๑ศตวรรษ รัตตัญญู บูชาคุณ อุบาสิกา สุดจิตต์ บุณยโสภณ

45

4๖ พรู้ะพุที่ธโพธิญาณ (พรู้ะ ผู้� ม่ญ าณห ยั�ง รู้้� แห่ง คุ ว า ม เป็็น พรู้ะพุที่ธเจิ�า) เป็็นพรู้ะพุที่ธรู้้ป็ป็าง สุมาธิ ม่พุที่ธลักษณะผูสุมผูสุาน รู้ะหว่างยุคุโบุรู้าณกับุยุคุป็ัจิจิุบุัน ป็รู้ะที่ับุบุนพุที่ธอาสุน์ฐานดอกบุัว ขนาดหน�าตักกว�าง ๒ เมตรู้ สุ้ง จิากฐานบุัวถื่งยอดพรู้ะเมาล่ ๒.๗๐ เมตรู้ น�ำหนัก ๕ ตัน

47 วัดป่�อัมพวัน การู้ดำเนินการู้ขอตั�งสุำนักสุงฆ์์สุวนอัมพวันให�เป็็นวัด อย่างถื้กต�องตามกฎหมาย ใช�คุวามพยายามในการู้จิัดการู้เรู้ื�อง เอกสุารู้ต่างๆ และการู้ติดตามเรู้ื�องยากมาก เพรู้าะวัดเรู้าเป็็นวัด ที่่�ติดกับุป็่าสุงวน เรู้าป็รู้ะสุบุป็ัญหาและอุป็สุรู้รู้คุมากมาย แต่ใน ที่่�สุุดก็ได�รู้ับุอนุมัติให�จิัดตั�งเป็็นวัดอย่างเป็็นที่างการู้ นามว่า “วัด ป็่าอัมพวัน” เมื�อวันที่่� ๓ กุมภาพันธ์ พ.ศิ. ๒๕๔๒ ซึ่่�งใช�เวลานาน ถื่ง ๑๐ ป็ี อุโบสถวัดป่�อัมพวัน ด�วยพรู้ะอาจิารู้ย์จิันด่ที่่านม่คุวามคุิดที่่�มองการู้ณ์ไกล การู้สุรู้�างศิาลาอเนกป็รู้ะสุงคุ์นั�น ที่่านได�วางแผูนไว�ล่วงหน�าแล�ว ว่า ต่อไป็ในอนาคุตเมื�อเป็็นวัดแล�ว ที่่านจิะป็รู้ับุป็รูุ้งดัดแป็ลง ตกแต่งศิาลาอเนกป็รู้ะสุงคุ์หลังน่�ให�เป็็นอุโบุสุถื แล�วก็เป็็นไป็ตาม แผูนที่่�ที่่านวางไว� วัดป็่าอัมพวันจิ่งม่อุโบุสุถืที่่�สุวยสุง่างาม ภายใน ตกแต่งอย่างเรู้่ยบุง่ายไม่หรู้้หรู้า แตกต่างจิากอุโบุสุถืวัดอื�นๆโดย ที่ั�วไป็ ต่อมาได�ม่การู้จิัดเตรู้่ยมคุวามพรู้�อมที่่�จิะม่งานพิธ่ฝ่ังล้ก นิมิตและผู้กพัที่ธสุ่มา จิ่งเรู้ิ�มสุรู้�างเรู้ือนรู้ับุรู้องที่รู้งไที่ย ๑ หลัง เพื�อเป็็นที่่�พักของพรู้ะเถืรู้ะและคุรู้้บุาอาจิารู้ย์ที่่�มารู้่วมที่ำพิธ่ วันที่่� ๗ ธันวาคุม พ.ศิ. ๒๕๔๖ ได�ที่ำพิธ่ผู้กพัที่ธสุ่มาและ ฝ่ังล้กนิมิต ม่คุรู้้บุาอาจิารู้ย์ พรู้ะเถืรู้ะและศิรู้ัที่ธาญาติโยมมารู้่วม อนุโมที่นาอย่างมากมาย

48 เรู้ือนรู้ับุรู้องที่รู้งไที่ย

4๙ พิธ่ฝ่ังล้กนิมิตและผู้กพัที่ธสุ่มา

50 สร้าง “อนุสรณ์สถานบูรพาจารย์ พระโพธิญาณเถร (หลวงพ่อชา สุภทฺโท)” ด้้วยแม่่เป็็นผู้้�ที่่�ศรััทธาและเลื่่�อมใสในพระพุุทธศาสนา และแนวทางการสอนของ หลวงพ่่อชา สุุภทฺฺโท แม่่เล่่าว่่าแม่่เคารพหลวงพ่่อชามาก คำสอนของท่่านฟัังง่่ายเข้้าใจง่่าย ท่่านอุุปมาอุุปไมยให้้เราเข้้าใจเรื่่�องธรรมะของพระพุุทธเจ้้าได้้โดยง่่าย ฟัังแล้้วทำให้้เรา เห็็นความจริิงของชีีวิิตว่่า คนเราเกิิดมามัันก็็เป็็นอย่่างนี้้� ท่่านสอนและเราก็็พิิจารณาตาม ไป เคารพท่่านมาก แม่่บอกว่่า แม่่ค่่อยๆปฏิิบััติิมาเรื่่�อยๆก็็ได้้ผล จิิตใจของแม่่ก็็สงบ ถ้้า ไม่่ได้้หลวงพ่่อชา แม่่ก็็คงไม่่ได้้ปฏิิบััติิได้้แบบนี้้� ระลึึกถึึงพระคุุณท่่านมาก ท่่านสอนให้้เห็็น สััจธรรมของชีีวิิต เมื่่�อเกิิดอะไรขึ้้�นในชีีวิิต เราไม่่รู้้�ว่่าจะทำอย่่างไร บางทีีเราทุุกข์์มาก เมื่่�อ มาฟัังธรรมะของหลวงพ่่อชา ทำให้้เราลดความทุุกข์์ไปได้้มาก แม่่บอกว่่าแม่่คิิดอยู่่เรื่่�อยๆ ว่่า ถ้้ามีีโอกาสอยากจะสร้้างอะไรที่่�เป็็นอนุุสรณ์์ถวายหลวงพ่่อชา ซึ่่�งความคิิดนี้้�ก็็ตรงกัับ พระอาจารย์์จัันดีี ท่่านบอกว่่าท่่านปรารถนาที่่�จะเชิิดชููบููชาพระคุุณของหลวงพ่่อชา สุุภ ทฺฺโท ที่่�ท่่านมีีคุุณููปการแก่่พระพุุทธศาสนาอย่่างมาก โดยการสร้้างอนุุสรณ์์สถาน เพื่่�อเป็็น อาจาริิยบููชาและเป็็นสถานปฏิิบััติิธรรมของศรััทธาสาธุุชนที่่�เคารพศรััทธาในองค์์ท่่าน พระอาจารย์์จัันดีีกัับแม่่จึึงทุ่่มเทแรงกายแรงใจในการสร้้างอนุุสรณ์์สถานฯขึ้้�นมา โดยแนวคิิดของพระอาจารย์์จัันดีีคืือ ให้้เป็็นสถาปััตยกรรมร่่วมสมััย รวมไทยภาคกลาง หลวงพระบาง และล้้านนา ผสมผสานรวมกััน โดยมีีนามว่่า “อนุุสรณ์์สถานบููรพาจารย์์ พระโพธิิญาณเถร (หลวงพ่่อชา สุุภทฺฺโท)” และในระหว่่างการสร้้างอนุุสรณ์์สถานฯนั้้�น เรา ก็็ได้้สร้้างเรืือนรับรัองทรงไทยเพิ่่�มขึ้้�นอีีกหนึ่่�งหลััง เพื่่�อเป็็นที่่�พัักของครููบาอาจารย์์และพระ เถระที่่�จะมาร่่วมพิิธีีถวายอนุุสรณ์์สถานฯ อนุุสรณ์์สถานฯแห่่งนี้้�สำเร็็จได้้ด้้วยการร่่วมแรงร่่วมใจของศรััทธาสาธุุชนที่่�เคารพ และศรััทธาในองค์์หลวงพ่่อชา และได้้ทำพิิธีีถวายเมื่่�อวัันที่่� ๔ ธัันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๕

