o r h T h t g n e r t S h . e H o m בס״ד אין אידיש Course Tele Live, Active, Comprehensive Beautiful Entrance In Organized Kitchen The & Laundry Children & Connected Rested s'Everyone Extras דורך ח.ש. פריינד 9877.777.845 3121.350.0330. K.U 7991.400.718 Brooklyn בהסכמת ובהמלצות הרבנים ס'איז א מחי'! מ'ווייסט וואס מען דארף טון. מ'ווייסט ווען מען דארף טון. די קינדער זענען רואיג , זיי ווייסן ווען זיי וועלן באקומען זייערע זאכן. 12 #testimonial Consulting Stropkov of project A
קרית יואל בלויז 450 $399 $בלויז 399 $379 $א יאר! 4000.302.718 און וסבסקרייבט באקומט מעכטיגע וסבסקריפשאן דרייוו וסבסקריפשאן דרייוו מעכטיגע us.dartmedia מתנות פעקל יואל קליין הרב שמעון פלעי פון + די טרעק אין ווערד פון $ 175$ בס"ד
1234.540.718 אפי' מהאט נישט קיין קיין קינדליין סובסקריבשאן יעדע אויפגעסיינטער קען רעגיסטרירן צוויי קאלער איי-דיס מ'דארף נישט קיין קרעדיט קארד צו אויפסיינען עלטערן קענען ריסטריקטן וויפיל צייט א טאג\וואך צו ערלויבן 1 1 1 1 הער קינד-הער-ליין אומזיסטע מעמבערשיפ אומזיסטע מעמבערשיפ אינאיינעם וועלן מיר רייזן איבער לענדער באזוכענדיג בתי חיים און היסטארישע ערטער, באגלייט מיט א לעבעדיגע פראגראם און געווינט הערליכע מתנות. סינאנים מיט'ן קינדליין. ארץ ישראל: 6037-313-02 בעלגיע: 2054-808-03 מאנטריאל, קאנאדע: 9200-469-438 לאנדאן: 1504-66-333-03 פראגראם נייע דורך הרה"ג ר' פנחס שלום שליט"א ראטטענבערג פארשעי שליט"א בן כ"ק אדמו"ר מקאסאן- יד פראגראם ווערט אויסגעהערט וועכ נע ט יל ך
ַ ָ בס”ד Horne Van 1215 בית אסתר -אלטע סקול Halevy Beth 251 בית צירל זאל TOSH דינסטאג ב’ חוה”מ דינסטאג ב’ חוה”מ .m.15p:8. m.30p:8 35 $ADMISSION
us.dartmedia פולקאם איבערגעארבעט פון דעקל צו דעקל.
שענער. בעסער. גרעסער. subscribe To 4011.400.718 org.familymag@subscribe דערפרישנד תוכנ'דיגע ליטערַאטור פאר די אידישע שטוב
com.flawlessdesignsny LIMIT THE S'SKY THE your to skylights customize We .size any, shape Any. space specific SKYLIGHTS CUSTOM IN BRAND LEADING THE 9359-254-877 COM.SKYVIEWSKYLIGHT & Hatches Roof Skylights Fixed degree 90 full a to Operable sukkah kosher max for performance High glass tempered insulated systems Operating electric/manual/hydraulic/air
.becoming UNDERSTANDING CONNECTING sect the al s'l, Togh אשר יחדיו נמתיק סוד Tukachinsky. T Rebbetzin ,vitality, strength Giving the to connection and .Yisroel Klal of women YISROEL ERETZ IN COURSE LIVE • ENGLISH/HEBREW • WORLDWIDE WOMEN FOR COURSES TELECONFERENCE 21 November Begin Courses 19 October Opens Registration Foundation Course I Expansion Course II Expansion Course ORG.SODHAADAM@INFO EMAIL ORG.SODHAADAM WEB 7639-313-02 EY 9441-504-718 US Enrichment Course .slowly real Something .happening is
Schwartz Ben Broker Insurance Damage 4061.943.514 | 615 Ext 3501.722.514 com.racinechamberland@bschwartz Schwartz Mayer Broker Insurance Damage 4061.746.514 | 626 Ext 3501. 722.514 com.racinechamberland@mschwartz Gross Ezriel coordinator Administrative 1916.389. 438 | 560 Ext 3501. 722. 514 com.racinechamberland@egross Tov Yom git a Yisroel Klal and clients our Wishing וְ סֻ כָּ ה תִּ הְ יֶ ה לְ צֵ ל ֹיומָ ם... מִ זֶ ּרֶ ם ּו ּ לְ מִ סְ תֹור ּולְ מַ חְ סֶ ה ּו ּמִ מָ טָ ר.
א פרייליכן יום טוב along Ride Health the !Wheel
אין די געשעפטן ולקחתם לכם א 'קינדער שטוב' דורך 'קינדער' א 'קינדער שטוב' דורך 'קינדער' א 'קינדער שטוב' דורך 'קינדער' אהערגעשטעלט א רייזע צו א לאנד, וואו מיר גאר ארעם שפרייזן צווישן אפגעריסענע געסלעך און וואונדערליכע לאנדשאפטן, שטייען אין "צענטער פון דער וועלט", כשרות וואס משגיחי און באגלייטן טונא אין דעם פראדוצירן לענדל פארווארפענעם ד ע ם א ו י ב ע ר ש ט נ ' ס ו ו א ו נ ד ע ר פ א ר א י ד י ש ע ק י נ ד ע ר ספעציעלע ביילאגע | סוכות תשפ"ד by Sponsored מעגא יו״ט נומער א קאמישער צוזאמשטעל פון פילצאליגע קאמיקס מייסטערהאפטיגע מעשה געשיכטעס באשאפט א נייע דראמאטישע קאמיקס ספעציעל לכבוד יו"ט: דראמאטישע פארזעצונגען און כאפט אייך מיט ליינט א סך הכל פון די פאר'ן קומענדיגן ווינטער סעזאן בס"ד | חג הסוכות תשפ"ד | יאר 2 | נומער 93 לכבוד זמן ַחג שמחתינו: ַ שָׂ מֵ ח פארברענג מיט די טאלאנטפולע ארום-דעם-טיש חול המועד פורים-שפיל בחצר הקודש סקווירא אקטיארן און אנפירער פון יערליכן
היימיש און געשמאק ימים נוראים אין טאהש? ווערט סערוויט אויף א גאלדענע טאץ. נאר פאר גרעסערע ארדערס פארבינט אייך שוין צו באקימען די מעניו אדער צו באשטעלט אייער געשמאקע סעודות יו"ט 9700.420.450 // CA.GESHMAK@SALES משפחת קרויס הו"ר ~ שמח"ת: 00pm:3 - 2 Oct, Monday בס"ד e c i v r e s g n i r e t a C (א' דחוה"מ)י
שטיבל מיט אן אויסשליסליכער עף. אויסשפיר-שפאציר אין די הויפטקווארטירן פון די עף- בי-איי אין מאנהעטן, דערביי ערהאלטנדיג א זעלטענעם אינטערוויו מיט דעם דירעקטאר פון די עף-בי-איי אין ניו יארק יואל בנציון הירש, יחיאל אשכנזי בילדער: מנחם סאבאג איי. בּי. די עף-בי-איי דער בנין פון הויפטקווארטירן אין מאנהעטן וואו ׳שטיבל׳ איז אויפגענומען געווארן סודות אין די ְ ׁ עֶס אִיז ש ֹו ֹ ין צְו ֵויי טויזְנְט י ָאר ו ָואס או ּנְזֶער פָאלְק, ְ אִין גָלו ּת או ּן דְרֵ ייט זִיך כּ ְׂ ְלַל י ִשרָ אֵל, גֶעפִינְט זִיך אַרו ּ ֶׁ ם ו ִוי אַ ש ְׁ עפֶעלֶע צְו ִוישן זִיבֶּעצִיג הו ּנְגֶערִיגֶע ו ֶועלְף, כִּ ָׂ בְש ִׁ ה בֵּין שבְעִים זְאֵבִים, מִיר זֶענֶען ו ִוי אַן או ּ ׁמְשו ּ ֶׁ לְדִיג ש ֹ עפֶעלֶע פַארְ לו ְׁ ירְ ן צְו ִוישן דִי פִילֶע פֶעלְקֶער ו ֶועלְכֶע ו ִוילְן או ּנְז פַארְ צִיקְן או ּ ּ ן אָפ ְׁ ְו ִוישן ָ ָׁ ל ֹא שכַחְנו ּ, פו ּן דִי ו ֶועלְט רח"ל. ו ּ ִׁ בְכָל זֹאת שמְך ֹ מִיט דֶעם אַלֶעם ו ָואס מִיר לַיידְן אַזויפִיל, הָאבְּן מִיר ְׁ דַיין הֵיילִיג נָאמֶען נִיש ְׁ ט פַארְ גֶעסְן, מִיר הָאבְּן נִישט נָאכְגֶעלָאזְט פו ּן או ּ ְׁ נְזֶער שטַארְ קֶע אֱמו ּנָה או ּ ֹ ן בִּטָחון ְ אִינְגַאנְצְן ֹ אִינֶעם בּורֵא כָּ ֹ ל עולָמִים. מִיר פַארְ לָאזְן זִיך ֹאויף או ּנְזֶער טַאטֶע אִין הִימְל - דֶער קֶענִיג פו ּן אַלֶע ֹ קֶענִיגְן. אִין דִי זֶעלְבֶּע צַייט ו ִוילְן מִיר אַזו ְׁ י שטַארְ ק נֶענְטֶער ְ ו ַואנְדֶער ו ֶוערְ ן צו ּ ֶׁ ם הֵיילִיגְן בַּאש ּ עפֶער. תָעִיתִי כְּ ֶׂשה אֹבֵד, אִיך ְ, אַרו ּ ֹ ם ו ִוי אַ פַארְ לו ֶׁ ירֶ ענֶע שעפֶעלֶע ו ָואס זו ּ ּ כְט זַיין פַאסְטו ּך ְ פַאר או ּנְזֶער ֹאַזוי ו ַואנְדֶערְ ן מִיר אַרו ּם אִין אַן אָנְגֵייעֶנְדֶע זו ּך ְ, או ּ ֹ נְזֶער גְרויסֶער טַאטֶע אִין הִימְל. דֶער צִיל אִיז ּפַאסְטו ּך נֶענְטֶער צו ּ ו ֶוערְ ן צו ּ אִים או ּן אִים דִינֶען מִיטְ'ן גַאנְצְן הַארְ ץ. געמאלן דורך: חיים בן שלום ליינט מיט שפאנונג קומענדיגע וואך... ֹ פַארַ אדְז, אַ גְרו ְׁ יסֶע שטָאט או ּ ַׁ נְטֶער דִי הֶערְשאפְט ְ עַל-מַאיאָד. דֶער פו ּ ּ נֶעם עֶגִיפ ֶׁ ְטִישער סו ּ ֶׁ לְטַאן, שעיך סו ּ ֹ לְטַאן אַלֵיין הָאט גֶעוואו ּ ינְט אִין עֶגִיפְטְן )מִצְרַ י ִם(, ְ גֶעפִינֶען ו ַוייט פו ּ ְׁ נֶעם שטָאט ו ֶועלְכֶע הָאט זִיך פַארַ אדְז. דֶער סו ּ ְׁ לְטַאן הָאט גֶעשטֶעלְט אַ ו ַואלִי - ֶׁ אַ הֶערְשער, ו ֶועלְכֶער הָאט גֶעו ֶועלְטִיגְט אִיבֶּערְ 'ן ְׁש ּ טָאט. דֶער ו ַואלִי הָאט גֶעהַאט דִי הֶעכְסְטֶע פָאזִיצְי ֶע ְׁ אִין לַאנְד. דֶער שטָאט פַארַ אדְז אִיז גֶעו ֶוען צֶעטֵיילְט אִין דְרֵ יי: דִי מו ּסְלו ּמֶענֶער או ּ ַׁ נְטֶער דִי פִירֶערְשאפְט פו ּן זֵייעֶר אִימַאם, אִימַאם אַקִים; דִי קְרִ יסְטְן או ּנְטֶער זֵייעֶר פִירֶ ער, דֶער גַלַח, פָאטֶער קַאדַארִ יק; או ּן לְהַבְדִיל בֵּין ֹקו ׁדֶש ֹ לְחו ֶׁ ל דִי אִידִישע קְהִילָה ו ֶועלְכֶע אִיז גֶעפִירְ ט ְ זֵייעֶרֶ ע רַבָּנִים או ּ ּ ן תַלְמִידֵי חֲכָמִים. דִי גֶעו ָוארְ ן דו ּרְך ְ ֵׁ זֵייעֶר ש ֹ יין אויסְגֶעקו ּמֶען או ּן דְרֵ יי רֶ עלִיגְי ֶעס זֶענֶען זִיך ֵׁ זֵייעֶר שיין גֶעלֶעבְּט אִינְאֵיינֶעם. הערצאָ ג ַבּא ָראן לעגענדארער היימישער טפסר ר' פייש הערצאג, באקאנט אלס דער 'באראן הערצאג', מיט די געשיכטע הינטער די בארימטע משפחת הערצאג און די ׳קדם׳ פירמעס | למרנן ובאראנען שמואל הערמאן, יוסף אויש בילדער: מנחם סאבאג, ארכיוון מיט ר׳ פייש אין זיין ביי אונזער שמועס שטוב אין מאנסי לכבוד זמן ַחג שמחתינו: א חול המועד פארברענג מיט די פראדוצירער פון דעם יערליכן וועלט- בארימטן פורים שפיל בחצר הקודש סקווירא הרב שמחה בונם פעדער ַ שָׂ מֵ ח ְׁש ִּפיל קאמיש-דראמאטישע קאמיקס: לכבוד יו"ט שטעלן מיר אייך פאר א העכסט ֶ ה ׂ ּ ִ די ׁמִיש ׁ -מאַשַ מֲעש ַאֵר ְ יינ ִפיר צו אַ גו ּ ְׁ ט יו''ט טַייעֶרֶע און לֶעכְטִיגֶע קִינְדֶער שטו ּבּ לֵיינֶער! ּ אִינֶעם יו''ט פֶסַח אִיז פַאר י ֶעדְן בַּאקַאנְט אַז וואו ּ ְׁ מְ'שטֵייט או ּן וואו ּ ׁ מְ'גֵייט אִיז 'ו ִויש ׁ -ו ַואש'... ְׁ אָבֶּער ו ָואס סְ'אִיז נִישט בַּאקַאנְט, אִיז דָאס אַז אִינֶעם י ֶעצְטִיגְן יו''ט סו ּכֹּות, קו ּ ְׁ מְט קִינְדֶער שטו ּבּ צו ּ אַייךְ ׁ מִיט אַ 'מִיש ׁ -מַאש'... בַּאקֶענְט אַייךְ מִיט או ּ ּ נְזֶער הֶערְ לִיכְן יו''ט פ ׁ ְרָאי ֶעקְט 'מִיש- ׁ מַאש' או ּ ְׁ ן ו ֶוערְט נִיש ְׁ ט צֶעמִישט... ֹ ו ִוי בַּאקַאנְט, זֶענֶען אִין אַלֶע דו ֹרו ֹ ת גֶעו ֶוען גְרויסֶע או ּן פִינְסְטֶערֶע ָׁרְש ְׁ עִים ו ֶועלְכֶע הָאבְּן גֶעו ָואלְט שלֶעכְטְס טו ּן פַארְ 'ן אִיד, אִין אַ ֹ י ֶעדְן דו ּ ר מִיט אַן אַנְדֶערְן פָנִים או ּ ְׁ ן אַן אַנְדֶערְן שלֵייעֶר, אָבֶּער מִיט אֵיין צִיל או ּ ֹ ן מַטָרָה, חָלִילָה אויסְצו ּרַייסְן דֶעם הֵיילִיגְן אִיד! ו ִוי עֶס אִיז דִי הֲלָכָה בְּי ָדו ּ ָׂ עַ, אַז עֵש ֹ יו שֹונֵא לְי ַעקֹב. סְ'אִיז אַלֶעמָאל ָׂ גֶעו ֶוען אַן עֵש ּ יו - אַמָאל מִיטְ'ן נָאמֶען פַרְעֹה, אַמָאל מִיטְ'ן ְׁ נָאמֶען הָמָן, אָדֶער מִיטְ'ן נָאמֶען הִיטְלֶער י ְמַח שמָם ו ְזִכְרָם - ֹ ו ָואס זֵיי הָאבְּן גֶעו ָואלְט אויסְרַייסְן דֶעם אִיד, דֶעם זֶעלְבְּן אֵייבִּיגְן אִיד, דֶעם הֵיילִיגְן י ַעֲקֹב. אַמָאל אִיז עֶס גֶעו ֶוען קֶעגְן אַ אִיד מִיטְ'ן ּ נָאמֶען מָרְ דְכַי הַצַדִיק, אַמָאל קֶעגְן מַתִתְי ָהו ּ כּ ֹ ֹהֵן גָדול, אָדֶער ֶׁ סַיי ו ֶועלְכְן נָאמֶען, ו ִוילַאנְג סְ'אִיז דִי זֶעלְבֶּע אִידִיש ָׁ ע נְשמָה... ו ְהקב''ה מַצִילֵנו ּ, או ּן השי''ת הָאט או ּ ְׁ נְז קֵיינְמָאל נִישט פַארְ לָאזְט, ְׁ נָאר שטֶענְדִיג גֶעהִיטְן פו ּן אַלֶעם בֵּייזְן או ּן גֶערַאטֶעו ֶועט פו ּן ּ זֵייעֶרֶע פִינְסְטֶערֶע פ ְׁ ְלֶענֶער. נִישט קַיין חִילו ּק צִי סְ'אִיז גֶעו ֶוען פו ּן פַייעֶר, פו ּן ו ַואסֶער, אָדֶער פו ּן סַיי ו ֶועלְכֶע צָרָה ו ָואס דִי ֹשֹו ְ נְאֵי י ִשֹרָאֵל הָאבְּן גֶעו ָואלְט אָנְבְּרֶענְגֶען. אִינֶעם י ֶעצְטִיגְן 'חַג הָאָסִיף', ו ֶוען מִיר פַייעֶרְן דֶעם יו''ט סו ּכֹּות נָאכְ'ן צו ּ ּ זַאמְנֶעמֶען אַלֶע תְבו ּאָה פו ּן פֶעלְד, טו ּ ְׁ ט קִינְדֶער שטו ּבּ ּרַאו ֶוען אַן אִינְטֶערֶעסַאנְטְן חַג הָאָסִיף, מִיטְ'ן צו ּזַאמְנֶעמֶען ֹאויךְ פְ או ּנְטֶער אֵיין דַאךְ ִׁ אַלֶע קָאמִיקְס גֶעשיכְטֶעס פו ּן ו ֶועלְכֶע דִי ְׁ קִינְדֶער שטו ּ ְׁ בּ לֵיינֶער הָאבְּן שטַארְק הַנָאָה גֶעהַאט )זִינְט דִי ׁ אִיבֶּערְפְרִישו ּנְג פו ּ ְׁ נֶעם קִינְדֶער שטו ּבּ(, או ּן מִיר הָאבְּן גֶעמַאכְט דֶערְפו ּ ֹ ן אֵיין גְרו ׁ יסְן מִיש ׁ -מַאש ְׁ ... מִישנְדִיג בִּילְדֶער פו ּן אֵיין בּו ּךְ צו ּם צְו ֵוייטְן.. או ּ ֹ ן אַזוי אַרו ּם צו ּ ְׁ זַאמְגֶעש ֹ טֶעלְט אֵיין גְרויסֶע, גָאר אִינְטֶערֶעסַאנְטֶע או ּ ֶׁ ן דְרַאמַאטִיש ּ ע פַאסִירו ּנְג, ו ָואס אִיז גֶענו ּמֶען גֶעו ָוארְן פו ּ ִׁ ן דִי פָאלְגְנְדֶע קָאמִיקְס גֶעשיכְטֶעס: ִׁ בִּילְדֶער ו ֶועלְכֶע טְרָאגְן פַארְש ּ ידֶענֶע פ ִׁ ֶנִימֶ'ער, פַארְשידֶענֶע ּט, צַייטְן, או ּ ִׁ ן פַארְשידֶענֶע מַצָבִים, אָבֶּער דָאךְ אֵיין קָאנְצֶעפְ ֹ ו ִויאַזו ֹ י דֶער טו ָ יזְנְטֶער י ֶערִיגֶער עֵשֹ ּ יו ו ִויל פַיינִיגְן דֶעם אֵייבִּיגְן או ּ ְׁ ן שטָאלְצְן י ַעֲקֹב. ֹ דֶערִיבֶּער גְרָאד דִיר אויס דֶעם רו ּקְן או ּן טו ּ זִיךְ אָן דַיינֶע 'סִיט בֶּעלְטְס' )זִיכֶערְהֵייט גַארְטְלֶען(, ו ַוייל מְ'גֵיימִיר חוה''מ הַאלְטְן ֹ אִין דֶעם גְרו ׁ יסְן מִיש ׁ -מַאש ֹ , ו ָואס אִיז גְלַייכְצַייטִיג אויךְ אַ גָאר ֶׁ דְרַאמַאטִיש ּ ע פַאסִירו ּנְג... גֶעדֶענְק נָאר אֵיין זַאךְ או ּ ְׁ ן ו ֶוער נִיש ְׁ ט צֶעמִיש ָׁ ט. דֶער רָשע פו ּ ׁ ן דֶער י ֶעצְטִיגֶער מִיש ׁ -מַאש ּ פַאסִירו ּ ְׁ נְג, נִישט קֵיין חִילו ּק ּ מִיט ו ֶועלְכְן פָנִים אָדֶער הִיטְל דו ּ ו ֶועסְט אִים נָאר זֶען – צִי ו ִוי ּ דֶע-לֶעפַאז, סְקַארְ לֶעט, מִיקו ּ לִיסְטְרו ּל, אָדֶער סַיי ו ֶועלְכֶער ְׁשלֶעכְטֶער כַארַאקְטֶער – ו ֶועט עֶר י ֶעצְט דִינֶען דִי רָאלֶע ו ִוי ָׁ דֶער רָש ּ ע 'פֶעטִיאָו ּ', אַ גֶעמֵיינֶער אִידְן-פַיינְט או ּ ְׁ ן שלֶעכְטֶער ׁ מֶענְטְש... ו ֶועלְכֶער ו ִויל בְּרֶענְגֶען אַ מִיאו ּ ֹ סְ'ן סוף צו ּ זַיין ְׁ עֶרְ לִיכְן אִידִיש ַׁ ן אַרְבֶּעטְסְגֶעבֶּער, ר' שכְנָא. או ּן דֶער צַדִיק פו ּ ׁ ן דֶער י ֶעצְטִיגֶער מִיש ׁ -מַאש ּ פַאסִירו ּנְג, ְׁ נִישט קֵיין חִילו ּ ּ ק מִיט ו ֶועלְכְן פָנִים דו ּ ו ֶועסְט אִים נָאר זֶען ּ – ו ִוי ר' תַנְחו ּם, ר' חַי ִים קִיקְלָאו ְוסְקִי, אֶלִי, אִיצִיק, אָדֶער ו ִוי דִי קִינְדֶער חַנַנְאֵל או ּן מֵאִיר'קֶע, אָדֶער סַיי ו ֶועלְכֶער גו ּטֶער או ּן עֶרְ לִיכֶער כַארַאקְטֶער – ו ֶועט עֶר י ֶעצְט דִינֶען ו ִוי דֶער ַׁ עֶרְ לִיכֶער 'ר' ש ֹ כְנָא', אַן אֵיידֶעלֶער אִיד מִיט גָאלְדֶענֶע מִידות או ּן עֶרְ לִיכְקֵייט, או ּן זַיין זו ּן חַי ִימְ'קֶע... ְׁ י ֶעצְט הֵייבּ אָן מִיש ׁ ן דֶעם מִיש ׁ -מַאש או ּ ְׁ ן ו ֶוער נִיש ְׁ ט צֶעמִישט... ׁ אִיך ו ִוינְטְש דִיר אַ גו ּט יו''ט או ּ ְׁ ן אַ גֶעש ׁ מַאקְן מִיש ׁ -מַאש! א. שור ֶׂ אָט דִי מַעֲשה פִירְט או ּנְז צו ּרִיק צו ּ דֶער או ּמְבַּאוואו ּ ּ סְטֶער תְקו ּ ּ פָה, אַ תְקו ּפָה ו ָואס דִי נָאכְו ֵוייעֶן דֶערְפו ּן הָאבְּן זִיךְ ְׁ גֶעש ּפ ֹ ִירְט בִּיז או ּ יס... אַ תְקו ּ ְׁ פָה ו ֶועלְכֶע הָאט קֵיינְמָאל נִישט עֶקְזִיסְטִירְט.. אִין או ּ ִׁ נְזֶער גֶעשיכְטֶע ו ֶועלְן מִיר בַּאגְלֵייטְן דֶעם אַלֶעמֶען בַּאקַאנְטְן או ּ ׁ ן חָשו ּ ּ בְ'ן פַרְנָס הַקְהִילָה פו ּ ְׁ ן דֶער שטָאט 'גו ּטְלַאנְסְקֶעוו', ו ֶועלְכֶע גֶעפִינְט זִיךְ ְׁ אִין דִי פַארְאֵיינִיגְטֶע שטַאטְן פו ּן דֶער ֹ פְרַאנְצו ֶׁ יזִישער אִימְפֶּ ּ ערְי ֶע... דֶער פ ַׁ ַרְנָס אִיז אַ אִיד מִיטְ'ן נָאמֶען 'ר' ש ְׁ כְנָא ש ּ טֶעמְפְל', ו ֶועלְכֶער ֹ אִיז אַ גְרויסֶער גְבִיר או ּ ֹ ן עֶר פַארְמָאגְט אַ גְרויסֶע 'אַרְכִיטֶעקְטִינְג פִירְמֶע' מִיט צֶענְדְלִיגֶער אַרְבַּייטֶער או ּן סֶעקְרֶעטַארְן. ְׁ צְו ִוישן דִי פִילֶע אַרְבַּייטֶער גֶעפִינְט זִיךְ ָׁ אַ פְרֶ עכֶער רָשע מִיטְ'ן נָאמֶען 'מִיסְטֶער פֶּעטִיאָו ּ', אַן או ּ ַׁ ן טְרָאצְדֶעם ו ָואס ר' ש ּ כְנָא הָאט פְרָאבִּירְט מִיט אַלֶע כֹּו ֹחות צו ּ הַאנְדְלֶען מִיט אִים הֶעפְלִיךְ אַנְטִיסֶעמִיט או ּ ָׁ ן ו ִויסְטֶער עַקְשנו ּ ֹ ת'דִיגֶער שֹו ְׂ נֵא י ִשרָאֵל, ו ָואס סְ'אִיז ו ֵויינִיג דָא זַיינְס גְלַייכְן!!... או ּן הָאבְּן ו ָואס ו ֵויינִיגֶער רַייבֶּערֵייעֶן, דָאךְ ֹ הַאסְט עֶר זַיין בַּעַל הַבַּי ִת או ְׁ יף ש ּ טַאפְלֶען ו ָואס ּרו ּאוו ְׁ סְ'אִיז שו ֶוער זִיךְ פָארְצו ּ ְׁש ְׁ טֶעלְן... עֶר ו ַוארְפְט נִיש ּ ט אָפ ׁ קַיין שו ּם גֶעלֶעגְנְהֵייט אָדֶער פְ או ּנְטֶערצו ּ ְׁשטֶעלְן אַקְצִיעֶס או ּ ְׁ ן ש ַׁ רִיט אַקֶעגְן זַיין פֵיינֶעם בַּעל הַבַּי ִת ר' שכְנָא, או ּן ו ִויפִיל מָאל עֶר פַאלְט נָאר אַדו ּרְךְ ְׁ גִיבְּט עֶר נִיש ֹ ט אויף או ּ ָׁ ן עֶר גֵייט ו ַוייטֶער מִיט עַקְשנו ּ ּ ת, מִיטְ'ן קָאפ אִין דֶער ו ַואנְט אַרַיין... ִׁ לָאמִיר אַרַיינְגֵיין אִין דֶער גֶעש ְׁ יכְטֶע - ו ָואס הָאט נִישט או ּן ו ֶועט הָאפְנְטְלִיךְ ְׁ קֵיינְמָאל נִישט ּפַאסִירְן - או ּן זֶען ו ָואס דָארְט הָאט זִיךְ ּ אָפ ְׁ ְגֶעש ּפִילְט... ִׁ דִי קִינְדֶער ו ֶועלְכֶע ו ֶועלְן אַרַיינְשיקְן אִין דֶער רֶעדַאקְצִי ֶע נו ּמֶערְן פו ּ ׁ ן כָאטְש 20 בִּילְדֶער פו ּן דִי ׁ 60 מִיש ׁ -מַאש בִּילְדֶער, או ּן זֵיי ו ֶועלְן צו ּ ְׁשרַייבְּן דֶעם נָאמֶען פו ּנֶעם קָאמִיקְס פו ּן וואו ּ י ֶענֶע בִּילְד קו ּ ְׁ מְט, ו ֶועלְן אַרַיינְגֵיין אִין דִי 'פַאנְטַאזְי ֶע שטו ּ ֹ בּ' גו ֹ רָלות פו ּן סו ּכֹּות... "שטיבל" מיט בּעולם אן אייגנארטיגע עקספערימענט איבער די ווייטאגליכע "ראבא קאלס", און א שפאציר אין אירע קארידארן מיט אן אייגענע ראבא-רוף אברמי הירש קאָ לס ה'ראָ בּאָ באבובער גענעראל טפסר המרומם הרב החסיד אברהם אהרן לעזער, ברעכט שטילקייט אין אן ערשטמאליגן אינטערוויו | זיין ראלע אלס איש אמונו פון אדמור"י באבוב | דער אויפבוי פונעם גרויסן באבובער ביהמ"ד און די בניני המוסדות, און אן אריינבליק איבער זיינע פארצווייגטע געשעפטן שמואל וואלדמאן בילדער: זאבי שטערן, ארכיוון א בליק שטיבל לעבט מיט רירנדע באגעגעניש ווען כּליות ידברו דער בארימטער ר' יודל מעלבער פון ׳להשיג׳ טרעפט זיך מיט זיין לעבנס רעטער ר' ישראל בילער נאכ'ן אים שענקען לעבן אויפ׳ן פארמאט פון א ניר | ניר משלו משולם סג״ל בילדער: זאבי שטערן וזמרההלל פלא'ישע קלאנגען מיט דעם בארימטן קאמפאזיטאר און ראש הכולל הרב הלל פלאי שליט״א, איבער זיינע וועלט- טוישנדע קאמפאזיציעס הערשל הירש בילדער: א. צ., ארכיוון טיוֹן אנשי ְ מַבּ ְ פינאנצירט דורך הנגיד ר' ַס לואי שיינער, האבן די צוויי אוואנטוריסטן הרב אהרן לענקרי און הרב מיכאל בלייך, זיך ארויסגעלאזט אויף א דראמאטישע און מסוכנ'דיגע פארש-רייזע צו די מדבריות אין צפון כינע, צו אנטדעקן די מיסטעריעזע 'בני משה' און דעם טייך 'סמבטיון' וועלכע זיי האבן מעגליך געפונען מנשה ראזען בילדער: ארכיוון בלייךֿ\לענקרי, מנחם סאבאג, זאבי שטערן אחים בּדרך בעסטע היימישע דראון קאפיטאנען, אחים לענטשעווסקי, אין א געיעג צווישן פוילישע דערפער און בתי חיים, צו ברענגען די סאמע קלארסטע דראון ווארע לכבוד יו"ט סוכות | איבערלויפנדיג אלט פאפולערע שטעט וואו עס האבן געוואוינט רבותינו הקדושים פון דורות ארויף - צאנז, גריבוב, באבוב, גארליץ, רימנוב, דינוב, לאנצוט און שינאווא, טוען זיי פלינק פארשרייבן קורצע נאטיצן אויפ'ן פארמאט פון אן אלטן טאגבוך | לכתך אחרי פרי עץ הדר אויסדערוועלטסטע מאטעריאל אויפ׳ן שענסטן פארנעם
