สุบินคำกาพย์

๓

เสียงเสนาะเพราะนก เจรจาน่ารก สํ้นกำทำนอง
ใคร่ชมสมสอง
เลาลาคนาคกราย ชายเห็นนึกปอง

หลับคล้าหาผน

สมเค็จลัสดา รกสุดเสน่หา ดุจดวงชีวน
กาเช่าเล้าโลม ลับมื่งสีงขวญ บห่อนจะจากลัน
แต่กึงครึ่งยาม

อยู่ล้องปราสาท ประดบโอภาส พนแล้วเงางาม

ประทีปเทียนทอง ส่องแสงแพลมพลาม โคมเวียนเทียนยาม

หอยล้อยรจนา

มีหม่ล้าเผา ชาวชะแม่แก่เฒ่า นางโขลนนางจ่า
นางล้าวนางนาย น่ง้เผาซ้ายขวา เตํ้ยก่อมชชชา
กำนดล้นที
พนกงานนางพค นางพานพระศรี
สาวสนมเปนขนด ระบำมโหรี สำหลับภมี
นางขบนางรำ
ท่านเล้าไอศวรรย์

สมบํลัลับก่ง สิบสองพระคลง มีควบสบพรรณ
โรงล้างระวางใน
โรงรถเรียงไป เนียมเผือกเลือกสรร โรงล้าเปนหลน

ทวทกกระทรวง ล้าวพระยาพระหลวง ชุนหมื่นน์อยใหญ่
มหาดเล็กชาวที
หมอน'วคหมอยา วิเสทนอกใน โหรพราหมณ์นอยใหญ่

๔

ทหารควงสมท รุการสรรพยทธ อาคมสาตรา
ดำผุดล่องหน กำบงนิทรา แกลวกตัาอาสา
ณรงคสงคราม

สำหรบกรุงกษคริย์ เปนจุลอักรพรรกิ บารมีมากกาม
เลองลือพระเดช ทุกประเทศเข็ดขาม ศ,ตรุครนคราม
บอาจใกล้กราย

กษฅริย์นำนนอก ร้อยเอ็ดเมืองออก ส่งคอกไม้ถวาย
ดีบุกงาข่าง
กระแชงหวายกรบกร้น นพนอขนาย ไม้แก้วพลองลาย

เมืองกรุงสาว,ฅถี เปนราชธานี ใหญ่หลวงทรง,น
กำแพงแหล่งล่อม บั้อมบั้นขืนขน หอหำงนางคร้น
ตรึงเหล็กมนคง

ประตูชยฉอักครุฑ ประตูล่องช่องกุฎ บานเบิกบรรจง
ลึกกว่างข่างลง
ชนนอกออกไป มืคอัอมวง

ว่ายนาแทบตาย

พลเพียบแผ่นกิน มีว่คนำนถี่น ตรอกทางมากหลาย
มีเครืองของขาย
คงกุกปลูกกวาน นืงรานเรียงราย

ทุกสิ1งสารพน

ชมรอมพร้อมหนำ ลิบสองภาษา นุ่งห่มต่างอัน
นำสลุบกำบั้น
เหล่าพวกจีนหอ อังกฤษกบตัน

สำเภาเข่ามา

ทอคสมอเรียงราย จดเคาองของถวาย ทุกบย์ฅรา
แดดลมฝนพา
ควยบุญพระองค์ ทรงทศธรรมา

ชอบฤดทงสาม

ผลไม้ให้พืช เปรยวหวานล้มจืด บเวนวนตาม

ขาวกล้าบริบุรณ์ ทํวทงปรํงหยาม นกหนุปชูล้าม
มิได้บี'ทา

ทุกสื่งถกพรอม พริกขิงกระเทียมหอม พกแฟงถวงา

กล้วยออยมะพราว หมากพลบ่นยา เหล้าล้าวบ่บ่ลา

บยากแก่ใจ

เปนที่แสนสนุบกมิค'วามทุกข์ ขดของสี่ง,ใด

เล่นรำทำเพลง กร่นเกรงเวียงล้ย หมู่มาหมู่ไป

น่งลายกรายกรุย

เหล่าพวกจีนจามหนวดเคราร่มร่าม ใส่เสอรกรุย
แบ๊เะกงพุงพลย
ล้างคีดกระจีบ!] ตีกรบเบาชล่ย
ผ่องใสใจสบาย
จูงหลานเหลนหลาย ล้ปปรุษหญิงชาย