51 พรู้ะโพธิญาณเถืรู้ (หลวงพ่อชา สุุภทีฺ่โที่)

52 ๑ เรู้ือนรู้ับุรู้องที่รู้งไที่ยหลังใหม่ ๒-๓ ภาพแกะสุลักภายในอนุสุรู้ณ์สุถืานฯ ๔-๘ พิธ่ถืวายอนุสุรู้ณ์สุถืานฯ ๑ ๒ ๓๔ ๕ ๖ ๗ ๘

53

54

55 ด้้วยแม่่ ในฐานะอุุบาสิิกาอาวุุโสแห่่งวััดป่่าอััมพวััน ผู้้�ประกอบด้้วย ศรััทธาอย่่างแรงกล้้าในบวรพระพุุทธศาสนา และในแนวทางการสอนของ หลวงพ่่อชา จึึงเป็็นกำลัังสำคััญในการร่่วมบุุกเบิิกสร้้างวััดป่่าอััมพวััน ตั้้�งแต่่ต้้น จนถึึงปััจจุุบััน ด้้วยการทุ่่มเทแรงใจแรงกายอย่่างน่่าอนุุโมทนา การได้้เข้้าถึึงพระศาสนาได้้เข้้ามาอยู่่วััดป่่าอััมพวัันอย่่างถาวร แม่่ได้้ ถืือศีีล ๘ ปฏิิบััติิธรรม ทำนุุบำรุุงพระศาสนา บริิหารจััดการดููแลความเป็็น ระเบีียบเรีียบร้้อยของวััด ตามแนวปฏิิบััติิของวััดหนองป่่าพง ทำอาหารและ น้้ำปานะถวายพระ ได้้อุุปััฏฐากพระภิิกษุุที่่�อาพาธ บริิจาคทุุนการศึึกษาให้้ กัับนัักเรีียนที่่�ขาดทุุนทรััพย์์ บริิจาคเตีียงคนไข้้ และเครื่่�องมืือแพทย์์ให้้กัับโรง พยาบาลต่่างๆหลายแห่่งที่่�ขาดแคลน ทำให้้แม่่ได้้สั่่�งสมบุุญบารมีี จิิตใจของแม่่ จึึงเบิิกบาน มีีความสุุข สุุขภาพดีี ปราศจากโรคภััยไข้้เจ็บ ็หน้้าตาอิ่่�มบุุญ แม่พูู่ด ว่่า แม่่ภููมิิใจมากๆ ที่่�เดี๋๋�ยวนี้้� วััดเรามีีคนมาทำบุุญมาปฏิิบััติิธรรมมาก ญาติิโยม มาฟัังเทศน์์ที่่�พระอาจารย์์จัันดีีสอน เขาก็็ประทัับใจ นำไปปฏิิบััติิเพื่่�อเป็็น แนวทางแห่่งการสร้้างความดีี เป็็นหนทางแห่่งการดับทุัุกข์ วั์ ันหยุุด วัันพระ วััน สำคััญทางศาสนา งานสำคััญต่่างๆของวััดเรา ญาติิโยมมากัันเยอะทีีเดีียว เมื่่�ออายุุมากขึ้้�น แม่่จึึงวางมืือในเรื่่�องการบริิหารจััดการกิิจการต่่างๆ ของวััดให้้กัับ คณะทำงานของวััด โดยแม่่เป็็นที่่�ปรึึกษาให้้ อุบาสิกาอาวุโสแห่งวัดป่าอัมพวัน

5๖ ตอนพ่อรู้่างกายแข็งแรู้ง ล้กๆจิะพาพ่อมาที่ำบุุญที่่�วัด และพ่อจิะมาอวยพรู้วันเกิด แม่ทีุ่กป็ี พ่อจิะม่คุำอวยพรู้เป็็นกลอนที่่�ไพเรู้าะ พรู้�อมกับุของขวัญที่่�ที่ำด�วยตนเองมามอบุ ให�แม่ แม่จิะไม่อนุญาตให�พวกเรู้ามาคุ�างกับุแม่ แม่จิะให�ไป็ด้แลป็รู้นนิบุัติพ่อแที่นแม่ จิน เมื�อพ่อจิากไป็ แม่เรู้ิ�มช่วยตัวเองไม่คุ่อยไหว ล้กสุาว ๓ คุนจิ่งผูลัดการู้มาด้แลแม่ คุ�างกับุ แม่ที่่�วัด และจิ�างผู้�ด้แลจิากศิ้นย์รู้ับุด้แลคุนชรู้ามาอย้่กับุแม่ ๒ คุน สุ่วนล้กชายและหลานๆ จิะแวะเว่ยนมาหาคุุณย่าคุุณยายอย้่เป็็นป็รู้ะจิำ ช่วงหลังๆแม่อายุมากข่�น คุวามจิำก็ ถืดถือยไป็บุ�าง แต่ที่่�จิำได�แม่นคุือบุที่สุวด ซึ่่�งสุมัยที่่�ยังแข็งแรู้งแม่จิะที่ำหน�าที่่�เป็็นผู้�นำสุวด มนต์ไหว�พรู้ะรู้ัตนตรู้ัย และถืวายสุังฆ์ที่านบุนศิาลา บุที่สุวดที่ำวัตรู้เช�า-เย็น และบุที่สุวดที่่� ยากๆก็จิำได� เช่น บุที่สุวดกรู้ณ่ยเมตตสุ้ตรู้ และ โพชฌงคุ์ ๗ เป็็นต�น

