O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIQR-кодини
MUDOfAA VAZIRLIGI телефон орқали
сканер қилинг.
IJTIMOIY-SIYOSIY, AXBOROT-TAHLILIY, MA’NAVIY-MA’RIfIY, HARBIY-VATANPARVARLIK JURNALI
2022, dekabr
4-son (32)
14-YANVAR – 13TO‘XTOVSIZ VA
VATAN HIMOYACHILARI KUNI TANAFFUSLARSIZ
36“URA!” –
JANGOVAR
HAYQIRIQ TARIXI
55OLOY MALIKASI
JIZZAXDA
Qo‘shinlari Xitoy
eng ko‘p 3 mln 350 ming kishi
askarga Hindiston
ega bo‘lgan davlatlar 1 mln 460 ming kishi
1. Xitoy Rossiya AQSh
2. Hindiston
3. AQSh 900 ming kishi 1 mln 390 ming kishi
4. KXDR
5. Rossiya KXDR
1 mln 280 ming kishi
MILLIY ARMIYAMIZ
YANGI O‘ZBEKISTONNING MUSTAHKAM QALQONIDIR!
Eng yaxshi uchuvchisiz uchish
apparatlari Top-10 ligi
S-70 «Oxotnik» O‘ZBEKISTON ARMIYASI
(Rossiya)
Tezligi: 1 000-1 400 km/s Uchish balandligi: 18 km
Qanotlar ko‘lami: 19 metr Uchish masofasi: 6 000 km
Dvigatel: AL-31F tipidagi turboreaktiv Yuk ko‘tarish qobiliyati: 8 000 kg.gacha
Tezligi: 750-1 060 km/s BAE Systems Taranis
Qanotlar ko‘lami: 10 metr
Dvigatel: Rolls-Royce Adour (Buyuk Britaniya)
Uchish balandligi: 11,5 km
Uchish masofasi: 3 500 km
Yuk ko‘tarish qobiliyati: 7 000 kg.gacha
MQ-9 Reaper Parvoz davomiyligi: 27 soat
Uchish balandligi: 15 km
(AQSh)
Tezligi: 250-400 km/s Uchish masofasi: 5 920 km
Yuk ko‘tarish qobiliyati: 1 700 kg.gacha
Qanotlar ko‘lami: 20 metr
Dvigatel: Honeywell TP331-10 tipidagi turbovintli
Parvoz davomiyligi: 60 soat CH-5
Tezligi: 180-220 km/s
Qanotlar ko‘lami: 21 metr (Xitoy)
Dvigatel: WJ-9 tipidagi turbovintli Uchish balandligi: 10 km
Uchish masofasi: 600 km
Yuk ko‘tarish qobiliyati: 1 000 kg.gacha
Forpost Parvoz davomiyligi: 12-14 soat 2022/№4
Uchish balandligi: 4,5 km
(Rossiya-Isroil) Uchish masofasi: 250 km
Tezligi: 146-200 km/s
Yuk ko‘tarish qobiliyati: 436 kg.gacha
Qanotlar ko‘lami: 7,22 metr
Dvigatel: Limbach L 550
3
MUNDARIJA
6-11 Qo‘shinlarda tarbiyaviy 29-32 vatanimizning
va mafkuraviy ishlar mustahkam tayanchi va
ko‘makchisi
33-35 IKKINCHI JAHON URUSHI
YILLARIDA HARBIY SANOAT
(1941–1945-yillar)
13-21 jangovar tayyorgarlik:
to‘xtovsiz va tanaffuslarsiz
22-25 qonun ustuvorligini 36-39 “ura!” – jangovar
ta’minlash va hayqiriq tarixi
mustahkamlash asosi
40-42 KOLUMBIYA
26-28 VATANPARVAR YOSHLARNI HARBIY SANOATI
TARBIYALASH YO‘LIDA
44-47 xalq g‘ururini O‘ZBEKISTON
ko‘targan dostonlar ARMIYASI
48-51 jahon tibbiyotining eng Ijtimoiy-siyosiy, axborot-tahliliy,
ilg‘or uslubi asosida ma’naviy-ma’rifiy,
52-54 shvetsariya harbiy harbiy-vatanparvarlik jurnali
ta’lim tizimi
MUASSIS:
55-58 oloy malikasi jizzaxda O‘zbekiston Respublikasi
Mudofaa vazirligi
Tahririyat kengashi:
polkovnik Hamdam Qarshiyev
polkovnik Otabek Yuldashev
polkovnik Alisher Boboxonov
Maqsud Abilov
Bosh muharrir:
podpolkovnik Ahror Ochilov
Shu songa mas’ul:
leytenant Dilshod Ro‘ziqulov
Dizayner va sahifalovchi:
katta leytenant Ramiz Valiyev
Musahhih:
Sayyora Meliqo‘ziyeva
Jurnal 2014-yil 20-noyabrda O‘zbekiston Matbuot
va axborot agentligida 0840-sonli guvohnoma bilan
ro‘yxatga olingan.
2015-yil mart oyidan chiqa boshlagan.
Mudofaa vazirligi Axborot va ommaviy
k ommunikatsiyalar departamenti – «Vatanparvar»
birlashgan tahririyati boshqarmasining kompyuter
markazida sahifalandi.
«Sano-standart» MChJ bosmaxonasida
chop etildi.
Manzil: Toshkent shahri Shiroq ko‘chasi, 100-uy.
Adadi: 14 153 nusxa. Buyurtma №
Bahosi kelishilgan narxda.
Bosmaxonaga 2022-yil 22-dekabrda topshirildi.
Bosishga 2022-yil 22-dekabrda ruxsat berildi.
Jurnaldagi maqolalardan to‘liq yoki
qisman foydalanilganda
«O‘ZBEKISTON ARMIYASI»
jurnalidan olinganligi ko‘rsatilishi shart.
Mualliflar fikri tahririyat nuqtayi nazaridan farq
qilishi mumkin.
ISSN 2181 – 8169
Obuna indeksi: 1273
Tahririyat manzili: 100164, Toshkent,
Universitet ko‘chasi, 1-uy.
Telefon: (71) 260-36-50;
faks: (71) 260-32-29.
E-mail: [email protected]
Sayt: www.mv-vatanparvar.uz
O‘ZBEKISTON ARMIYASI ВАТАН – МУҚАДДАС,
УНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ
ШАРАФЛИ БУРЧДИР!
Ватанпарварлик ёшларда фуқаролик Полковник Ҳамдам ҚАРШИЕВ,
бурчи, шахсий масъулият ҳисси, Ватан мудофаа вазирининг тарбиявий ва
тақдирига дахлдорлик туйғусини, фаол мафкуравий ишлар бўйича ўринбосари
ҳаётий позиция ва қатъий эътиқодни,
касбий маҳоратни шакллантирадиган
қудратли восита ҳисобланади. Шунинг ҚЎШИНЛАРДА
учун ҳам барча замонларда бу масалага
жиддий эътибор қаратилган. Ўзбекистон ТАРБИЯВИЙ
Республикаси Қуролли Кучларида, ху-
сусан, Мудофаа вазирлиги ҳарбий қисм ВА
ва муассасаларида ёш ҳарбий хизмат-
чилар, чақирилувчилар ҳамда чақирув
ёшидаги ўғил-қизларда ёт ғояларга қарши
мафкуравий иммунитетни шаклланти-
риш, она юрт тақдири учун масъулият
туйғусини мустаҳкамлаш, уларни ўз МАФКУРАВИЙ
касбига садоқатли ва ҳар томонлама
етук кадрлар этиб тарбиялаш бўйича ИШЛАР
аниқ чора-тадбирлар кўрилмоқда.
Ўзбекистон Республикаси Президенти,
Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони
Шавкат Мирзиёев 2022 йил январь
ойида Мудофаани бошқариш миллий ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР
марказида бўлиб ўтган Хавфсизлик ВА ЁШЛАР БИЛАН:
кенгашининг навбатдаги йиғилишида
таъкидлаганидек, жаҳон ахборот мако- – фан, маданият ва санъат арбоблари, ёзувчи ва
нида кескин кураш кетаётган ҳозирги шоирлар иштирокида маънавий-маърифий тадбир –
вазиятда ахборот хавфсизлигини таъ- 14 500 дан зиёд;
минлаш, ёшларни ёт ғоялардан ҳимоя – буюк саркарда ва алломаларимизнинг илмий
қилиш, ҳарбий хизматчиларнинг психо- меросларини ўрганишга бағишланган давра суҳбати ва
логик тайёргарлиги ва жанговар руҳини семинарлар – 8 100 дан ортиқ;
мустаҳкамлаш долзарб вазифадир.
Шу муносабат билан Мудофаа ва- – интеллектуал ўйин ва викториналар – 6 200 марта;
зирлиги қўшинларида ҳарбийлар ва – кино, театр ва музейларга ташрифлар –
мамлакат ёшларини маънавий-ахлоқий 5 800 марта;
қадриятларга ҳурмат ва ҳарбий-
ватанпарварлик руҳида тарбиялаш – тарихий обидалар ва диққатга сазовор жойларга
ишлари янги сифат босқичига кўтарилди. экскурсиялар – 4 600 марта.
Йил давомида ҳарбий қисмлар, таълим
2022/№4 муассасалари, меҳнат жамоалари ва Президентимиз томонидан илгари сурилган
маҳаллаларда уюшган ва уюшмаган 5 та муҳим ташаббус бўйича қўшинларда 940 та
ёшлар ҳамда миллий армиямиз саф- интеллектуал, спорт ва санъат тўгараклари
ларидаги ёш авлод вакиллари билан фаолияти йўлга қўйилди, маънавий-маърифий ишлар
ҳарбий-ватанпарварлик йўналишидаги соҳасида 23 та йўналишда кўрик-танловлар ташкил
тадбирларни тизимли ташкил этиш, бу иш- этилди.
ларни фаоллаштириш ва юксак даражага
кўтариш ишлари «Ватан – муқаддас, уни Тошкент шаҳрида илк бор 22-24 август кунлари
ҳимоя қилиш шарафли бурчдир!» деган ШҲТ давлатлари ҳарбий оркестрлари иштирокида
концептуал ғоя асосида олиб борилди. «Тинчлик навоси» халқаро фестивали ўтказилди.
6
МИЛЛИЙ АРМИЯМИЗ O‘ZBEKISTON ARMIYASI
ЁШЛАР НИГОҲИДА
Ўзбекистон Президентининг 2022 йил 19 январдаги
«Маҳаллаларда ёшлар билан ишлаш тизимини туб-
дан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги
қарорида белгиланган вазифаларни ўз вақтида ва
самарали ижро этиш мақсадида Мудофаа вазирлиги,
Ёшлар ишлари агентлиги, Ёшлар иттифоқи, мудофаа-
га кўмаклашувчи «Ватанпарвар» ташкилоти ҳамда
тегишли вазирлик ва идоралар ҳамкорлигида «Мил-
лий армиямиз – ёшлар нигоҳида» шиори остида 2022
йилга мўлжалланган, маҳаллаларда ёшларни ҳарбий-
ватанпарварлик руҳида тарбиялаш бўйича амалий чора-
тадбирлар белгиланган «Йўл харитаси» ишлаб чиқилди.
Унга мувофиқ, алоҳида уюшган ва уюшмаган ёшлар
билан 2022 йилнинг 6 ойи давомида 14 та маъмурий
ҳудуд бўйича маҳалла, ҳарбий қисм ва муассасаларда
ватанпарварлик, маънавият, маданият ва ҳуқуқий савод-
хонлик йўналишларида манзилли тадбирлар ўтказилди.
Маҳаллий ҳокимликлар билан биргаликда ҳар бир
ҳудуд бўйича аҳоли ва ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик
руҳида тарбиялаш, фуқаролик позициясини кучай-
тириш бўйича 2021–2022 йилларга мўлжалланган
«Йўл харитаси» ишлаб чиқилиб, ижроси таъминлан-
ди. Унга мувофиқ, ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик
тарбияси йўналишида 30 700 дан ортиқ тадбир таш-
кил қилиниб, 1 200 000 дан зиёд ёш жалб этилди.
Профилактик ҳисобда турган, уюшмаган, тарбияси
оғир ҳамда жиноят ва ҳуқуқбузарликка мойил ёшлар-
ни ватанпарварлик руҳида тарбиялаш, уларни соғлом
турмуш тарзига қайтариш ва бандлигини таъминлаш
Қўшинлар шахсий таркиби ва мамла- мақсадида «Эр йигитнинг 2022/№4
катимиз ёшлари ўртасида ўтказилаётган эр йигитга айтган гапи
маънавий-маърифий тадбирлар билан бир таъсирли бўлади» деган
қаторда тарбиявий ва мафкуравий ишлар ғоя остида 20 маротаба
йўналишида офицерлар ва мутахассислар «Ёш ватанпарварлар
тайёрлаш тизимини такомиллаштириш, йиғини» ўтказилди ва унга
дунё ва минтақадаги ҳарбий-сиёсий ва- 1 300 дан ортиқ уюшма-
зият ҳолатларидан келиб чиқиб, уларнинг ган ёш қамраб олинди.
малакасини ошириш бўйича ҳам тегишли
чоралар кўрилмоқда. Қабул қилинган қарор Бундан ташқари,
ва дастурлар асосида 2022 йилда Алишер март–июнь ойларида
Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек умумтаълим мактаб-
тили ва адабиёти университетида 80 на- ларининг 10-11-синф
фар, Республика Маънавият ва маърифат ўқувчилари ўртасида
маркази ҳузуридаги Ижтимоий-маънавий 3 босқичли ҳамда
тадқиқотлар институти малака ошириш кур- маҳаллалардаги уюш-
сида 80 нафар, Ўзбекистон халқаро ислом маган ёшлар билан
академиясида 60 нафар, Давлат хавф- 4 босқичли «Мудо-
сизлик хизмати академиясининг «Чуқур фаа вазирининг ку-
диний билимларга эга бўлган мутахассис- боги» учун «Ватан-
ларни тайёрлаш маркази»да 10 нафар парварлар» ҳарбий
тарбиявий ва мафкуравий ишлар органи спорт мусобақалари
офицерининг таҳсил олиши таъминланди. ташкил этилди.
Мудофаа вазир-
лигига бириктирилган
7
O‘ZBEKISTON ARMIYASI республика бўйича 410
та умумтаълим мактаби,
2022/№4 26 та Президент, ижод синоатларини мукаммал эгалла- хизматга тайёрлаш,
ва ихтисослаштирилган ган ўнлаб ҳарбий хизматчилар улар қалбида Ватанга
мактабларда манзил- давлатимизнинг юксак муко- садоқат ва муҳаббат
ли дастурлар асосида фотлари билан тақдирланган. туйғуларини уйғотишда
1 200 дан зиёд ҳарбий- Уларнинг аксарияти халқаро муҳим роль ўйнамоқда.
ватанпарварлик тадбири майдонлардаги мусобақаларда, Қорақалпоғистон Рес-
ўтказилди ва бу ишлар куч тузилмалари ҳамда қўшинлар публикаси, Тошкент
давом эттирилмоқда. ўртасида ўтказилган танловлар- шаҳри ва вилоятларда
да шарафли ўринларни эгаллаб, ўтказилган тарғибот
ЎҚУВЧИ-ЁШЛАР юртимиз байроғининг юксакларга тадбирлари натижа-
ЎРТАСИДАГИ ТАРҒИБОТ кўтарилишига сабабчи бўлишган. сида чақирувга қадар
Ана шундай йигитларимиз бошланғич тайёргар-
«Буюк саркарда Жа- таълим олган 500 дан ортиқ лик фани ўқитувчилари
лолиддин Мангуберди умумтаълим мактабида ҳарбий раҳбарлигида 170 минг
сингари ватанпарвар, хизматни намунали ўтаб, юқори нафарга яқин 10-11-синф
жасоратли аждодлари- натижаларга эришган, давлат ўқувчиларидан иборат
миз ҳаёти ва фаолияти- мукофотлари билан тақдирланган «Ватан таянчи» отряд-
ни чуқур ўрганиш, уни ҳарбий хизматчилар фаолиятига лари ташкил этилди.
