1. 1961 ж. Қазақстанның басшысы болып Д.Қонаев тағайындалды. СОКП OK пленумның 1964 жылы Н.С.Хрущев босатылып, Орталық Комитеттің бас хатшысы болып Л.И.Брежнев, ал үкімет басшысы болып А.И.Косыгин сайланды. Өнеркэсіп пен ауылшаруашылық өндірісі өсімінің орташа көрсеткіштері өсті. Республика КСРО-ң аса ірі өнеркәсіптік аймақтарының біріне айналды.Халық шаруашылық кешені жоспарлы экономиканы енгізді. 1970-1985 жж. республиканың индустриалдық қуаты белгілі бір мөлшерде өсті. Қазақстан өнеркәсібі құрлымдық жағынан шикізаттық бағыты байқалды. Республика өнеркәсібін бақылап отырған одақтық ведомствалар республикалық бюджетке, элеуметтік инфрақұрлымның дамуына, ұлттық жұмысшы кадрларды дайындауға, қоршаған органы қорғауға қаржы бөлген жоқ. Ауылшаруашылығына капитал салу үнемі өскенімен, оның энергетикалық қуаты тұрақты түрде азайды. XX ғ. 70 жж. шаруашылықты жүргізудің, жоспарлаудың жэне ынталандырудың механизмдерін жақсартуға тырысушылық болса да, қажетті тиімділік келген жоқ. Басқарудың экономикалық емес командалык әдістері еңбекшілерді өндірістен жатсындырды, шаруаға қырсыздықты, ысырапты және өз бетінше жұмыс істей алмаушылықты туғызды. Осы жылдары тіршіліктің дамуы КОКП-нің өзінің мэні жағынан экстенсивті және халыкқа қарсы экономикасы қүлдырап, жүйенің түбегейлі қиратылуын талап етті. 100
2. Қазақстан шикізат көзі ретінде қаралып, соғыстан зардап шеккен аудандарды қалпына келтіру базаларының біріне айналды. Осыған қарамастан социалистік экономиканы нығайту негізінде бірнеше бағыттар белгіленді. Олар: Ауыр өнеркэсіп, эскери өнеркэсіп комплексін дамыту; Одақтық республикалар эконом икасын орталықтан басқару; Еңбеккерлердің еңбек етуге ынтасын арттырудың орнына мэжбүрлеу эдістерін қолдану. Ауыл шаруашылығындағы қиындықтардан арылу мақсатында 1946 ж. желтоқсанында КСРО Министрлер Кеңесі КСРО-ның шығыс аудандарында егін егетін жер көлемін ұлғайту жөнінде қаулы қабылдады. Бірақ республика ауыл шаруашылығы халықтың азық-түлікке, өндірістің шикізатқа сұранысын канағаттандыра алмады. 50-шы жылдардың ортасынан Қазақстанның индустриялық дамуының негізгі бағыттары 1956 ж, КОКП-ның XX съезінде қабылданған халық шаруашылығын дамытудың 6-шы бесжылдық, 1959 жылғы XXI съезде қабылданған 1959-1965 жылдарға арналған жетіжылдық жэне 1966 ж. XXIII съезде қабылданған 8-ші бесжылдық жоспармен белгіленді. Материалдық-техникалық база нығайды. Ауылшаруашылық машиналары бөлшектерін шығаруға мамандандырылып, егін шаруашылығы мен мал шаруашылығындағы жұмыстардың механизацияландырылуын қамтамасыз ететін жаңа машиналар мен жабдыктар шығарыла бастады. Ауылдың мүқтаждығына қаражат бөлу 1965 жылдан кейін өсті. Бірақ, қабылданған шешімдер экономикалық өзгертулерге экелмеді. Соңғы еңбектің 101
нэтижелерінен шаруашылық, өгейсіреу экономикалық мүдцелерді қысым жасау созылды. Ауылшаруашылықты интенсификациялауға, шаруашылықтың тиімді әдістерін қолданудың орынына көбінесе қымбат шаралар қолданылды. Осылай, Қазақстанға 1968 жылда 16 мың комбайыншылар жэне Кеңес эскердің мыңдаған қызметшілерінің басқа республикаларынан жіберілді. Бұл өнім қазір ешкімнің көмегінсіз себіліп жэне жиналып алынады. 1965 жылғы шараушылық реформасының концепциясына қарсы 70 жылдардың басында шаруашылық реформасы ауыса бастайды, 60-шы жылдардың ортасында басталған, экономиканың аграрлық секторында әкімшілік эдіс билігі күшейді. Колхоздың өзін-өзі басқаруын демократияландыру процесс! бұрмаланып, колхоздар жэне совхоздардың қаржы-шаруашылық қызметіне партиялық, атқарушы жэне әкімшілік органдар тарабынан бақылау күшейтіледі, Командалық-әкімшілік билік әдісі экономиканы, экономикалық стимулды елемеу, экстенсивті дамыту, мемлекеттік түрдегі меншік үстемдігі, жүмысшылырды өндірістен жатсыну, орталықтың диктаты Қазақстанның экономикасын 80-шы жылдардың ортасында дағдарысқа экелді. 102