57 เมื่่�อแม่่อยู่่ที่่�วััด นอกจากได้้รัับการปรนนิิบััติิดููแลเอาใจใส่่ห่่วงใยเป็็นอย่่างดีี จากลููกๆและจากลููกหลานวััดป่่าอััมพวัันแล้้ว ที่่�สำคััญคืือแม่่มีี “ลููกพระ” อีีก ๓ รููป ๒ รููป ที่่�อยู่่ไกล เมื่่�อมีีโอกาสก็็จะเมตตามาเยี่่�ยมหรืือโทรศััพท์์มาพููดคุุยสอบถามสารทุุกข์์สุุกดิิบ ให้้ธรรมะให้้กำลัังใจโยมแม่่ ส่่วนลููกพระองค์์เล็็ก ท่่านเจ้้าอาวาสวััดป่่าอััมพวััน อยู่่ใกล้้ชิิด กัับโยมแม่่มากที่่�สุุด ได้้เมตตาให้้ธรรมะให้้กำลัังใจ ดููแลเอาใจใส่่ความเป็็นอยู่่ของโยมแม่่ เป็็นอย่่างดีีเสมอมา และอยู่่กัับโยมแม่่จนถึึงทุุกวัันนี้้� ด้้วยความเคารพรัักและศรััทธาท่่านทั้้�ง ๓ ประกอบความรัักความเมตตาความ ผููกพัันที่่�ท่่านมีีกัับโยมแม่่ จนทำให้้พวกเราทุุกคนรู้้�สึึกว่่า ทั้้�ง ๓ ท่่านคืือลููกของแม่่เช่่นเดีียว กับัเรา ลููกของแม่่ที่่�มีีอายุุแก่่กว่่าจะเรีียกท่่านว่่า “พระอาจารย์์” และท่่านจะเรีียกว่่า “โยม พี่่�” ส่่วนน้้องสาว ๒ คนจะเรีียกท่่านว่่า “หลวงพี่่�” ขอโอกาสนี้้�น้้อมกราบขอบพระคุุณที่่� ท่่านให้้ความเมตตากรุุณาแก่่แม่่ พี่ ่�น้้องและลููกหลานทุุกคนมาโดยตลอด แม่่เป็็นคนที่่�มีีเมตตาโอบอ้้อมอารีี รัักลููกรัักหลานทุุกคน เป็็นแม่่พระ เป็็นร่่มโพธิ์์� ทองของลููกหลาน ใครมีีทุุกข์์มีีปััญหา แม่่จะให้้คำปรึึกษา ให้้ความช่่วยเหลืือ ให้้ข้้อคิิด ปลอบโยน โดยใช้้ความรัักและหลัักธรรมของพระสััมมาสััมพุทุธเจ้้า จนทุุกข์ค์ลายสบายใจ ขึ้้�น ทำใจรัับกัับปััญหาและหาทางแก้้ไขปััญหาต่่างๆให้้ลุุล่่วงไปได้้ด้้วยดีี ไม่่ใช่่เฉพาะลููก หลานเท่่านั้้�น ใครก็็ตามที่่�มีีทุุกข์์มีีปััญหา เมื่่�อมาวััดมาพบเจอแม่่แม่่จะเมตตารัับฟััง ให้้ เขาได้้ระบายความทุุกข์์ที่่�เขาไม่่อาจระบายให้้ใครฟัังได้้ แม่่จะปลอบโยนให้้กำลัังใจเหมืือน เป็็นลููกหลานของแม่่เช่่นกััน แม่่จะสอนทุุกคนเสมอว่่า “อย่่างน้้อยให้้รัักษาศีีล ๕ ให้้ได้้ เพราะศีีล ๕ คืือศีีลของการเป็็นมนุุษย์์ ปััญหาต่่างๆที่่�เกิิดขึ้้�นมัักจะเป็็นเพราะเราขาดศีีล ๕” แม่่จึึงเป็็นที่่�รัักและเคารพนัับถืือของเหล่่าลููกศิิษย์์วััดป่่าอััมพวััน และบุุคคลทั่่�วไปจะ เรีียกแม่่ว่่า “คุุณยาย” (อุุบาสิิกาอาวุุโสของวััดป่่าอััมพวััน) และมีีหลายคนที่่�ขอเรีียกแม่่ว่่า “แม่่” “แม่่” คำสั้้�นๆแต่่ยิ่่�งใหญ่่ไพศาล พระคุุณแม่่มากล้้นเกิินพรรณา เราทั้้�งหลายควรภาคภููมิิใจที่่�ได้้เกิิดเป็็นลููกของ “แม่่”

๕๘

๕๙

๖๐

๖๑

๖๒

๖๓

๖๔

๖๕

๖๖

๖๗

๖๘

๖๙

๗๐

๗๑

๗๒

๗๓

๗๔

๗๕

๗๖

๗๗

๗๘

๗๙

คุณยายสุดจิตตเปนประธานในการทอดกฐิน เพื่อสมทบทุนสรางอุโบสถ วัดสันตจิตตาราม ประเทศอิตาลี

๘๑

๘๒

๘๓ หนาซาย คุณยายสุดจิตตพรอมผูมีจิตศรัทธา มอบเครื่องมือแพทยใหกับโรงพยาบาลตาง ๆ หนาขวา คุณยายสุดจิตตมอบทุนการศึกษาใหกับเด็กนักเรียน

พิิมพ์์ครั้้�งที่่� ๑ : ๓๑ สิิงหาคม ๒๕๔๔ ISBN : ๙๗๔-๕๔๖-๘๗๖-๒ สาระจิตตานุสรณ์ ตอน ความรักของแม่

คำปรารภ หนึ่่�งศตวรรษ รััตตััญญูู บููชาคุุณ คุุณยายอุุบาสิิกาสุุดจิิตต์์ บุุณยโสภณ ถืือเป็็น มงคลสมััยในปีีที่่�คุุณยายมีีอายุุครบ ๑๐๐ ปีี ในเดืือนมกราคม พุุทธศัักราช ๒๕๖๖ นี้้� บรรดาพี่่� ๆ น้้อง ๆ ลููกหลานของคุุณยาย ตลอดลููกหลานศิิษยานุุศิิษย์์ วััดป่่าอััมพวััน ที่่� มีีความเคารพรัักคุุณยาย ได้้สมานฉัันท์์ร่่วมใจกัันจััดงาน เพื่่�อเป็็นการแสดงออกในความมีี กตััญญุุตาคุุณต่่อคุุณยาย และในการนี้้�พวกเราได้้ปรารภถึึงการทำหนัังสืือประวััติิย่่อของ คุุณยาย เพื่่�อเป็็นการบููชาคุุณ และเชิิดชููความดีีที่่�คุุณยายได้้ถ่่ายทอดเป็็นมรดกธรรมอััน ล้้ำค่่าให้้แก่ลูู่กหลาน อัันเป็็นผลงานที่่�เราสััมผััสได้้ ดัังมีีรายละเอีียดในหนัังสือืเล่่มนี้้�แล้้วนั้น ้� แต่่สิ่่�งหนึ่่�งที่่�จะขาดไม่่ได้้ เนื่่�องจากเป็็นความปรารถนาของคุุณยายก็็คืือ หนัังสืือ “สาระจิิตตานุุสรณ์์” ที่่�คุุณยายได้้บอกและสั่่�งไว้้อยู่่เสมอว่่า “หากจะทำอะไรให้้เป็็นที่่� ระลึึกแก่่โยมแม่่ ก็็ขอให้นึึ้กถึึงหนัังสือืเล่่มนี้้ด้�้วย” ดัังนั้น ้� ในงานมงคลเช่นนี้้ ่พ�วกเราจึึงได้พ้า กัันค้น้หาหนัังสือื “สาระจิิตตานุสรณ์ุ์” ที่่�ได้จัั้ดพิิมพ์์มาแล้้วร่่วม ๒๐ ปีี เพื่่อ�มาปรัับปรุุง ปััด ฝุ่่นให้้เกิิดคุุณประโยชน์์และเข้้าได้กัับยุ ุ้คสมััย และเป็็นการสนองเจตนารมณ์์ของคุุณยายให้้ เต็็มตามประสงค์์ไปด้้วย หนัังสืือเล่่มนี้้�ผ่่านกาลเวลามาร่่วม ๔๐ ปีี เหตุุการณ์์และสถานที่่�ต่่าง ๆ เปลี่่�ยนแปลงไปตามกฎอนิิจจตา แต่่ทว่่าเนื้้�อหาที่่�แฝงด้้วยคติิธรรมก็็ยัังน้้อมนำมาเป็็น ข้้อคิิดเตืือนใจได้้อยู่่เสมอ สััจจธรรมไม่่เคยเปลี่่�ยนแปลง เหมืือนความดีีความชั่่�ว ทำตอน ไหนเมื่่�อไหร่่ ก็็ให้้ผลคงเส้้นคงวาอยู่่เหมืือนเดิิม ดัังนั้ ้� น การนำหนัังสืือเล่่มนี้้�มาปััดฝุ่่น อาจ มีีคุุณค่่าต่่อผู้้อ่่านบ้้างไม่่มากก็็น้้อย พระอธิิการจัันดีี กนฺฺตสาโร เจ้้าอาวาสวััดป่่าอััมพวััน ชลบุุรีี