халқимиз, айниқса ёшлар бағишланган «Мактабимиз фах-
ўртасида кенг тарғиб ри» номли тарғибот бурчаклари Юксак жанговар руҳ
этиш барчамизнинг барпо этилди ва бу йўналишдаги аскарнинг енгилмас кучи,
бурчимизга айланиши ишлар давом эттирилмоқда. армиянинг қудратидир!
лозим». Ўзбекистон Рес-
публикаси Президенти Давлатимиз раҳбарининг Миллат руҳи, одам-
Шавкат Мирзиёев Урганч қарори билан Мудофаа вазир- зоднинг озодлик сари
шаҳрида Жалолиддин лиги ҳузурида ташкил этилган интилиши абадийдир.
Мангуберди ҳайкалининг «Ватан таянчи» болалар ва Шу маънода жасур
очилишига бағишланган ўсмирлар ҳарбий-ватанпарварлик саркарда ва давлат
тантанали маросимда ҳаракати ўқувчи-ёшларни ҳарбий арбоби Жалолиддин
айтган бу сўзлари тар- Мангуберди, соҳибқирон
биявий ва мафкуравий
ишлар органи офицерла-
ри учун дастуриламалга
айланди. Мудофаа ва-
зирлиги томонидан янги
концепция асосида 120
та умумтаълим мактаби-
да «Амир Темур» ва «Жа-
лолиддин Мангуберди»
тематик синфлари, 164
та ватанпарварлик синфи
янгидан ташкил этилди.
Мазкур синфлар улуғ сар-
кардаларимиз ҳаёти ва
фаолияти билан боғлиқ
зарур кўргазмали восита-
лар билан таъминланди.
Қўшинларимиз тарки-
бида хизмат фаолияти
давомида сафдошларига
ўрнак бўлган, жанговар
топшириқларни бажариш-
да муваффақиятларга
эришган, ўз касби сир-
8
Амир Темур, Спитамен, Муқанна, Мирзо шакли унинг жанг олдидан саф тузили- O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Улуғбек, Заҳириддин Муҳаммад Бобур ши ва жойлаштирилиши юқори даражада
каби улуғ аждодларимизнинг ҳаёт йўли ташкиллаштирилган эди, дейишади.
бизга ибратдир. Улар ҳам ҳукмдор, ҳам
енгилмас қўшинларнинг қўмондони эди- Шу ўринда давлатимиз раҳбарининг
лар. Улар ўз даврида қўшиннинг кундалик қуйидаги сўзларини эслаш ўринли: «Бир
таълим-тарбияси, жанговарлик ҳолатини фикрни ҳеч қачон унутмаслигимиз керак.
таъминлаб беришга йўналтирилган жуда Армияни моддий жиҳатдан барча замо-
кўп ишларни амалга оширишган. Хусусан, навий зарур техника ва жиҳозлар, қурол-
Жалолиддин Мангуберди Чингизхонга қарши яроғлар билан таъминлаш мумкин. Аммо
курашда қулликдан кўра ўлимни, мағлуб шахсий таркиб маънавий жиҳатдан заиф
бўлишдан кўра иймон-эътиқодни юқори бўлса, яъни аскар ва офицерларимизда
қўйиб, ўз қўшинидаги ваҳима ва қўрқувни жанговар руҳ, Ватанга меҳр ва садоқат,
йўқота олган. Шу боис Жалолиддин Ман- унинг тақдири учун масъулият бўлмаса ёки
губерди қўшинидаги ватанпарвар жангчи- уларнинг ўртасида бепарволик ҳукм сурса,
ларнинг бемисл қаҳрамонлиги инсоният бундай ҳолат ниҳоятда нохуш оқибатларга
иродаси ва бардошининг, Ватанга тикилган олиб келиши мумкин». Дарҳақиқат, шун-
жонларнинг бетакрор тимсоли бўлган. дай. Қўшиннинг жанговар руҳини кўтариш,
садоқатини намоён қилишнинг усуллари кўп,
Амир Темур даврида ҳарбий хизмат- аммо бу ишга тизимли ёндашилмаса, етар-
чиларнинг ахлоқий-руҳий ҳолати билан ли даражадаги самарага эришиш қийин. Шу
шуғулланадиган махсус лавозимлар жорий боис жорий йил Ўзбекистон Республикаси
қилинмаган бўлса-да, барча поғонадаги Президентининг «Ҳарбий хизматчиларнинг
ҳарбий мансабдорлар ўз бўйсунувидаги ахлоқий-руҳий тайёргарлиги ва жанговар
ҳарбий хизматчиларнинг, яъни лашкарнинг руҳини ошириш бўйича қўшимча чора-тад-
таълим-тарбияси бўйича иш олиб борган. бирлар тўғрисида»ги қарори қабул қилинди.
Бу хусусда тарихчи олимлар «Темур тузган
қўшин ўзининг стратегик ва тактик маҳорати Мазкур қарор билан «Юксак жанго-
билан ўша даврнинг энг мукаммал ва кучли вар руҳ аскарнинг енгилмас кучи, арми-
армияси ҳисобланган, хусусан, қўшиннинг янинг қудратидир!» деган концептуал
руҳий тарбияси, қўшин таркиби, бошқарув ғоя асосида Қуролли Кучлар ҳарбий
хизматчиларининг ахлоқий-руҳий тай-
2022/№4
9
O‘ZBEKISTON ARMIYASI ёргарлиги ва жанговар руҳини ошириш, Алоҳида таъкидлашимиз жоизки,
турли мураккаб ва оғир шароитларда миллий армиямизнинг шаклланиши ва
яшовчанлигини, кучли жисмоний ва руҳий ривожланиши даврида ҳарбий хизматчи-
босимларга бардошлилигини ҳамда ёт ларнинг ахлоқий-руҳий тайёргарлиги ва
ғояларга қарши мафкуравий иммунитетини жанговар руҳини ошириш борасидаги иш-
мустаҳкамлаш бўйича янги тизим яратилди. ларни тартибга солувчи бу каби бирорта
қонунчилик ҳужжати қабул қилинмаган.
Махсус бўлинмаларда 20 та ҳарбий
психолог лавозими жорий қилинди. Кел- Мазкур қарор натижасида Қуролли
гуси ўқув йилидан бошлаб, Қуролли Кучлар тизимида ҳарбий хизматчи-
Кучлар академиясида «ҳарбий психо- ларнинг ахлоқий-руҳий тайёргарлиги
логия ва педагогика» таълим йўналиши ва жанговар руҳини ошириш ишла-
бўйича офицер кадрларни тайёр- рида ягона ёндашув қарор топди.
лаш йўлга қўйилиши белгиланди.
ЗАМОНАВИЙ ШАРТ-ШАРОИТЛАР,
Қуролли Кучлар академиясида «Мил- КЕНГ ИМКОНИЯТЛАР
лий ифтихор ва ватанпарварлик», «Ҳарбий
психология» кафедралари ташкил этил- Қўшинларда ҳарбий хизматчилар
ди. Кичик командирларнинг ахлоқий- ва оилаларининг ижтимоий ҳимоясига
руҳий тайёргарликни ташкил этиш доир кенг кўламли ишлар амалга оши-
кўникмаларини шакллантириш бўйича риб келинмоқда. Ҳукумат қарори билан
ҳарбий таълим муассасаларида мала- Мудофаа вазирлиги қўшинларида бу
ка ошириш курслари жорий этилди. борадаги ишлар самарадорлиги оширил-
ди, хотин-қизлар ва ҳарбий хизматчилар
Шунингдек, жорий йилда давлат-ху- оила аъзолари билан ишлаш бўйича
сусий шериклик тамойили асосида би- етакчи мутахассисларга ҳар ойлик лаво-
ринчи маротаба «Psixosfera» амалий зим маоши миқдорининг 100 фоизигача
психология марказида 50 нафар соҳа миқдорда устама тўланиши йўлга қўйилди.
мутахассисининг малакаси оширилди.
Мудофаа вазирлиги ҳамда Бандлик ва
Армияда қўшинлар мадҳияси, жан- меҳнат муносабатлари вазирлиги ўртасида
говар қўшиқлар, жанговар чақириқ ва қабул қилинган қўшма қарорга асосан
шиорларни кенг жорий этиш юзасидан
амалий ишлар олиб борилмоқда.
2022/№4
10
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022 йилда 800 нафар ҳарбий хизмат- дерацияси томонидан ўтказилган тан- 2022/№4
чининг турмуш ўртоқлари мономарказ- ловда энг намунали деб топилди.
ларда ўқитилиб, касбга йўналтирилди.
Ҳарбий хизматчилар ва уларнинг
Бугунги кунда ҳарбий хизматчи- оилаларини имтиёзли кредитлар асо-
лар рафиқаларининг 400 нафари тад- сида уй-жой билан таъминлаш бо-
биркорликка жалб этилди. Ҳарбий расидаги ишлар ҳам давом эттири-
шаҳарчаларда 125 та тикувчилик це- либ, 2022 йилда 1 200 нафар ҳарбий
хининг фаолияти йўлга қўйилди. хизматчига кўп қаватли уйлардан
хонадонлар тақдим этилди.
Ўзбекистон Республикаси Прези-
дентининг қарорига мувофиқ, ҳарбий Республика миқёсида ўтказилган
хизматчиларнинг фарзандларига ре- маънавий-маърифий ишларни ташкил
спублика олий таълим ва олий ҳарбий этиш бўйича олиб борилган тизимли
таълим муассасаларига ўқишга кириши ишлар натижасида 2021–2022 йиллар-
учун имтиёзли тавсияномалар берили- да «Энг намунали вазирлик ва идора»
ши мунтазам равишда амалга ошириб танловида Мудофаа вазирлиги фахр-
келинмоқда. 2022 йилнинг ўзида уларнинг ли 1- ва 2-ўринларни эгаллади.
985 нафарига имтиёзли тавсияномалар
берилган бўлса, 715 нафари олий таъ- Ҳар қайси замонда ҳам профессио-
лим муассасаларига ўқишга кирган. нал армияни шакллантиришнинг асосий
воситаларидан бири тарбиявий ва маф-
2022 йилнинг ёз мавсумида Мудо- куравий ишларни тўғри йўлга қўйиш,
фаа вазирлиги тасарруфидаги болалар ҳарбий хизматчилар ва ёшларнинг
соғломлаштириш оромгоҳларида 1 939 маънавий-руҳий билими ва тайёргарли-
нафар ҳарбий хизматчи фарзандла- гини ошириш, интеллектуал салоҳиятини
рининг имтиёзли дам олишлари таш- юксалтириш эканлиги ўз исботини топган.
кил этилди. Айтиш жоизки, қайта ре- Зеро, қўшинларнинг куч-қудрати унда
конструкция қилиниб, фойдаланишга хизмат қилаётган оддий аскар, сержант
топширилган Мудофаа вазирлигининг ва офицерларнинг мустаҳкам ирода-
«Тонг» болалар оромгоҳи Ўзбекистон си, фидойилиги, она юртга муҳаббати
Республикаси Касаба уюшмалари фе- ва садоқати билан белгиланади.
11
12 2022/№4 O‘ZBEKISTON ARMIYASI
ЖАНГОВАР O‘ZBEKISTON ARMIYASI
ТАЙЁРГАРЛИК:
тўхтовсиз Йил якунига
етар экан, барча
ВА соҳаларда бўлгани
танаффусларсиз каби миллий
армиямизда ҳам
ортда қолган 2022/№4
даврнинг ўзига
хос сарҳисоби
кўз олдимизда
гавдаланади. Хўш,
поёнига етган йилда
қўшинлар жанговар
тайёргарлиги
борасида қандай
ишлар амалга
оширилди?
Мамлакат
мустақиллиги,
фуқаролар
эркинлиги гарови
бўлган миллий
армиямиз ҳаётида
қандай ўзгариш ва
янгиланишлар юз
берди?
13
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022/№4 Режа асосида Қачонки жамиятнинг бирор соҳаси
равнақ топса, у ерда энг аввало тартиб-
Кенгроқ фикр юритадиган бўлсак, интизом ўрнатилган бўлади, шахсий
армиянинг жанговар қобилияти ва ва жамоавий ривожланиш кўзга яққол
шайлик даражасини қандайдир давр ва ташланади. Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги
категорияларга бўлиб ўрганиш, таҳлил қўшинларида жанговар шайликни янада
қилиш нисбийроқ бўлиб қолади. Чунки у ошириш, замонавий жанг кўникмаларини
ҳамиша – куну тун, ҳар лаҳза жанговар ўзлаштириш мақсадида мунтазам
шай ҳолатда бўлиши керак! Бундай бўлмас равишда олиб борилаётган ўқув ва тактик
экан, у шунчаки навбатчилик тартибидаги машғулотлар миллий армиямизнинг чинакам
ўрин алмашувдан фарқ қилмайди. куч ва қобилиятини оширишга хизмат
14
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
қилмоқда. Қолаверса, минтақа ва жаҳонда ҳарбий таълим даргоҳларида офицерлик 2022/№4
рўй бераётган ҳарбий-сиёсий вазият бугун сир-асрорларини ўрганаётган курсантлар
қўшинларимиз олдига ҳар қачонгидан- ва контракт бўйича ҳарбий хизматчилар
да сергак ва ҳушёр, кучли ва матонатли, учун барча моддий-техник асослар,
вазмин ва мулоҳазали бўлиш талабини зарур шароитлар яратилган. Уларнинг
қўймоқда. Шу боис ҳам қўшинларда амалга тинимсиз ўз устида ишлаши, энг сўнгги
оширилаётган ислоҳотлар жараёнида замонавий билимларни ўзлаштириши
тайёргарлик машғулотларини бугунги кун борасида режали тадбирлар қўл келмоқда
талаблари асосида ташкил этиш энг муҳим (Дарвоқе, режа жанг тақдирини ҳал этувчи
масалага айланди. Ҳарбий қисмларда асосий омилдир. Шундай экан, усиз
йигитлик бурчини ўтаётган аскарлар, олий муваффақият қозониб бўлмаслиги тайин).
15
16 2022/№4 O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Бу кечаги ҳудуд ва жанговар қуролларини меъёр O‘ZBEKISTON ARMIYASI
армия эмас техникалар жойларини даражасига ҳамда
яшириш ва ниқоблаш, алоқа воситаларини соз
Бугун бу иборани чалғитувчи усулларни ҳолатга келтириш бўйича
бемалол айтишга қўллаш бўйича тактик синов машғулотлари
ҳақлимиз. Боиси ҳаракатлар амалиётга ўтказилаётир.
қўшинларда олиб кенг жорий этилаётир. Бўлинмалар жипслигини
борилаётган машғулотлар текшириш мақсадида эса
жаҳонда кузатилаётган Шунингдек, турли мураккабликдаги
ҳарбий ҳаракатлар ҳарбий қисмлар ва машқлар жамланмалари
хусусиятидан келиб чиққан муассасалардаги бажариляпти. Бу
ҳолда аниқ саволларга қўшинлар жанговар каби синовлар юрт
аниқ жавоблар топиш тайёргарлиги, таъминоти, посбонларининг жанговар
асосида ўтказиляпти. жанговар ҳаракатларни тайёргарлигини ҳар
Илғор хориж армиялари олиб боришдаги томонлама ошириш,
тажрибаси ўрганилиб, ўзига хослиги, ҳарбий командирлик бошқаруви
бўлинмаларнинг хизматчиларнинг ва фавқулодда
ҳамжиҳатликдаги жанговар тайёргарлик ҳолатларда ҳарбий
ҳаракатлари, учувчисиз машқлари дастурларининг хизматчиларнинг тўғри
учиш аппаратларини ўзлаштирилишини ўрганиш ва аниқ ҳаракатланиш
аниқлаш ва уларга қарши ва баҳолаш мақсадида кўникмаларини
воситаларни қўллаш, мунтазам равишда шакллантиришда қўл
бўлинмалар жойлашган назорат ва инспекторлик келади. Шуниси диққатга
текширувлари ҳам олиб сазоворки, бунда
борилмоқда. Бунда нафақат контракт бўйича
топография, тактик ва ҳарбий хизматчилар,
тиббий тайёргарлик, балки муддатли ҳарбий
қуролларни ёйиш ва хизматчиларнинг
йиғиш, турли ўқотар жисмоний ва жанговар
қуролларни жанговар тайёргарлик борасидаги
ҳолатга, артиллерия кўникмаларига
ҳам муносиб баҳо
берилмоқда.