21. ДС. 1965-1985 жылдар Тоқырау, мәденижәне ¥ л тты қ саясат. 1. Қазақстанда КСРО-ның басқаруындағы ұлттық саясат. 2. Тоқырау жылдарындағы Қазақстан мэдениеті. 1. КСРО 1922 жылы негізінен біртұтас мемлекетке айналған. Ондагы одақтас республикалар шектелген қүқықтары автономия сияқты дамыды, ал үлттық саясатта интернационализм доктринасы. Интернационализм түйықталған догматикалық, идеологиялық шеңберлерде болды. Интернационалдық тэрбиені жақсарту жолымен барлық үлттық мәселелерді шешуге болады деп есептеді. Мұндай бағыттағы тәрбие нақты өмірде интернационализм идеяларын насихаттауымен шектелді. Интернационалдық тэрбиенің мағынасы ұлттық саясатты ауыстырып, алмастырды. Қоғамдық-саяси өмірде европоцентристік идеялар басым болды. КСРО халықтары мен ұлттарының дамуындағы орыс мэдениетінің рөлін асыра бағалау күшейді.Қазақ халқының ұлттық мэдениетінің аясы жылдан жылға тарылып, тіпті ұлттық территорияға қауіп төнген жағдайлар орын алды.¥лттық мэселелердің бэрі тек интернационалдық тәрбиені жақсарту арқылы шешіледі деген түсінік негізінде ұлыдержавалық шовинизм жатты. ¥лттық салт-санадан гөрі кеңестік салт-сана үстемдікке ие болып, көбірек дәріптелді. Біздің тарихымыздың бөліп алуға болмайтын бөлігі болып табылатын көшпелілік өркениеті мен шығыс мэдениетінің бүкіл қабаты жауып тасталды, 103
адамдардың тарихи санасын жою процесі жүрді. 1917 жылдың Қазан төңкерісіне дейінгінің бәрін табандылықпен ұмытуға мэжбүр етілді. Республикадағы кең насихатталатын қос тілдік жеткіліксіз болды. Республикада Орыс тілін республикада қазақтардың 60% -і меңгерсе, қазақ тілін орыстардың 1% нен де азы меңгердІ. Қазақ тілі тек тұрмыстық саламен шектеліп, іс жүргізуде, мемлекеттік, дипломатиялық, эскери өмірде, жоғары мектептерде қолданылмады. Ол іс жүргізу тұрмыстық саламен шектеле қызмет көрсетпеді, жоғарғы мектепті, мемлекеттік, дипломаттық, әскери өмірді. Кітаптың 95% орыс тілінде басылды, теледидар хабарларының 70% эфирге орыс тілінде шықты. 1979 жылы жазда Целиноградта болған оқиға ұлттық қатынастардағы ұлғая түскен қарамақайшылықтардың көрінісі. Қазақстанда неміс автономиялы облысын құру туралы шешім 1979 жылы көктемде КОКП ОК Саяси Бюросының мәжілісінде республиканың үкіметі мен Жоғарғы Кеңесінің келісімінсіз қабылданды. Бұл жағдайлар кеңес адамдарының бойында самарқаулық, сенімсіздік, маскүнемдік секілді жағымсыз қылықтар туғызды. 2. Қазақстанда тіл саясатында кемсітушілік болды. ¥лт саясатындағы бұрмалаулар, саяси ахуалдың қаталдандырылуы, еркін ой-пікір айтуға өкіметтің төзбеушілігі, әсіресе зиялылар арсында наразылық туғызды. Осылай, «Жас Тұлпар» 1963 жылы Мәскеуде қазақ студенттерінің бірінші бейресми бірлестігі пайда 104 Ф t
t болды. «Жас Тұлпар» белсенді мүшелері болған: М. Әуезов, Б. Тайжанов, А. Қадыржанов. Осындай ұйымдар басқа қалаларда да дамыды: Ленинградта, Киевте, Алматыда, Одессада, Ригада, Павлодарда, Қарағандыда, Целиноградта, Семипалатискте, Шымкенте жэне т.б. Нэтижесіндеп «Жас Тұлпар» үйреншікті емес студенттік қозғалысқа айналып кетті. Партиялық-мемлекеттік құрлым қызметінің 70- 80 жж.өзекті багыты ұлтшылдыққа, жершілдіктің көрністеріне және патриархалдық құрлысты дэріптеуге қарсы күрес болды. Өзгеше ойлаудың барлық түрі қудаланды. Өмір сүріп отырған жүйенің идеологиясы мен жаттанды догмаларына сай келмейтін өз көзқарастарын әдебиет пен өнер шығармаларында бейнеленген интеллигенцияның өкілдері қудалауға ұшырады. Мысалы, ақын О.Сүлейменовтың «Аз и Я» деген кітабына ұлшылдық, пантюркистік шығарма жэне орысқа қарсы деп айыптады. Мэдени дамуда табыстар мен қайшылықтар қатарласа жүрді. Кеңестік насихат ұлттық мәдениеттің гүлденуі туралы, тұтас алғанда кеңес мәдениетінің интернационалдануы жөніндегі тезисті үнемі қуаттады. 22. ДС. Қазақстан қайта қүру кезеңінде. 1. Қазақстандағы қайта құрудын кезеңдері 2. 1986 жылы Қазақстандағы желтоқсан оқиғасы. 1. Қоғамды реформалауға бағытталған элеуметэкономикалық жэне саяси шаралар жүйесі тарихқа қайта құру деген атпен енді. М.С.Горбачевтің СОКПның басшылығына келуімен байланысты. Осы курс 105