คำปรารภของผู้เขียนในการพิมพ์ครั้งที่ ๑ สาระจิิตตานุุสรณ์์เป็็นเรื่่�องราวที่่�เกิิดขึ้้�นจากสภาวะธรรมอีีกรููปแบบหนึ่่�ง ซึ่่�ง ข้้าพเจ้้าได้้บัันทึึกไว้้ จะเรีียกว่่าเป็็นครั้้�งหนึ่่�งในชีีวิิตก็็ได้้ เนื่่�องจากต้้องการที่่�จะให้้เกิิด อรรถรส จึึงปรากฏเป็็นลัักษณะของนิิยายอิิงธรรมะเชิิงวรรณกรรม เรื่่�องของจิิตใจเป็็นเรื่่�องสำคััญ ถ้้าตั้้�งไว้้ดีีก็็มีีสาระ แต่่ถ้้าตั้้�งไว้้ไม่่ดีีก็็สะเปะสะปะ หาสาระมิิได้้ จิิตเป็็นนาย กายเป็็นบ่่าว เป็็นคำกล่่าวของโบราณบััณฑิิต ซึ่่�งอิิงพุุทธภาษิิต ที่่�ว่่า:- “ธรรมทั้้�งหลายมีีใจเป็็นใหญ่่ มีีใจเป็็นหััวหน้้า ทุุกสิ่่�งสำเร็็จแล้้วด้้วยใจ” เมื่่�อใจเป็็น ใหญ่่เป็็นหััวหน้้า กายวาจาก็็เป็็นข้้ารัับใช้้ของจิิต หากว่่ากายวาจาวิิปริิต ผิิดจากศีีลจาก ธรรม ก็็เพราะผู้้นำคืือจิิตขาดการอบรมบ่่มเพาะ จึึงเป็็นจิิตที่่�หาสาระแก่่นสารมิิได้้ แต่่ถ้้า ได้้อบรมมาดีีก็็เป็็นสาระเป็็นมงคล ทั้้�งแก่่ตนแก่่โลก ทุุกวัันนี้้� ศีีลธรรมนัับวัันจะเหิินห่่างจากจิิตใจของมนุุษย์์ ความกตััญญููต่่อผู้้มีี พระคุุณ เช่่น มารดา บิิดา ครููบาอาจารย์์ ลดน้้อยลงอย่่างน่่าใจหาย การอบรมสั่่�งสอนกััน ตามสถาบัันต่่าง ๆ ก็็มุ่่งไปในด้้านวััตถุุ เจริิญในทางวััตถุุ แต่่จิิตใจเสื่่�อมทราม ประเพณีีที่่� งามแต่่เก่่าก่่อน ก็็ถููกบั่่�นทอนจนแทบจะไม่่หลงเหลืือให้้เห็็น ทั้้�งนี้้�เพราะจิิตใจเสื่่�อมจาก สาระธรรม นี่ ่� คืือที่่�มาแห่่ง “สาระจิิตตานุุสรณ์์” ตอน ความรัักของแม่่ เป็็นการกระตุ้้นให้้ เกิิดการฟื้้�นฟููความกตััญญููกตเวทีีให้้กลัับมาสู่่จิิตใจอีีกครั้้�งหนึ่่�ง เนื่่�องจากหนัังสืือเล่่มนี้้�เขีียนออกมาจากจิิตใจอย่่างแท้้จริิง ไม่่ได้้อิิงตำหรัับตำรา ทางวิิชาการมากนััก จึึงอาจขาดตกบกพร่่องไปบ้้าง หวัังว่่าคงได้้รัับอภััยจากท่่านผู้้รู้้ หาก ประโยชน์์จะพึึงมีีจากหนัังสืือเล่่มนี้้� ข้้าพเจ้้าขออุุทิิศแด่่บุุพพการีีผู้้มีีพระคุุณทุุกถ้้วนหน้้า ขอความกตััญญููจงอยู่่�คู่่�กัับโลกสืืบไป จ. จตฺฺตาริิ

ภาพปกใ นกา รพิิม พ์์ครั้้�งที่่� ๑ วาดโดย จิิ ร ะศัักดิ์์� พัันนััทธีี

89 ในโลกนี้้�ไม่่มีีอะไรจีีรัังยั่่�งยืืน ทุุกสิ่่�งย่่อมตกอยู่่ภายใต้้กฎอนิิจจััง ดัังที่่�พระพุุทธองค์์ ทรงตรััสไว้้ ไม่่มีีใครจะสามารถคััดค้้านพระธรรมเทศนาของพระองค์์ได้้ ทุุกสิ่่�งเมื่่�อมีีเกิิด ขึ้้�นในเบื้้�องต้้นย่่อมแปรปรวนไปในท่่ามกลาง และในที่่�สุุดก็็แตกสลายหรืือดัับไปตามกฎ อนิจจัั ิงคือืความไม่่เที่่�ยง ไม่ว่่ ่ามนุุษย์์หรือสัั ืตว์ย่์อ่ มไม่มีีจ่ ำกััดหรือืยกเว้น้มิฉิะนั้น ้� มวลมนุุษย์์ และสััตว์์ที่่�เกิิดมาในโลกนี้้จึึ�งล้้วนแต่มีีทุุ่กข์์ เว้น้เสีียแต่พร่ะอริิยเจ้้าผู้้รู้้เท่่าตามความเป็็นจริิง แล้้วเท่่านั้ ้� น จึึงจะไม่่มีีทุุกข์์ ปุุถุุชนคนหนาอย่่างเรา ๆ ท่่าน ๆ คงจะต้้องทนทุุกข์์ทรมานกััน ไปอีีกหลายกััปป์์หลายกััลป์์ทีีเดีียว มนุุษย์์เราเกิิดมาจากพ่่อ-แม่่ คืือ “อวิิชชา” [ความไม่่รู้้] เมื่่�อไม่่รู้้ก็็เป็็นเหตุุให้้หลง เหมืือนคนไปเที่่�ยวป่่า แต่่ไม่่รู้้ภููมิิประเทศของป่่าจึึงทำให้้หลงป่่า ตััวอวิิชชาก็็เหมืือนกัันฉััน นั้ ้� น ปุุถุุชนคนเขลาถููกอวิิชชาหลอกให้้มาเกิิดแล้้วปล่่อยทิ้้�งไว้้ให้้เป็็นไปตามยถากรรม ย่่อม เป็็นธรรมดาจะต้้องทุุกข์์และทรมานในกลุ่่มมนุุษย์์ที่่�อวิิชชาหลอกมานี้้� บางคนก็็รู้้สึึกตััว ว่่าถููกหลอก บางคนก็็ไม่่รู้้จำพวกที่่�ไม่่รู้้ก็็ตกเป็็นทาส หรืือเป็็นขี้้�ข้้าของอวิิชชาต่่อไป บาง คนรู้้ว่่าถููกหลอกก็็พยายามปลีีกตััวออกห่่าง ไม่่หลงติิดตามมัันอีีกต่่อไป และพยายามหา ทางออกจากป่่าคืือกิิเลสและกองทุุกข์์ด้้วยกำลัังสติิปััญญาของตน จึึงเกิิดมีีบุุคคลเอกขึ้้�น ในโลก ท่่านสามารถหาทางออกจากป่่าได้้สำเร็็จ บุุคคลผู้้นั้้� นก็็คืือ องค์์สมเด็็จพระสััมมา สััมพุุทธเจ้้า แห่่งเราทั้้�งหลายนั่่�นเอง หลัังจากพระองค์์ได้้แสวงหาทางพ้้นทุุกข์์ จนได้้ตรััสรู้้ เป็็นพระสััมมาสััมพุุทธเจ้้าแล้้วอาศััยพระมหากรุุณาธิิคุุณของพระองค์์ที่่�มีีต่่อเวไนยสััตว์์ทั้้�ง หลาย จึึงได้้พยายามชี้้�แจงแสดงธรรมเพื่่�อช่่วยปุุถุุชนคนหนาที่่�กำลัังพากัันลุ่่มหลงอยู่่ในป่่า คืือ กิิเลส และกองทุุกข์์ให้้เจริิญรอยตามพระยุุคลบาทของพระองค์์ พระองค์์ทรงตรััสสอน พวกเราทั้้�งหลายว่่า:- “เพราะอวิิชชาแท้้ ๆ จึึงทำให้้พวกเรามาทนทุุกข์์ทรมานอยู่่�ในกลางป่่านี้้� อััน เต็็มไปด้้วยอัันตราย ตถาคตได้้พยายามแสวงหาทางด้้วยความยากลำบากเป็็นเวลา ร่่วม ๖ ปีี จึึงเป็็นผลสำเร็็จ ท่่านทั้้�งหลายจงตามพระตถาคตมาเถิิด เราจัักพาท่่านทั้้�ง