2022/№4
17
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022/№4 ЎЗига Хос
макТаБ
Мудофаа вазирлиги
«Чимён» тоғ тайёргарлиги
ўқув-машқлар маркази
ҳарбий хизматчиларнинг тоғ
тайёргарлиги бўйича билим
ва кўникмаларини ошириб
боришда катта аҳамиятга эга.
Бу ерда Ватан ҳимоячилари
тоғли ҳудудлардаги қийин
шароитларда жанг олиб
бориш бўйича малакаларини
мустаҳкамлаб, тажрибаларини
оширади. Марказда ўқув
18 курслари қишки ва ёзги
мавсумлар учун мўлжалланган O‘ZBEKISTON ARMIYASI
бўлиб, машғулотлар
малакали йўриқчи 2022/№4
мутахассислар томонидан
замонавий методлар
асосида олиб борилмоқда.
Марказда ташкил
этилаётган «Узлуксиз
алоқа» йўналишида гуруҳ
ҳаракатланиш ва алоқа
ўрнатиш қийин бўлган тоғли
ҳудудда тўғри йўналиш
бўйлаб олға юриш, алоқани
тиклаш, шартли душман
жойлашган ҳудуд ҳақида
аниқ координаталар бера
олиш бўйича машғулотларда
қатнашмоқда. «Аниқ мўлжал»
ўқув курси тоғда вазифа
бажарувчи бўлинмаларнинг
ҳудудда жанг олиб бориш ва
у ерда хавфсиз ҳаракатланиш
кўникмасини оширишга
қаратилган. Бунда мерганлар
тоғдаги атмосфера босими
ва об-ҳавонинг аниқ мўлжал
олишга таъсир этувчи
хусусиятларини ҳисобга олиши
зарур. Курс давомида лочинни
кўзидан бехато урадиган
йўриқчилар ўз тажрибаларига
суянган ҳолда кундузги ва
тунги отиш машғулотларини
юқори даражада ташкил
этади. «Етакчилик ҳуқуқи»
йўналишидаги ўқув курсларида
қатнашаётган йигитлар тоғ
анжомларини тўғри ишлатиш,
уларга техник хизмат
кўрсатиш, тоғ ҳудудидаги
мавжуд барча тўсиқлардан
ўтиш, қояда ҳаракатланиш
техникаси ва усуллари каби
йўналишлар бўйича амалий
машғулотлар олиб бормоқда.
Бир сўз билан айтганда,
«Чимён» тоғ тайёргарлиги
ўқув-машқлар маркази бугун
Қуролли Кучларимизнинг
тоғли ҳудудларда жанговар
вазифаларни бажаришга
жалб этиладиган бўлинмалар
мутахассис ва шахсий
таркибини тайёрлаш борасида
ўзига хос мактаб ярата олган.
Бу ерда таҳсил олаётган
ҳарбий хизматчилар, албатта,
миллий армиямизнинг кучига
куч, қудратига қудрат қўшади.
19
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022/№4 ХаЛҚаРо ҲаРБиЙ ҲамкоРЛик
Қўшиннинг жанговар тайёргарлик бораси-
даги тажрибаси ортишида, шубҳасиз, халқаро
ҳарбий ҳамкорликнинг ўрни катта. Бу борада
ҳам тизимли ишлар йўлга қўйилган. Жумладан,
жаҳон талабларига мос равишда барпо этилган
«Чимён» тоғ тайёргарлиги ўқув-машқлар марка-
зи, шунингдек, унинг тоғ-ўқув базаларида АҚШ,
Буюк Британия, Германия, Франция, Россия ва
Беларусь давлатлари армияларининг мутахас-
20
сислари, «Мерганлар тайёрлаш Таъкидлаш жоизки, қўшиннинг жанговар O‘ZBEKISTON ARMIYASI
маркази»да эса Туркия, Италия шайлик даражасини оширишда Қуролли Куч-
ва Франция Қуролли Кучлари лар ва Мудофаа вазирлиги миқёсида «Мен
мерган-йўриқчилари иштирокида ғолиб!» шиори остида ўтказилаётган «Ўз кас-
ҳамкорликдаги ўқув курслари ва бининг устаси» мақоми учун, «Энг илғор му-
тренинглар ўтказилмоқда. тахассис», «Энг илғор мерган», «Амир Темур
жанговар байроғи учун» каби кўрик-танловлар,
2022 йили Мудофаа вазирлиги «Довюрак жангчи» номли фарқловчи нишони
ҳарбий жамоаларининг халқаро учун синовлар ҳамда ҳарбий хизматчи аёллар
майдонда эришган ютуқлари ўртасида «Тўмарис» кўрик-танловларининг ҳам
ҳақида бор-йўғи иккита мисолни ўрни беқиёс.
келтирмоқчимиз. Шунинг ўзи ҳам
миллий армиямизнинг жанго-
вар қобилияти ҳақида етарлича
тасаввур бера олади. Биринчи
мисол: июнь ойида Туркиянинг
Испарта шаҳрида «Энг илғор
мерганлар жамоаси» мусобақаси
ўтказилди ва унда жамоамиз
фахрли 2-ўринни қўлга киритди.
Аҳамиятлиси шуки, мазкур бел-
лашувда НАТО таркибига кирувчи
12 та давлат жамоалари ҳам иш-
тирок этган эди.
Иккинчи мисол:
Халқаро армия ўйинларида
мудофаа вазирлиги терма жамоалари
37 257та давлатнинг та
жамоаси орасида
7та 10 та 5 та
олтин кумуш бронза
умумжамоа ҳисобида фахрли Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, сиз мана
2-ўринни эгаллади шу жумлаларни ўқиб турган пайтингиз ҳам
миллий армиямизда жанговар тайёргарликни
ошириш, касбий маҳоратни юксалтириш бо- 2022/№4
расидаги амалий ишлар жадаллик билан да-
вом этаётган бўлади. Зеро, юрт сарҳадларини
янада сергак ва ишончли қўриқлаш, она Ватан
олдидаги масъулиятли бурчни муносиб адо
этишда катта ё кичик танаффуслар, турли хил
таътиллар бўлмайди, бунда бир лаҳза ҳам
киприк қоқилмайди.
катта лейтенант
исломжон ҚЎчҚоРоВ
Ўзбекистон Россия Беларусь 21
22Ҳарбийларимиз рекорд
та ўрнатилди
томонидан
O‘ZBEKISTON ARMIYASI ªОНУН
УСТУВОРЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШ
ВА Мамлакатимизда кечаётган демократик
янгиланиш жараёнининг бугунги
босқичидаги энг муҳим йўналишлардан бири
бу фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари
ҳамда қонуний манфаатларини ишончли
ҳимоя қилишга қодир самарали суд-ҳуқуқ
тизимининг ҳуқуқий асосларини яратиш
ва унга мос равишда фуқароларнинг одил
судлов тизимига ишончини мустаҳкамлаш,
аҳолининг ҳуқуқий онги ва маданиятини
янада юксалтириб боришдан иборатдир.
МУСТА²КАМЛАШ АСОСИ
2022/№4
22
Дар²аªиªат Дарҳақиқат, ислоҳотлар дав- тамойиллар асосида инсон ҳуқуқлари, эркин- O‘ZBEKISTON ARMIYASI
рида инсон ҳуқуқлари ва эркин- ликлари ҳамда қонуний мaнфaaтлaрининг
ликларини, шахснинг дахлсизли- ишoнчли ҳимoя қилинишини таъминлашга 2022/№4
гини суд орқали самарали ҳимоя қaрaтилгaн ислоҳотлар бугун ўз самарасини
қилиш муаммоси энг долзарб ма- бермоқда.
салалардан бири бўлиб келган.
Жумладан, мамлакатимизнинг Президентимиз Шавкат Мирзиёев таъкидла-
Асосий қонунида мустаҳкамлаб ганидек, «Ҳар қандай демократик ислоҳотлар
қўйилган муҳим конституциявий самараси, тинчлик ва тараққиётнинг асосий
принцип – давлат ҳокимияти ва- гарови ҳам Конституция ва қонун устувор-
колатларининг тақсимланиши ва лиги таъминланиши билан бевосита боғлиқ.
суд ҳокимиятининг мустақиллиги Қонун устуворлиги – бу давлат ҳокимияти ва
тамойили, биринчи навбатда, ин- бошқаруви органлари чиқараётган ҳужжатлар,
сон ҳуқуқ ва манфаатларига хиз- мансабдор шахсларнинг хатти-ҳаракатлари
мат қилади. фақат ва фақат Конституция ҳамда қонунларга
мувофиқ бўлиши шарт, деганидир».
Моҳиятан, давлат ҳокимияти
тармоқлари ўртасида ўзаро Шу нуқтаи назардан, мамлакатимиз Конс
вазифа ва ваколатларнинг титуцияси замон синовидан ўтган умуминсо-
тақсимланиши принципи – демок ний ҳуқуқий қадриятларни ўзида мужассам
ратик ҳуқуқий давлатнинг зарур этган ҳужжатдир.
шарти сифатида намоён бўлади.
Бирдан-бир манбаи халқнинг иро- Мустақил Ўзбекистонда миллий суд
даси бўлган давлат ҳокимиятининг ҳокимияти тизимининг шаклланишида
ягоналиги қонун чиқарувчи, ижро Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг
этувчи ва суд ҳокимияти орган- ўрни ва аҳамияти беқиёс. Истиқлол йилла-
ларининг ўзаро бир-бирини ти рида Асосий қонунимиз давлат ва жамият
йиб турувчи ҳамда мувозанатда қурилишининг барча асосларини белгиловчи
ушлаб турувчи механизмларга энг муҳим омилга айланди, сиёсий-ҳуқуқий
асосланади. Уларнинг ўз функ- ислоҳотларнинг амалга оширилишида дасту-
цияларини фақат қонун асосида, риламал бўлди, барча қонунлар ва миллий
тегишли ваколатлари доираси- дастурларнинг асосини ташкил этувчи ҳуқуқий
да бир-биридан мустақил ҳолда тизимнинг мустаҳкам пойдевори эканини ис-
амалга ошириши фуқароларнинг ботлади.
Конституция ва қонунларда
мустаҳкамлаб қўйилган ҳуқуқ ва Ўзбекистон Конституциясини дунёнинг бошқа
эркинликлари дахлсизлигини таъ- давлатлари конституциялари билан солиштир-
минлайди. ганда унинг халқаро ҳамжамиятнинг энг демо-
кратик норма ва стандартларига жавоб бериши-
Хусусан, Ўзбекистон Рес ни кўриш мумкин. Мамлакатимизда демократия
публикаси Конституциясининг «инсон – олий қадрият» ғояси асосида барпо
11-моддасида давлат ҳокимияти этилган бўлиб, Асосий қонунимизда ҳам инсон
тизими ҳокимиятнинг қонун ҳуқуқлари етакчилик қилади. Бу фикр кўплаб ну-
чиқарувчи, ижро этувчи ва суд фузли халқаро экспертларнинг хулосалари би-
ҳокимиятига бўлиниши принци- лан тасдиқланган.
пига асосланиши белгиланган.
Бош қомусимизнинг XXII боби Конституцияда Ўзбекистоннинг асосий
Ўзбекистон Республикасининг суд мақсади нафақат демократик ҳуқуқий давлат,
ҳокимиятига тааллуқли бўлиб, балки адолатли жамият барпо этиш экани аниқ
унда судларни ташкил этиш ва белгилаб берилган. Мамлакатимизни ривожлан-
уларнинг фаолият кўрсатиш тар- тириш стратегияси ва истиқболларини назарда
тиби, судьяларнинг одил судловни тутувчи конституциявий тамойиллар ва дасту-
амалга ошириш борасидаги ҳуқуқ рий қоидалар мамлакатимиз ҳаётининг барча
ва мажбуриятлари, ваколатлари жабҳаларида туб ислоҳотларни белгилаб бер-
ҳақидаги нормалар ўз ифодаси- ган ишончли ва ҳал қилувчи омил бўлди.
ни топган. Ушбу конституциявий
нормалар асосида мамлакати- Конституция нафақат ҳуқуқий, сиёсий ва
мизда суд-ҳуқуқ тизимини изчил иқтисодий тизимлар, балки ижтимоий асос-
ислоҳ этиш бўйича муайян ишлар лар, асосий миллий-маданий қадриятлар
амалга ошириб келинмоқда. Конс барқарорлигини таъминлашга қаратилган,
титуциямизда белгилаб қўйилган шу билан бирга, ҳаддан ташқари статик
ўзгармас ҳужжат эмас. Жамият ва давлатнинг
сиёсий ривожланиши билан боғлиқ ҳолда
Конституцияга ўзгартириш ва қўшимчалар
киритилиши табиий ҳолдир.
23
O‘ZBEKISTON ARMIYASI Масалан, Германия Феде- батларида барча қарама-қаршиликлар ва
ратив Республикасининг Асо- ноаниқликлар инсон фойдасига талқин
КОНСТИТУЦИЯДА сий қонуни 1949 йилда қабул қилиниши, давлат ҳокимияти органларининг
қилинган бўлса, бугунги кунга баъзи ваколатларини фуқаролик жамияти
қадар унга 400 дан ортиқ туза- институтларига ўтказиш зарурияти мужас-
тиш киритилган. Маълумотларга сам.
кўра, 2015–2021 йиллар давоми-
да дунё давлатларининг амалда- Маълумки, Конституция асосий қонун
ги 200 га яқин конституциясидан сифатида олий юридик кучга эга ҳужжат
60 дан ортиғига ўзгартириш ва бўлиб, унинг қоидалари тўғридан-тўғри амал
қўшимчалар киритилгани эъти- қилади. Ушбу тамойил Конституциямизда
борга молик. ҳам мустаҳкамланиши давлат органлари,
жумладан, суд органлари томонидан барча
Кейинги 25 йил ичида ҳуқуқий ҳужжатлар конституциявий норма
жаҳоннинг юздан ортиқ мамлака- асосида қабул қилинишини янада шаффоф-
тида конституциявий ислоҳотлар лаштиради.
амалга оширилди ва бу жараён
ҳозир ҳам давом этмоқда. Айтиш Шунингдек, ҳар бир инсон экологик тоза
мумкинки, бугунги кунда дунёда муҳитда истиқомат қилиш, атроф-муҳитнинг
ўзгартириш киритилмаган бирор- ҳолати ҳақида ҳаққоний ахборотга эга
та ҳам конституция қолмади. бўлиш, ўз соғлиғига ёки мулкига экологик
ҳуқуқбузарлик туфайли етказилган зарарнинг
Шу маънода, давлатимиз ўрни қопланишини талаб қилиш ҳуқуқига эга-
раҳбари ташаббуси билан иш- лиги масалаларининг Конституциямизда бел-
лаб чиқилган ва ҳаётга татбиқ гиланиши бу борадаги инсон ҳуқуқлари янада
этилаётган Янги Ўзбекистоннинг кенгроқ таъминланишига хизмат қилади.
тараққиёт стратегиясида мамла-
катимизни барқарор ривожлан- Давлат томонидан хусусий тадбиркор-
тириш бўйича янги улкан вази- ликни ривожлантириш учун қулай ишбилар-
фалар белгиланиб, 1992 йилда монлик ва инвестициявий муҳит ҳамда ша-
қабул қилинган – 30 йилдан буён роитлар яратилиши, иқтисодий фаолиятда
амал қилиб келаётган Консти- нопок рақобатга, монополлаштиришга йўл
туциямизнинг бир қатор фунда- қўйилмаслиги эса иқтисодий тараққиётга кенг
ментал қоидаларини ўзгартириш йўл очади.