бойынша бірнеше кезеңцерді көрсетуге болады. КСРО-да қоғамды демократияландыру белгілері ретінде түсіндірлетін «қайта құру», «жариялылық», «жеделдету», «қоғамдық жаңару» курсы қабылданды. Бұл белгілі мөлшерде халықтардың ұлттық сана сезімінің қайта өрлеуіне ықпал етті. Коммунистік партия ұлтсыздандыруды, аз халықтарды мэңгүртке айналдыруда, одан кейін орыстандыруды ашық жүргізді. Бірінші кезең - 1985 жылы (ЦК КПСС сэуір пленумы) - 1987 жылы жеделдету бағытын жүзеге асыруға кіріскен. Ол нэтиже берген жоқ, себебі ғылыми концепциясыз, анық бағдарламасыз жүргізілді. Екінші кезең - Жазда 1987 жылы - 1989 жылы мамырда. Қайта құру бағытының алғашқы кезеңінде қабылданған құжаттар «Мемлекеттік кәсіпорын туралы заң» нәтижелерін бермеді. Дағдарыстың нақты себептерін көрсете алмады, сөз жүзінде ғана салтанат құрды Үшінші кезең - 80-жылдардың соңы мен 90- жылдардың басында КСРО-да саяси идеологиялық бірлік пен біртұтастық жойыла бастады. Оның негізгі көрінісі тамыз төңкерісінен анық байқалды. Саяси жүйенің дағдарысы ел өмірінде қоғамдық-саяси жэне демократиялық өзгерістер туғызды. 1991 жылғы 25 желтоқсан КСРО-ның өмір сүруін тоқтатқандығы туралы Декларация жарияланып, Тэуелсіз Мемлекеттер Достастығы құрылды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс сессиясында «Президент сайлау жөніндегі Заң» қабылданып, Президенттік қызметке Н.Ә.Назарбаевтың кандидатурасы ұсынылды.. 106
3.1986 ж.Алматыдағы желтоқсан оқиғалары қоғамдық өмірдің барлық жақтарын демократияланыдыру идеясы сол күйінше қиял болып қалғандығын көрсетті. 1986 ж. желтоқсанда Қазақстан компартиясының ОК Пленумында Д.Қонаев қызметінен босатылады. Жаңа басшылыққа Ульянов облысында жұмыс істеп жүрген Г.Колбин тағайындалады. Ел тағдырына осыншама астамшылықпен қарау қазақ халқының абыройына, ұлттык сана-сезіміне нұқсан келтіріп, халықтың партия өкілдеріне сенімін азайтып ашықтан-ашык бас тарту және наразылық тудырған. 17 желтоқсанда студенттер жэне жұмысшы қазақ жастарының басым көпшілігі Алматының көшелеріне шықты. Халықтың бас көтеруді қан-жоса етіп, басып-жаншудың артынан қатаң репрессиялар жүргізілді. Оқиғалардың қатысушыларға қарсы қылмыстық тэртіп бойынша 99 адам сотталды, жоғары оку орындарынан тек астананың өзінде 264 студент босатылды, 758 адам комсомол қатарынан жэне 52 адам партиядан шығарылды. Елде жүргізілген Желтоқсан көтерілісін эшкерлеу науқанының насихаттык мазмұнының сорақылығы сонша, бүл этностар арасындағы жікті ашып, жасанды түрде солтүстік аймақ пен оңтүстіктің қазақтарын бір-біріне қарсы қойды. 1986 жылы «Желтоқсан оқиғасы» Қазақстан мемлекетінің ішінде үлкен ішкі ұлттык жэне элеуметтік қайшылықтар бар екенін көрсетті. 107
23. ДС. Қазақстан тәуелсіздік жолында. Қазақстанның мемлекеттігінің тарихында 1990 - 2000 жж. шартты түрде келесі кезеңдерге бөлуге болады. 1 кезең. 1990-1992 жж. Республика тэуелсіздігінің осы алғашқы кезеңінде оның дамуы мен қоғамның саяси жүйесінің реформалары мэселелері алғы шепте болды. Тэуелсіздіктің бірінші күндерінен-ақ нарықтық экономиканың құрылымының негізінде құрылған қоғамның демократиялық қүрылымы мемлекеттің саяси жэне экономикалық дамуының мақсаты болып негізделді. Демократиялық мемлекеттің қүрылымы қазақстандық қоғамның жоғарғы бәсі - адам құқығы мен еркіндігінің қорғауымен құрамдас. 1991 жылғы 10-желтоқсандыа Республика Жағарғы Кеңесінің сессиясында Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасын Қазақстан Республикасы деп өзгертілді. 1991 жылы 14-желтоқсанда Қазақстан Республиканың Жоғарғы кеңесі салтанатты түрде Қазақстан Республикасының тэуелсіздігін жариялады. 