28 connect Tosh
אן אושפיזין עפל פאר יוסל מעשה שהיה connect Tosh 29
ירושלים, תש״ז ”א גוטן מועד. איך גיי שוין אין שול, כאטש עס איז נאך דא צייט ביז מנחה- מעריב, ווייל באלד קענען שוין אנקומען די בריטישע סאלדאטן צו אינפארסירן די ’קורפיו‘ וואס זיי האבן נעכטן אויסגערופן. היינט נאכט איז דאך ’הושענה רבה‘, וויל איך נישט חלילה דארפן בלייבן שטעקן אינדערהיים. מיר וועלן זיך זען מארגן אינדערפרי אם ירצה השם“. צירל הייבט אויף אירע אויגן פונעם פארגעלטן תהלימ׳ל, און שאקלט מיט איר קאפ אלס באגריסונג. עס איז נישט אומגעווענליך פאר איר מאן צו פארבלייבן אינעם שול איבערנאכט; עס געשעט זייער, זייער אפט. צווישן די בלעטער פון די גמרא טרעפט ער אלע יארן זיין חיות, אפילו יעצט; עס מאכט פארגעסן פון אים די שווערסטע פיין. די ׳ברוך אתה בבואך׳ טאוול, מיט די גרינע און געלע אפגעוועטשטע אותיות, און רויטע בלומען ביי די זייט, וואס דבורה האט אויסגעמאלן ווען זי איז געווען 13 יאר אלט, בערך 25 יאר צוריק, פלאטערט אינעם ווינטל, ווען די טיר פון סוכה פארמאכט זיך אונטער שלמה׳ן. אין סוכה איז שטיל. א קינדערישע געלעכטער הערט זיך פון הויזמאן׳ס סוכה, ביים אנדערן עק חצר. ר׳ מענדל אייזנבאך לערנט מיט זיין זון משה דוד, און די זיסע גמרא ניגון דערגרייכט צו צירל׳ס אויערן. אזוי גייט עס אין א גרויסן חצר, וואו צענדליגער סוכות באצירן דעם שטח צווישן די הייזער. עס איז קיינמאל נישט אינגאנצן שטיל. נאר ביי איר אין סוכה דונערט די שטילקייט, און לעכערט איר די אויערן. וואס מאכסטו זיך נאריש צירל, פון דיין סוכה האט זיך פונקט אזוי ארויסגעהערט גערודער ווי פון די אנדערע שכנים. דיינע זיסע אייניקלעך, דבורה׳ס קינדער, האבן אזוי שיין געזינגען ביי די סעודה. שלמה האט געזאגט הערליכע דברי תורה. שמעון איז געווען דא באזוכן דעם ערשטן טאג חול המועד מיט זיין משפחה, דיין שנור שרה און איר ליכטיגע צווילינג. מנשה, רחטשע און פייגל, זענען אלע געקומען מיט זייערע פאמיליעס דעם צווייטן טאג. היינט איז דיין יונגסטע טאכטער יענטא רויזא געקומען מיט אירע קליינע; איר פיר-יעריגער יאסעלע האט זיך אזוי געפריידט מיט די עפל, איינגעטינקען אין צעלאזטע צוקער, אויל און ניס, וואס דו האסט געמאכט לכבוד זיין אושפיזין. עס איז לוסטיג און לעבעדיג, און כהן׳ס סוכה, אויב פרעגסטו אן די מיינונג פון סיי וועלכער שכן. דאן פארוואס רופסטו דאס אן אזוי שטיל און אומעטיג? ווייל ווען די לוסטיגקייט און לעבעדיגקייט פונעם ארום דערגרייכט נישט דאס הארץ, פילט זיך די לופט אזוי שטיל, אפילו ווען פיל רייד פולן איר אן. עס איז קיין אונטערשייד וויפיל שטימעס ווערן געהערט אין דעם סוכה, ווייל ווען די קול, וואס זי האט שוין נישט געהערט אכט חדשים, איז נישט צווישן זיי, הערט זי שוין אויך גארנישט אנדערש. צירל איז א גוטע באבע, מאמע, און שוויגער. זי שמייכלט ליבליך צו די קינדערלעך, גרייט אן פרוכט און קיכלעך, כאטש דאס געלט צו איינקויפן אין קלייט איז 30 connect Tosh
גאנץ ענג. און פראבירט יעדן צו געבן א גוט ווארט און אויפמערקזאמקייט. זיי זענען שוין ב״ה פארהייראט און אוועקגעפלויגן פון איר ווארעמע נעסט, אבער דאך האט יעדער פון אירע קינדער זיכער געמאכט צו אריבערקומען כאטש איינמאל איבערן יום טוב, צו געניסן פון די ווארעמקייט ביי איר אינדערהיים. אסאך געסט האבן אנגעפולט די קליינע סוכה. ווען זי האט אבער זיך ארומגעקוקט האט צירל נאר געזען א טיפע חלל און ליידיגקייט. איינער איז נישט געקומען. ער האט זיך בכלל נישט באוויזן. ער איז נאר זיבעצן יאר אלט. ער האט נאכנישט אויפגעשטעלט אן אייגן שטוב ווי די אנדערע קינדער אירע. אבער ער איז אוועקגעפלויגן פון איר ווארעמע נעסט. אוי ווי ווייט איז ער געפלויגן!!! פיל, פיל ווייטער ווי איינער וואלט אמאל גע׳חלומ׳ט אז א זון פון ר׳ שלמה כהן, דער בארימטער, ערליכער גבאי צדקה, און פון די ממונים פון איינע פון די לאנגיעריגע כוללים אינעם ישוב הישן קען אנקומען. אן עפל פאלט נישט ווייט פון בוים. ווען א שרעקליכער שטורעם ווינט בוזשעוועט אבער, קען אמאל אפילו פון די פעסטע ביימער אראפפליען א גוט און זאפטיג עפל. מיט שווערע באוועגונגען, הייבט צירל אויף די טעלער מיט איין איבערגעבליבענע האניג קיכעלע, עטליכע גענוצטע גלעזער, און א פארווארפענע סערוועטל. זי וועט עס אריינטראגן אין שטוב. א סוכה דארף זיין זויבער, אפילו ווען מען האט געהאט געסט. און אויך ווען דוקא איין גאסט, אדער בעסער געזאגט, א קינד וואס געהערט נאך אינ‘אמת‘ן צו וואוינען אינדערהיים, איז נישט אנגעקומען. אפילו ווען דאס קינד איז דיין מוזשיניקל יאסל. דיין שווארצאפל פון אויג. א קינד געבענטשט מיט אזויפיל מתנות פון הימל, וועלכער איז דיר געבוירן אויפן עלטער, און האט די זכיה צו טראגן די נאמען פון דיין אומפארגעסליכער דערהויבענער פאטער, רבי יאסקע לויבער ע״ה, באוויסט אין ירושלים מיט זיין חכמה און צדקות. א איד דארף קענען ווייטער גיין, כאטש היינט איז דאס ערשטע מאל זינט יאסעלע איז געווען א יאר אלט, וואס זיין מאמע האט נישט געזען די שמייכל וואס לייכט אויף זיין בא׳חנ׳טע געזיכט, און פינקלט אין זיינע גרויסע שווארצע אויגן ווען ער זעט די ספעציעלע עפל וואס זי האט אנגעגרייט לכבוד אושפיזא דיוסף. פילנדיג ווי יעדעס גלאז האט מיטאמאל צובאקומען א וואג פון עטליכע טאן, שלעפט צירל אירע פיס אויף די שטיינער פונעם חצר. מיט א קרעכץ לייגט זי אראפ אויפן האלצערנעם טישל אינעם קליינעם קיך די גלעזער און טעלער. אויפן טישל ליגט א גלאזערנעם טעלערל צוגעדעקט מיט א סערוועטל, אז די אייניקלעך זאלן עס נישט באמערקן. זי היט עס ווי אן אוצר. דאס איז פאר איר מוזשיניקל. ער האט אייביג אזוי ליב געהאט ווען זי האט עס געמאכט לכבוד זיין אושפיזין. און היינט איז אוזשפיזא דיוסף, פאר נאך צוויי שעה ביז עס ווערט נאכט. אין סוכה, און אין הויז, איז יעצט ליידיג. קיין ביישויער וואס זאלן מיינען אז איר צער האט איר אראפגעפירט פון זינען, זענען יעצט נישט דא. עס איז נישט דא ווער עס זאל מיטהאלטן ווי זי גייט צוריק ארויס אין סוכה מיט א שיינעם טעלער, וואס דערויף ליגט אן עפל איינגעטינקען אין קאראמאלעזירטע צוקער, פרישע עסצייג, און א גלאז. זי גראדט אויס דעם טישטוך, און גרייט אלעס אן אויפן טיש אין סוכה. פאר איר יאסל, איר יונגסטער זון. שוין יארן וואס זי שטרענגט זיך אן צו מאכן דעם עפל. אפילו צוויי יאר פריער, ווען אין ירושלים האט געהערשט א מאנגל אין שפייז, בשעת די מלחמה האט געבוזשעוועט איבער די גאנצע וועלט, האט זי זיך אנגעשטרענגט, און געשפארט פון אנדערע זאכן אז יאסל זאל באקומען דאס עפל לכבוד די אושפיזא. שטענדיג גלאנצן זיינע אויגן, איר פייערדיגער יאסל. ווען ער האט אבער געזען דאס עפל וואס זי האט זיך געפלאגט צו אהערשטעלן אין די ענגע אומשטענדן, האט ווי א ליכטיגע לאמפ אויפגעשיינט אין זיינע שווארצע טיפע אויגן. מיט אזא עקסטאז האט ער איר באדאנקט!!! connect Tosh 31
עס קען נישט זיין אז ער וועט אויסשפילן זיין מאמע. צירל קען איר בחור׳ל. אין זיינע 17 יאר האט ער זיך אויסגעצייכנט מיט זיין ווארעם הארץ און סענסעטיווע געפילן. אייביג האט ער נאר געטון אלעס צו צופרידנשטעלן דיינע עלטערן. ביז... ביז די ווילדע כוואליעס וואס האבן אים פארשלעפט האבן אויך אויסגעלאשן די פלאם וואס האט געברענט אין אים, מיט מידות טובות, א שטרעבונג צו עבודת השם, און געפילן צו זיין פאמיליע. הארגון הצבאי הלאומי בארץ ישראל, אדער אצ״ל ווי עס ווערט על פי רוב אנגערופן לויט איר ראשי תיבות, אזוי הייסט די האריקעין וואס האט איבערגעקערט דאס פרידליכע לעבן פון די איידעלע און ג-טספארכטיגע כהן משפחה פון די בתי אונגארן. אן אונטערערדישע גרופע פאר וועמען ציונות איז נישט נאר אן אידעאל צו וואס זיי שטרעבן, נאר זיי באגייען פאקטישע שריט צו ארויסיאגן די שטאלצע ענגלישע הערשער פון לאנד. נאר דורך טעראר, גלייבן אירע אנהענגער, וועט די בריטישע מאנדאט וואס הערשט יעצט אין ארץ ישראל מיד ווערן פון קאנטראלירן די פראבלעמאטישע לענדל אינעם מיטל-מזרח, און עס איבערלאזן פאר די פארשידענע פעלקער וואס וואוינען דא זיך צו אויסקומען צווישן זיך. מיטן כח פון די שרעק וואס די באמבעס און אנדערע אקציע וועלן ווארפן אויף זיי, וועלן זיי אויך פארטרייבן די אראבישע איינוואוינער און אויפשטעלן אן אייגענע מדינה. אז פרייע יונגען וואס ווייסן נישט בעסער זאלן אפקויפן די געפארפולע טעאריעס, און איינשטעלן זייערע לעבנס פאר דעם צוועק, קען מען הערן. וויאזוי קען אבער א קלוג בחור׳ל, מיט א שארפן גמרא קאפ, וואס איז אויפגעוואקסן מיט ריינע השקפות אפקויפן די נארישע שיטות? אפשר דערפאר האט עס גענומען אזוי לאנג ביז שלמה און צירל האבן אויפגעכאפט די ענדערונג וואס איז געשען צו זייער באליבטער זון. דאן, ווען די גיפט וואס דער יונגערמאן ריבלין וועלכער איז אויך שטילערהייט פארשלעפט געווארן צו די באנדע, האט אריינגעטריפעט צוביסלעך אין זייער לויטער קינד׳ס מח, האט זיך שוין באוויזן מיט דרויסנדיגע צייכענעס, איז שוין געווען צו שפעט צו ראטעווען יאסל׳ס נשמה פון ווייטער פארפאלן גיין. אוי וויפיל טרערן זי האט פארגאסן; ווי רויט און געשוואלן זענען אירע אויגן געווארן יענע פינסטערע טבת נאכט, ווען שלמה איז שוין הייזעריג געווארן פון זיך טענה׳ן מיט זיין ווידערשפעניגער זון, מיט די פארקרומטע געדאנקען, וואס האט מיט א ניי-געבוירענע טראציגקייט בכלל נישט געוואלט זיך צוהערן צו זיין טאטנ׳ס פארשטענדליכע ערקלערונגען און קלארע דעות. יאסל האט זיך בכלל נישט וויסנדיג געמאכט, אדער אפשר בכלל נישט געהערט, צירל׳ס הארציגע תחנונים אז ער זאל אפלאזן זיינע נארישע איינרעדענישן אז ער גייט ראטעווען כלל ישראל בכלל פון אלע שונאים, און אלע מלחמה-איבערלעבער וואס לעכצן צו קענען פארלאזן די די.