ผ่1ายหม่สมณะ ถือบุญคุณพระ หูใส่กงถือ
ปราศจากอาวรณ์ อธิกรณ์ที่งหลาย เบนที่หารือ

บชานบถือ

ชีพราหมณ์พฤลภ ศรษะโพกล้า

ถือล้ฅขฅดบาป ลูกประคำกำมือ

สุขทุกข์แผ่นดิน

๖

สมเด็จ!]นกษ้ฅรีย์ เสวยราชสมบ้ปาคนเปรียบเมืองอินทร

เย็นทิวตัวกน ปรกต่อย่กิทนำนาหาสิน

ตัาขายสบาย ๖ กรนร่งแสงใส
©ใจ ทรงพระภษา

ตันหนึ่งทินเกลาสุริยไอ
ชำระสระสรงคงกา

ลูบไล้สกนธรสกฤษณา

ประตับเครื่องวิจิตรจีบโจง
จึ่งเสด็จออกนอกตัองพระโรง ลู่พระที่นํง้โถง

มุขมาฅย์ก่มแกลำกราบกราน มพว โองการ
เมือนนสมเด็จภบาล

ฅตัสสงแก่หมู่เสนา ใกรมีวิชา
สเร่งตักเลือกพรานบ่1า ฅงเปนทนายบีน

ธนูหนำไม้ทางบีน
แกลวกลำนาใจตังยืน

.กุมไพร่สามตัอยโดยเดา มาถวายแก่เรา
ล่าเนึ่อเถือหนังถอดเขา

เปนส่วยสำหตับทุกบี ใส่เกลาเกศี
เสวนารบส'ง้ภูมื

ถวายบังคมแลวออกมา

ให้เสมียนเขียนหมายประทบครแาต่งทนายซำยขวา

กำกบบันไปเกินหน

๗

นายสี่ไพรสามสิบกน เที่ยวทุกตำบล
พบทางประมาณกึ่งเดือน

มีบ้านห'แงใหญ่ใส่เขื่อน อยู่หำรอยเรือน
แทบใกล้กบเมืองสาวดิถี

แค่ล้วนพวกพรานมฤกี เขาดงพงพ
ล่าเนอมาขายทุกล้น เดิมสงสากน
หน้าฅาชำเรา
มืนายเนสาทหนึ่งขยัน รบพ่งพ้นแทง
เกศาผมหงอกดอกเลา

คางปากขยากแค่หนวดเกวา
นาใจกล้าหาญเรี่ยวแรง

เพื่อนมืกำล่งเขมแข็ง
ทางบี่นแม่นยำสี่นที

ภรรยาชื่อนางสุภากี รบ่ร่างงามดี
เกล้ามวยไว้สร่อยสวมหว อฅส่าห์พาตํว
ตะวน้เย็นไรไว
ทำกินแค่เมียกบผว ถงบานอานหมาย
ฅามกวามอดอยากเข็ญใจ