1991 жылы 16-желтоқсанда Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік теуелсіздігі жайлы» конституциялық заңын қабылдады. Бұл заң Қазақстанды тэуелсіз, демократиялық жэне қүқықтық мемлекет ретінде орнын жэне рөлін анықтады. Осыдан 16 желтоқсан ұлттық мереке Тәуелсіздік күні деп жарияланды. Саяси жүйенің ауысуы жаңа мемлекеттік символдарды талап етті. 1992 жылы 4 шілдеде Жоғарғы кеңеспен Қазақстан Республикасының жаңа рәміздері - Ту, Елтаңба,Әнұран. 1993 жылы 15 қарашада үлттық валюта - теңге еңгізілді. 108
2 кезең. 1993-1995 жж. 1993 жылы 28 қаңтарҚазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі елдің Негізгі Заңын - тэуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясын қабылдады, Қазақстан Республикасының Конституциясы барлық казақстандықтар еңбегінің жемісі болып табылады, Бұл маңызды құжаттың жобасын талқылау барлық жерде азаматтардың, әр түрлі саяси партиялар мен қозғалыстар өкілдерінің жиналыстарында, баспасөз беттерінде, теледидар мен радиода жүргізілді. Талқылау барысында бір-біріне мүлдем қарама-карсы көзқарастар да айтылды. Азаматтар мен заңгерлер талқылау барысында көптеген ескертулер мен толықтырулар енгізді. Жаңа Конституцияның ерекшелігі - оның Қазақстанды дүниежүзілік қауымдастықтың ажырамас бөлігі деп жариялауы еді. Осылайша Қазақстан халықаралық нормалар мен демократиялық жэне құқықтық мемлекет құруға бағыт алғанын барша әлемге жария етті. 1993 жылғы 8 желтоқсанда Алматы қаласында республика Жоғарғы Кеңесінің XI сессиясының екінші кезеңі өз жұмысын бастады. Сессияның жұмысына Республика Президент! Н.Ә.Назарбаев, Министрлер Кабинетінің мүшелері, облыстық өкілдер қатысты. Бүл сессияда Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату туралы шешімін жариялады. Келесі Парламент Сенат пен Мәжілістен түратын қос палаталы Парламент болды. 3 кезең. 1995-2000 жж. 1995 жылы 29 сәуПрезидент Н.Ә.Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту жөнінде бүкілхалықтық референдум өткізілді. Сайлаушылардың 95,4%-ы 109
Н.Ә.Назарбаевтың өкілеттілігін ұзартуды қолдады. Бұдан кейін экімшілік-басқару аппаратын қысқарту жэне құрылымдық оңтайландыру жөнінде батыл шаралар қолданылды. Орталық үкімет қайта құрылып сан жағынан ықшамдалды, жерлікті жердегі басқару құрылымдары қысқартылды. Нэтижесінде 1997 жылы министрліктер мен ведомстволар 50-ден 25-ке азайды. Әкімшілік ауданның 220-ның 30-ға жуығы таратылды. Әкімшілік облыстар 19-ден 14-ке кеміді. 1997 жылы 22 сэуірде Торғай, Талдықорған облыстары таратылды. 1997 жылы 3 мамырда Көкшетау, Жезқазған, Семей облыстары таратылды. Қазаргі кезеңде Қазақстанда 14 облыс бар. 1995 жылы 30 тамызда еліміздің жаңа Конституциясы қабылданды. Бұл негізгі Заңымызда республиканың экономиқалық күш-қуаты мен мүмкіндіктері ғылыми тұрғыдан тиянақталып, халықтың элеуметтік топтарына тиісті мэселелерді шешу ескерілді. 24. ДС. Қазіргі Қазақстанның ішкі және сыртқы саясаты. 1992 жылғы қаңтардың ортасына қарай Қазақстанды тэуелсіз мемлекет ретінде элемнің 30-дан астам мемлекеті таныды. Олардың арасында мынадай елдер болды; Түркия, АКД1, Қытай, Иран, Пәкстан, Швейцария, Канада. Қазақстанның тэуелсіздігін бірінші болып Түрік Республикасы таныды. Қазақстан Еуропа мемлекеттерімен өз байланыстарын жемісті дамытып келеді. 1993 жылдың 2 ақпанында Қазақстан Республикасы мен Еуропалық 110
Одақ арасында дипломатиялық қатынас орнатты. Қазақстан Республикасы Президент! мен Германия жэне Франция басшылары арасындағы келіссөздер Қазақстанның сырткы саясатындағы еуропалык бағытты жандандырды. Қазақстан дипломатиясы Азия бағытында елеулі табыстарға жетті, бұл аймақта экономикалық жағынан жақсы дамыған Қытай, Үндістан, Вьетнам, АСЕАН-ға кіретін елдер бар. Бұл жағдайда Қазақстанға планетаның осы үлкен кеңістігіндегі экономикалык даму динамикасынан қалып коймау зор маңызға ие болды. Қазақстанның азиялык Тынық мұхит процесіндегі интеграцияға араласуы оның Экономикалық Ынтымақтастық ¥йымы қызметіне катысуына маңызды жағдай туғызды. 1995 жылы Индонезия, Пэкстан, Түркия басшыларымен жоғары деңгейдегі кездесулер өтті. Қазақстанның Түркиямен байланысы кең көлемде дамыды. 111