90 หลายกลัับไปสู่่�บ้้านเกิิดเมืืองนอนของท่่าน พวกท่่านจะได้้หมดทุุกข์์ ไม่่ต้้องมาหลงวน เวีียนอยู่่�ในป่่านี้ ้�อีีกต่่อไป แต่่หนทางที่่�จะเดิินไปสู่่�บ้้านเดิิมของท่่านนั้้�น อาจจะมีีการขึ้้�น เขาลงห้้วยบ้้าง เต็็มไปด้้วยอุุปสรรคทั้้�งหลาย จงพยายามใช้้ขัันติิความอดทนให้้มากๆ อย่่าละความเพีียร เพราะผู้้ที่่�ละความเพีียร จะไม่่มีีทางไปถึึงจุดหุมายปลายทางได้้เลย” พวกเราทั้้�งหลายได้้ชื่่�อว่่าเดิินตามรอยพระยุุคลบาทของพระองค์์ แต่่บางคน ก็็ยัังดื้้�อรั้้�นไม่่ยอมเดิินไปตามทางที่่�พระองค์์ทรงชี้้�แนะให้้ จะพากัันเฉออกนอกทางอยู่่ เรื่่�อย ทั้้�งนี้้�เพราะทางที่่�พระองค์์ทรงชี้้�แนะให้้นั้ ้� น มัันเป็็นทางทวนกระแสความรู้้สึึกของ มนุุษย์์ ฉะนั้ ้�นจึึงพากัันเดิินออกนอกทางอยู่่ร่่ำไป แต่่ถึึงกระนั้ ้� นพระพุุทธองค์์ก็็ยัังมีีพระ มหากรุุณาธิิคุุณช่่วยตะโกนบอกอยู่่เรื่่�อยไปว่่า “นั่่�นไม่่ใช่่ทาง พวกท่่านทั้้�งหลายอย่่าเดิิน ไปทางนั้้�น เพราะทางที่่�พวกท่่านทั้้�งหลายกำลัังเดิินไปนั้้�นเต็็มไปด้้วยอัันตราย พวกท่่าน จงเดิินมาทางนี้้�” แต่่ถึึงกระนั้ ้� นพวกเราทั้้�งหลายก็็ยัังพากัันเดิินออกนอกทางไปตกเหวตก บ่อกััน ่ก็นัับจ ็ ำนวนไม่น้่อ้ย ทั้้�งนี้้�เพราะอาศััยความดื้้อ�รั้้�นที่่�มัันติิดมาในสัันดานจนเป็็นความ เคยชิิน ด้้วยลุุอำนาจแห่่งความสุุขอัันน้้อยนิิด ซึ่่�งพระองค์์เปรีียบด้้วยน้้ำหวานที่่�เจืือด้้วยยา พิิษอุุดมไปด้้วยสีี กลิ่่�น รส ให้้คุุณน้้อยแต่่ให้้โทษอย่่างมหัันต์์ มนุุษย์์ปุุถุุชนได้้ชื่่�อว่่าเป็็นผู้้ กระหาย เมื่่อ�มาพบน้้ำอัันประกอบด้้วยสีี กลิ่่น�รส อัันชวนให้ดื่่้ �ม ก็พ็ากัันดื่่�มเอาดื่่�มเอาโดย มิิได้้พิินิิจพิิจารณาให้้ดีีจึึงพากัันถึึงซึ่่�งความตาย หรืือได้้รัับทุุกข์์เจีียนตายก็็มีี พระพุุทธองค์์ทรงสอนมากที่่�สุุดก็็คืือเรื่่�อง “อนิิจจััง ทุุกขััง อนััตตา” แต่่พวกเราก็็ ไม่่พากัันใส่่ใจ จึึงพากัันโศกเศร้้าพิิไรรำพัันกัันอยู่่ในปััจจุุบัันนี้้� ด้้วยอำนาจแห่่งความยึึดถืือ ว่่า อยากจะให้สิ่่้ �งนั้นสิ่่ ้� �งนี้้�เป็็นไปตามอำนาจของเรา เมื่่อ�ไม่่ได้้ตามที่่�ตนปรารถนาก็็เป็็นทุุกข์์ ก็็พระองค์์ทรงตรััสไว้้แล้้วว่่า “อนิิจจััง ความไม่่เที่่�ยงเขาก็็เป็็นไปตามธรรมชาติิ ของเขาอยู่่�เช่่นนั้้�น แม้้พระพุทุธเจ้้าจะบัังเกิดขึ้้ ิ �นหรืือไม่่ก็ต็าม ธรรมะคืือกฎอนิจจัิ ังก็็เป็็น ของเขาอยู่่�อย่่างนั้้�น เราจะไปบัังคัับเอาตามใจของเรานั้้�นย่่อมไม่่มีีทาง” ใครขืืนคิิดเช่่น นั้ ้� น พระอาจารย์์ของข้้าพเจ้้าคืือ หลวงพ่่อชา ท่่านอุุปมาว่่า “ก็็ไม่่ผิิดอะไรกัับคนที่่�ร้้องไห้้ อยากจะให้้ไก่่เป็็นเป็็ด หรืืออยากจะให้้เป็็ดเป็็นไก่่ แม้้เขาจะร้้องไห้้ไปจนตายหรืือตาย ไปแล้้วมาเกิิดอีีกเป็็นร้้อยชาติิ พัันชาติิฯ ก็็ไม่่มีีทางที่่�จะให้้ไก่่เป็็นเป็็ดหรืือให้้เป็็ดเป็็น ไก่่ได้้เลย ใครขืืนคิิดเช่่นนั้้�น ศรีีธััญญาคงรัักษาไม่่ไหวแน่่ ๆ” ข้้าพเจ้้าอารััมภกถามาเสีียยืืดยาวราวกัับว่่าเป็็นผู้้แตกฉานในอรรถในธรรม เปล่่า! หามิิได้้...ข้้าพเจ้้าก็็เขีียนไปตามความรู้้แบบพระบ้้านนอกหรืือพระป่่าองค์์หนึ่่�งเท่่านั้ ้� นเอง ไม่่ได้วิ้ิเศษวิิโสอะไร ข้้าพเจ้้าก็ยัั็งอาศััยพระธรรมคำสั่่�งสอนของพระพุทุธองค์์ เพื่่อ�มาใช้้เป็็น