เนสาทเช้าเช้าเช้าไพร
หาบเนึ่อมาให้เมียขาย

เมื่อวนอำมาตย์ทนาย
ชวนกนมานึ่งพื่งตรา

๘

กรนแจงในกคีมีมา กลายกวามกงขา
นำใจไม่พรนพ้นเพ้อน

พรานเฒ่าเจา!?เนฅํกเตือน หญิงชายทุกเรือน
หุงเขำหาก'บฉบพล'น

เนอพล่าปลายำเหดำกลน หกแก่งกรบกรน
ใส่ถาดบี่ดปกชอบกล

บางแบกบ้างทนทุกกน ยกมาปดดล

รกษาเลียงดหม่ทนาย

อำมาฅยมึกเหดำเข่าหลาย เมาตึงฅาลาย
พูดจาปราศรโ)ไมฅรี

ลุงเอํยทุกข์รโ)นอะไรมี ธุระเท่านั้
ช่วยเพ็กช่วยทลแก้ไข

เราหูทงบานพรานไพร ไม่มีผ้ใค
สกคนทีจะไค้ราชการ

เห็นแก่นายเนสาทพราน ควรเปนทหาร
จะพาเอาฅวไปถวาย

ผู้เฒ่าเจาบ้านภิปราย พระคุณมลนาย
เอนหูช่วยโปรดโทษทีณ'ท์

เนสาทติกาพรอมกนํ หาของกำนล
คนเล็กกนนอยหามมี

๙

ม่นก่บเน้อย่างอย่างดี ลูกสไ)กะสุมพี
ใส่ชะลอมคาดหาบไวไว

IVล่าทนายไพร่พร้อมกลาไกล ฟ้าส่เวียงชโ)
กราบทลว่าได้พรานมา

สมเก็จ1เนเกลำโลกา ทอดพระเนฅรแลมา
เห็นรูปเนสาทสบพระทโ) อำยน้นํ้าใจ

จึ่งฅร้สประภาษปราศรัย

จะกอำจะหาญสนที

กวรเราปลูกเลยงเปนดี ดกรเสนี

แก่งกราให้มนอย่านาน

ฅงชื่อฃุนเนสาททหาร กุมเลกไพร่พราน

ล่าเน้อมาให้แก่เรา

อนึ่งบ่านถนถานเขกเขา ท่งน้าลำเนา

ให้มนว่ากล่าวพิจารณา

แล่ว้ให้พระราชทานพรานบา สิบตำลึงเงินตรา

เสอผ็าหอกบนอย่างดี บไสกระที
ทงธนูเกาท’ณฑ์คนรี

ให้ไว้สำหรบราชการ ยินพระบาทฅร้สโปรดปราน

๏0

วนนนขุนเนสาท

ได้ริบพระราชทาน กวามชืนบานเปนหน้ก่หนา

๒

®0

หวอกทีฅกเข็ญ ก็กลบเย็นดิงกงกา
ฑราบถวายบงกมลา ออกมาจากประคูรัง
ไค้หมู่ญาติเปนกำล่ง
ใส่เสอใส่หมวกฅาก เหลียวมาดูแลวเกินไป
แบกบีนเกินตามหลัง แปลกเชิงชายกว่าแต่ไร
ใครพานหนำให้หลีกเสีย
ระย่างจะนากกราย พอย่างเท่าก็เรืยกเมีย
ห่วงทีเปนผ้ใหญ่ สองสามสลึงซอเหล่ามา
หยิบพางลอบจากเคหา
ะ"*0' เลือกเหล่าเขมเหล่าจ่อไฟ
ทงหมแนมของชอบใจ
กรนไปถึงเรือนเหย้า สำรับให้แก่ผํวพลัน
อิแม่อย่ากลัวเสีย เมารึกรืกหนวดเคราสน
เล่าเนํ้อความแก่เมียตน
เมียพรานก็ขานตอบ เรากร1งนไม่กลัวกน
เจาเที่ยวซอสรา ตรัสปรากรัยต่อปากก
นเห!พร!ะร!าช.ท.าน!เก.ร.อง.อ.ข
ตมยำสำรบแกลม ม'นแอบเผาอย่ขำงหลัง
กลบมาตกแต่งใส่ กุมพรานบีาเปนกำลัง
คุมหามเพื่อนอย่ทำกิน
รินเหย้าพรานเฒ่ามึก ด่านขนอนแลขีตขิน
พกจาสาดอคน
ทงสวนเรือกแลเชิงเรือน
ดูราสุภากี
สมเด็จ!]นภวคล

ยกยอว่ากล่าหาญ
ไม่เชื่อถามเด็กคู

ฅงกูขุนพฤกษา
โปรดให้ตรารบล่ง

ได้ว1ไทงอากร
ส่วยนาค่ามนกิน

6๏ ความวิชาทให้ดกเตือน
ปกบ่คไว้ไม้เจรจา
อาชญาสบเอคบาท ทำจ่ล่อุเบกษา
งำตายกวายพัาเขื่อน ลงเอาเงินไม้ปราศรย
ยมแย่มหำสบายใจ
อำแม้นสอดแนมร้ ห่มสไบชนชายทอง
ม้คมือใส่ขื่อกา เปรียบเทียบว่าคนทงผอง
เขาทวงเดือนไม้เวนยาม
นางเมืยพงคำผว
เจาน่งผิาจอนไหม ค่าไก่สดของจีนสาม
ค่านกหนก,บปลาไหล
ลงไปจากเคหา เรามิ'ได้ติดหน็ใกร
เราอยากยืมขำวของ แม้นอคอยากไม่งองอน