ва тўлдириш тақозо этилаётгани
табиий ҳолдир. Яна бир эътиборли жиҳат шундаки, жорий
йилнинг 20 июнь куни давлатимиз раҳбари
Конституциявий ислоҳотларни Конституциявий комиссия аъзолари билан
ўтказиш бугунги кунда ҳаётий за- учрашиб, унда Конституцияга ўзгартириш
рурат саналади. Зеро, халқ билан киритиш юзасидан фуқаролар томонидан
мулоқот тизими инсон манфаат- билдирилган айрим таклифларга муноса-
лари ва ҳуқуқларини конституция-
2022/№4 вий даражада мустаҳкамлашни
зарурий талабга айлантирмоқда.
Инсон ҳуқуқлари ва эркинлик-
лари кафолатини кучайтириш,
иқтисодий ва мулкий муносабат-
лар ислоҳоти, маҳаллий давлат
ҳокимияти органлари ислоҳоти,
шунингдек, рақамлаштириш ша-
роитида ва сунъий интеллект ри-
вожланаётган бир даврда шакл-
ланган инсон ҳуқуқларининг янги
тури «рақамли ҳуқуқ» кабилар
конституциявий ислоҳотлар за-
руратини келтириб чиқарди.
«Давлат – инсон учун» де-
ган тамойилнинг конституция-
вий даражада мустаҳкамланиши
асосида инсоннинг давлат ор-
ганлари билан ўзаро муноса-
24
ДАВЛАТ бат билдириш асносида ўз судьялар мустақиллиги ва одил судлов ХУЛОСА
таклифларини ҳам илгари тизимининг конституциявий асослари O‘ZBEKISTON ARMIYASI
сурди. мустаҳкамланишига хизмат қилади. Зеро,
суд тизимини ислоҳ қилиш – давлатимиз
Давлатимиз раҳбари раҳбари илгари сурган беш устувор вази-
конституциявий фадан бири ҳисобланади.
ислоҳотларнинг бугунги
кундаги заруратига қисқача Президентимиз томонидан 2021 йил
тўхталиб, айни даврда 28 июлда имзоланган Ўзбекистон Республи-
ҳамда келгусида давлат ва касининг «Судлар тўғрисида»ги қонунида
жамиятда инсоннинг ўрни, судьялар мустақиллигининг асосий кафо-
устувор сиёсий-ҳуқуқий, латларидан бири сифатида судья, унинг
иқтисодий-ижтимоий ва оила аъзолари ва мол-мулки давлатнинг
маънавий-гуманитар та- алоҳида ҳимоясида бўлиши белгиланган.
мойиллар, аҳоли фаро- Таъкидлаш жоизки, судьянинг дахлсизлиги
вонлиги ҳамда жамият тураржойи, хизмат хонаси, хат-хабарлари,
ва давлат тараққиётини у фойдаланадиган транспорт ва алоқа
таъминлашда конститу- воситалари, унга тегишли ашёлар ва
циявий ислоҳотларнинг ҳужжатларга тааллуқли ҳисобланади.
аҳамиятини аниқлаб олиш
давр тақозоси эканлиги- Хулоса қилиб айтганда, конституция-
ни, бу эса, ўз навбатида, вий ислоҳотлар асосида мамлакатимизда
Асосий қонунимизни бугун- демократик янгиланиш жараёнлари янги
ги ҳаёт талабларига мос босқичга кўтарилади. Фуқароларнинг ҳуқуқ
ҳолда янгилашни талаб ва эркинликлари ҳамда қонуний манфа-
этишини алоҳида таъкид- атларини ишончли ҳимоя қилиш бўйича
лади. самарали суд-ҳуқуқ тизимининг ҳуқуқий
асослари янада такомиллашади. Консти-
Судьялар дахлсизлиги- туцияга киритилаётган ўзгартиришлар
ни таъминламасдан туриб, инсон ҳуқуқларини, шунингдек, судья-
суд мустақиллигига эришиб лар мустақиллиги ва одил судлов ти-
бўлмайди. Ҳозирда давом зимининг конституциявий асосларини
этаётган конституциявий мустаҳкамлайди. Мамлакатимизнинг узоқ
ислоҳотларда суд тизимини муддатли тараққиёт стратегиялари,
ислоҳ қилишга ҳам алоҳида халқимизнинг эртанги фаровон ҳаёти учун
эътибор берилмоқда. Унга мустаҳкам ҳуқуқий асос ҳамда ишончли ка-
кўра, амалдаги Консти- фолат яратади. Жамиятда қонун устувор-
туциянинг 112-моддасига лигини таъминлаш ҳамда мустаҳкамлашга
қуйидаги мазмунда янги хизмат қилади.
қисм қўшилиши кўриб
чиқилмоқда: «Давлат су- жанагул БаЛкиБаеВа,
дья ва унинг оила аъзо- каромат даВЛеТоВа,
ларининг хавфсизлигини
таъминлайди». Конститу- Ўзбекистон Республикаси
цияга киритилиши таклиф конституциявий судининг судьялари
этилаётган мазкур қўшимча
2022/№4
25
26 2022/№4 O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Darhaqiqat, bugungi kunda dunyo shiddat eng samarali yo‘nalishlar degan xulosaga O‘ZBEKISTON ARMIYASI
bilan o‘zgarayotgan, mintaqalar va davlatlar kelindi hamda zarur tadbirlar belgilandi.
o‘rtasida siyosiy, iqtisodiy va mafkuraviy kurashlar
tobora keskinlashib borayotgan bir sharoitda Buyuk sarkardalarimizning jasorati,
mamlakatimiz yoshlarining ongi va qalbiga ulug‘ ajdodlarimizning boy ma’naviy merosi,
nisbatan tashqi va ichki tahdidlar ko‘lami ham yaqin va uzoq o‘tmishda xalqimiz ko‘rsatgan
kengayib bormoqda. Mudofaa vazirligi tomonidan matonat va fidoyilik, yangi O‘zbekiston
yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash va milliy armiyamizdagi izchil islohotlarni
ishlari tahlil qilinib, bu borada vatanparvarlik, yoshlarning keng qatlamlariga yetkazish
ma’naviyat, madaniyat va huquqiy savodxonlik maqsadida mahallalarda ma’naviy-ma’rifiy
tayyorgarlik mashg‘ulotlari, jasurlik va
mardlik, faxr va iftixor tuyg‘ularini oshirishga 2022/№4
yo‘naltirilgan “Mardlik va jasorat”, “Tinchlik”,
“Mustaqillik” darslari o‘tkazildi. Olis qishloq
va ovullarga yo‘l olgan harbiy-vatanparvarlik
karvonlari harbiy texnika va qurol-aslahalar
namoyishi, harbiy xizmatchilarning qo‘l jangi
chiqishlari, harbiy orkestr, badiiy-havaskorlik
guruhlari hamda mudofaaga ko‘maklashuvchi
“Vatanparvar” tashkilotining ko‘rgazmali
namoyishlarini o‘z ichiga qamrab oldi.
Yoshlarda yurt tinchligi va taraqqiyotiga
daxldorlik tuyg‘ularini yuksaltirish maqsadida
“Vatan – muqaddas, uni himoya qilish
sharafli burchdir!” shiori ostida uchrashuv
va suhbatlar, umumta’lim maktablarining
10-11-sinf o‘quvchilari va mahallalardagi
uyushmagan yoshlar o‘rtasida hududlar
kesimida ko‘pkurash (yugurish, o‘q otish,
suzish) bo‘yicha harbiy okrug qo‘shinlari
qo‘mondoni kubogi, pnevmatik miltiqdan
otish bo‘yicha ichki ishlar boshqarmasi
boshlig‘i kubogi, duatlon (yugurish va
velosiped haydash) bo‘yicha Milliy gvardiya
boshqarmasi boshlig‘i kubogi va biatlon
(yugurish va o‘q otish) bo‘yicha DXX
boshqarmasi boshlig‘i kubogi uchun tashkil
etilgan musobaqalar salmoqli ahamiyatga
ega bo‘lib, yoshlarda katta qiziqish uyg‘otdi.
Jamiyatga yot g‘oyalar, axloqiy buzuqlik
va salbiy illatlarga qarshi immunitetni
mustahkamlash maqsadida “Har bir yoshning
qalbi va ongi uchun kurashamiz!” shiori ostida
ma’naviyat festivallari, yoshlarning ma’naviy
savodxonligini oshirish hamda mafkuraviy
immunitetini mustahkamlash maqsadida
ma’naviyat soatlari, mahallalarda badiiy va
hujjatli filmlar namoyishi va muhokamasi
o‘tkazilgani kutilgan samarasini bermoqda.
Yoshlar va Qurolli Kuchlar faxriylari
ishtirokida o‘tkazilgan “Faxriylar ibrati” shiori
ostidagi uchrashuvlar yoshlar ma’naviyati
yuksalishida o‘z hissasini qo‘shyapti. Malakali
mutaxassislarni jalb etgan holda “Jaholatga
qarshi ma’rifat” mavzusida davra suhbati va
uchrashuvlar, harbiy qismlardagi “Quvnoqlar
va zukkolar” hamda badiiy-havaskorlik
jamoalarining konsert dasturlari, tuman
27
O‘ZBEKISTON ARMIYASI (shahar) va chegara oldi hududlari, istirohat yoshlari bilan “Biz giyohvandlikka qarshimiz!”,
bog‘larida harbiy orkestr va ansambl jamoalari huquqni muhofaza qiluvchi organlar xodimlari
ishtirokida ma’naviyat karvonlari tashkil etilayotgani ishtirokida “Odam savdosi – davr muammosi”
yoshlar uchun ayni muddao bo‘lmoqda. mavzusida davra suhbatlari, “Korrupsiya –
taraqqiyot kushandasi”, “Sog‘lom hayot uchun!”
“G‘alaba bog‘i” yodgorlik majmuasi, “Shon- shiori ostida uzoq masofaga yurish va yugurish
sharaf”, Qurolli Kuchlar davlat muzeylari hamda marafonlari muntazam ravishda o‘tkazilmoqda.
harbiy okrug, harbiy qism va muassasalarda faoliyat
yuritayotgan muzeylar hamda “Vatanparvarlar” Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, yoshlarda
bog‘lariga ekskursiyalar yoshlar qalbida bir vatanparvarlik, yurtga sadoqat va fidoyilik sifatlari
olam taassurot qoldirmoqda. Qolaversa, to‘laqonli shakllantirilgandagina mamlakat
milliy meros va qadriyatlarimizni hamda urf- manfaatlariga zid bo‘lgan turli noqonuniy
odatlarimizni keng targ‘ib etish maqsadida guruhlar, isyonchilar safiga qo‘shilib qolish kabi
milliy o‘yinlar (arqon tortish, milliy kurash, tosh holatlarning oldi olinadi. Yuqoridagi tadbirlar
ko‘tarish) ommalashtirilayotgani yoshlarni ezgu aynan yoshlarimizda qat’iy fuqarolik pozitsiyasini
g‘oya atrofida birlashtirish, ularning qiziqish mustahkamlash, yuqori mas’uliyat hissini
va intilishlarini hisobga olgan holda maqsadli shakllantirishga qaratilgani bilan ahamiyatlidir.
tadbirlarni amalga oshirish uchun xizmat qiladi.
Polkovnik Xasan XALILOV,
Yoshlar o‘rtasida jinoyatchilik va Mudofaa vazirligi Tarbiyaviy va mafkuraviy
huquqbuzarliklarning oldini olish, ularning huquqiy
madaniyati va savodxonligini oshirishda profilaktik ishlar bosh boshqarmasi boshlig‘i.
tadbirlarning o‘rni muhim. Shu bois mahalla Podpolkovnik Sardorbek ABDUSAMATOV
2022/№4
28
Бугун мамлакатимизда O‘ZBEKISTON ARMIYASI
ижтимоий-сиёсий, иқтисодий
ВАТАНИМИЗНИНГ соҳаларда амалга
оширилаётган кенг қамровли,
халқчил ислоҳотларнинг олиб
борилишида, энг аввало,
юртимизда ҳукм сураётган
тинчлик-осойишталик муҳим
омил бўлиб хизмат қилмоқда.
Бу тинчликнинг гарови
эса, шубҳасиз, Ўзбекистон
Қуролли Кучларидир.
мусТаҲкам ТаяНчи Ва
КЎМАКЧИСИ
2022/№4
29
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022/№4 Юртимизда шундай жамоат ташкилотлари лан ҳамкорликда жами 9 848 та
борки, улар ёшларни ҳам жисмонан соғлом, оммавий ҳарбий-ватанпарварлик
ҳам маънан баркамол этиб тарбиялашда тадбири ташкил этилиб, уларга
алоҳида ўрнак кўрсатиб, Қуролли Кучлар му- 835 479 нафар ёш қамраб олинди.
дофаа қобилиятининг мустаҳкамланишига
ўзининг муносиб ҳиссасини қўшмоқда. Бу ишларни амалга оширишда
Ёшлар ишлари агентлиги, Мудофаа
Ўзбекистон Республикаси мудофаасига вазирлиги, «Ватанпарвар» ташкилоти
кўмаклашувчи «Ватанпарвар» ташкилоти таъ- марказий кенгашининг ҳамкорликдаги
сис этилганининг дастлабки кунлариданоқ ёш- «Ўзбекистон Республикаси мудофаасига
ларни ҳарбий-ватанпарварлик ва ҳарбий хиз- кўмаклашувчи «Ватанпарвар» ташкилоти-
матга ҳурмат руҳида тарбиялаш, улар орасида нинг 2022 йил давомида ёшларга оид давлат
соғлом турмуш тарзини тарғиб этиш ва зарур сиёсатини амалга ошириш бўйича чора-тад-
техник касбларга ўқитишда муваффақиятли бирлар дастури»муҳим дастуриламал бўлди.
фаолият юритиб келмоқда.
Айниқса, «Ватанпарвар» ташкилоти – ме-
Ўтган давр мобайнида «Ватанпарвар» таш- нинг танловим!» ва «Мен шу маҳалла фарзан-
килоти миллий армиямиз учун минглаб ёшлар- диман!» шиорлари остида ўтказилган «Очиқ
ни турли ҳарбий касбларга тайёрлади, уларни эшиклар куни», «Уч авлод учрашуви», «Мард-
спортнинг техник ва амалий турларига жалб лар қўриқлайди Ватанни», «Биз – ватанпар-
этиб, мамлакатимиз нуфузи халқаро майдон- варлармиз!», «Мард аскар – ёшларга намуна»
ларда янада ошишига салмоқли ҳисса қўшди. каби тадбирлар ёшларда ижобий таассурот
қолдирди.
«Ватанпарвар» ташкилотининг асосий вази-
фалари ва йўналишлари Ўзбекистон Республи- Шунингдек, ўтган йили «Ватанпарвар» таш-
каси Президентининг 2018 йил 12 декабрдаги килоти тизимида йўлга қўйилган мутлақо янги-
«Ёшларни ватанпарварлик руҳида ва жисмоний ча тизим – автомототранспорт ҳайдовчиларини
тарбиялаш ҳамда чақирилувчиларни ҳарбий- тайёрлаш бўйича ўқув курсларида ўқиётган
техник мутахассисликлар бўйича тайёрлаш «Ёшлар дафтари»га киритилган фуқаролар би-
тартибини такомиллаштириш бўйича қўшимча лан машғулотлардан ташқари вақтда «Раҳбар
чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорида белги- ва ёшлар учрашуви», «Муваффақиятга эришиш
лаб берилган. сирлари», «Тадбиркорлик ва ёшлар», «Ҳаёт
машаққатлари ва уларни психологик енгиш
Ҳозирги мураккаб ва таҳликали замон- жиҳатлари» мавзуларида давра суҳбатлари
да ёшларимизни миллий ўзлигимиз, азалий ҳамда «Инқироз ҳолатини енгиб ўтиш психо-
қадриятларимизга ёт ва бегона бўлган турли логияси», «Ёшларда лидерлик қобилиятини
хуружлар, уларнинг онги ва қалбини эгаллаш ривожлантириш» мавзуларида семинар-тре-
йўлидаги ғаразли интилишларнинг олдини олиш- нинглар давом эттирилмоқда. Ушбу амалиёт
га қаратилган навбатдаги янги тизимлар йўлга ёшларнинг ўзларига бўлган ишончи ортиши ва
қўйилди. Жорий йил бошидан ҳозирга қадар жамиятда муносиб ўрин топиши учун мотива-
республика бўйлаб «Ватанпарвар» ташкило- ция бўлиб хизмат қилмоқда.