91 ยารัักษาโรคตััวเองอยู่่เป็็นประจำ เพราะข้้าพเจ้้าก็็ได้้ชื่่�อว่่าเป็็นคนขี้้�โรคคนหนึ่่�ง เหมืือนกััน กัับท่่านทั้้�งหลาย แต่่ก็็อาศััยยาชื่่�อ “ธรรมโอสถ” ของพระพุุทธองค์์ มาบรรเทาจึึงพอมีีแรง มาเขีียนพรรณนาถึึงสรรพคุุณยาชื่่�อธรรมโอสถของพระพุุทธเจ้้า เพื่่�อให้้เราทั้้�งหลายได้้รู้้ เผื่่�อใครสนใจจะได้้แสวงหามาทดลองดููบ้้าง ข้้าพเจ้้าก็็เป็็นอีีกคนหนึ่่�งที่่�ตกอยู่่ภายใต้้กฎอนิิจจัังดัังพระองค์์ตรััส เพราะหลัังจาก ได้้พัักอยู่่ที่่�วััดป่่าแห่่งหนึ่่�งซึ่่�งอยู่่ในเขตจัังหวััดชลบุุรีีหลายครั้้�งหลายครา จนระยะหลัังสุุด ประมาณเดืือนเมษายน ๒๕๒๗ ก็็มีีเหตุุที่่�จะต้้องออกจากวััดทั้้�ง ๆ ที่่�ใจของข้้าพเจ้้ายัังไม่่ อยากจะจากไปเลย แต่่ทั้้�งนี้้�ก็็คงจะเป็็นเพราะ “ไก่่ไม่่ยอมเป็็นเป็็ดหรืือเป็็ดไม่่ยอมเป็็นไก่่” นั่่�นเองกระมััง “อนิิจจััง” จึึงปรากฏขึ้้�น เพราะวัันหนึ่่�งสาระได้้เดิินมาหาข้้าพเจ้้าแล้้วพููดว่่า “เพื่่�อนรััก! เราเห็็นทีีจะต้้อง ออกไปจากวััดนี้้�แล้้วนะ” ข้้าพเจ้้ารู้้สึึกแปลกใจ จึึงได้้ถามไปว่่า “อ้้าว!...ทำไมล่่ะ มีีธุุระ อะไรจำเป็็นมากหรืือ?” สาระ: เปล่่า! แต่่เราก็็จำเป็็นต้้องไป ข้้าพเจ้้า: ผมยัังไม่่เข้้าใจเลยสาระว่่า ทำไมอยู่่ ๆ ก็็จะมาชวนกัันออกจากวััดเสีียแล้้ว หรืือว่่าอยากจะออกเที่่�ยววิิเวกอีีก ยัังไม่่เบื่่�อหรืือ ก็็ไหนเห็็นว่่าจะอยู่่เพื่่�อ ศึึกษาพระไตรปิิฎกสัักปีีไงล่่ะ.. สาระ: ใช่่...แต่่ตอนนี้้�ฉัันเปลี่่�ยนใจแล้้ว ข้้าพเจ้้า: ผมงงจริิง ๆ สาระ ที่่�คุุณพููดมา คุุณจะพููดให้้ผมเข้้าใจหน่่อยไม่่ได้้หรืือว่่าเป็็น เพราะเหตุุใด อยู่่ ๆ ก็็ปุ๊๊�บปั๊๊� บจะไปเสีียแล้้ว สาระ: ตอนนี้้�ฉัันไม่่มีีเวลาพอที่่�จะเล่่าอะไรให้้เธอฟััง ว่่าแต่่ว่่าเธอจะอยู่่หรืือจะไป กัับฉัันล่่ะ ข้้าพเจ้้า: โธ่่...! สาระทำไมต้้องพููดอย่่างนั้้�นด้้วยล่่ะ ก็็เราเคยตกลงกัันแล้้วมิิใช่่หรืือว่่า เราจะไปที่่�ไหนก็็ไปด้้วยกััน สาระ: ก็็ไม่่รู้้ล่่ะ ก็็เห็็นเธอพููดเหมืือนกัับยัังไม่่อยากจะจากที่่�นี่่�ไปอย่่างนั้้�นแหละ ฉััน ก็็เลยไม่่อยากจะบัังคัับแต่่ถึึงจะยัังไง พรุ่่งนี้้�ฉัันก็็เตรีียมตััวจะออกเดิินทาง แล้้วนะ ข้้าพเจ้้าไม่่รู้้จะพููดอย่่างไร ได้้แต่่งง ในขณะนั้ ้� นข้้าพเจ้้านึึกสิ่่�งหนึ่่�งขึ้้�นมาได้้ สิ่่�งนั้ ้� นก็็ คืือ คุุณแม่่จิิตตะ ซึ่่�งเป็็นโยมแม่่ของสาระ ตอนนั้ ้� นกำลัังปฏิิบััติิธรรมอยู่่ที่่�วััด ด้้วยหวัังว่่าจะ อยู่่ใกล้้พระลููกชาย เพื่่�อเป็็นกำลัังใจในการปฏิิบััติิธรรม ข้้าพเจ้้าคิิดว่่ายัังไง ๆ คุุณแม่่จิิตตะ