פי. קעמפס אויף די בלוט-דורכגעווייקטע ערד פון אייראפע, דורך זיי צושטעלן א מקום מנוחה, אן אייגן אידיש לאנד. ״פונקט פארקערט! עס שטייט אני מתיר את בשרכם! עס זענען געווען גרויסע אידן וואס האבן נאך איידער די וועלט-מלחמה געווארנט, אז צוליב דעם וואס די ציונים טוען פעולות אראפצואווארפן דעם עול הגלות, און ווידערשפעניגן אינעם גזירה פונעם אויבערשטן קען חלילה אנטרעפן שרעקליכע פורעניות! נישט נאר וואס די אצ״ל גרופע ברענגט אן עונש פון אויבן, נאר אפילו פראקטיש, ווען למשל א בריטישער סאלדאט ווערט גע‘הרג‘עט, ווערן די אנדערע סאלדאטן 32 connect Tosh
ווילד. עס האט שוין ליידער געקאסט אידישע לעבנס, ווען זיי האבן פשוט געשאסן אין ציווילע אלס נקמה״. שלמה האט פראבירט צו ארויסהאלטן די היציגקייט פון זיין קול. וויאזוי קען זיין קינד אפילו נאכזאגן אזעלכע פארדרייטע אויפפאסונגען? אין יאסל׳ס הארץ האט שוין געפלאקערט דאס אידעאליזם, און ער האט מיט זיין אומערוואקסענעם בליק זיך געזען אלס א העלדישער רעטער פון זיין פאלק. וויאזוי קען ער שווייגן ווען די צעבראכענע רעשטלעך פונעם אייראפעאישן אידנטום ווערן פארדעקט אין קפריסין אונטער שווערע אומשטענדן, אנשטאט וואס די בריטישע זאלן זיי אריינלאזן אין לאנד? פון ווען ער האט אנגעהויבן הערן די געשיכטעס פון די ניי-אנגעקומענע איבערלעבער פונעם פייער איבערן ים, האט ער געפילט א דראנג צו טון עפעס צו באשיצן כלל ישראל. עפעס אין אים איז צערודערט געווארן ווען ער האט געהערט וויאזוי 6 מיליאן אידן זענען געשאכטן געווארן, און קיינער האט נישט געטון עפעס עס צו שטערן. ווען ריבלין האט אים איין אווענט - זעענדיג ווי ער בלייבט זיצן פארטראכט אין בית המדרש, נאכן זיך איינהערן ווי א מיטגעמאכטער אידל דערציילט איבער זיינע צרות - געפרעגט אויב ער האלט נישט אז מען דארף עפעס טון אז עס זאל נישט פאסירן נאכאמאל, זענען זיינע אויערן געווען אפן צו הערן איבער סיי וועלכע ענטפער. דער אינגערמאן האט עס געטון צוביסלעך. נאך עטליכע וואכן האט ער אים שוין געשלעפט צו אן אונטערערדישע צוזאמקום. די כוחי ועוצם ידי אטמאספערע דארט האט איבערגענומען זיין יונג הארץ, וואס האט נישט געקענט אראפשלינגען די שרעקליכע טראגעדיע וואס האט באטראפן כלל ישראל. זיין ווייטאג און צעמישעניש וואס ער האט פריער נישט מיטגעטיילט מיט קיינעם, האט ער געקענט יעצט בארואיגן מיט א אן אנגעבליכע פארזיכערונג אז ער איז אקטיוו צו פארמיידן נאך אזעלכע פאסירונגען צו זיין פאלק. יעצט זענען שלמה׳ס אלע ערקלערונגען געבליבן שטעקן אין די לופט, און בכלל נישט אריין אין אים. ״עס זענען דא אנדערע רבנים וואס האלטן אז צו קעמפן צוריקצונעמען אונזער לאנד, איז גאר די גרעסטע מצוה! איך שטים איין מיט די דעה!״ האט ער פייערדיג צוריקגעשאסן. עס איז געווען נאך פיר שעה פון העפטיגע וויכוחים. ר׳ שלמה כהן האט שוין נישט געקענט מער פארנעמען. די טיפע ווייטאג און שאק צו וואס זיין זון האט זיך דערקייקלט האט געשניטן זיין הארץ מיט מעסערס. צירל האט זיך דערשראקן צו זען זיין געזיכט. ער זאל נאר נישט כאפן א הארץ אטאקע! מיט זיינע ליפן האלב פארפרעסט פון פיזישע קאפ-ווייטאג, האט דער טאטע אויסגעשריגן ווי א אקס נאך די שחיטה, וואס כארכעלט מיט די לעצטע גסיסה קולות: ״איך האלט עס נישט אויס! ווי נידריג איז מיין אייגן קינד געפאלן!!! אן אפיקורס דרייט זיך דא ביי מיר אינדערהיים?!?״ צירל האט געזען די בלוט וואס האט געטריפט פון יעדעס ווארט. זי האט געזען ווי דער געטרייער טאטע וואס ליבט זיין זון מער פון אלעם אויף די וועלט, קען נישט פארטראגן וויאזוי ער פארלירט זיין נשמה צו די פאלשע שיטות. וויאזוי ער ציטערט וואס די קומענדיגע טריט וועלן ברענגען. אויסער די הארבע זינד פון מרידה באומות, איז ליידער זייער שוואך די שאנסן אז איינער וואס דרייט זיך מיט די פרייע חברה זאל אנהאלטן זיין אידישקייט צו לאנג. שוין יעצט, האט זיך דערקענט א שטארקע קאלטקייט אין יאסל׳ס גאנצע התנהגות. דער סענסעטיווער יאסל, וואס האט זיך געוואלט איינרעדן אז ער וועט קענען מאכן זיין אלטמאדישער טאטע אנערקענען דעם ׳אמת׳, האט געזען נאר האס און אפשיי פון די אנדערע זייט אינעם וויכוח. וויאזוי איז ער אזוי בלינד געווארן, נאך אזויפיל יארן געניסן פון זיין טאטע׳ס גרעניצלאזע אהבה? א קראך מיט די טיר. ״שוין, וועט מער נישט זיין אן אפיקורס אין די הייליגע הויז. איך גיי. איין טאג וועט איר נאך connect Tosh 33
זיין שטאלץ מיט מיינע אויפטוען פאר כלל ישראל!!!״ האט יאסל ארויסגעזידט, בשעת ער האט ארויסגעשטורעמט, און איינגעשלונגען געווארן אין די טונקעלע שאטנס. ״יאסל! יאסעלע! קום צוריק! רעד צו מיר!!!״ צירל׳ס פארצווייפלטע געשרייען זענען פארלוירן געווארן אינעם חלל פון די קאלטע, פינסטערע נאכט. נאר א נאכט-סאווע, פון ערגעץ ווייט אין די ערי יהודה, האט געענטפערט מיט איר אייגענע טרויעריגע געשריי. צו זוכט דאס פויגל אויך אירס א פארבלאנדזשעט קינד? דער געשטאלט וואס האט זיך דערווייטערט מיט אויפגעברויזטע שנעלע טריט, וואס האבן אפגעהילכט אויף די שטיינער פונעם חצר, האט זיך בכלל נישט אויסגעדרייט. א דערשראקן קעצל וואס האט גענישטערט צווישן די גראז פאר עפעס מיט וואס צו שטילן איר הונגער, האט זיך דערשראקן פון די מענטשליכע אינוואזיע אין די אומשטייגערליכע צייט, ווען געווענליך ווערט די חצר׳ס הערשאפט איבערגענומען דורך די פיר-פיסיגע. שלמה איז געזעסן ביים טיש. זיין פנים איז געווען ווייס ווי א מת ל״ע. די קאפ איינגעגראבן אין זיינע הענט, אין אזא אומכאראקטעריסטישע פאזע אז צירל האט זיך צוערשט דערשראקן אויב ער לעבט. א טייכל פון פארגאסענע טרערן אויפן טישל האט איר איבערצייגט אז ער האט חלילה נישט פארלוירן זיין באוואוסטזיין. איר שטארקער מאן, וואס ווערט קיינמאל נישט פארלוירן אפילו פון עכטע טראגעדיעס, וויינט מיט זודיגע טרערן. אויסער שלמה׳ס שווערע אטעמען און צירל׳ס שטילע כליפן, האט געהערשט א דערדרוקנדע שטילקייט פאר די פארבליבענע שעות פון די שרעקליכע נאכט. די צעשאסענע עלטערן האבן אפילו נישט גע׳חלומ׳ט פון צומאכן אן אויג און פראבירן צו שלאפן. קיין ווארט איז נישט אויסגעטוישט געווארן צווישן זיי. וואס קען מען דען רעדן אין אזא צייט? זענען דען דא גענוג ווערטער צו אנטהאלטן די ענדלאזע וואסערפאלן פון ביטערע געפילן, פון עלטערן וואס זעען זייער זון שטעלן טריט אויף א דינעם שיכט אייז, וואס קען מיט איין טריט אים אריינפירן אין די טיפענישן פונעם שטורעמישן ים? אינעם פיצל, באשיידענעם קיך האט א נייע טאג אריינגעשיקט אירע ערשטע שטראלן. אין די הארץ פון די כהן עלטערן, האט די חשכות פונעם נאכט ווייטער געהערשט. צו וועלן זיי נאך אמאל קענען הנאה האבן פון די ליכטיגע זון שטראלן? צו וועט זייער לעבן אמאל צוריק ווערן באשיינט מיט די ליכט פון זייער יונגסטער זון? צו זענען שוין טאקע אריבער אזויפיל חדשים אן א לעבנסצייכן פון זייער יאסעלע, האט צירל געטראכט צו זיך מיט ווייטאג, ווען זי האט איינגעקנייטשט א סערוועטל אין א שיינעם פארעם. נאר איינמאל, מיט צוויי חדשים צוריק, האט איר שכנה גענענדיל זיך ארויסגעכאפט אז זי האט געדארפט באזוכן א געוויסן אפיס אין תל אביב, און דארט האט זי באמערקט יאסל אויף די גאס, אן א קאפל ליידער. גענענדיל האט זיך טויזנט מאל אנטשולדיגט אויף איר לויזן מויל ווען זי האט געדארפט כאפן די ערשיטערטע מאמע אז זי זאל נישט אראפפאלן אויף די ערד אין חלשות. 34 connect Tosh