6. ПРАКТИКАЛЫҚ (СЕМИНАР) САБАҚГАРДЫҢ ЖОСПАРЫ 1. Сабақ. Тақырыбы «Ежелгі Қазақстан» Өткізілу түрі жэне қолданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. Қазақстан энеолит дэуірінде және жаңа шаруашылық түрі; 2. Қазақстан қола дэуірінде. Үсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Қазақстан тарихы 4 томдық. Т. 1. Алматы, 1996. 2. Зайберт В.Ф. Энеолит Урало-Иртышского междуречья. - Петропавловск, 1993. 3. Зданович Г.Б. Бронзовый век УралоКазахстанских степей (Основы периодизации). - Свердловск, 1988. 4. Логвин В.Н. Каменный век Казахстанского Притоболья. - Алма-Ата, 1991. 5. Маргулан А.Х. Бегазы-дандыбаевская культура Центрального Казахстана. - А., 1972. 2. Сабақ. Тақырып «Қазақстан территориясындагы ерте іиемлекеттік бірлестіктер» Өткізілу түрі жэне колданылатын эдіс: Семинар. 112
Талқыланатын сұрақтар: 1. Қаңлы мемлекеті; 2. Үйсін мемлекеті; 3. Ғұндар империясы. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Гумилев Л.Н. История народа хунну. В 2-х кн. Кн. 1 .-М ., 1998. 2. Қазақстан тарихы 4 томдық. Т. 1. Алматы, 1996. 3. Кляшторный С.Г., Султанов Т.И. Казахстан. Летопись трех тысячелетий. - А-А: «Рауан», 1992. 3. Сабақ. Тақырып «Ежелгі түркі дәуірі» Өткізілу түрі және қолданылатын эдіс: Семинар. Талкыланатын сұрақтар: 1 .Оғуздар мемлекеті; 2. Қарлұқтар мемлекеті; 3. Қараханидтер мемлекеті; 4. Кимақтар мемлекеті. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Ахинжанов С.М. Кыпчаки средневекового Казахстана. - А., 1999. в истории 113
2. Гумилев Л.Н.Көне түріктер. - М.: Товарищество «Клышников - Комаров и К%, 1993. 3. Қазақстан тарихы 4 томдық. 1. Т. Алматы, 1996. 4. Сабақ. Тақырып «Қазақстан іиоңғолдар үстемдігі кезецде» Өткізілу түрі жэне қолданылатын әдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. Қазақстан Алтын Орда құрамында; 2. Ақ-Орда; 3. Ақ Орда мен Моғұлстанға Темірдің жорықтары. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Греков Б.Д., Якубовский А.Ю. Золотая Орда и ее падение.-М ., 1950. 2. Гумилев Л.Н. Древняя Русь и Великая Степь. - М., 1997. 3. Казахстан тарихы 4томдық. 2. Т. Алматы, 1998. 5. Сабақ. Тақырып «XVI-XVIl гғ. Қазақ хандығы» Өткізілу түрі жэне қолданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 14
1. XVI ғ бірінші жартысындағы Қазақ хандығы. (мемлекеттің күйреуі); 2. Хак-Назар хан билігі кезеңдегі Қазақ хандыгы (1550-1580 жж.); 3. Тэуекел хан билігіндегі Қазақ хандығы (1582- 1598 жж.); 4. Есім хан билігіндегі Қазақ хандығы (1598-1628 жж.). Ұсынылатын әдебиеттер тізііиі: 1. Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. - А., 1996. 2. Казахстан тарихы 4 томдық. 2. Т. Алматы, 1998 3. Султанов Т.И. Поднятые на белой кошме. Потомки Чингиз-хана. - А.: Дайк-Пресс, 2001. 8. Сабақ. Тақырып «Қазақстанның Ресей иіипериясы қүраіиына енуі. Қазақ халқының үлт-азаттық күресі» Өткізілу түрі және қолданылатын әдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. 1822-24 жж. Казақстандагы билік реформасы; 2. 1867-68 жж. Казақстандағы экімшілік реформасы; 3. 1869 ж. Орал жэне Торғай облыстарындағы көтеріліс; 4. 1870 ж.Маңғыстаудағы көтеріліс. 115
Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. - А., 1996. 2. Қазақстан тарихы 4 томдық. 3. Т. Алматы, 2000. 3. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 7. Сабақ. Тақырып «1916 жылғы ұлт-азаттық күрес және оның тарихи маңызы» Өткізілу түрі және қолданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. 1916 ж. көтерілістің себебі; 2. 1916 жылғы 25 маусымдағы патша Жарлығы жэне оған қазақ халқының эр түрлі топтарының қатынасы; 3. Жетісу облысындағы көтеріліс барысы; 4. Торғай ошақтарындағы көтеріліс барысы; 5.1916 ж. көтерілістің тарихи маңызы. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. История Казахстана и Центральной Азии: Учеб, пособие / Абусеитова М. X. и др. 2. Қазақ ССР тарихы (коне заманнан бүгінге дейін) 5 томдық. 4.Том. А., 1979. 3. Тынышпаев М. История казахского народа. - А., 1993. 116
9. Сабақ. Тақырып «Қазақстан 1917 жылғы революция жылдарында» Өткізілу түрі жэне қолданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. 1917 жылғы Ақпан революциясы және Қазақстандағы Уақытша өкімет саясаты; 2. «Алаш» жэне «Үш-жүз» партиясының құрылуы. «Алаш» партиясының бағдарламасы, мақсаты жэне міндеттері; 3. 1917-1920 жж. Қазақстанда Кеңес өкіметінің шаралары. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. История Казахстана и Центральной Азии: Учеб, пособие / Абусеитова М. X. и др. - Алматы: Білім, 2001. 2. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 3. История Казахстана: белые пятна. - А., 1991. 9. Сабақ. Тақырып «Қазақстанның азамат соғысы жэне соғыстан кейінгі жылдардағы саяси және экономикалық жағдайы (1918-1925 жж.)» Өткізілу түрі және қолданылатын әдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 117
1. 1918-1920 жж. Азамат согысы жылдарындағы Қазақстан; 2.1918-1920 жж.азамат согысы жылдарындагы Алаш қозғалысы; 3. ҚазАССР-нің құрылуы; 4. Қазақстанда ЖЭС жэне оның зардаптары. Үсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Абылхожин Ж.Б. Очерки социальноэкономической истории Казахстана. XX век.- Алматы, 1997. 2. Казахстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 3. История Казахстана: белые пятна. - А., 1991. 10. Сабақ. Тақырып «Қазақстан тоталитарлық жүйе жылдарында» Өткізілу түрі жэне қолданылатын әдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. Қазақстанда «Кіші Қазан» саясаты; 2. Қазақстанда ауыл шаруашылығын ұжымдастыру; 3. Қазақстанды индустрияландыру. 118
Үсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Абылхожин Ж.Б. Очерки социальноэкономической истории Казахстана. XX век.- Алматы, 1997. 2. Казахстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 3. История Казахстана: белые пятна. - А., 1991. 11. Сабақ. Тақырып «Қазақстан Үлы Отансогысы жылдарында (1941-1945 жж.)» Өткізілу түрі жэне холданылатын эдіс: Семинар. Талхыланатын сұрахтар: 1. Үлы Отан соғысы жылдарындагы Казахстан эхономихасы; 2. Казахстанга депортацияланган халыхтар; 3. Үлы Отан согысы жылдарында Казахстанда гылым мен мәдениеттің дамуы. Үсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Алдажұманов К.С., Алдажұманов Е.К. Депортация народов - преступление тоталитарного режима. - Алматы, 1997. 2. Казахстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 119
3. Козыбаев М.К. Казахстан - арсенал фронта. - Алма-Ата, 1983. 12. Сабақ. Тақырып «Қазақстан соғыстан кейінгі жылдарда (1945-1960 жж.)» Өткізілу түрі жэне қолданылатын эдіс: Семинар, Талқыланатын сұрақтар: 1. Соғыстан кейінгі жылдардағы шаруашылықтың дамуы мен қиыншылықтары. 2. Қазақстанда тың жэне тыңайған жерлерді игеру. 3.1945-1960 жж. Қазақстанда мэдениеттің дамуы. Ұсынылатын эдебиеттер тізімі: 1. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 2. История Казахстана и Центральной Азии: Учеб, пособие / Абусеитова М. X. и др. - Алматы: Білім, 2001. 3. Кузембайулы А. История Казахстана. - А., 1998. ІЗ.Сабақ. Тақырып «Қазақстан 1960-1991жж.» Өткізілу түрі жэне қолданылатын әдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 120