92 ก็็คงไม่่ยอมให้ส้าระไปแน่่ แต่ก็่ ยัั็งไม่่แน่่ใจจึึงได้ถ้ามสาระขึ้้นว่�่า “เออ...นี่่� สาระ แล้้วโยมแม่่ ของคุุณล่่ะว่่าอย่่างไร จะยอมหรืือ หรืือว่่าตกลงกัันแล้้ว” สาระ: เปล่่าหรอก โยมแม่่ยัังไม่่รู้้เรื่่�องอะไรเลย และตอนนี้้�โยมแม่่ก็็ไม่่อยู่่ด้้วย เห็็น บอกว่่าจะไปพัักอยู่่ที่่�บ้้านสัักหนึ่่�งอาทิิตย์์ ข้้าพเจ้้า: แล้้วคุุณคิิดว่่า โยมแม่่ของคุุณจะยอมให้้คุุณไปหรืือ? สาระ: ถึึงจะยอมหรืือไม่่ยอม มัันก็็ช่่วยไม่่ได้้เสีียแล้้ว เราคิิดว่่าจะไปพบโยมแม่่ที่่� บ้้านเสีียก่่อน ก่่อนที่่�จะไป ว่่าแต่่เธอล่่ะ ตััดสิินใจแล้้วหรืือยััง? ข้้าพเจ้้า: โธ่่! สาระไม่่น่่าถามเลย... สาระ: ก็็แสดงว่่าเธอตกลงไปกัับฉััน ถ้้ายัังนั้้�นพรุ่่งนี้้� โอ้้! พรุ่่งนี้้�ยัังไม่่ไปก่่อนเรา จำเป็็นต้้องขึ้้�นไปเขาใหญ่่ เพื่่�อกราบลาท่่านอาจารย์์ของเราเสีียก่่อน ข้้าพเจ้้า: เออ จริิงซิิ เห็็นโยมแม่่ของคุุณบอกว่่าท่่านรัักคุุณเหมืือนพระน้้องชาย จริิง ๆ ฉะนั้้�นก่่อนจะไปก็็ควรจะไปกราบท่่านบ้้าง เผื่่�อบางทีีท่่านอาจจะมีี อะไรแนะนำ เช้้าวัันรุ่่งขึ้้�นหลัังจากฉัันอาหารเสร็็จ สาระก็็ชวนข้้าพเจ้้ามานั่่�งเป็็นเพื่่�อนที่่�ศาลา อัันเป็็นสถานที่่�รัับแขกของพระเมื่่�อเวลามีีโยมมาเยี่่�ยม ข้้าพเจ้้าก็็ยัังไม่่รู้้เหมืือนกัันว่่าสาระ เขาจะพามาพบใคร แต่่ไม่่นานข้้าพเจ้้าก็็เห็็นอุุบาสิิกาคนหนึ่่�งกำลัังเดิินออกมาจากทาง โรงครััว และเข้้าไปนั่่�งในศาลาตรงหน้้าข้้าพเจ้้าและสาระ อุุบาสิิกาคนนั้ ้� นก็็ไม่่ใช่่ใครที่่�ไหน ที่่�แท้้ก็็คืือคุุณโยมลิินนา ซึ่่�งเป็็นโยมน้้าของท่่านสาระนั่่�นเอง เมื่่�อคุุณโยมลิินนากราบพระ เสร็็จ สาระจึึงพููดขึ้้�นเป็็นคนแรกว่่า “โยมน้้า...พรุ่่งนี้้�อาตมาจะจากโยมน้้าไปแล้้วนะ” โยมลิินนา: ไปไหนคะ? สาระ: อาตมาก็็ยัังไม่่รู้้เหมืือนกััน โยมน้้า โยมลิินนา: ท่่านว่่าอะไรนะคะ... พููดดััง ๆ ให้้โยมน้้าเข้้าใจหน่่อยซิิ สาระ: อาตมาจำเป็็นต้้องไปจากที่่�นี่่� โยมน้้า วัันนี้้�จึึงอยากบอกลาโยมน้้าก่่อนที่่� จะไป พอสาระพููดมาถึึงตอนนี้้� ใบหน้้าของคุุณโยมลิินนาได้้เปลี่่�ยนไปอย่่างเห็็นได้้ชััด ดวงตาทั้้�งคู่่แดงกล่่ำทำท่่าจะร้้องไห้้ เพราะเสีียงที่่�สาระพููดออกมานั้ ้� นแผ่่วเบาเกืือบจะไม่่ ได้้ยิินก็็ว่่าได้้ ไม่่ต้้องบอกข้้าพเจ้้าก็็พอจะรู้้ว่่าเขากำลัังมีีความคัับแค้้นใจ จนแทบจะพููด อะไรไม่่ออก คุุณโยมลิินนาได้้ถามสาระต่่อไปด้้วยใบหน้้าอัันเศร้้าว่่า “ท่่านจะกรุุณาเล่่า รายละเอีียดให้้โยมน้้าฟัังหน่่อยไม่่ได้้หรืือ ว่่ามีีอะไรเกิิดขึ้้�นกัับท่่าน”

93 สาระ: เรื่่�องมัันยาว โยมน้้า เอาไว้้ให้้อาตมากลัับมาจากบนเขาเสีียก่่อน แล้้วจะเล่่า ให้้โยมน้้าฟััง และอาตมาคิิดว่่าพรุ่่งนี้้�จะไปที่่�บ้้านเพื่่�อพบและบอกลาโยมแม่่ ด้้วย จึึงคิิดว่่าให้้โยมน้้าไปคอยพบอาตมาที่่�บ้้านพรุ่่งนี้้�จะดีีกว่่า โยมลิินนา: ถ้้าอย่่างนั้้�นพรุ่่งนี้้�โยมน้้าจะไปคอยอยู่่ที่่�บ้้านนะคะ หลัังจากนั้ ้� นข้้าพเจ้้าก็็ขึ้้�นเขากัับสาระเพื่่�อร่่ำลาท่่านอาจารย์์ เมื่่�อไปถึึงท่่านก็็ตกใจ เมื่่�อรู้้ว่่าสาระกัับข้้าพเจ้้าจะต้้องจาก ซึ่่�งท่่านก็็บอกว่่า “ผมไม่่เคยนึึกเคยฝัันมาก่่อนเลยว่่า เรื่่�องมัันจะใหญ่่โตถึึงกัับสาระจะต้้องออกจากวััด” ข้้าพเจ้้านึึกในใจในขณะนั้ ้� นว่่า นี่ ่� ก็็แสดงว่่าท่่านอาจารย์์มหาทิินท่่านรู้้อะไรเยอะทีี เดีียว และท่่านได้้พููดกัับสาระต่่อไปว่่า “สงสารแต่่โยมแม่่ ต้้องโดนมรสุุมอย่่างไม่่รู้้ตััว แล้้ว โยมแม่่รู้้เรื่่�องหรืือยััง” สาระ: รู้้แต่่โยมน้้า คิิดว่่าพรุ่่งนี้้�จะไปพบโยมแม่่ที่่�บ้้าน ซึ่่�งท่่านอาจารย์์ก็็ได้้แต่่ถอนใจ และแสดงออกซึ่่�งความรัักและความสงสารท่่าน สาระอย่่างเห็็นได้้ชััด วัันนั้้� นกว่่าเราจะได้้กลัับลงมาก็็เย็็น และคืืนนั้ ้� นทั้้�งข้้าพเจ้้าและสาระ แทบจะไม่่ได้้พัักผ่่อนก็็ว่่าได้้ เพราะมีีพระเพื่่�อนอีีกองค์์หนึ่่�ง เราได้้คุุยกัันหลายเรื่่�อง ในที่่�สุุด พระเพื่่�อนองค์์นั้ ้� นก็็ตกลงจะไปเป็็นเพื่่�อนกัับเราอีีกองค์์ คนเราจะเห็็นน้้ำใจกัันก็็ตอนเมื่่�อตกทุุกข์์ได้้ยากนี่่�แหละถ้้าหากเป็็นเพื่่�อนที่่�รัักกััน จริิง แต่่ส่่วนมากคนเรามัักจะคบกัันเพื่่�อหวัังประโยชน์์ จึึงหามิิตรที่่�แท้้จริิงได้้ยาก พอเห็็น ฝ่่ายหนึ่่�งลำบาก ฝ่่ายหนึ่่�งก็็ทิ้้�ง สมจริิงดัังคำกลอนที่่�ใครก็็ไม่่ทราบแต่่งไว้้ว่่า:- เมื่่�อมั่่�งมีี มวลมิิตร มาหมายมอง เมื่่�อมััวหมอง มิิตรมอง เหมืือนหมููหมา เมื่่�อไม่่มีี มิิตรไม่่ มุ่่งมองมา เมื่่�อมอดม้้วย แม้้หมููหมา ไม่่มามอง นี้้�เป็็นคำกลอนที่่�มีีคติิดีีมาก ในทางพระพุุทธศาสนาก็็มีีการสอนในเรื่่�องคบมิิตร เป็็นอัันมาก ดัังเช่่นในมงคลสููตรพระองค์์ตรััสว่่า “อย่่าคบคนพาล ให้้คบแต่่บััณฑิิต” ที่่� นี้้�เราจะรู้้ได้้อย่่างไรว่่า ใครเป็็นพาลใครเป็็นบััณฑิิต ก็็มีีพระพุุทธภาษิิตอยู่่ว่่า “คนพาลมีี ลัักษณะ ๓ คืือ คิดชั่่ ิว�ทำชั่่ว�พููดชั่่ว�บััณฑิิตก็มีีลั็ ักษณะ ๓ เช่่นกััน คืือ คิดดีี ิ พููดดีีทำดีี” นี้้�ข้้าพเจ้้ากล่่าวเพีียงย่่อ ๆ เพื่่�อเป็็นหลัักตััดสิินง่่าย ๆ ในการที่่�คบหาสมาคมกัับคน แต่่ในสููตรเดีียวกััน ก็มีีพร ็ะพุทุธภาษิิตตรััสเป็็นทำนองให้อภัั ้ ยโทษ แก่่คนพาลที่่�คิิด กลัับใจ ดัังพระองค์์ตรััสว่่า:-