ти томонидан қатор вазирлик ва идоралар би-
30
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Жорий йилнинг сентябрь Анъанага мувофиқ, жорий йил-
ойида Ўзбекистон Республика-
си мудофаасига кўмаклашувчи да ҳам «Ватанпарвар» ташкило-
«Ватанпарвар» ташкилоти ва
Ўзбекистон нодавлат нотижорат ти марказий кенгаши раиси кубо-
ташкилотлари миллий ассоциация-
си ўртасида ҳамкорлик меморандуми ги учун «Шунқорлар» ҳарбий спорт
имзоланди. Ушбу меморандум асоси-
да жамоат ташкилоти сифатида фаолият ўйинларининг ҳудудий ва республика
юритаётган «Ватанпарвар» ташкилоти ва
унинг тизимидаги муассасаларга Нодавлат босқичи мусобақалари ўтказилиб, улар-
нотижорат ташкилотлар миллий ассоциацияси
томонидан амалий, услубий ҳамда ҳуқуқий ёр- да 17 ёшдан 22 ёшгача бўлган 500 дан
дам кўрсатиш ишлари бошлаб юборилди.
Бундан ташқари, «Ватанпарвар» ташкило- ортиқ уюшмаган ёшнинг иштироки таъ-
ти марказий кенгаши ва Мудофаа вазирлиги
томонидан «Ўзбекистон Республикаси мудо- минланди. «Ҳарбий-ватанпарварлик»
фаасига кўмаклашувчи «Ватанпарвар» таш-
килоти ўқув муассасалари бошлиқларининг «Ҳарбий-амалий кўпкураш» ва «Спорт»
ҳарбий-ватанпарварлик тарбияси бўйича
ўринбосарлари билан услубий семинар блокларидан иборат бўлган ушбу
ўтказиш режаси» тасдиқланиб, ушбу режага
кўра, ҳарбий округларда «Ватанпарвар» таш- «Шунқорлар» ҳарбий спорт ўйинлари
килотининг Қорақалпоғистон Республикаси,
Тошкент шаҳри ва вилоятлардаги кенгашла- чақирув ёшидаги ўсмирларни Қуролли
ри тизимида ҳарбий-ватанпарварлик тарбия-
си йўналишида фаолият юритаётган раҳбар Кучлар сафларида хизмат қилишга тай-
ходимлар ва мутахассислар учун услубий
семинарлар ўтказилди. Бир ҳафта давом эт- ёрлаш учун муҳим восита бўлиб хиз-
ган семинарларда ҳарбий округларнинг тар-
биявий ва мафкуравий ишлар бўйича ҳарбий мат қилмоқда. Шунингдек, республика
хизматчилари ҳамда Ёшлар ишлари агентли-
гининг ҳудудий бошқармалари масъул ходим- миқёсида «Мудофаа вазири кубоги»
лари маҳаллаларда истиқомат қилаётган ва
ўқув масканларида таҳсил олаётган ёшлар учун «Ватанпарварлар» ҳарбий спорт
билан иш олиб бориш бўйича муҳим маълу-
мотлар ва бу борадаги ўз тажрибалари билан мусобақаси ўтказиб келинишида «Ва-
ўртоқлашдилар.
танпарвар» ташкилоти алоҳида ўрнак
кўрсатиб келмоқда.
«Ватанпарвар» ташкилотининг
спорт мураббийлари жонбозлиги ва
фаол саъй-ҳаракатлари билан ети-
шиб чиқаётган иқтидорли спортчилар
нафақат мамлакатимиз, балки Осиё,
МДҲ ва дунё миқёсида ўтказилаётган
халқаро мусобақаларда юқори
ўринларни қўлга киритиб келмоқда.
Ўтган йили ташкилот спортчилари
жаҳон миқёсида спортнинг техник ва
амалий турлари бўйича ўтказилган ну-
фузли мусобақаларда муваффақиятли 2022/№4
иштирок этиб, 3 та олтин, 5 та кумуш
ва 2 та бронза медалга сазовор бўлган
бўлса, жорий йилда 4 та олтин, 5 та
кумуш ва 12 та бронза медаль билан
юртимизга қайтдилар.
31
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2022/№4 Сўнгги икки йил «Ватанпарвар» ташкилотининг ом-
мавий техник касбларга тайёрлашдаги фаолиятида туб
бурилишлар даври бўлди. Ўтган йили Ёшлар ишлари
агентлиги билан имзоланган ҳамкорлик меморандуми асо-
сида 2021–2022 йилларда «Ватанпарвар» ташкилотининг
автомототранспорт ҳайдовчиларини тайёрлаш курсларида им-
тиёз асосида ўқитилган, «Ёшлар дафтари»да рўйхатда турувчи
ёшлар ҳамда «Темир дафтар» ва «Аёллар дафтари»дан ўрин ол-
ган оилалар фарзандларининг сони 19 636 нафарни ташкил этади.
Яна 1 465 нафар эҳтиёжманд ёш ташкилот базасида ташкил этилган
техник хизмат кўрсатиш мутахассисларини тайёрлаш ҳамда мураккаб
техникаларни бошқариш мутахассисларини тайёрлаш курсларида касбга
ўқитилди.
Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия ва Ички ишлар вазирлиги билан
имзоланган ҳамкорлик меморандумлари асосида сўнгги икки йилда муддатли
ҳарбий хизматни ўтаётган 3 792 нафар ёш «Ватанпарвар» ташкилотининг авто-
мототранспорт ҳайдовчиларини тайёрлаш курсларида ўқитилди.
Эътиборлиси шундаки, «Ватанпарвар» ташкилоти юқоридаги кенг
қамровли ишларни амалга ошириб, ёшлар бандлигини таъминлаш бораси-
да мамлакатимизда амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотларнинг
фаол иштирокчисига айланди.
Мамлакатимиз мустақиллигининг тенгдоши ҳисобланмиш
Ўзбекистон Республикаси мудофаасига кўмаклашувчи «Ватанпар-
вар» ташкилоти аҳоли, айниқса ёшларни ҳарбий-ватанпарварлик
руҳида тарбиялаш, уларнинг меҳнатга бўлган муносабатини
тўғри шакллантириш, спортнинг техник ва амалий турларини
ривожлантириш ва оммалаштириш ҳамда оммавий техник
касбларга тайёрлашда Ватанимизнинг мустаҳкам таянчи
ва кўмакчиси, десак, муболаға бўлмайди.
Ҳусан БоТиРоВ,
Ўзбекистон Республикаси мудофаасига
кўмаклашувчи «Ватанпарвар» ташкилоти
марказий кенгаши раиси
32
Ikkinchi jahon urushi hech bir G‘oyat og‘ir va suronli davrda yurtimiz frontning O‘ZBEKISTON ARMIYASI
mubolag‘asiz dunyo tarixida o‘chmas iz mustahkam ta’minot bazasiga aylandi. Sanoat
qoldirib, insoniyatning boshidan kechirgan eng korxonalari qisqa vaqt ichida harbiy izga solinib,
og‘ir sinovli davrlari bo‘ldi deyishga barcha minomyot, harbiy samolyot, ko‘plab turdagi harbiy
asoslarimiz yetarli. Ushbu urushda 73 ta qurol-yaroqlar va front uchun kerakli bo‘lgan boshqa
mamlakat bevosita ishtirok etib, ular qatorida mahsulotlar ishlab chiqara boshladi. Jumladan,
O‘zbekiston ham bor. Toshkent qishloq xo‘jaligi mashinasozligi zavodida
frontga harbiy qurollar yetkazib berish yo‘lga
1941–1945-yillarda ko‘p millatli O‘zbekiston qo‘yildi. Andijondagi “Kommunar”, “Stroymashina”
xalqi jang maydonlarida hamda front ortida ulkan zavodlari samolyot va tanklarga kerakli jihozlarni,
jasorat va matonat ko‘rsatib, fashizm ustidan Qo‘qon shahridagi Oxunboboyev nomidagi
qozonilgan g‘alabani ta’minlashga munosib hissa tikuvchilik fabrikasi esa harbiy mahsulot ishlab
qo‘shgan holda urushdan katta yo‘qotishlar bilan chiqarishga ixtisoslashtirildi. Respublika bo‘yicha
chiqdi. Ma’lumotlarga ko‘ra, urush boshlangan yili 1941-yil oxirlariga kelib 300 ta sanoat korxonasi
mamlakatimiz aholisi 6 768 100 kishi bo‘lgan va faqat harbiy mahsulot ishlab chiqara boshladi.
frontga 1 951 000 ga yaqin vatandoshimiz safarbar O‘zbekiston sanoatchilari korxonalarni harbiy
etilgan. Ulardan 896 402 nafari janggohlardan izga tushirishdek ishlarni ko‘chirib keltirilgan
qaytmagan. Jumladan, 538 mingdan ortig‘i halok korxonalarni joylashtirish va ularning yo‘lga
bo‘lgan, 158 000 ming nafarining taqdiri noma’lum. qo‘yishdek yanada og‘irroq ishlar bilan qo‘shib olib
Urushdan qaytganlarning 800 mingga yaqini esa bordilar.
olgan jarohatlari bilan bir umr yashab o‘tdi.
Urush temiryo‘l transporti oldiga ham bir qator
O‘zbekiston aholisi front ortini mustahkamlash, mas’uliyatli vazifalarni qo‘ydi. Temiryo‘l transporti
xo‘jalikni harbiy izga tushirish, ko‘plab jangovar birinchi navbatda front uchun zarur bo‘lgan qurol-
texnika, qurol-aslaha, o‘q-dorilar ishlab chiqarishda aslaha, yangi harbiy qismlar, harbiy texnika va
matonat ko‘rsatdi. Respublikamiz yangi zavodlar, oziq-ovqat, kiyim-kechak, tibbiyot uskunalari va
shaxtalar, konlarni ishga tushirish hamda qurol- ashyolarini yetkazib berishni ta’minlashi, shu
aslaha, o‘q-dori, harbiy jangovar texnikalar ishlab bilan birga, front va front oldi hududlaridan sanoat
chiqarishda yetakchilardan biriga aylandi. Urush korxonalari va ularning asbob-uskunalari, xom-
respublika sanoat tarmoqlarining yo‘nalishini ham, ashyo zaxiralari va tayyor mahsulotlarini mamlakat
sanoat xodimlarining ishini ham tubdan o‘zgartirdi. ichkarisiga zarar yetkazmagan holda yetkazib
Korxonalarda yangi mehnat tartibi joriy etildi, ish kelishi kerak edi.
kuni uzaytirildi, ishdan keyin qolib ishlash yo‘lga
qo‘yildi, mehnat ta’tillari, dam olish kunlari bekor 1941-yilning iyulidan noyabriga qadar birgina
qilindi. O‘zbekistonga 95 ta zavod, 62 ta fabrika, jumladan,
Andijonga 5 tadan, Buxoroga 2 ta va 3 ta,
Namanganga 2 ta va 4 ta, Farg‘onaga 9 ta va 20
ta, Samarqandga 8 ta va 5 ta, Surxondaryoga 5 ta,
Toshkent shahri va viloyatiga 64 ta zavod hamda
28 ta fabrika ko‘chirib keltirildi. Har bir zavod va
fabrikaning asbob-uskunalari anchagina hajmda
edi. Masalan, SSSR Xalq komissarligi kengashining
2022/№4
33
O‘ZBEKISTON ARMIYASI Shuningdek, Toshkentga 1941-yil oktabrda
Vladimir viloyatining Kolchugino shahridagi
1941-yil 31-oktabrdagi 2169-sonli qarori bilan kabel zavodi ko‘chirib keltirilib, 1942-yil fevral
Moskva oblastining Ximki shahridan samolyot oyida ishga tushirildi. Kabel zavodida harbiy-dala
ishlab chiqarishga mo‘ljallangan 84-aviatsiya aloqalari uchun PTF markali 250 kilometr sim
zavodi 1941-yilning 15-noyabrida asbob-uskunalari ishlab chiqarilgan. 1941-yili Zaporojye shahridan
va mutaxassislari bilan 17 eshelon 185 vagonda ko‘chirib keltirilgan karborund zavodining uchta
Toshkent shahriga ko‘chirib keltirilib, poligrafiya sexi ishga tushirildi.
kombinati binosiga joylashtirildi.
Toshkentga 1942-yilda Rostov shahridan
O‘zbekistonga ko‘chirib keltirilgan sanoat ko‘chirib keltirilgan trikotaj fabrikasi va Toshkent
korxonalarini tiklashda talabalar, o‘quvchilar, uy tikuv fabrikasi asosida “Malika” trikotaj ishlab
bekalari, fan va madaniyat xodimlari, xizmatchi chiqarish birlashmasi tashkil etildi. Mazkur
hamda kolxozchilar tinimsiz va og‘ir mehnat fabrikada urush yillarida turli parashyutlar ishlab
qildilar. Ular frontni qurol-yarog‘, jangovar texnika, chiqarilib, frontga yuborilgan.
moddiy resurslar bilan ta’minlash uchun bor kuch
va imkoniyatlarini ishga soldilar. Natijada mazkur 1941-yilning 20-noyabrida Chkalov nomidagi
korxonalar qisqa muddatda ishga tushirildi. 1941- Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasiga
yil avgustda Leningraddan Toshkentga hozirgi asos solindi. Mazkur zavodni tiklash va ishga
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi mashinasozligi zavodi tushirish uchun Mudofaa davlat qo‘mitasi
hududiga 65 nafar xodim va 60 ta jihozdan iborat uch oy muddat belgilagan edi. 1942-yilning
“Vulkan zavodi” sexi evakuatsiya qilindi. Qisqa 7-yanvarida esa zavod aerodromidan osmonga
muddatlarda dastgohlar o‘rnatilib, 1941-yil sentabr birinchi samolyot ko‘tarildi. Sinovchi uchuvchi
oyidan boshlab mahsulot chiqara boshladi. N.V. Gerasimov tomonidan muvaffaqiyatli
sinovdan o‘tganidan so‘ng yanvar oyining oxiridan
Rostov shahridan 1941-yilning oktabrida to‘liq ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi.
900 jihoz va 500 nafar ishchi bilan Toshkentga
ko‘chirib keltirilgan qishloq xo‘jaligi texnikalari Zavod dastlab PS-84 samolyotlarini ishlab
va ularning ehtiyot qismlarini ishlab chiqarishga chiqardi, 1942-yil sentabrda bu samolyot zavod
mo‘ljallangan “Krasniy Aksay” yoki “Aksay” hamda bosh injeneri B. Lisunov sharafiga LI-2 nomi bilan
“Rostselmash” zavodlari ham O‘zbekistondan chiqarila boshlandi. B. Lisunov birinchi marta
frontga qurol-yarog‘ yetkazib berishni boshlab samolyot agregatlari tayyorlashda plaz usulini
yubordi. “Rostselmash” zavodi 25 kunda, “Aksay” qo‘lladi. Urush yillarida zavod frontga jami 2 403
zavodi esa 29 kunda ishga tushirilib, front dona harbiy samolyot, jumladan, 2 090 dona
uchun harbiy sohaga oid mahsulot tayyorlab harbiy yuk tashish (tungi bombardimonchi va
bera boshladi. Keyinchalik uning asosida desant tashuvchi) samolyotini ishlab chiqarib,
“Tashtekstilmash” zavodi tashkil etildi. frontga yubordi.