העכער איר קאפ האבן די פאפירענע פייגעלעך, וואס יאסעלע האט מייסטערהאפטיג אויסגעפארעמט, זיך געשאקלט אינעם אווענט ווינטל וואס האט אריינגעבלאזן פון צווישן די סכך. אוי ווי איך בענק צו דיר מיין קינד. וויאזוי האסטו געקענט איבערלאזן די סוכה׳לע וואס דו האסט אזוי ליב געהאט אלע יארן? שטענדיג, פונעם פריעסטן יוגנט, האסטו דאך אזוי געלעבט מיט יעדע רגע פון די הכנות צום סוכות, און ווער רעדט נאך אינעם יום טוב אליין, ווען מען זיצט בצל כנפיך? דיין נשמה האט דאך געפלאמט מיט א שמחה של מצוה. ווער האט אריינגעגאסן אייז אין דיינע אדערן, און דערשטיקט דאס אידישע פייער ואס האט אין דיר געברענט? ווי אויף א פילם, האבן קאלירטע בילדער פון איר יאסל׳ס לעבן זיך באוויזן פאר אירע צוגעמאכטע אויגן. ויקרא שמו בישראל יוסף... די איבערראשונג ביי זיין ברית - יענטע רויזא איז שוין געווען 6 יאר אלט. אך, ווי זי האט זיך געפרייט צו האבן א נאמען נאך איר טאטע, א גליקליכע מאמע וועמענ׳ס שמחה איז געווען גאר גרויס צו געבענטשט ווערן מיט נאך א מתנה פון אויבן, ווען זי טראגט שוין אויך די טיטל ’באבע‘ צו צוויי אייניקלעך. יאסעלע׳ס אויגעלעך פינקלען ביי זיין חאלאקע, און זיינע צוויי שווארצע געקרייזלטע פאה׳לעך טאנצן מיט, ווען מיט זיין קלינגענדע קול׳כל זינגט ער אויס די אלף-בית. יאסעלע וואס טוט נאר מצוות צו פאלגן זיינע עלטערן און זיינע מלמדים; ער אטעמט, ברענט און קאכט מיט א חיות, צו יעדע אידישע זאך, יעדע מנהג, יעדן יו״ט. שלמה׳ס נחת׳ל... זיין בר מצוה. זיין פשט׳ל ווערט געזאגט מיט א זעלבסטזיכערקייט כזקן ורגיל, א בא׳חנ׳טער בחור׳ל, דער טשאטשקע פון זיינע אלע רביים. נישט נאר לערנט ער פלייסיג, נאר מיט זיין ווארעם הארץ איז ער אייביג דא פאר אנדערע, עסקנ׳ט פאר יעדע וויכטיגע צוועק, און איז א בחור א ברכה צו מאכן. שטילערהייט האט זי שוין אנגעהויבן באטראכטן יעדעס מיידל וואס זי זעט; אט באלד דארף זי טרעפן א שידוך פאר איר אויסדערוועלטער זון! וויאזוי האט אזאנס געקענט פאסירן צו אזא טייער קינד? אויך שרייבער׳ס זון און חעשין׳ס בחור׳ל זענען פארכאפט געווארן צווישן די פארשידענע ציוני‘סטישע גרופעס; זיי זענען אבער אויך פריער געווען שוואך אין לערנען און התנהגות. וואס האב איך געטון נישט ריכטיג? בין איך געווען צו שטרענג? איז ער געווען צו פארפיעטשקעט? אפשר האב איך נישט גענוג מתפלל געווען? אריינגעלייגט יראת שמים? וואס איז געגאנגען שלעכט מיט מיין חינוך!?! צירל האלט נישט אויס די ספיקות. וויפיל מאל שלמה האט איר שוין ערקלערט אז אמאל פאסירט אזעלכע סארט זאכן ווען די כוחות הטומאה פארלייגן זיך דוקא אויף אזא הייליגע נשמה, און מען דארף נאר מתפלל זיין, און זיך נישט פייניגן מיט חרטה אויף אומגעשטויגענע עוולות, איז שווער זיך צו באהערשן איבער די געפילן. אוי! יאסל! יאסעלע מיין קינד, איך ווארט אזוי אויף דיר! קום, קום צוריק אהיים! קום צוריק צו דיין טאטן אין הימל! האב איך דיר דען נישט פון דיין פריעסטן יוגנט געפיטערט מיט מעשיות פון צדיקים אינאיינעם מיט די קאשע? האבן מיר דען געשפארט צייט, כח און געלט, דיר צו אויפציען אויפן דרך ישראל סבא? דו ווייסט זיכער טיף אינעווייניג אז דיין וועג איז פאלש, נאר דו האסט נישט די כוחות צו מודה זיין אויף דיין טעות! אוי, מיין קינד, קום! אין סוכה איז גאנץ טונקל; נאר א מאטע שיין פונעם קליינעם נאפט לעמפל ווארפט טרויעריגע שאטנס אויף די ווענט. אט ענדיגט זיך די טאג פון אושפיזא דיוסף - דוד המלך׳ס אושפיזין קומט אן. און יאסל איז נאכנישט געקומען אויפעסן און פראווען זיין אושפיזא מיט זיין געטרייע מאמע׳ס דעליקאטן. וואס האסטו דען געקלערט צירל? אז מיטאמאל וועט ער אריינשפאצירן מיט זיין ביבער הוט, כאלאטל, טלית קטן און גרויסער שמייכל? דו דארפסט ווערן רעאליסטיש! מוטערליכע געפילן האבן א טבע צו איגנארירן connect Tosh 35
לאגיק. א שארפע שווערד פון אנטוישונג שניידט דורך צירל׳ס הארץ, און לאזט איר איבער צעבלוטיגט און צעפיצלט. יוסף מיין קינד. דו קענסט נאך קומען. איך וועל ווארטן פאר דיר. ביז עס טאגט נישט וועט קיינער נישט זען ווי א צעשאסענע מאמע לאזט זיך פירן פון אילוזיעס און פאנטאזיעס. עס ווערט שוין היינט הושענה רבה. איך וועל וויינען און בעטן פאר דיר, און גלייבן ווייטער. דיין טאטע און הימל קען אין איין מינוט אויפפלאקערן דאס אידישע פונק וואס ליגט זיכער נאך אין דיין פארפרוירן הארץ, אין א טיפע ווינקל. ווער נאך ווי איך, מיין קינד, קען דיינע פילע כוחות און פאזיטיווע זיטן פונדערנאנט. עס איז דא צופיל פון גוטס אין דיר אז איך זאל אויפגעבן. זי זעצט זיך אראפ מיט א באנייטע פעסטקייט. די פארביטערטע קנייטשן גראדן זיך עטוואס אויס. זי כאפט נאך איין בליק אויפן שיינעם טיש גרייט פאר איר זון. הייסע טרערן פארפלייצן די אויסגעדינטע בלעטער פון איר תהלימ׳ל. אין א פינסטערע סוכה, זיצט א אידישע מאמע, און זאגט תהלים צום בלאסן שיין פונעם קליינעם נאפט-לאמפ, וואס ווארפט מיסטעריעזע שאטנס אויף די שטערן-באדעקטע ווענט. די הייליגע קאפיטלעך פליען ארויף דורך די שווארצע הימלן, בליטשקנדיג ווי שטערנס, אנגעלאדנט מיט האפענונג און געבעט, מיט אמונה און בטחון, און מיט א גרעניצלאזע מוטערליכע ליבשאפט וואס פיטערט א נישט-מציאות׳דיגער חלום פון א פלוצלינגדיגע תשובה. וויין מאמע וויין. דו ווייסט אפילו נישט ווי שטארק דיין זון דארף דיינע תפילות... תל אביב, ד׳ דחול המועד סוכות פארמיטאג א געדיכטע וואלקן פון גערייכערטע ציגארעטלעך פארנעפלט די לופט אין קעלער, א זאך וואס איז קיינמאל נישט דא בשפע. די שטיקעניש, און אומאיינגענעמער ריח וואס פארמירט זיך ווען פאלאפל בלייבט ליגן עטליכע טעג אן ווערן אפגערוימט, צוזאמען מיט וועש וועלכע דארפן געוואשן ווערן מער אפט, זעט נישט אויס צו שטערן די גרופע יונגען, וועלכע זיצן פארטון אין א שאך-שפיל, און קימערן זיך נישט מיט זייער ארום. דאס זענען חברה וועלכע האבן מער אידעאליסטישע צילן אין לעבן ווי אויפרוימען א שטוב אדער וואשן געשיר. זיי זענען קעמפפער; גרייט צו געבן זייער בלוט פאר דעם צוועק פון זייער נאציאנאליסטישן חלום. גבי האלט שוין אט ביים באזיגן נחום; ער שמייכלט און האט הנאה פון זיין חבר׳ס גרימאסע ווען ער ווישט אפ נאך א פערדל פונעם האלצערנעם טאוול מיט נצחון. ״ווען דו וואלסט אזוי געטויגט ביים אפווישן אן ענגלישער סאלדאט, וואלטן מיר בעסער געשטאנען...״ טשעפעט דער בלאנדער יונג מיטן אפגעריסענעם העמד, וועלכער זיצט אויף א שמוציגן קישן אויף די ערד, און איז דער ביישויער צום שאך שפיל. 36 connect Tosh
זיי גייען נישט צופיל ארויס צו כאפן פרישע לופט, די וועלכע וואוינען דא אין דעם נעבעכדיגן דירה. זייערע בילדער און נעמען זענען אויף די ליסטע פון געזוכטע, וואס די אויטאריטעטן פארטיילן ביי עפנטליכע ערטער. יעדער פון זיי שטאלצירט מיט א רייע פון אקציעס וועלכע ברויזן אויף און דערשרעקן אויך די בריטישע אקופירנדע מאכט. יא, עס איז נישט געשמאק צו אפווישן מענטשן פון די מאפע, אבער אז בלוט איז די פרייז פאר א אידיש לאנד, וועט מען אוועקוקן פון דעם. אמאל זענען יונגע ענגלישע סאלדאטן, וועלכע זענען סטאנציאנירט געווארן אינעם מיטל-מזרח, די קרבנות; אראבישע לעבנס זענען זיכער נישט צו באדויערנד פאר זיי, און אמאל זענען דא אויך אידן צווישן די קרבנות, צו דירעקט פארן זיין ׳פאררעטער׳, וועלכע ארבעטן נישט מיט מיטן ציל, אדער אומדירעקט ווען זיי זענען אומשולדיג געווען אינעם נישט ריכטיגן ארט, ווי ביים קינג דעיוויד האטעל באמבאדירונג. אזוי ווייט איז די אפשיי צו די אומדערהערטע טעראר דאן געגאנגען, אז אפילו מנחם בעגין, דער אונטערערדישער פירער פון די באנדע, וואס איז שפעטער געווארן א פרעמיער-מיניסטער אין די ציוני‘סטישע מדינה, האט אין זיינע מעמוארן גע‘טענה׳ט אז עס איז פריער געווען א ווארענונג צו עוואקואירן דעם פלאץ וואס איז איגנארירט געווארן. אויך פון די נקמה געפיל און שנאה וואס די אקציעס האבן אונטערגעצינדן ביי די ענגלענדער, האבן אידן געליטן; סיי אין ארץ ישראל און סיי אין ענגלאנד האט עס געברענגט קרבנות און אנטיסעמיטיזם. כאטש אלע פון די יונגען דא זענען שטענדיג גרייט צו ארויסגיין צו סיי וועלכע אונטערערדישע אפעראציע; זיי זענען פשוט לאנגווייליג, האבן זיי הנאה צו סתם פארברענגען צווישן איין שליחות און די צווייטע מיט שפילן און זיך אונטערהאלטן. כמעט יעדער. ״יאסי, וואס טרעטסטו אויס אונזער הערליכער טעפיך? דו מאכסט חרוב אונזער פאלאץ!״ האט זאבי סארקאסטיש געפרעגט דעם יונגען מאן, מיט די שווארצע קורצע לאקן און טונקעלע פייערדיגע אויגן, ווען זיינע נאכאנאנדע ארומשפרייזן אהין און צוריק אינעם ענגען צימער, האט אים שוין באמת נערווירט. די אנדערע האבן זיך צוגעשטעלט צום פראסטן געלעכטער. יאסי׳ס געזיכט האט זיך פארקרומט אין א מינע וואס מען האט געקענט אויסטייטשן אלס שמייכל אדער פארקערט, אבער זיינע לאנגע פיס האבן פארגעזעצט צו האסטיג אויסמעסטן די עטליכע מעטער פונעם צימער, ווי א חי׳ געפאנגען אין זיין שטייג. פארוואס ברענט אים מער ווי די אנדערע צו ארויסגיין אין קאמף? איז עס אז זיין אידעאליזם שטייט אויף א העכערן שטאפל? איך בין פשוט מער העלדיש און געטריי צום ציל ווי די נארישע חברה דא, זאגט ער צו זיך. ער לאזט אפילו נישט זיין מח גיין אין אן אנדערן ריכטונג. צו דארף ער אייביג וואלונטירן פאר די מערסט ריזיקאלישע מיסיעס, ווייל נאר ווען ער קען שוין שמעקן דעם טויט, פילט ער בכלל אז ער לעבט יא? צו שפרינגט ער אייביג פון זיין הויט, און דארף האבן גרויסע אפעראציעס אים צו האלטן פארנומען, פשוט צו פארשטילן דאס געוויין פון זיין נשמה? דריי קלאפעס אינעם טיר. אן איבעררייס. נאך צוויי. אן איבעררייס. נאך פיר. יאסי איז דער ערשטער צו צושפרינגען צום טיר ווען ער הערט דעם ספעציעלן סימן; די טויש אין סצענע לעבט אים אויף. יאיר איז דארט, א שליח פון די העכערע חברה אינעם ארגון וואס זוכן היינט דוקא יאסי׳ן. עס איז א שטארק געפארפולע מיסיע אין ירושלים; זיי דארפן איינעם וואס איז פלינק, כיטרע, קלוג און העלדיש. קיינער ענטפערט נישט צו די מעלות, אזוי ווי דער נאך גאנץ פרישער מיטגליד אין די באנדע. דער פארמער מיטן ברייטן שטרויענעם היט און גרויסע וואנצעס, וועלכער פירט א לאסט- אויטא מיט זיינע פרישע געוויקסן פונעם פעלד קיין ירושלים, דערמאנט נאר אביסל פון יאסי כהן. די טונקעלע זון-גלעזער קענען נישט אינגאנצן פארדעקן די פייער אין זיינע connect Tosh 37