1.1960-1985 жж. Қазақстанда элеуметтікэкономикалық даму. 2. 1985-1990 жж. Қазақстан қайта құру кезеңінде. 3. КСРО-ның тарауы. Қазақстанның ТэуелсіздігініЖариялануы. Ұсынылатын эдебиеттер тізімі: 1. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 2. История Казахстана и Центральной Азии: Учеб, пособие / Абусеитова М. X. и др. - Алматы: Білім, 2001. 3. Кузембайулы А. История Казахстана. - А., 1998. 14.Сабақ. Тақырып «Тәуелсіз Қазақстан жэне мемлекеттіліктің дамуы» Өткізілу түрі жэне қолданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1 .Қазақстанның стратегиялық қалыптасуы мен дамуы Тэуелсіз мемлекет ретінде. 2. Қазақстан Республикасының Конституциялықұрлысы (Конституциялар 1993,1995 жж.). 3. 2030-Қазақстан Бағдарламасы жэне оны іске асыру. 4. Қазақстанның элемдік қауымдастыққа енуі. 121
Ұсынылатын әдебиеттер тізііиі: 1. Назарбаев Н. Казахстан-2030. Послание президента страны народу Казахстана. - А,, 1999. 2. Назарбаев Н.А. Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства. Алма-Ата, 1992. 3. Шеретов С.Г. Новейшая история Казахстана (1985-2002 гг.). - Алматы, 2009. 15.Сабақ. кезеңде» Тақырып «Қазақстан қазіргі Өткізілу түрі жэне колданылатын эдіс: Семинар. Талқыланатын сұрақтар: 1. Казахстан Республикасының ішкі саясаты (оқуағарту, мэдениет, ұлттық жэне элеуметтік саясат); 3. Казахстан экономикасының дамуы; 2. Казахстан Республихасының ішхі саясаты. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 1. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. - А., 2003. 2. Назарбаев Н.Ә. Казахстан на пути ускоренной экономической, социальной и политической модернизации: Послание народу Казахстана 18 февраля 2005. Алматы, 2005. 3. Жаца жэне қазіргі заман Казақстан тарихы - Алматы, 2009. 122 1I '
1 10. СӨЖ-ГЕ ДАЙЫНДАЛУ ҮШІН МАТЕРИАЛДАР 1.СӨЖ. Тақырыбы: «Орталық Қазақстанның Беғазы-Дандыбай іиәдениеті». Конспект құрастыру. Мақсаты: Кейінгі кола дэуіріндегі Казахстан халықтарының мәдениетімен танысу. Міндеттері 1) Шаруашылығы жэне металлургиясымен танысу; 2) Кұрылыс ісін оқу; 3) Керамикалық өндірісті оку; 4) Жерлеу дэстүрі мен діни нанымдарымен танысу. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1) Ұсынылған эдебиеттерді меңгеру; 2) СӨЖ-дің міндеттеріне сэйкес конспект жоспарын құрастыру; 3) Жоспарға сэйкес Орталык Казақстандағы беғазы-дандыбай халықтарының мэдениетіне әр жағынан сипаттама беру. Ұсынылатын эдебиеттер: 1. Байпаков К. М., Таймагамбетов Ж.К. Казахстан археологиясыіоқу құралы. - А, 2006. 2. Казахстан тарихы 4 - томдық.1. т. Алматы, 1996. 3. Маргулан А.Х. Бегазы-дандыбаевская культура Центрального Казахстана. - А., 1972. 2.СӨЖ. Тақырыбы: «Сақ-скиф іиәдениеті» және тапсырманы сипаттау и описание заданий. Рефератты жазу. 123
МақсатыіҚазақстанның сақ-скиф мэдениетін оқу. Изучение скифо-сакской культуры Казахстана. Міндеттері: 1)Тақырып бойынша ғылыми эдебиеттермен танысу; 2) Сақ-скиф мэдениетінің өзгешелігін оқу; 3) Қазақстандағы сақ-скиф мәдениетінің өзіндік ерекшелік сипатын айқындау. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1)Кіріспе; 2) Жерлеу дэстүрі; 3) Әскери құрал-саймандар мен ат эбзелдерінің комплекс!; 4) Өнер; 5) Діни наным; 6) Қортынды. Үсынылатын әдебиеттер: 1. Байпаков К. М., Таймагамбетов Ж.К. Қазақстан археологиясы:оқу құралы. - А, 2006. 2. Қазақстан тарихы 4 -томдық. 1. т. Алматы, 1996. 3. Скифо-сибирский стиль в искусстве народов Евразии. - Москва, 1989. З.СӨЖ. Тақырыбы: «Қарақытай мемлекеті, наймам және керей ұлыстары». Конспект құрастыру. Мақсаты: Найман және керей ұлыстарын, қарақытай мемлекеттерінің тарихын өздігімен оқу. Міндеттері: 1)СӨЖ тақырыбы бойынша оқу әдебиеттерімен танысу; 2) Саяси тарихын, этникалық құрамын, құрлымы мен мэдениетін оқу. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1) СӨЖ бойынша ұсынылған әдебиеттерді оқу; 2) Мемлекеттердің 124