SSSR Xalq komissarligi kengashining 1941-yil
31-oktabridagi 2169-sonli qarori bilan yana bir
aviamotorlar ishlab chiqarishga mo‘ljallangan
zavod – Voronej shahridagi 154-aviatsiya zavodi
uchta vagon asbob-anjomlari bilan 1941-yilning
14-noyabrida Andijon shahridagi paxta zavodiga
joylashtirildi. Mazkur zavod ishchilari urush yillarida
AI-14 (M-14) yengil samolyotlari uchun 30 000 dan
ortiq aviamotor ishlab chiqargan.
Urushning dastlabki kunlaridanoq to‘liq harbiy
izga tushirilgan Toshkent teplovoz-vagonsozlik
korxonasi jamoasi ham fidokorona mehnat qilib,
urush davrida 5 dona zirhli poyezd ishlab chiqardi.
2022/№4
34
Dastlabki “O‘zbekiston” zirhli poyezdini qabul qilib O‘ZBEKISTON ARMIYASI
olgan kapitan A. Mamedov bo‘linmasi 1943-yilning
sentabrida Kursk yonidagi janglarda dushmanning qismi ham Boku va Krasnovodsk temiryo‘li orqali 2022/№4
ikki tanki, ikkita zirhli mashinasi va gitlerchi piyoda Samarqandga evakuatsiya qilindi.
askarlarining bir vzvodidan ortig‘ini yakson qilishda
shuhrat qozonib, Kiyev, Jitomirdan Berlingacha Zavod Samarqand shahriga 1942-yilning
bo‘lgan jangovar yo‘lni “Nevidimka” – ko‘rinmas nomi oktabr oyi oxiri noyabr oyining boshlarida yetib kela
ostida bosib o‘tgan. Ekipaj a’zolarining barchasi boshladi. Dekabr oyiga kelib “Krasniy dvigatel”
ko‘rsatgan mardligi va jasorati uchun jangovar orden to‘liq Samarqandga ko‘chirib bo‘lindi. Shunga
va medallar bilan mukofotlangan. 100 dona sanitar qaramay, zavodning barcha qismlarini to‘liq olib
vagon, 1 500 dona 82 mm.li batalyon minomyoti, kelishning imkoni bo‘lmagan. Zavod jamoasi
600 000 dona 120 mm snaryadi, 200 000 dona tomonidan 1942-yilning IV kvartali va 1943-yilning
RGD-43 qo‘l granatasi, 120 mm Katyusha reaktiv I kvartalida dastgohlarni mavjud binolarga o‘rnatish
snaryadlari hamda 300 000 dona 100 kilogrammli ishlari olib borildi. Samarqand mahalliy hokimiyati
Fugas aviabombalari frontga yetkazib berildi. va aholisi temiryo‘l stansiyasidan vagonlarni
“Kolxoznik” zavodiga olib kelish uchun temiryo‘l
Urush yillarida O‘zbekistonning ishlab o‘tkazilishida va metall kesuvchi og‘ir stanoklarni
chiqarish quvvati, moddiy-moliyaviy resurslari va o‘rnatishda katta yordam ko‘rsatdi. Shunday qilib,
ishchi kuchi harbiy mahsulotlar ishlab chiqarishga “Krasniy dvigatel” zavodi Samarqanddagi mavjud
qaratildi. Barcha sanoat korxonalari ham harbiy “Dexkanin” va “Kolxoznik” zavodlarining mexanik
mahsulot ishlab chiqarishga ixtisoslashmagan jihozlarini ham ishlab chiqarishga jalb etgan
bo‘lsa-da, respublikada turli qurol-yarog‘, harbiy holda, “SXTZ” traktorlari uchun porshenlar ishlab
texnika va ularga ehtiyoj qismlarini ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ydi.
chiqarish sur’ati o‘sib bordi. Harbiy ishlab
chiqarishning o‘sishi tufayli urushning dastlabki Zavod bir vaqtning o‘zida mexanik quyish sexi
oylarida yo‘qotilgan tank, artilleriya, samolyotlar va boshqa mexanik sexlarini ishga tushirib, “SXTZ”
o‘rnini to‘ldirish va strategik zaxiralarni ko‘paytirish va “Universal” traktorlar uchun ehtiyot qismlar
imkoni yaratildi. ishlab chiqara boshladi. Zavodga yangi ishga qabul
qilingan 190 nafar ishchining malakasi oshirilib,
“G‘alaba bog‘i” yodgorlik majmuasida faoliyat temir erituvchi, forma yasovchi, payvandchi va
yuritayotgan Ikkinchi jahon urushi davrini o‘rganish boshqa toifalar berildi.
bo‘yicha tuzilgan ilmiy-ijodiy guruh tomonidan
aniqlangan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston O‘zbekiston markaziy kompartiyasining
sanoati frontga 19 800 dona aviamotor, 718 798 talabiga binoan, zavod kombaynlar uchun
dona turli xil aviabomba, 18 641 dona minomyot, ehtiyot qismlari ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ydi.
22.8 milliondan ortiq piyoda va zirhli texnikalarga Universal rusumdagi traktorlar uchun porshenlar
qarshi minalar, 1 milliondan ortiq granata, 5 ta ishlab chiqarib, mexanik ishlov uchun Stalinobod
bronepoyezd, 420 mingdan ortiq parashyut hamda zavodiga yetkazib bergan. Bu vaqtga kelib, zavod
boshqa harbiy texnika va qurol-yarog‘, oziq-ovqat, xalq iste’moli uchun ham mahsulotlar yetkazib
kiyim-kechak, dori-darmon va boshqa zarur bera boshlagan.
mahsulotlarni yetkazib bergan.
Ikkinchi jahon urushi davrida zavod jamoasi
Bir so‘z bilan aytganda, olovli urush yillarida front va front orti uchun o‘ta muhim bo‘lgan
butun O‘zbekiston xalqi “Hamma narsa – front mahsulotlarni ishlab chiqarib, fashistlar ustidan
uchun”, “Hamma narsa – G‘alaba uchun!” degan qozonilgan g‘alabani yaqinlashtirishga katta hissa
hayotiy e’tiqod bilan yashadi va tom ma’noda qo‘shdi.
mamlakatimiz front ortidagi mustahkam ta’minot
bazasiga aylanib, fashizm ustidan erishilgan Polkovnik Shuhrat YUSUPOV,
G‘alabaga beqiyos hissa qo‘shdi. “G‘alaba bog‘i” yodgorlik
majmuasi boshlig‘i
1942-yil 12-iyul kuni Sovet hukumati
“Krasniy dvigatel”ni Samarqand shahridagi
eski “Kolxoznik” zavodi va Chkalov nomidagi
bosmaxona o‘rniga ko‘chirilishi haqida qaror
chiqaradi. Ishchilar tomonidan qisqa muddatlarda
zavod evakuatsiyaga tayyorlanib, 17-iyuldan
Novorossiysk shahridan ko‘chirila boshlandi. Zavod
ishchilarining asosiy qismi Suxumi shossesi orqali
maxsus kolonnalarda piyoda 300–400 kilometr
yo‘l bosib, Kavkaz orti temiryo‘li stansiyalaridan
poyezdlarda Samarqandga jo‘natildi. Qora dengiz
floti kemalarida va Suxumi shossesi orqali maxsus
kolonnalarda yetib kelgan zavodning qolgan
35
O‘ZBEKISTON ARMIYASI «УРА!» – Рус подшоси Пётр I қалмоқлар билан
ЖАНГОВАР қақшатқич жангга кирар экан, муқаррар
қирғин олдидан рақиб отлиқларига диққат
ҲАЙҚИРИҚ билан разм солади. Улар тобора олдинга
ТАРИХИ ҳаракатланар экан, жангчиларнинг бир
овозда айтган даҳшатли қичқириғига дуч
келади. «Ура!..»
Бу сўз подшони чиндан ҳам ваҳимага
солган эди. Кейинчалик у ўз қўшинларига
ҳам шу қичқириқни баралла айтиш
қоидасини киритади.
2022/№4 Тадқиқотчиларнинг фикрича, нидо бўлиб, жанговар ҳаракатлар
рус аскарлари «Ура» қичқириғини пайтида қабила ва қабила тузилма-
қадимги турклардан олган. Айниқса, ларини белгилаш учун ишлатишган.
қалмоқларнинг жангнома эпослари- Бундан ташқари, уранлар кўпинча
ни ўқиган киши бу жанговар нидо- кўчманчи қабилаларнинг қабилавий
га қайта-қайта дуч келади. Туркий ташкилотини акс эттирган.
халқларда эса «юр» атамаси тез-тез
қўлланилиб, «тезкор, чаққон» деган «Ўзбек тилининг изоҳли луғати»да
маънони билдиради. Шунингдек, бу бу сўзга шундай таъриф берилади:
тилда «урмоқ» маъносини берувчи
«урман» феъли ҳам мавжуд. Тезкор Ура – туркийча «урҳо ур» (урмоқ).
ҳужумларда турклар бу феълни «ур» Ҳужум қилаётган жангчиларнинг
– уриш шаклида қисқартиришган. жанговар нидоси; кўтаринки руҳ
билан маъқуллаш ёки хурсанд-
«Уран» сўзининг ўзагида ҳам ликни ифодаловчи нидо, хитоб.
«ур» сўзи бўлиб, турк-мўғул Масалан: Қаердадир пулемёт та-
халқлари (қозоқлар, қалмоқлар ва риллади; якка милтиқ товушлари,
бошқалар) ўртасидаги жанговар ура садолари келди (А. Қахҳор).
Татар-мўғуллар тилида учрайдиган
36 «Урагша!» (Олдинга!) атамаси ушбу
халқлар қўшинлари тилида доим
янграб турган. Афсуски, бу сўзнинг
айни ўзагини топишнинг имкони йўқ. Чун- O‘ZBEKISTON ARMIYASI
ки кўплаб тилларда муомалада бўлган
бу сўз турли маъноларда қўлланилишига 2022/№4
қарамай, улар ўртасида ҳамоҳанглик сези-
лади. Масалан, қадимги славян халқлари
«Ура, ура!» (Жаннатга, жаннатга!) дея
нола билан жангга киришгани ҳақидаги
маълумотлар манбаларда учрайди.
Шунингдек, Новгород ва Архангелск
лаҳжаларида «ураз» (зарба) сўзини уч-
ратиш мумкин. Қадимги болгарларда эса
«Урге» сўзи «юқорига» деган маънони анг-
латган. Қалмоқларда «Ўралан» сўзи ишла-
тилиб, «олдинга» маъносини берган. Болгар
тилида «юра» – «Мен шошиламан, ҳужум
қиламан», деган маънони англатади.
Бу сўзни қанча ўтмишга бориб
тақасангиз, шунчалик қадимийлашиб
бораверади. Ҳатто айрим олимлар
«Авесто»да Қуёш худоси Ра шарафи-
га хурсандчилик маъносида «Оҳ, Ра!»
(кейинчалик «Ура!») дея олқишлашганини
ҳам таъкидлайдилар.
Бу каби жанговар чақириқлар туркий
халқлар фольклорида ҳам мавжуд бўлиб,
хусусан, «Юсуф билан Аҳмад», «Алибек
билан Болибек» сингари жангнома дос-
тонларда ҳам учрайди.
– ...Ана энди Девтош «танҳома-танҳо,
кел-ҳа, кел!» деб турди. Ҳеч ким майдон-
га кела олмади. Девтош бир фасл ярим
соат, талабгор, деб турди. Пўлатшоҳнинг
ҳеч одами келмади. Девтош от қўйди,
танҳо бир ўзи қўшиннинг бир четидан бўри
қўйга чопгандай тийиб, қўшинни қўйдай
ҳуркитиб, лашкарни бўлак-бўлак қилди.
Дарвоқе, туркий қўшинларда қарама-
қарши томонлар бир-бирига рўпара келгач,
қурол-яроқларни юқори кўтариб, баланд
овозда қийқириш одат тусига кирган. Жан-
говар қийқириқ сурон термини билан атал-
ган. Сурон истилоҳи туркий ҳаю ҳай («ура»)
ва арабча «Аллоҳу Акбар»га мос келади.
Алишер Навоий «Насойим ул-
муҳаббат» асарида «Заъқа» сўзини
қўллайдики, бу сўз қичқириқ, нола, оҳ
урмоқ маъноларида келади.
«Бобурнома» мемуар асарида Бо-
бур нотинч кунларни тавсифлар экан,
қаҳрамонлар тилида янграган айрим
чақириқ ва ундовларга эътибор қаратади.
Бир ўринда у Шайбонийхон билан
бўлган жанг ҳақида сўзлар экан, Шайбоқхон
келиб, шаҳар қўрғонидан йироқроқ бир
ерга тушгани, Самарқанднинг маҳалла,
тор кўча-берк кўчаларида бебош ва
уришқоқ ёшлар тўда-тўда йиғилишиб, ча-
паниларча ҳайқириқ билан мадраса эши-
гига келиб, урушга чиқишини қайд этади.
37
O‘ZBEKISTON ARMIYASI Кўринадики, чақириқ ва ундовлар маълум Отларни ел-ҳо, дейишиб,
бир маънода калит вазифасини бажарган. Ханжарни сол-ҳо, дейишиб.
Масалан, нотаниш душман билан мулоқот Талабинг кел-ҳо, дейишиб,
ўрнатиш, унга эзгу мақсадини англатиш учун Кел-ҳо, деб майдон ичида.
«ҳой дўст, ҳой дўст» шаклида мурожаат
қилинган. «Бобурнома»да ёзилишича, Бобур Замонавий адабиётда ҳам хурсандчилик
турган ерга чорбоғнинг эшигидан Дўст Сарипу- ва маъқуллаш тарзи шаклидаги «ура» сўзидан
лий деган жангчи қилич яланғочлаб, тиккасига кенг фойдаланилади. Ёзувчи Чингиз Айтматов-
бостириб келади. нинг «Сарвиқомат Дилбарим» асарида шундай
парча келтирилади:
«...Мен совут кийган эдим. Камарбанд
боғламагандим. Дубулға ҳам киймаган эдим. «...Хуллас, у фақат «ура» қичқириғи билан
Бир неча марта «Ҳай Дўст, ҳай Дўст!» деб эмас, балки шай бўлиб, тўла қуролланган ҳолда
қичқирдим, Аҳмад Юсуф ҳам қичқирди. Совуқ довонга ҳужум қилди. Ана шу йўсинда Дўландан
ва қорда юравериб ўзгарганимданми, ё мени машиналар прицеплар билан ўтадиган бўлиб
танимади, ё уруш ғазабидан, тортинмай яланг қолди».
билагимга қилич солди. Тангри инояти эди. Қил
учича таъсир қилмади, деб ёзган эди шоҳ ва Хўш, бошқа халқларда бу каби чақириқлар
шоир. қандай янграйди? Қадимги римликлар худди
қадимги келтлар ва немислар каби жангга ки-
Халқ эпосларида эса савашга кирмоқчи ришар экан, бир овозда жанговар қўшиқлар
бўлган ҳар бир жангчи ўз пирлари ва авлиё- айтишса, Рим легионерлари: «Яшасин, ўлим!»
ларидан мадад сўраб, уларни ёдга олади. деб бақириб жангга киришган.
«Юсуф ва Аҳмад» достонидаги парчага эъти-
бор қаратамиз: Ўрта асрларда инглиз ва француз қўшинлари
«Dieu et mon droit» («Худо ва менинг ҳуқуқим»
Ё Али деб саваш қилиб, деган маънони англатади), дея ҳайқиришган
Каттасини сайлаб санчай, бўлса, немислар: «vorwärts!» – «олдинга»
Томоша кўр энди биздан. дейишган. Наполеон қўшинларининг ҳайқириғи
– «Император учун!» тарзида янграган.