אויגן. ווער קוקט אבער נאך א האראפשאנער????????????? פעלד-ארבייטער וואס וויל פשוט פארקויפן זיינע סחורה צו מאכן אביסל פרנסה? די דופטיגע פעלדער און הערליכע בערג ארבעטן וואונדערליך צו צעשטרייטן זיינע אנגעצויגענע נערוון. ער זינגט זיך אונטער די ציוני‘סטישע ’התקוה‘ הימנע ביים פארן, מיט א וואקסנדע איבערראשונג. רויטע טאמאטעס ברענגט ער קיין ירושלים; און אונטער די האלצערנע שאכטלעך באהאלטן זיך עפעס פיל מער זאפטיגע מתנות פארן שונא. ער וועט אריינפארן אינעם לייבן-גרוב, אין א מיליטערישע באזע, און ליפערן זיין סחורה ווי אן אומשולדיגער באשטעלונג. די מינעס וועלן שפעטער אויפרייסן. די ענגלישע באפעלקערונג גלייכט נישט צו פארלירן זייערע קוים-ערוואקסענע קינדער פאר א זינלאזע מיסיע אינעם מיטל-מזרח. נאך עטליכע קרבנות וועלן פאלן פון די אקופאציע מאכט, און זיי וועלן זיך ארויסציען פון דא. היינט זענען זיי אונטערערדיש; אפילו די מער אנערקענטע ’הגנה‘ גרופע איז אנטקעגן זייערע מעשים, ווייל זיי האלטן אז דאס מאכט די בריטישע נאכמער פארביסן ביי דיפלאמאטישע פארהאנדלונגען. נאך אביסל, וועט ער זיין אן אויסגעלויבטער העלד - זיין גאנצע פאמיליע וועט זיין שטאלץ... וועמען ווילסטו נארן יאסי? דיינע עלטערן וועלן זיך זעצן שבעה נאך א זון וואס איז א שגץ, און נאכדערצו ווארפט ער אראפ דעם עול הגלות. דיינע געשוויסטער? דבורה איז זיכער באזארגט אז די שמועה איבערן פארפארענעם ברודער זאל נישט שאדן טון פאר איר מרים אסתר׳ס שידוכים. דו ביסט א פאררעטער און אויסוואורף אין זייערע אויגן. זיין גוטער געמיט ווערט פארשוואונדן, ווי שטענדיג ווען די מחשבות איבער זיין פאמיליע צווינגען זיך אריין ביי אים אין מח. ער שטופט אוועק די אומגערופענע באזוכער פון זיין קאפ. יעצט איז צייט צו געבן די פולע קאנצענטרירונג צו די מיסיע. ער ווייסט גאנץ גוט אז דער מלאך המוות טאנצט ארום אים מיט ערווארטונג; איין שלעכטן ריר און ער וועט זיין איינער פון די העלדן וועלכע האבן זיך איבערגעגעבן מיט זייער לעבנס-גייסט צו בויען א לאנד, און מער נישט זיין א פארפלאגטער איד, נאר ככל הגוים בית ישראל, עפ״ל. פונדערווייטנס באווייזן זיך די טויערן פונעם באזע. ער ווישט אפ די שווייס טראפעלעך, און אטעמט טיף, אז זיין אויסזען זאל אים נישט פארראטן. ״העי, איך האב א ליפערונג פאר די קיך!״ שרייט ער מיט א געמאכטע זעלבסטזיכערקייט צום מידן וועכטער. יענער געניצט, און עפנט ברייט. אפן! ווער וואלט געגלייבט ווי גרינג עס וועט גיין! נאך אפאר מינוט קען ער אפפיצן פון דא, און ווארטן פאר די טרויעריגע קעפלעך אינעם צייטונג מארגן... ער שמייכלט צו זיך ווען ער הייבט אן אפלאדענען זיינע קעסטלעך נעבן דעם אריינגאנג צו די הויפטקווארטיר. עס איז שוין באלד טונקל. ער ארבעט האסטיג, פאר איינעם וועט איינפאלן צו פרעגן קשיות. דאך מוז ער זיין פארזיכטיג, ווייל די מינעס קענען אויפרייסן צו פרי. נאך איין קעסטל - הופ, קראך! צען האלצערנע קעסטלעך קוילערן זיך צום צווייטן ריכטונג. די רגעים גייען גאר שטאט, ער זעט די קאטאסטראפע און קען עס נישט פארמיידן. ער שפרינגט אוועק פון פארנט, הונטערן טרעקל, איין האלבע רגע פאר די בוווום!!! טרייסלט אויף די ארום, און זיין טרעקל ווערט פארוואנדלט אין צעלאזטע אייזן. א מינוט פון שאק. די אויפרייס האט 38 connect Tosh
אויפגעטרייסלט יעדעס גליד אין אים. טריט און קולות פון אלע זייטן וואס קומען צו אויספארשן די שרעקליכע קראך, און ווי אין חלום צינדט זיך אן די נאטורליכע ווילן צום לעבן אין אים. וואונדערליך איז ער ארויס אן א קריץ פון די באמבע. דאס זעלבע וועט נישט געשען, מען נעמט אים אין געפענגעניש. די תלי׳ ווארט פאר טעראריסטן ווי אים. ער נוצט אויס די האלב פינסטערניש און בהלה, און נעמט זיך לויפן ווי די ווינט. ווי א קעצל, קלעטערט זיין פארווייטאגטע קערפער ארויף א צוים, ער טאנצט אט איבער - א בליץ! א פראדזשעקטער! ״סטאפ נאו! שטעל זיך יעצט אפ! הייב אויף דיינע הענט און שטעל זיך אפ!!!״ הערט זיך א שטרענגע קול פונדערווייטנס. ער האט נישט וואס צו פארלירן. הענגען איז דען בעסער ווי שיסן? מיט איין שפרינג איז ער אונטן, מאנעווירנדיג זיין גוף אזוי, אז די פאל זאל אים נישט צופיל שעדיגן. יאסעלע כהן פלעגט אייביג געווינען די פארמעסט פון טאנצן ווייט ווען ער איז געווען זיבן יאר אלט, צווישן זיינע חברים אינעם חצר פון די אונגארישע הייזער. כאטש וואס ער האט זיך אפגעריסן פון זיין פארגאנגענהייט, האט אים די טאלאנט נישט פארלאזט. צווישן ביימעלעך קריכט זיין שלאנקער קערפער. יאסי זעט א מאגאזין מיט א קליינעם פענסטערל פון אויבן; מיט אוממענטשליכע כוחות שלייכט ער זיך אריין, און באהאלט זיך צווישן די פילע קעסטלעך דארט. הינט בילן. געשרייען אויף ענגליש. א לעכטיגקייט וואס שיינט אריין צווישן די שפארעס. א זוך אקציע איז אין פולן קראפט נאכן דורכגעפאלענעם באנדיט. זיי זענען אזוי נאנט! זיי האבן שמעק הינט מיט זיך. דער גערוך פון טויט קיצלט שוין אין זיינע נאז לעכער. איך האב נישט מורא! חזר׳ט ער אין געדאנק די פראפאגאנדע וואס ווערט אריינגעפאמפט יעדן טאג. ווער עס גיבט אוועק זיין לעבן פארן ערהאבענעם ציל, וועט געדענקט ווערן אלס אייביגער העלד! פארוואס דאן פיל איך אזא ביטערע טעם אין מויל? וויאזוי קען זיין, אז איך, דער בראווער העלד, וויש אפ א חוצפה‘דיגן טרערל, ווי א דערשראקענער בחור׳ל פון זיבעצן יאר? איך ציט...טער... וואס... וואס וועל איך ענטפערן ביים גרויסן משפט? וואס הייסט!!??! דאס וואס דו זאגסט זיך זעלבסט יעדן טאג! אז דו דארפסט נישט האלטן אלע מצוות ווייל דו ביסט עוסק אין ישוב ארץ ישראל! בויען דאס הייליג לאנד!!! באמת יאסל? דו גלייבסט דיינע אייגענע נארישקייטן. ווער וואגט זיך צו רעדן אזוי צו מיר? דו אליין. דיין נשמה. אין די טיפסטע ווינקלען פון זעהל פון וואו די אמת איז נאכנישט אנטלאפן. ווייל דו ווייסט אליין אז ביים בית דין של מעלה וועלן די תירוצים, וואס זענען געווען גענוג גוט צו שטילן דיין געוויסנביסן, נישט ארבעטן. האו!!!האו!!! ״דזשאן, מען דארף דא אונטערזוכן. עס איז א גוטער ארט זיך צו פארשטעקן״. א שטויס אין טיר! א לעכטיגקייט פארפלייצט דעם אנגעפולטן מאגאזין. יאסל האלט איין זיין אטעם. ער איז א פארטיגער. אויף די וועלט און אויף יענער וועלט. פוסטריט. שטימעס. די פחד פאראליזירט אים. נישט דא קיין וועג ארויס. קעסטלעך פאלן. א פייף פון אינדרויסן. ״העי, דזשימי רופט אונז. אפשר האט מען שוין געכאפט דעם טעראריסט?״ יאסל ווייסט נישט וואס דזשימי האט געוואלט פון זיי, ווייל די קולות דערווייטערן זיך פון אים. ער איז געראטעוועט!!! אויף ווילאנג? לאנגע מינוטן פון אנגסט, ווען זיין הארץ connect Tosh 39
טאנצט מיט א האסטיגן טעמפא אינעם ברוסטקאסטן, גייען פארביי אין שטילקייט. ער איז צו נאנט צום ארט פונעם אויפרייס. ער מוז זיך דערווייטערן פון דא. אפילו אויב ער מאכט עס ארויס פון די געגנט מיט גאנצע ביינער, קען ער נישט אנקומען קיין תל אביב יעצט. ערשטנס האט ער נישט זיין טרעקל מער. ער ווייסט אויך פון ערפארונג אז עס זענען זיכער דא בלאקאדעס און אונטערזוכונגען אויף אלע הויפט שאסייען. ער איז שוין לאנג אויף די ליסטע פון געזוכטע. מען שמועסן אז די לינקע הגנה איז גאר די וואס גיבט ארויס נעמען פאר די בריטישע ווייל זיי האלטן אז מען דארף ארבעטן מיט דיפלאמאטיע און נישט אגרעסיע. וואו אהין זאל ער גיין? ווי א הערש וואס ווערט נאכגעיאגט אינעם יאגד, איז ער. אליין. אינגאנצן עלנד. אזוי יונג, און אן קיינעם צו וועם זיך צו ווענדן. פון זיינע אויבערהארן קען ער ערווארטן קריטיק אויף זיין שלימזלות. קיין פאמיליע האט ער נישט. דו האסט נישט משפחה? נו גוט. איך האב. אבער זיי דארפן מיר נישט בכלל אין מיין יעצטיגע מצב. מיט יאסל דער תלמיד חכם, מיט אים האבן זיי שטאלצירט. מיט א פרייער יאסי, א געזוכטער פארברעכער? זיכער ווילן זיי מער נישט הערן פון אים. זיינע פיס וויינען און פאדערן מנוחה. ער האט מורא צו בלייבן שטיין א רגע. ער קלעטערט איבער צוימען. צווישן ביימער. אינעם שאטן פון בניינים. יעדע שארך מאכט זיין הארץ זיך אפשטעלן. עס איז שוין זיכער זייער שפעט. שעות און שעות וואס ער קריכט, און באהאלט זיך ווען ער הערט א בריטישער מיליטערישער טרעקל פארבייפארן. זיי זוכן אים. ער הערט זייערע קולות נאכאמאל יעדע שטיק צייט, פארשטעקט זיך ערגעץ אונטער שמאטעס אין פריוואטע חצרים, און ווען עס ווערט שטיל וואנדערט ער ווייטער. א פארוואגלטער יונג. א שטאך אין הארץ. ווער וועט דיר אפילו באוויינען? יא, עס וועט וויי-טון פאר גבי און נחום. יאיר וועט באדויערן אז ער קען מער נישט דורכפירן מיסיעס. ווער וועט אים אבער באוויינען מיט טרערן? ביי זיינע עלטערן איז ער שוין זיכער לאנג טויט. זיי האבן זיך שוין מייאש געווען פון זייער ווידערשפעניגער זון. עס זעט אויס ווי טעג און וואכן. ער גייט און גייט אין די פינסטערניש פון די נאכט. צו וואו איז זיין ציל? ער ווייסט נישט. און ער שלעפט זיך ווייטער. *** וויפיל שעות זיצט זי שוין דא? זי ציילט נישט. 40 connect Tosh