тарихын конспектілеудін жоспарын құрастыру; Конспект жазу. Үсынылатын әдебиеттер: 3) 1. Қазақстан тарихы 4 -томдық.1. т. Алматы, 1996. 2. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993. 3. Кузембайулы А. История Казахстана. - А., 1998. 4. СӨЖ. Тақырыбы: «XV-ХІХ ғғ. қазақтардың материалдық және рухани мәдениеті». Конспект құрастыру. Мақсаты: Самостоятельное изучение культуры казахского народа в XV-X1X гг. қазақ халқының мэдениетін жеке қарастыру. Міндеттері: 1) XV-XIX гг .қазақтардың материалдық мәдениетін қарастыру; 2) XV-XIX гғ. қазақтардың рухани мэдениетін оқу. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1) Ұсынылган әдебиеттерді оқу; 2) Материалдық жэне рухани мэдениеттің салаларына сәйкестендіріп жоспар құрастыру; 3) Конспект құрастыру. Ұсынылатын эдебиеттер: 1. Қазақстан тарихы 4- томдық. 3. Т. Алматы, 2001. 2. Қазақстан тарихы. Очерктер. - А., 1993 3. Казахи: историко-этнографический очерк. А., 1995 г. 125
5.СӨЖ. Тақырыбы: «XIX ғғ. қазақ халқының улт-азаттық күресі» Қалауы бойынша бір көтеріліске толыққанды конспект құрастыру. Мақсаты: XIX ғ.қазақ халкының ұлт-азаттық көтерілісінің біреуін өз бетімен оку. Міндеттері: 1) Көтерілістің барысын оқу; 2) Белгіленген жоспар бойынша көтерілісті талқылау; 3) Қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысындағы көтерілістің орны мен ролі. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1)Үсынылатын эдебиеттерді оқу; 2) Конспект жоспарын құрастыру; 3) Көтеріліс туралы параграфты конспектілеу. Ұсынылатын эдебиеттер: 1, Қазақстан тарихы 4- томдық. 3. Т. Алматы, 2001 2. Қазакстан тарихы, Очерктер. - А., 1993 6. СӨЖ. Тақырыбы: «XX ғ.20-30 жылдардагы Қазақстанның оқу-ағарту ісі мен іиәдениеттің дамуы.» Конспект құрастыру. Мақсаты: Оқу тақырыбын өз бетімен оку. Самостоятельное изучение учебной темы, Міндеттері; 1) Кеңестік оқу жүйесінің орнығу процесімен танысу; 2) Өнердің жаңа түрлерінің қалыптасуымен танысу; 3) Қазақ халқының дәстүрлі 126
өнер түрлерінің дамуымен танысу. СӨЖ-ді орындау жоспары: 1) Ұсынылатын әдебиеттерді оку; 2)Окуағартуды дамыту бойынша материалдарды конспектілеу; 3) Большевиктердің мэдени саясатына сипаттама; 4) Мэдениетті дамыту бойынша материалды конспектілеу. Үсынылатын эдебиеттер: 1. Казахстан тарихы. Очерктер. - А., 1993 2. Қазақ ССР тарихы (коне заманнан бүгінге дейін) 5 томдық. 4,Том. А., 1980. 3. Казахстан тарихы 4- томдык. 4. Т. Алматы, 2011. 7. СӨЖ. Тақырыбы: «Дәрістік курс тақырыптарын өздігімен оқу » (сырттай бөлімнің студенттеріне арналған). Конспект қүрастыру. Мақсатыіөздігмен оқылатын тақырыптар, өз бетімен оқуға шығарылған. Самостоятельное изучение тем, вынесенных на самостоятельное изучение. СӨЖ-ДІ орындау жоспары: 1) Үсынылатын әдебиеттерді оқу; 2) Көрсетілген тақырыптар бойынша конспект құрастыру. Үсынылатын эдебиеттер: 1. Казахстан тарихы. Очерктер. - А., 1993 2. Казак ССР тарихы (коне заманнан бүгінге дейін) 5 томдық.. А., 1975 - 1980 127
3 Қазақстан тарихы 4- томдық, 1,2,3 Т. Алматы, 1996,1998,2001.4.7. Алматы, 2011. Ескерту: Өздік жұмысты тапсырудың талабы: СӨЖ қолжазба түрінде конспект ретінде А4 форматтағы парақтармен тапсырылады. Парақтар саны №6 кестенің 2.5. пунктінде көрсетілген. СӨЖ-ді бақылау түрі-оқытушы конспектіні тексереді жэне оқытушының сұрағына жауап конспектінің мазмұны бойынша. 11. БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ ОҚУ ЖЕТІСТІКТЕРІН БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ БОЙЫНША МАТЕРИАЛДАР М емлекеттік емтихан тапсыру үшін тест тапсырмалары (400 тапсырма) - тарих және элеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының лаборантында, 240/3. 128
I Бимаканова З.Ш. ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ Пішімі 60x84 1/16 Тығыздығы 80 гр./см2. Қағаздың ақтығы 95% . Қағазы офсеттік. РИЗО басылымы. Көлемі 128 бет. ‘Отан” ЖҚ баспаханасында басылып шыгарылды ҚР, Алматы, Сатпаев к.,№90. e-mail: [email protected]