Ёки бахшилар жанг мотивини ўқувчи
руҳиятига кучлироқ сингдириш учун нафақат Аммо XIX асрдан бошлаб немис армияси-
қаҳрамонларни, балки уларнинг от ва нинг низомларида рус тилига ундош бўлган
қуролларини ҳам ўзгача чақириқлар билан «Ура!» сўзи киритилган. Немис армияси XVIII
жангга йўллайди: асрда русларнинг Пруссиядаги ғалабаларидан
кейин ушбу жанговар ҳайқириқни қабул қилди.
Кел-ҳа, дейишиб савашди.
Созгир отлар бурилди, Наполеон устидан қозонилган ғалабадан
Ажал мажлиси қурилди, сўнг русларнинг «Ура!»си инглиз ва француз
Марг осмондан ёғилиб, қўшинларига кириб боради. Турклар ҳам «Ура!»
Кўп одамлар қирилди. деб ҳайқиришади (бундан олдин турклар
Аллоҳга ҳамд айтиб, «Алла», «Аллаҳ» деб
ҳайқиришар эди).
Аммо дунёда бу сўзни ишлатмайдиган дав-
латлар ҳам кўплаб топилади. Масалан, Япо-
нияни олайлик. Уларнинг жанговар қичқириғи
«Банзай!» (бу «ўн минг йил», яъни «Император
умрининг ўн минг йили» деган маънони англа-
2022/№4
38
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
тади). Арабларнинг «Аллоҳу Акбар!» (Аллоҳ Дунёдаги энг машҳур қидирув тизимлари-
буюк!) дея жангга кириши кўпчиликка маълум. дан бири бу қичқириқдан кейин номланганини
унутмаслик керак. «Hooah» эса «эшитдим, ту-
«Hurray» ҳам кенг тарқалган жанговар шундим, ҳаракат қиламан!» тушунчаларининг
ҳайқириқлардан бири саналади. Бу сўз татар қисқартмасидир.
халқлари жанговар ҳайқириғи бўлса ҳам, не-
гадир унга ғалаба ва қувонч нидоси сифатида Нима бўлган тақдирда ҳам «Ура» ҳар қандай
қаралмаган. Чунки бу сўз учта маънога эга эди. киши қалбига ўзига хос кайфият, ишонч, олға
ҳаракат, куч ва кўтаринкилик бағишлай олади.
1. Ҳоорай – «атрофни ўраб олинг!» Бу сўзнинг туркий тилларга мансублиги эса ота-
2. «Пирс!» (душман сафлари). боболаримизнинг шонли ҳайқириқларини эсла-
3. Ур – «кес!», «ўроқ!» (душман). тиб туради.
Инглизлар – «Xura!» («Ура!»), итальянлар –
«Урра!», америкаликлар: «Yahoo!» ва «Hua!» Б. эЛмуРодоВ
– «Yahoo»ни ҳиндлардан қабул қилишган.
2022/№4
39
O‘ZBEKISTON ARMIYASIKOLUMBIYA
2022/№4 HARBIY SANOATI
Janubiy Amerikaning shimoli-g‘arbida joylashgan Kolumbiya
respublikasi hududiy jihatdan qit’ada to‘rtinchi o‘rinni egallaydi va
aholi eng zich joylashgan davlatlardan biri hisoblanadi. Shu bilan
birgalikda, Kolumbiya iqtisodiyoti Lotin Amerikasidagi barqaror,
uzluksiz rivojlanib borayotgan yirik iqtisodiyotlardan biri. Misol
uchun, bu mamlakat gul eksporti bo‘yicha dunyoda ikkinchi va
kofe ishlab chiqarish bo‘yicha uchinchi o‘rinda turadi, qimmatbaho
metallar va neft zaxiralariga ega. Ma’lumotlarga ko‘ra, jahondagi
zumrad konlarining 90 foizi Kolumbiyada joylashgan.
Bevosita harbiy mavzuga
o‘tadigan bo‘lsak, bu mamlakat
son jihatidan ancha katta
armiyaga ega bo‘lib
(so‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra,
mamlakat Qurolli kuchlari
shaxsiy tarkibining umumiy soni
deyarli 294 ming kishini, harbiy
byudjet 10,3 mlrd dollarni tashkil etadi),
u deyarli muntazam ravishda o‘z
hududidagi ikki asosiy dushman
– kokain narkokartellari hamda
“FARC” deb nomlanuvchi
so‘llar guruhiga qarshi
kurash olib boradi.
Oxiri ko‘rinmaydigan
ushbu uzluksiz
urushda Kolumbiya
qo‘shinlari katta jangovar
tajriba orttirdilar. Biroq
harbiy mutaxassislar fikricha,
Qurolli Kuchlar “armiya armiyaga
qarshi” ko‘rinishidagi klassik
urushlarga umuman tayyor emas.
Chunki armiya buning uchun nafaqat
tegishli tajribaga, balki zaruriy jangovar
texnika va qurollarga ham ega emas.
40
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Buning asosiy sababi shundaki, Kolumbiya shaxsiy tarkibni harbiy xizmatga tayyorlash, 2022/№4
harbiy sanoati yaxshi rivojlanmagan, zaruriy ularni transport, oziq-ovqat va turarjoy bilan
qurol-yarog‘ va harbiy texnika bilan o‘zini ta’minlashdan tortib to harbiy va fuqaroviy
o‘zi ta’minlay olmaydi, shu tufayli mamlakat yo‘nalishdagi mahsulotlarni ishlab chiqarishga
armiyasi ixtiyoridagi qurollarning aksariyat bo‘lgan vazifalarni qamrab oladi. GSED va
qismini xorijiy davlatlarda, asosan AQSh, Isroil uning tarkibiga kiruvchi kompaniyalarning
va Braziliyada ishlab chiqarilgan mahsulotlar ofislari poytaxt Bogota shahrida joylashgan.
tashkil etadi. Mamlakatdagi mavjud harbiy GSEDning tashkiliy tuzilmasida INDUMIL,
sanoat korxonalari asosan xorijiy qurol va harbiy KOTEKMAR, SIAK va KODALTEK singari davlat
texnikalarni litsenziya asosida yig‘ish, ta’mirlash kompaniyalari yetakchi o‘rinlarni egallaydi.
va modernizatsiyalashga yo‘naltirilgan.
Artilleriya va o‘qotar qurollar, o‘q-dorilar ishlab Xususan, INDUMIL kompaniyasiga qarashli
chiqarish hamda kemasozlik Kolumbiya korxonalarda artilleriya-o‘qotar qurollar va
harbiy sanoatining eng rivojlangan tarmoqlari o‘q-dorilar, shu jumladan, “Galil” tipidagi
hisoblanadi. Mamlakatda bu yo‘nalishda jami 20 ta avtomatik vintovkalar, “Valter”, “Jeriko”,
asosiy korxona bo‘lib, ularning yarmi aviatsiya va “Kordoba” va “Lama” tipidagi pistoletlar va
o‘q-dorilar ishlab chiqarish tarmog‘ida faoliyat revolverlar, “Mossberg” va “Xatsan” tipidagi
olib boradi. Artilleriya va o‘qotar qurollar hamda jangovar qurollar, turli kalibrdagi minomyotlar,
kemasozlik tarmog‘i to‘rttadan korxonaga ega. granatomyotlar, aviabombalar, qo‘l granatalari,
ov va sport qurollari, turli kalibrdagi patronlar,
Mudofaa vazirligi tarkibiga kiruvchi va portlovchi moddalar hamda initsiatsiya vositalari
vazir o‘rinbosarlaridan biri rahbarlik qiluvchi (bikford va detonatsiya shnurlari, detonatorlar
GSED (GSED – Grupo Social y Empresarial va h.k.) ishlab chiqariladi. Bundan tashqari,
de la Defensa) davlat harbiy sanoat xoldingi mazkur kompaniya Kolumbiya armiyasi
Kolumbiya Qurolli kuchlari (QK)ning asosiy va tasarrufidagi artilleriya qurollarini ta’mirlash
bosh pudratchisi hisoblanadi. Xolding tarkibidan va texnik xizmat ko‘rsatish ishlarini ham
turli sohalarda QK va milliy politsiya faoliyatini amalga oshiradi. INDUMILga qarashli ishlab
chiqarish quvvatlari yiliga 90 mingtagacha
ta’minlovchi bir qator kompaniyalar guruhi vintovka yetkazib berishga qodir, bu xususiy
joy olgan. Ko‘rsatiladigan xizmatlar ko‘lami ehtiyojlarni to‘liq qoplaydi, shuningdek,
41
O‘ZBEKISTON ARMIYASI Paragvay, Peru,Urugvay va Gvatemala sohasida Kolumbiya Qurolli Kuchlarining
singari qo‘shni mamlakatlarga eksport qilish yetakchi pudratchisi hisoblanadi.
2022/№4 imkonini beradi. Xorijiy davlatlarda yaratilgan
qurollarni litsenziya asosida ishlab chiqarishda Umuman olganda, GSED davlat harbiy
to‘plangan tajriba kompaniya mutaxassislariga sanoat xoldingi bilan bir qatorda mamlakatda
kalibri 9 x 19 mm.li “Kordoba” tipidagi yarim Mudofaa vazirligi va milliy politsiya
avtomatik pistoletlar ishlab chiqarishni yo‘lga manfaatlarida shartnomalar asosida ish
qo‘yish imkonini berdi. Bu esa kompaniya olib boruvchi xususiy kompaniyalar ham
daromadlari yanada oshishiga olib keldi. faoliyat yuritadi. Jumladan, “Armor
So‘nggi yillarda INDUMIL mamlakat Mudofaa interneshnl” firmasi zirhli nimcha
vazirligining harbiy yo‘nalishdagi mahsulotlar (bronejilet)lar uchun ballistik plastinalar
ishlab chiqarish sohasida xorijiy innovatsion va huquqni muhofaza qiluvchi organlar
texnologiyalardan keng foydalanish, ularni xarid uchun zirhli avtomobillar ishlab chiqarishga
qilish va o‘zlashtirishga yo‘naltirilgan rejalarini ixtisoslashgan. ASBA (“Ay-es-bi-ay”) esa
amalga oshirishda faol ishtirok etmoqda. Mudofaa vazirligi buyurtmasi bo‘yicha zirhli
avtomobillar ishlab chiqarish bilan shug‘ullanadi.
KOTEKMAR davlat kompaniyasi mamlakat
Harbiy dengiz kuchlari uchun turli kemalar Xulosa o‘rnida aytish joizki, hozirgi vaqtda
qurish va ularga texnik xizmat ko‘rsatish Kolumbiya harbiy sanoati milliy armiyaning
ishlarini amalga oshiradi. Kompaniya tarkibida o‘qotar qurollar va o‘q-dorilarga bo‘lgan
“Mamonal” (Mamonal) va “Bokagrande” ehtiyojini to‘liq qondirib kelmoqda,
(Bocagrande) deb nomlanuvchi ikkita ishlab shuningdek, mavjud qurollar va
chiqarish korxonasi bo‘lib, ulardan birinchisi harbiy texnikaning aksariyat
asosiy verflarni nazorat qiladi va shatakchi qismiga joyida texnik xizmat
kemalar, tezkor katerlar, turli tipdagi qayiqlar ko‘rsatish imkoniga ega.
hamda daryo desant kemalarini qurish bilan Shu bilan birgalikda,
shug‘ullanadi. “Bokagrande” kema qurish kemasozlik va
zavodida esa yaqin dengiz zonalari uchun aviatsiya
mo‘ljallangan patrul katerlari va boshqa turdagi sohalarida
katerlar, shuningdek, turli tipdagi yordamchi
kemalar quriladi. Har ikki korxona infratuzilmasi texnik jihatdan murakkab mahsulotlarni
ilmiy tadqiqot ishlarini olib borish, kema va ishlab chiqarish imkoniyatlari cheklangan,
katerlarning yangi modellarini loyihalashtirish va bu esa mamlakatni xorijda ishlab chiqarilgan
ishlab chiqish, shuningdek, harbiy va fuqaroviy mahsulotlarga bog‘liqligini oshiradi va
yo‘nalishdagi kemalar va boshqa suzuvchi hukumatni milliy Qurolli Kuchlarning jangovar
vositalarni modernizatsiyalash, ta’mirlash va shayligini talab darajasida saqlab turish uchun
ularga texnik xizmat ko‘rsatish imkoniga ham ko‘plab turdagi harbiy mahsulotlarni chetdan
ega. Hozirgi vaqtda bu korxonalar tomonidan xarid qilishga katta miqdorda moliyaviy
patrul kemalari, “Nodrisa” tipidagi og‘ir va mablag‘lar sarflashga majbur etadi.
“Kormoran” hamda “Orka” tipidagi yengil patrul
katerlari, zirhlangan daryo patrul platformalari, Po‘lat SAYDIVALIYEV tayyorladi.
ko‘p maqsadli va yordamchi daryo kemalari,
katerlar va qayiqlar ishlab chiqarilmoqda.
SIAK davlat kompaniyasi Kolumbiya
aviatsiya sanoatining yetakchi korxonasi bo‘lib,
o‘quv-mashq samolyotlari va uchuvchisiz
uchish apparatlarini loyihalashtirish va ishlab
chiqarishga ixtisoslashgan. Shu bilan birgalikda,
mavjud ishlab chiqarish quvvatlari mamlakat
Qurolli Kuchlari tasarrufidagi aviatsiya
texnikalarini modernizatsiyalash, ta’mirlash va
ularga texnik xizmat ko‘rsatish, shuningdek,
fuqaro sektoriga tijoriy xizmatlar ko‘rsatish
imkonini beradi. So‘nggi yillarda bu yerda “Ligasi
ef-ji” tipidagi yengil, bir motorli o‘quv-mashq
samolyotlarini ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yilgan.
KODALTEK davlat kompaniyasi axborot
texnologiyalari, jangovar harakatlarni
modellashtirish va imitatsiya tizimlari,
shuningdek, radioelektron uskunalar
42
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
MILLIY ARMIYAMIZ 2022/№4
YANGI O‘ZBEKISTONNING MUSTAHKAM QALQONIDIR!
43
аЛҚO‘ZBEKISTON ARMIYASI
ҒуРуРиНи
кЎТаРгаН2022/№4
Ҳар қандай даврда
халққа руҳий озуқа бера
оладиган куч бу – унинг ўз
шонли тарихи ва фольклор
достонлари эканини
ҳисобга олсак, уларни
чуқур ўрганиш ва таҳлил
қилиш орқали унутилиб
бораётган жанговар
руҳ ва анъаналарни
жонлантириш имконияти
пайдо бўлади.
44
Бу борада фольклоршунос олим Жаббор фольклоридан лавҳалар» номли мақолада O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Эшонқул бир суҳбатида: «...Жеймс Жойс шундай айтимлардан парчалар келтирила-
ярми ҳазил, ярми чин аралаш мабодо Дуб- ди. Унда шоир достон айтмоқдан мурод –
лин шаҳри ер юзидан йўқолиб кетса, менинг кишиларни маънан юксалтириш, халқнинг
«Улисс» романимга қараб, уни қайта тиклаш қаҳрамонлик анъаналари руҳида тарбиялаш
мумкин», деган гапни айтган. Худди шундай эканини таъкидлайди:
бизда қадимий урф-одат ва анъаналари-
мизнинг унутилган узвларини «Алпомиш»га Биз айтамиз неча турли достонди,
ўхшаш эпос матнига қараб тиклаб олиш им- Бу достонлар бизга боғу бўстондир.
конияти мавжуд. Эшитганлар кўнглин ботир қилмоққа,
Мақтаймиз Алпомиш, Гўрўғли арслонни.