ווער איז זי דען, די זייגער וועלכע קלאפט מיט א פרעכהייט אירע ווייזערס, פראקלאמירנדיג דאס לויפן פון די צייט, אז זי זאל זיך שפאטיש רייצן מיט איר אייגנטומער׳ס מאדנע פאנטאזיעס, אז יאסעלע וועט נאך קומען אויפעסן זיין גרייטע עפל פאר אושפיזא דיוסף, וואס איז אפילו שוין פארביי געלאפן און געמאכט פלאץ פאר דוד מלך ישראל׳ס טאג? צירל איגנארירט אירע מעלדונגען, די קאלטבלוטיגע זייגער. איר ווייטאג גיסט זי אויס צו איר טאטן אין הימל. וויאזוי קען דען זיין אז איר טרערן קוואל האט זיך נאכנישט אויסגעטריקנט? זי האט מן הסתם אין איר לעבן נאכנישט אזויפיל געוויינט. זי האט אסאך מתפלל געווען אויך ביז היינט אויף איר פארבלאנדזשעטן זון. היינט נאכט האט זיך אבער איר הארץ אויפגעוועקט מיט תחנונים פון אמונה און האפענונג אז איר יאסעלע קען זיך אפילו יעצט אהיימקערן. צו איז זי אביסל גערירט געווארן פון צער? ווארט זי אויף אן ערשיינונג וואס איז פיל מער קרוב לדמיון? אפשר. תפילה קען אבער נישט שאטן. אמונה און בטחון זיכער נישט. אומבאגרעניצטע ליבשאפט, און גלייבן אינעם גוטס פון א אידישע נשמה, כאטש עס פארט אין פרעמדע פעלדער. וויינט זי, בעט זי, און שעפשעט ווייטער די הייליגע ווערטער פון דוד המלך. דאס וויינען מוטשעט איר אויס. עס איז שוין צוויי אזייגער אינמיטן נאכט. זי קעמפפט מיט אירע אויגן דעקלעך, אבער זיי קלעבן זיך צוביסלעך צו איבער די רויטע אויגן. עטליכע מינוט שפעטער, פאלט איר קאפ אויפן טישל איבערן נאסן תהלים. *** יאסי׳ס אויגן קלעבן שוין. זיין מאגן ברימט פון הונגער. ער שלייכט זיך ווייטער צווישן די געסלעך. זיי ווערן מער היימיש; ער איז דאך אויפגעוואקסן אין ירושלים. א מיליטערישער טרעקל! פלינק קריכט ער אריין אין א חצר. ער באהאלט זיך אונטער א כאטקע - ניין, א סוכה!!! הא יאסי? א גאנצער גוי ביסטו געווארן! דו האסט בכלל נישט געדענקט פון דעם הייליגן יום טוב סוכות אז זי איז יעצט שוין דא. איייי. זיסע טעג געווען אמאל. אין דעם מוז ער מודה זיין. אפשר האלט ער זיך היינט קלוגער און מער אויפגעקלערט. דאס געשמאק פון זיין אלטן לעבן האט ער אבער שוין לאנג נישט געפילט. די גערויש פונעם טרעקל איז שוין לאנג פאריבערגעפארן. יאסי שלעפט זיך ווייטער. וואו? אוי וואו זאל ער זיך ווענדן? מארגן אינדערפרי קען ער גיין צו די פארזיכערטע לאקאציע אין ירושלים און בעטן נאך הילף. אזוי נאנט צו דעם אויפרייס וועלן זיי נישט ווילן ער זאל קומען, אויב ווערט ער נאכגעפאלגט. אז דער מח גיבט נישט אנווייזונגען, פירן זיינע פיס אים פון זייער אייגענע ווילן. זיי גייען איבער די וועגן אין וואס זיי האבן געשפאנט פון יאסעלע׳ס ערשטע טריט. פלוצלינג טרעפט ער זיך הונטער די אונגארישע הייזער. ניין! נאר נישט דא! איך קען זיך נישט דא דרייען אין מיין פארגאנגענהייט. איך געהער היינט צום צוקונפט. זיין הארץ ציפט מיט בענקשאפט, אבער זיין מח דערמאנט אים פון זיינע טעאריעס. ער דרייט זיך אויס צו ווייטער גיין. מיטאמאל בליצט אים עפעס אויף אין געדאנק; די סוכה! זיין טאטע לערנט זיכער אין שול, פון חצות אנגעהויבן, ווי רוב נעכט. פאר אים קען עס זיין א גוטער באהעלטעניש ביז פארטאגס. עטליכע שעה מנוחה פאר זיינע ביינער. ער וויל נישט. די געפילן וואס די סוכה׳לע פון זיינע זיסע יארן ברענגען ארויף זענען צופיל פאר זיין אויסגעמאטערטן מח יעצט. ער האט אבער נישט אן אנדערן ברירה. יעדע רגע אינדרויסן אין די געפארן פונעם אומבאשיצטן גאס איז זיין לעבן אין א סכנה. נאר פאר דריי שעה. קיינער וועט קיינמאל נישט וויסן. ער וועט פון דא אפטראגן נאך איידער איינער וועט זיך געפינען אינדרויסן. connect Tosh 41
שטיל, שטיל, אויף די שפיץ פינגער אז ער זאל חלילה נישט ציען אויפמערקזאמקייט, גייט ער אין די מערסט-פינסטערע ווינקלען פונעם חצר. ער האט מורא פון די ענגלישע סאלדאטן פונעם מאנדאט; באלד נאכמער ציטערט ער אויב ער וועט באגעגענען איינעם א באקאנטן פון זיין אמאליגן לעבן. אט איז זייער סוכה. ער פאכעט מיט די האנט, צו פארטרייבן זיין באהאלטענע בענקשאפט וואס שאפט אים ווייטאג אין הארץ, וואס דאס אנטאפן די דינע ברעטער האט מיטאמאל אויפגעוואכט. פארזיכטיג, דרייט ער די הענטל וואס ער האט אליין ארויפגעשרויפט דריי יאר פריער. א ריח פון נאפט, פונעם אויסגעברענטן לעמפל, קומט אים אנטקעגן. ער טרעט אריין אינעם טאטאלן פינסטערניש, און טאפט מיט זיינע הענט צו טרעפן א בענקל. קראך! זיינע הענט האבן בטעות אנגעטראפן אן אומבאקאנטער אביעקט. א גלאז האט אראפגעקראכט אויף די ערד מיט א זעץ. ״יאס... יאסעלע?!?״ צירל האט גארנישט געזען ווען זי האט זיך אויפגעכאפט פונעם אומבאקוועמען שלאף. אויף וועמען דען ווארט זי אבער אזויווי אויף איר זון? הערנדיג איינעם אריינקומען, אין איר האלב פאר׳חלומ׳טע צושטאנד, האט זי נישט געטראכט לאגיש. אירע שעות פון ווארטן, לעכצן און בעטן, האבן זיך אויסגעדרוקט אין איר פראגע. די מאמע איז דא? פארוואס? וואס מיינט דאס??? אוי וויי איז מיר! זי וויל מיר דאך נישט זען אזויווי איך קוק אויס יעצט? פארוואס פאלט איר ביי אז איך בין געקומען? זאל איך אנטלויפן שנעל ווילאנג עס איז טינקל? זיין מאמע׳ס קול איז הייזעריג און צעקראצט פון שלאף ארויס; די ליבשאפט וואס געפינט זיך אין איר שאלה הערט זיך קלאר. עס איז טינקל. עס איז אוממעגליך זי זאל אים דערקענען, אבער זי רעדט ווייטער. ״יאסעלע, כ׳האב געוויסט אז דו וועסט קומען. דא האסטו, מאך א ברכה. דיין אושפיזין עפל ווארט נאך אויף דיר״. ווי א ראבאט, זעצט ער זיך אראפ אויפן בענקל, אן א ווארט. צו חלומ‘ט ער? אפשר איז ער שוין איינגעשלאפן?ער טאפט דעם טיש, און פריידט זיך צו אנטרעפן א סערוועטל; עס וועט דינען אלס א צודעק פאר זיין בלויזן קאפ; ער קען נישט טון אנדערש ווען זיין מאמע איז נעבן אים. ער מאכט א ברכה און שלינגט דעם זיסן מאכל. ער פילט אבער נישט דעם גוטן טעם. ער פילט נאר אזוי... מאדנע. עפעס א ווארעמקייט פון אינעווייניג. ענדליך הייבן זיינע פארפרוירענע חושים אן זיך צו אויפלאזן. ער נעמט ארויס דעם פלעשלייט וואס ער האלט אין טאש צווישן אנדערע וויכטיגע געצייג פאר זיינע מיסיעס. ער צינדט עס אן, און מיטאמאל ווערט די סוכה באגאסן מיט לעכטיגקייט. זיין מאמע זיצט דא, און קוקט אויף אים מיט ברייט אפענע אויגן. זי עפנט און מאכט צו איר מויל, אבער א ווארט קומט נישט ארויס. אירע אויגן זעען אויס געשוואלן פון געוויין. אן אפענער תהלים ליגט אויפן טיש, אירע בלעטער נאס פון געוויין, און צעקנייטשט פון דינען אלס קישן ווען זיין מאמע איז איינגעשלאפן דערויף. דאס טישל איז שיין אנגעגרייט מיט זיין מערסט-באליבטע מאכל, די עפל 42 connect Tosh
איינגעטינקען אין צעלאזטע צוקער אויף א שבת‘דיגע טעלער. וואס טוט די מאמע דא יעצט אינמיטן נאכט? פארוואס איז די טיש אנגעגרייט? ״מאמע???״ ער פילט אומבאקוועם צו רעדן צו איר נאך אכט חדשים, אבער זיין נייגער שטארקט זיך איבער די בושה געפיל. ״וואס... וואס טוסטו דא אינמיטן נאכט? פאר וועם האסטו אנגעגרייט די טיש יעצט?