94 “คนพาลเมื่่�อรู้้ตััวว่่าเป็็นพาล ก็็พอเป็็นบััณฑิิตกัับเขาได้้บ้้างในเพราะเหตุุนั้้�น แต่่คนพาลสำคััญตนว่่าเป็็นบััณฑิิตนี่่�ซิิ เรากล่่าวว่่าเป็็นพาลแท้้” นี่ ่� ก็็แสดงว่่าพระองค์์ ทรงเต็็มเปี่่�ยมไปด้้วยพระมหากรุุณาธิิคุุณ ยิินดีีให้้อภััยโทษแก่่คนชั่่�วที่่�คิิดกลัับตััวมาเป็็น คนดีีและทรงยกย่่องว่่าพอเป็็นบััณฑิิตกัับเขาได้้ ซึ่่�งเป็็นพระมหากรุุณาธิิคุุณที่่�หาประมาณ มิิได้้ ซึ่่�งพวกเราทั้้�งหลายโดยเฉพาะผู้้นำที่่�เป็็นพ่่อคนแม่่คน ควรจะสำเหนีียกไว้้บ้้างก็็จะดีี เพราะบางทีีเราเห็็นเด็็กหรืือผู้้อยู่่ใต้้บัังคัับบััญชา ทำอะไรผิิดเล็็ก ๆ น้้อย ๆ ก็็คอยแต่่จะ ปรัักปรำลงโทษให้้ได้้ โดยมิิได้้พิินิิจพิิจารณาให้้ดีีเสีียก่่อน ความจริิงทุุกคนไม่่ได้้เจตนา หรืือตั้้�งใจจะทำความชั่่�วกัันหรอก แต่่อาศััยเหตุุบางสิ่่�งบางอย่่างบัังคัับให้้เขาทำ หากจะพููด เป็็นภาษาพระเสีียหน่่อยก็็ได้้ว่่า เพราะไม่่รู้้เท่่าทัันกิิเลส จึึงเป็็นเหตุุให้้เขาทำความชั่่�ว ไม่่มีี ใครที่่�ไม่่กลััวความผิิด แต่่ที่่�ทำไปก็็เพราะความรู้้เท่่าไม่่ถึึงการณ์์ มิิฉะนั้ ้� น คนที่่�รู้้สึึกตััวกลััว ความผิิด แล้้วคิิดกลัับเนื้้�อกลัับตััว จึึงเป็็นบุุคคลที่่�น่่าสรรเสริิญและควรแก่่การให้้อภััยโทษ เป็็นอย่่างยิ่่�ง พระองค์์ทรงเล็็งเห็็นประโยชน์์ดัังนี้้�กระมััง จึึงได้้ประทานพระพุุทธโอวาทแก่่ ภิิกษุุทั้้�งหลายว่่า “ผู้้ที่่�ทำอะไรผิิดควรได้้รัับการตัักเตืือนก่่อน ๓ ครั้้�ง อย่่าพึึงไปปรัักปรำ ลงโทษเขาเลยทีีเดีียว เปิิดโอกาสให้้เขากลัับเนื้้�อกลัับตััวเสีียก่่อน ด้้วยการตัักเตืือน ด้้วยไมตรีีจิิตอัันประกอบไปด้้วยเมตตา เมื่่�อเตืือนถึึง ๓ ครั้้�งแล้้วเขาไม่่เชื่่�อจึึงควรได้้รัับ พิิจารณาโทษตามความเหมาะสม” พระพุุทธดำรััสนี้้�แสดงให้้เห็็นว่่า พระองค์์ทรงมีีพระมหาเมตตากรุุณาต่่อเวไนย สััตว์์อย่่างหาประมาณมิิได้้ อัันพวกเราทั้้�งหลายควรระลึึกนึึกถึึงพระมหากรุุณาธิิคุุณของ พระองค์์อย่่าให้้ขาด แล้้วพยายามประพฤติิปฏิิบััติิตามพระพุุทธโอวาท พวกเราก็็จะ แคล้้วคลาดจากภััยภยัันตราย ได้้รัับความสุุขกายสุุขใจตามสมควรแก่่การปฏิิบััติิของแต่่ละ ท่่านแต่่ละคน หลัังจากข้้าพเจ้้ากัับสาระและพระเพื่่�อนอีีกองค์์ได้้ตกลงกัันแล้้ว เช้้าวัันรุ่่งขึ้้�นหลััง จากฉัันเสร็็จ เราก็็เตรีียมตััวออกเดิินทาง ซึ่่�งจุุดหมายของพวกเราจุุดแรกก็็คืือภาคใต้้ แต่่ ก่่อนที่่�จะไปสาระได้้พาข้้าพเจ้้าและพระเพื่่�อนอีีกองค์์ไปแวะที่่�บ้้านโยมแม่่เขาก่่อน แต่่ เพราะโยมแม่่ของสาระไม่่อยู่่ เราจึึงเลยไปที่่�บ้้านคุุณโยมลิินนาซึ่่�งเป็็นโยมน้้าของสาระ และกำลัังคอยพวกเราอยู่่พอดีีคุุณโยมลิินนาคงอยากจะรู้้เรื่่�องเต็็มทีีจึึงรีีบถามสาระทัันทีี โดยไม่่รอให้้ชัักช้้าเสีียเวลา ทั้้�งน้้ำมููกน้้ำตาก็็ทำท่่าจะไหลคล้้ายคนเป็็นหวััด (ทั้้�ง ๆ ที่่�ตอน นั้ ้� นเป็็นเดืือนเมษายน) ซึ่่�งสาระก็็ได้้พููดอะไรเยอะแยะ สรุุปแล้้วล้้วนแต่่เป็็นธรรมฝ่่ายดำ เพราะเป็็นเหตุุนำทุุกข์์มาให้้ทั้้�งสองฝ่่าย คุุณโยมลิินนาได้้พููดด้้วยใบหน้้าอัันคลอด้้วยน้้ำตา