Халқ достонларининг муҳимлилик дара-
жаси, айниқса Иккинчи жаҳон уруши йил- Шоир сўзида давом этар экан, ўтмиш ма-
ларида тобора кучайиб борди. Чунки жанг- даний меросини чуқур ўрганиш, қаҳрамонлар
чиларни ватанпарварлик ва қаҳрамонлик номи ва уларнинг жасоратини мадҳ этиш
руҳида тарбиялаш қўшин психологиясининг янги замон кишисини тарбиялашда катта
муҳим бўлаги ҳисобланиб, бунда фольклор роль ўйнашини айтиб ўтади.
асарларининг ўрни беқиёс эди. Ўша йил-
лари қаҳрамонлик достонлари пешма-пеш Мақсадимиз улар отин билмоқдир,
нашр этилди, В. Жирмунский ва Ҳ. Зарифов Мақсадимиз завқи сафо қилмоқдир,
ҳамкорлигидаги «Ўзбек халқ қаҳрамонлик Айтиб бурунги ботирлар исмини
эпоси» китоби тайёрланиб, Москвада нашр- Совет гражданин ботир қилмоқдир.
дан чиқди (ушбу китобнинг муфассал баёни
1958 йилда Германияда немис тилида ҳам Шу тариқа халқ шоирлари анъанавий
босилиб чиқди). достонларни куйлаб, кишиларимизнинг
кўнглини ботир қилдилар, социалистик ва-
Ушбу фольклор асарларининг дунё юзи- тан ҳимоясига отлантирдилар, дейилади
ни кўришидан асосий мақсад жангчиларда мақолада.
ватанпарварлик туйғусини уйғотиш, улар-
ни руҳий-психологик таъминотини мустаҳ- Хўш, нега халқ ботирлигини уйғотиш учун
камлаш каби вазифаларни ўз ичига олар айнан достонларга мурожаат қилинди? Бу-
эди. Ўша давр манбалари ўрганилганда жанг нинг асосий сабабларидан бири сифатида
қилиш, қаҳрамонлик кўрсатиш, фашистни достон қаҳрамонларининг ўлимга тик боқа
янчишга чорловлар ижодкорлар томонидан олиши, Ватан тинчлиги йўлидаги жанглар-
турли усулларда олиб борилиб, улардан энг
кенг тарқалгани фольклор жанридаги айтим-
лар экани аён бўлади.
1977 йилда чоп этилган «Ўзбек жангно-
маси» китобида Муҳаммаджон Қўшмоқов
муаллифлигидаги «Улуғ Ватан уруши даври
2022/№4
45
O‘ZBEKISTON ARMIYASI да олд сафларда бўлиши, шу билан бир-
га, достон қаҳрамонларининг идеал кучга
2022/№4 эга бўлганини келтириш мумкин. Айниқса,
жангнома асар қаҳрамонларига хос бўлган
хислатлардан бири уларнинг ўз ватанлари
тақдири билан боғлиқ ижтимоий масала-
лар, халқларнинг ўзлари яшаётган ҳудуднинг
дахлсизлиги ва мустақиллиги йўлидаги ку-
раши жараёнида такомиллашиб боришида
кўринади.
«Алпомиш» достонида Ҳакимбекнинг
дунёга келиш тасвирига эътибор қаратсак,
чақалоқ туғилган маҳал дастлаб Шоҳимардон
пир боради, исмини Ҳакимбек қўйиб, ўнг эй-
нига беш панжа уради. Пирнинг тарбиятидан
сўнг қаҳрамон ўтда куймас, қиличда чопил-
мас, милтиқ ўқи ўтмас даражага етади.
Достонда бу ҳолни исботловчи кўплаб
лавҳалар бор. Хусусан, бир ўринда: «Ура-
ётир, қилич, олмос, Ҳеч бир исфиҳон кор
қилмас», дейилса, бошқа таърифда: «Ўққа ту-
тади қалмоқлар, Ўқи ботмай бундан қайтар»
қабилида изоҳланади.
Дарвоқе, Иккинчи жаҳон урушининг бирин-
чи кунлариданоқ халқ шоирлари дўмбиралари
кудратини ёвга қарши қаратдилар. 1941 йили
нашр этилган жанговар Ватан учун шеърлар
тўплами Фозил Йўлдош ўғлининг «Армиям»,
«Жаҳон тинглагай» термалари билан очила-
ди. Бу тўпламда Ислом шоир Назар ўғли уч
термаси билан қатнашади. «Нарпайлик кол-
хозчи Йўлдош ота, унинг учувчи ўғли Пўлат,
ўқувчи ўғли Темур ҳақида», «Мудофаа фон-
ди» каби термалари ҳозиржавоблиги, ижти-
моий фаоллиги билан ажралиб турар эди.
Ислом шоир ўзбек адабиётида биринчилар
қатори ўз ўғлини Ватан учун, Адолат ва Озод-
лик учун бўладиган урушга юбораётган ота
образини чизиб берди.
Ариза бер Қизил қўшин сафига...
Белинг маҳкам бойла халқнинг нафига...
«Мудофаа фонди» элнинг кунига бокар
келган, социалистик Ватан ҳимоясининг жар-
чиси бўлган таъсирчан термалардан бири,
десак, янглишмаган бўламиз. Эл билан эр
бошига иш тушганда, улар билан бирга аёл-
лар ҳам этик ечмай сув кечди. Қуйидаги тер-
мага эътибор қаратамиз:
Орден олибсиз, ёрим,
Озодлик урушида.
Мен ҳам орденлик бўлдим.
Колхозимиз ишида.
46
Гул барги танга-танга, O‘ZBEKISTON ARMIYASI
Эрим йўлладим жангга.
Қай жангчидан қолишай, 2022/№4
Жоним фидо Ватанга!
Бу ўша даврда хотин-қизларнинг урушга бўлган чек-
сиз нафрати ва жасорати эди.
«Алпомиш» достонида Қалдирғоч акаси Алпомишни
кўзини очиб, қалбини уйғотиб, мардлик томирларини
қўзғатган бўлса, аёллар ҳам ўз эрларини, акаларини шу
тарзда «Бойчибар»га миндириб, жангга кузатар эди:
...Аскарликка, акажоним, бориб кел,
Раҳм этмай, душманларни қириб кел,
Юртга кириб, элни вайрон этмасин,
Мардлик билан Қизил Юлдуз олиб кел.
Опа-сингиллар акалари ёнида фашизмга қарши ҳар
қандай даҳшатли жангга киришга ҳам руҳан тайёр эди-
лар. Буни қуйидаги сатрлардан ҳам сезиш қийин эмас:
Фронтларга борсам, акам ëнина,
Ўтлар ёқсам душманларнинг жонина,
Бешотарнинг бир тилчасин босганда,
Кошки қолсам мингтасининг қонина.
Жасорат тушунчаси моҳиятида ватанпарварлик тушун-
часи ётар экан, бу туйғунинг шаклланишида, энг аввало,
жамиятнинг маънавий-ахлоқий иқлими, миллатнинг та-
рихий илдизлари, юксак эзгу мақсадлар ва мафкуравий
муносабатлар ўзига хос ўрин тутишини таъкидлаш зарур.
Ҳозирги кунга қадар ватанпарварлик тушунчаси-
нинг аниқ тавсифи, мазмун-моҳияти илмий ва қомусий
адабиётларда ҳам ўз аксини тўла топмаган. Буни ушбу
атаманинг мураккаб табиати, намоён бўлиш шакллари-
нинг хилма-хиллиги ва бошқа кўплаб факторлар билан
изоҳлаш мумкин.
Аксарият изоҳларни умумлаштирсак, ватанпарвар-
лик – кишиларнинг туғилиб-ўсган ерига муҳаббати ва
садоқатини ифодалайдиган кенг қамровли тушунча.
Ватанпарварлик маънавий, ахлоқий ва ижтимоий-мада-
ний таркибий қисмларга асосланган шахснинг ижобий
хусусиятларининг бутун мажмуасини шакллантириш ва
ривожлантиришни назарда тутади.
Бугунги кунимизда ҳам жисмоний ва маънавий ету-
клик ҳарбий хизматчиларимиз олдида турган асосий
вазифа эканини ҳисобга олсак, ботирлик, қаҳрамонлик,
ватанпарварлик ва алплик асрий достонларимизнинг
асосий ўзагини ташкил этиши кундай равшанлашади.
катта лейтенант Бобур эЛмуРодоВ,
Қуролли кучлар академияси
мустақил изланувчиси
47
O‘ZBEKISTON ARMIYASI Ж Т
А И
Б
ҲБ
И ЭНГ
О Ё ИЛҒОР
Н Т УСЛУБИ АСОСИДА
И
Н
И
Н
Г
2022/№4 Бугун ҳарбий тиббиёт соҳаси
улкан тараққиёт йўлини босиб
ўтмоқда. Қуролли Кучлар
тизимида амалга оширилаётган
ислоҳотлар жараёнини кузатар
эканмиз, ҳарбий хизматчилар
ва оила аъзоларининг тиббий
хизматдан фойдаланиш
имкониятини яхшилаш
вазифаси ижтимоий ҳимояни
кучайтиришга қаратилган
чора-тадбирлар ичида салмоқли
ўрин эгаллаётганини кўрамиз.
48
O‘ZBEKISTON ARMIYASI
2018 йилнинг 28 июль куни Президенти- Умумий 15 та бўлимни ўзида жамлаган бинонинг би-
миз Шавкат Мирзиёев Мудофаа вазирлигига ринчи қаватида қабул бўлими жойлашган бўлиб, бу бўлим
қарашли Марказий ҳарбий клиник госпиталда таркибида ташхис қўйиш ва лаборатория хоналари мав-
бўлиб, уни истиқболли ривожлантириш режа- жуд. Бинода, шунингдек, анестезиология ва реанима-
си ҳамда янгидан қурилиши режалаштирила- ция, шошилинч жарроҳлик, травматология ва ортопедия,
ётган жарроҳлик корпуси лойиҳалари билан нейрожарроҳлик, офтальмология, гинекология, урология,
танишган эди. Ўшанда давлат раҳбари шифо- абдаминал жарроҳлик, юз-жағ жарроҳлиги ва марказий
хона ҳудудини оптималлаштириш, биноларни операция бўлимлари ўрин олган. Шунингдек, бинода
реконструкция қилиш ва замонавий ускуналар янги – юрак-қон томир ва рентгенэндоваскуляр хирургия
билан жиҳозлаш, хорижий клиникалар, жумла- бўлими ҳам иш бошлагани соҳадаги муҳим янгиликлар-
дан, Жанубий Корея, Ҳиндистон, Туркия каби дан биридир.
тиббиёти ривожланган давлатлардан мутахас-
сислар жалб этиш бўйича топшириқлар бер- – Бугун госпиталимиз нафақат ҳарбий хизматчилар ва
ди. Учрашувда соҳани ривожлантириш бўйича уларнинг оила аъзолари учун, балки бошқа фуқароларга
янги таклифлар илгари сурилди. Шундай қилиб, ҳам хизмат кўрсатмоқда, – дейди госпиталь бошлиғининг
мутахассислар томонидан комплекс лойиҳаси жарроҳлик бўйича ўринбосари тиббий хизмат полковниги
ишлаб чиқилди. Лойиҳани тузиш даврида Че- Улуғбек Расулов биз билан суҳбатда. – Шу ерда давола-
хия, Германия, Жанубий Корея, Хитой, Россия нишни истаганлар ўзлари госпиталга келиб, шарт-шароит
каби мамлакатларнинг ҳарбий госпиталларига
бориб, у ердаги шарт-шароит ўрганилди. Мана,
орадан вақт ўтиб, госпиталда жаҳон стандарт-
ларига тўлиқ жавоб берадиган, энг замонавий
тиббий жиҳоз ва ускуналар билан таъминлан-
ган саккиз қаватли тиббиёт комплекси ишга ту-
ширилди.
2022/№4
49
O‘ZBEKISTON ARMIYASI билан яқиндан танишиш имкониятига эга. Бунда кин. Бунда беморни жойидан қимирлатишга ҳожат
улар қабул бўлимида жойлаштирилган инфо киоска- қолмайди. Албатта, бу шарт-шароит шифо истаб
дан ўзларига керакли бўлим ва шифокорлар ҳақида келган беморларнинг саломатликларини тезроқ
тўлиқ маълумот олишлари мумкин. Маълумотлардан тиклашига катта ҳисса қўшаётгани бор ҳақиқат.
кўнгли тўлса, шифокор қабулига кириш учун элек-
трон навбат олишлари керак бўлади. Мижозлари- Фойдаланишга топширилганига кўп вақт
мизларнинг навбат кутиб қолмаслигини таъминлаш бўлмаса-да, шу кунгача мазкур жарроҳлик корпу-
мақсадида жарроҳлик корпусимизда call маркази ҳам сида кўплаб энг мураккаб жарроҳлик амалиётлари
ишга туширилган. Яъни шифокор қабулига келмоқчи ўтказилди ва барчаси муваффақиятли якунланди.
бўлганлар мазкур марказга телефон қилиб, қайси
вақтда бориш кераклигини олдиндан билишлари ТаЛаБ Ва эҲТиЁж
мумкин. Шунга қараб, шифокор қабулига ёзилади.
Ўзбекистон Республикаси Президенти-
Таъкидлаш жоизки, Мудофаа вазирлиги нинг 2020 йил 22 октябрдаги «Ҳарбий тибби-
Марказий ҳарбий клиник госпитали Германия, ёт соҳасида кадрлар тайёрлашнинг сифат
Ҳиндистон, Туркия, Жанубий Корея каби ри- жиҳатидан янги тизимини ташкил этиш чора-
вожланган давлатлар билан ҳарбий-тиббий тадбирлари тўғрисида»ги қарорига мувофиқ
алоқаларни йўлга қўйган. Мазкур ҳамкорлик дои- ташкил этилган Қуролли Кучлар ҳарбий тибби-
расида ҳарбий шифокорларнинг чет элда ўқиши ёт академияси Марказий Осиёда ягона ҳарбий
ва малака ошириши, ўз навбатида, хорижлик ши- таълим муассасаси саналади. Ҳарбий тиббиёт-
фокорларнинг госпиталда тажриба алмашиши нинг истиқболи дея эътироф этилаётган мазкур
ҳам кўзда тутилган. Унга мувофиқ, яқинда Туркия даргоҳнинг асосий вазифалари этиб Ўзбекистон
давлатидан келган бир гуруҳ шифокорлар госпи- Қуролли Кучлари таркибига кирувчи вазирлик
талда бўлиб, ўз тажрибалари билан ўртоқлашди. ва идоралар учун ҳарбий тиббиёт соҳасида
Мураккаб операцияларда иштирок этди. Эъти- замонавий талабларга жавоб берадиган кадр-
рофга сазовор яна бир жиҳат, барча бўлимлар лар тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва малакасини
Америка, Жанубий Корея, Япония ва бир қанча ошириш, тиббиёт соҳасида тор мутахассислар-
Европа мамлакатларидан келтирилган тиббий ас- ни, илмий-педагог кадрларни ҳамда захира ва
боб-ускуналар билан жиҳозланган. резервдаги тиббий хизмат офицерларини тай-
ёрлаш, таълим жараёнига халқаро илғор педа-
– Бу эса нафақат беморлар учун, балки ши- гогик ва инновацион тиббиёт технологиялари,
фокорлар учун ҳам фойдали бўлмоқда, – дейди замонавий ўқув дастурлари ва ўқув-услубий ён-
суҳбатдошимиз. – Чунки замонавий асбоб-ускуна- дашувларни кенг жорий этиш, ҳарбий тиббиёт
лар ташхис қўйиш, даволаш ишини енгиллаштир- амалиётида мавжуд муаммоларнинг ечимига
япти. Бугун нафақат операция столларини, балки қаратилган фундаментал, амалий ва инноваци-
шифохоналарга жойлаштирилган каравотларни он илмий тадқиқот ишларини амалга ошириш,
ҳам беморнинг ҳолатига қараб ўзгартириш мум-
2022/№4
50
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
O‘zbekiston armiyasi jurnali 4 son
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search