״ צירל קוקט אויף איר זון מיט ליבשאפט. ״וואס הייסט פאר וועם איך האב געדעקט טיש? פאר דיר! עס איז דאך געווען דיין אושפיזא! און וואס איך טו דא? איך האב געווארט אז דו זאלסט אנקומען. געווארט און געבעטן. יאסעלע, דו ביסט דאך אייביג געווען א גוט קינד. איך האב געוואוסט אז דו וועסט נישט לאזן דיין מאמע׳ס אושפיזין עפל פארשעמט ווערן״. אכט חדשים האב איך נישט געלאזט הערן א לעבנס-צייכן. איך האב פרעכערהייט צוריקגעשטויסן און געוויזן מיין רוקן צו אלעם וואס איז ליב און טייער ביי מיין מוטער. און זי גלייבט נאך אין מיר. זי ליבט מיר נאך. זי ווארט נאך פאר מיר. אפשר... קען איך נאך טאקע צוריקומען? מיין לעבן איז אין געפאר. נעכטן זייענדיג אויפן שוועל פון אנדעקט ווערן, האב איך אנערקענט אין מיין טעות? איך האב געמיינט אז קיינער ווארט מער נישט פאר מיר. אז מען האט שוין אויפגעגעבן אויפן ווידערשפעניגן פארדארבענעם קינד. אבער אז מיין מאמע האפט נאך און גלייבט נאך... איז מעגליך אז עס איז נאך טאקע דא האפענונג פאר מיר? צו קען איך איבערדרייען מיין לעבן מיט תשובה? ״עס מיין קינד, עס. דאס האב איך דאך געמאכט לכבוד זיין אושפיזין״, מוטיגט צירל איר יאסעלע׳ן. ער עסט. זיינע הענט נעמען די גאפל און מעסער, שניידן אפ א שטיקל; זיינע ליפן צעשפרייטן זיך צו אריינלאזן די זיסע ביסן. מעכאניש, ווי אין א חלום. יאסל קען נישט גלייבן די אומגלויבליכע סצענע אין וואס ער איז אומווילנדיג א טייל. קוק ווי די מאמע׳ס אויגן גלאנצן פון פרייד. זי האט עכט געווארט פאר מיר. קוק נאר ווי דער אויבערשטער האט מיר געפירט אויף אלע סארטן וועגן צו ערפילן אירע תפילות. אפשר אין זכות פון אירע תחנונים? ווי קען איך עס איגנארירן? וויאזוי קען איך צוריקווארפן מיין מאמע׳ס געטריישאפט און ליבשאפט? וויאזוי קען איך מיר אומוויסנדיג מאכן פון דעם בורא׳ס אהבה - ער האט מיר געפירט אהיים צו מיין מאמע, און געראטעוועט פון טויט. אוי, די זיסקייט פון זיצן אינעם סוכה׳לע, ארומגענומען מיטן אויבערשטנ׳ס ליבשאפט, אינעם שאטן פון די שכינה... זיי זיך מודה, יאסל, האסטו דען געשפירט עפעס נאנט צו דעם די לעצטע אכט מאנאטן? הושענה רבה נאכמיטאג, האט א חסיד‘ישער בחור׳ל זיך הארציג באגריסט מיט זיינע איבערגענומענע מאמע און טאטע. ווי אנדערש איז יעצט די געזעגענונג ווי נאר א קורצע צייט פון ווייניגער ווי א יאר פריער. יא, עס לויערט נאך אויף זיין קאפ א געפאר; אבער ער פארט מיט א רואיגע געמיט. ער איז צוריק אהיים, אפילו ער פארט גראדע אין אן אנדערן ריכטונג, אין א ישיבה אין בני ברק, מיט א פארזיכערטע וועג אהין וואס אן עסקן האט געשאפן. זיין נשמה איז צוריק אינעם שויס פון זיין טאטע אין הימל. ירושלים, ליל ראש השנה, תשי״ז ״אה קינדערלעך, א גוט יום טוב! א גוט געבענטשט יאר!!!״ צירל פראבירט אז די connect Tosh 43
אנדערע קינדערלעך זאלן נישט אויפכאפן די עקסטערע אויפמערקזאמקייט וואס ווערט געגעבן פאר אהר׳לע, משה, חנה, ביילי, ראובן, און דער קליינער שלמה׳לע, וואס ווערט שוין גערופן נאך איר מאן ע״ה, וואס עס ווערט שוין יעצט באלד דריי יאר פון זיין פטירה. אינ‘אמת׳ן, איז יעדע פון אירע אייניקלעך, אור-אייניקלעך, און ב״ה אויך שוין צוויי אור-אור-אייניקלעך כ״י, אן עקסטערע אוצר און דיאמאנט. אבער דאך... א מוזשיניקל בלייבט א מוזשיניקל - זי קען זיך נישט העלפן אז זי שפירט אן איבערגעטריבענע מאס פון ליבשאפט צו יאסל און רבקה׳ס קינדער. און אפשר נישט נאר ווייל ער איז דיין יונגסטער, שעפשעט א שטימע אין איר הארץ, נאר ווייל דו ווייסט גוט ווי נאנט דו ביסט געשטאנען אז דו זאלסט בכלל נישט זוכה זיין צו זען ערליכע דורות פון דיין יונגסטער זון. יעדער פון זיי איז אן עקסטערער מתנה פאר דיר! יעדער וואס האט די זכי׳ צו שטאמען פון די באבע צירל כהן און וואוינט אין ירושלים, וועט נישט פארפאסן א ברכה פאר א שנה טובה. אז אזא פארצווייגטע פאמיליע קומט זיך צוזאם, איז לוסטיג און לעבעדיג מיט לשנה טובה וואונטשן פון קרובים וואס זען זיך נישט יעדן טאג. די באבע טיילט פון אירע האניג קיכלעך פאר די קליינע, און שעפט נחת פון די פרדסים וואס זענען זיך צעוואקסן פון איר בוים ווען יעדער איז אהיים עסן ביי זיך די סעודה, איז נאר יאסל און זיין משפחה געבליבן ביי די באבע אינדערהיים. פון ווען דער זיידע איז נפטר געווארן, מאכט ער זיכער צו קומען דא פירן די סעודות. זיין מאמע האט ליב צו ווירטשאפטן אין איר אייגענע אויסגעדינטע קעכל; עס קומט זיך איר פיל מער הכרת הטוב ווי די אנשטרענגונג פון אריבערקומען דא מיט די פאמיליע. אינ‘אמת׳ן, איז יעדע מינוט אין די באבע׳ס אנוועזנהייט אן עקסטערע געשמאק. ״נו, אהר׳לע, א שיינע דבר תורה אויף ראש השנה האב איך נאכנישט געהערט פון דיר?״ צירל האט א ספעציעלע קשר מיט איר יאסל׳ס בכור; ער דערמאנט איר זיין טאטע פון די יונגע יארן, מיט זיין פייערדיגע נאטור. ״המממם.. איך... כ׳מיין, היינט האב איך פארגעסן צו אנגרייטן״. נאר יעצט מערקט די באבע די וואלקן אויף זיין געווענליכע לוסטיגע געזיכט. אויך איר שנור און זון זען אויס עפעס... עפעס אביסל פארכמארעט. מער ווי די ערנסטקייט פונעם יום הדין. איבער 85 מאל האט זי שוין ב״ה זוכה געווען צו אריבערמישן א יאר אויפן לוח, אבער אירע חושים זענען אויב עפעס מער אויסגעשליפן מיט די יארן, און איר הארץ נארט איר נישט. עפעס גייט פאר ביי איר זון אינדערהיים. נאר ווען אהר׳לע גייט פאראויס אויפן וועג אהיים נאך די סעודה, און שטעלט זיך נישט צו ווי געווענליך צו זיינע יונגערע געשוויסטער וואס העלפן אפרוימען - ווייל ער איז זייער מיד זאגט ער - פרעגט זי שטילערהייט זיינע עלטערן איבער אים. זי איז טאקע א שנור, אבער פאר רבקה שטערט עס נישט בכלל. זי פריידט זיך צו האבן א ווארעמע מוטערליכע אויער אין וועלכע צו קענען אויסגיסן אירע דאגות. פון ווען איר שוויגער האט איר געדרוקט די האנט ביים לחיים, איז זי פאר איר געווארן א מאמע אנשטאט די וועלכע זי האט ליידער פארלוירן אין 44 connect Tosh
אוישוויץ. ״ער... ער האט זיך פארפלאנטערט אין ישיבה מיט א משגיח. ער האט דאך זייער א ווייך הארץ, צוזאמען מיט אן אומקאנטראלירבארע פייער, און עפעס האט ער זיך אנגענומען פאר א שוואכן בחור וואס ער האט געהאלטן אז דער משגיח האט בא׳עוולה׳ט. למעשה, האט די ישיבה געמאכט פראבלעמען מיטן אים אננעמען פארן נייעם זמן. דער ראש ישיבה האט באפוילן אז ער מוז צוערשט בעטן מחילה פונעם משגיח מיט וועמען ער האט זיך גע׳טענה׳ט. די שוויגער קען דאך מיין אהר׳לע - ער האלט נישט ביים גיין זיך מכניע זיין ווען ער שפירט זיך גערעכט. יאסל האט שוין צוואנציג מאל גערעדט מיט גוטנס און מיט בייזנס, און ערקלערט. ער בלייבט אבער פאר׳עקשנ׳ט. יעצט איז ער צעבראכן און אנגעבלאזן אויף יעדעם. מיר זענען פארלוירן אין דעם פלאנטער״. יאסל האט צוגעשאקלט מיטן קאפ. ״אלס מגיד שיעור, האב איך שוין מצליח געווען צו איבעררעדן די שווערסטע בחורים, און אין זיי אריינברענגען אן ענדערונג צום גוטן. פונקט ביי מיין זון, געווענליך א קלוגער, וואוילער און פארשטענדליכער, פיל איך ווי איך טאפ א וואנט ביי די מעשה. עס קען אפילו זיין אז ער האט טאקע אפגעפרעגט דעם משגיח זייער איידל, ווי ער טענה׳ט. למעשה אבער מוז ער זיך ברעכן און אונטערבייגן אונטערן אויטאריטעט, בארעכטיגט צו נישט״. די באבע צירל האט איינגעקנייטשט איר שטערן. מען האט געקענט זען ווי איר מח טוט דורך דעם ענין. אוי, ווי זי האט מיטגעפילט און זיך מצער געווען מיט איר אייניקל׳ס מצב. ווער נאך ווי זי פארשטייט. א פינק האט אויפגעלאכטן אין אירע אויגן. ״רבקה, אהר׳לע האט דאך אן אושפיזין. מאך אים עפעס וואס ער האט זייער ליב צו עסן. אפשר אן עפל?״ רבקה האט געשמייכלט פון די באבע׳ס השגות, אבער אן ערנסטע מינע האט זיך באוויזן אויף איר מאנ׳ס פנים. ״יא מאמע, ביי מיר האט עס געארבעט...״ רבקה האט אים אנגעקוקט מיט א פראגע צייכן אין איר בליק. ״דו ווייסט דאך... פון מיין יאר וואס איך בין ליידער פארשלעפט געווען. איך האב נישט אזוי ליב צו רעדן פון יענע תקופה. איך דארף דיר אבער טאקע פארציילן וויאזוי איך בין צוריקגעקומען. דערמאן מיר ווען מיר האבן עטליכע פריוואטע מינוטן...״ רבקה׳ס נייגער האט זיך געשטארקט. ווען מען האט איר אנגעטראגן דעם חשוב׳ן בחור יאסל כהן, וואס האט שוין כמעט מסיים געווען גאנץ ש״ס, האט דער שדכן געזאגט אז זיי ווילן זיין אפן איבער די פלעק אין זיין פארגאנגענהייט. אז זי אליין איז דאך אויך אנגעקומען אין א פרייען קיבוץ פון ’השומר הצעיר‘ ביים דערגרייכן ארץ ישראל, און נאר נאך א האלבע יאר דארט האט איר א מומע געפינען און ארויסגעשלעפט, וויאזוי האט זי געקענט קוקן אויפן אמאל, אויב די היינט איז אזוי גלענצנד? יאסל איז געווען א טשאטשקע פון א בחור, וואס האט אויסגענוצט זיין ירידה לצורך עלי׳. געציילטע מאל דורכאויס זייערע פיל יארן צוזאמען האט ער עפעס גערעדט פון יענע צייט, אבער זי האט קיינמאל נישט געוואלט קראצן אלטע וואונדן, און נישט געפרעגט פאר מער אינפארמאציע ווי ער האט וואלונטירט פון זיך אליין. יאסל האט מיטן האנט געפירט די שטריימל אויפן קאפ אהין און צוריק, ווי צו אפווישן די פלייץ פון זכרונות. ״מאמע״, האט ער געקוקט אויף צירל פון הונטער די אויגן פארנעפלט מיט טרערן. ״דו דארפסט געבן די פונקטליכע רעצעפט. עס איז געווען געמאכט מיט פיל מער ווי שפייז“. ווען איך האב עס געגעסן, האט מען געקענט שפירן אין דעם די אהבה, די צוטרוי אינעם קינד, די אמונה און בטחון אינעם בורא, און דורכגעווייקט גאלאנען פון זודיגע טרערן און תפילות... אזא אושפיזא עפל, אין וואס א מאמע לייגט אריין איר הארץ, קען צוריקשלעפן א קינד פון יעדן מצב!״ connect Tosh 45
בס"ד 3845.876.438 צו באשטעלן צו זעהן די גלעזער ביי אייך אינדערהיים: SERVE FIRST COME FIRST חול המועד סוכות מיט די הערליכע בית המקדש 3D גלעזער שירת הלויים | שמחת בית השואבה 2 PaRT עולי רגלים 3 PaRT קרבנות 4 PaRT קרבן פסח 1 Part INTERNET NO • DEVICE MEHADRIN• VIDEO NO • ONLY SLIDES KOSHER• באקומט די פון 5 א משפחה 6'טע פריי $ PER PERSON 35 VIEW PER ADDITIONAL .17$ SAME THE BY PERSON 5 !!!NEW צו באשטעלן צו זעהן די גלעזער ביי אייך אינדערהיים רופט משתחת ראזענבוים 5144-885-514
ושמחת בחגיך אין שמחה אלא בבשר ע יו"ט פרייליכ מיר וואונטשען פאר אלע אונזערע קאסטומערס א לעכטיגע
חול המועד וועלן מיר זיין פארשפארט צוליב קדושת המועד ערב סוכות וועלן זיין אפן ביז 00:2 אזייגער