ค่าเบ็ดของยายยศ สั้นทงบ่านขื่นมาสลอน
ค่าควายของนายราม มาพดจาเรียกมุลนาย
ได้โอกาสมืความสบาย
ทีน'จะแจกให้ ฟนผ้ใหญ่ในกามา
ทำกินตามเย็นใจ ปลุกเรียกก่นทุกเคหา
พดจาเล่นเสียงอืออือ
บรรดาหม่พวกพราน
ลกน่งประนมกร ร่งรางรางเห็นลายมือ
แบกหอกบ่นลงจากเรือน
แด่นนขุนเนสาท
บ่งกบคนทงหลาย

ดื่นขื่นแด่ไก,ขน
กนข่าวกินสุรา

กรนดานคาดพาสว่าง
จบกระหรงบ่วงข่ายสีอ

6๒

เนสาทเดินนาคกราย เหล่าพรานไพรดามกล่นเกลึ๋อน
เขาไปในไพรเถื่อน ดักบ่วงข่ายรายช่องทาง

พรานพรอมล่อมไล่สคว บ้างสกดแทงหมกวาง
บ้างยิงกระทิงผาง บ้างฃาพนฅามกวไเบ่น

บางไล่ล่องข่ายฅิค แทงควยกริชเข่าเค็มขืน
เนอถึกล่มดังยืน เสือคดังไหลลงดรอฅรอ

แรคเรียวเที่ยวกินหนาม โลหิฅทรามเบอนปากคอ

เนสาทพ่งหอกผร่อ ทีเดียวกลั้งลงกลางทราย

โกโฅรคเดินโดคมา ขุนพฤกบามองม่งหมาย
ย่องเท่ายกทองปราย สบนกผางวางเขาทรวง

พวกพรานทหารกล่า รุมดันฆ่าตัดว์ที่งปวง
แคระเนอเถือรอยพวง ลวงดับปอดแลไส้ดัน

เอาใบกระท่อห่อ ลอกใยปอมาคาดพน
ผูกหาบเค็มเต็มกรไ; ดัวนทุกคนก็ดีใจ

เวลาดะวนห่อย ยอแสงกลอยลงไรไร
ชวนกนออกจากไพร หาบดังสามาเรือนตน

ส่วนเมียนํงเดรี'ยมตัว กรนเห็นผำก็ขวายขวน

จบดะกรำถวนทุกกน รบเอาเน้อไปเร่ขาย

เขาหนงดงบาญชี ของดังนมอบให้นาย
เนสาทนำไปถวาย
แด่สมเดจ'บ่นดักรพาล

6๓

ส่วนว่าขุนพฤกษา อยู่เปนข้าพระภบาล

เข้าคาทำราชการ ส่งส่วยเนํ้อไม่ขาดวัน

ควยเคชพระเปนเจ้า รึ]นปกเกน้าแกลวโทษทณ'ท

ฅํ้งฅว่ม่ง้มีครัน ทรพย์เงินทองของใช้สอย

มีทาสท1งหญิงชาย มีโคกวายนบน้วยรอย

มีขาวก็ไม่น้อย นบหมื่นแสนแน่นยุ้งฉาง

เหยำเรือนปลูกขนใหม่ เกยแม่ใหญ่ใส่หอกลาง
มีระเบียงแลกรำขวาง วัคตารางรอบนอกชาน

จำเริญในยศถา กนน้บหน้าทุกถืนฐาน

เขาเรียกท่านขุนพราน เดินคอมกรานเกรงน้าใจ

๒๘

วันหนึงราตรี นางนาฏสภาคี นิทราหลบไหล

เมื่อยามไก่ขน กระชนรุ่งแสงใส เทวคาคลใจ

ใท้นิมิคมื่น คนเคียวเปลี่ยวเพืเพ่ออินญอศจรวยํ
ผนเข้าไพรเถือน
หลงทางกลางวัน บรู้สำกญ
ข้ามครอกออกคง

ตำบลหนใค เดินเดินไปพบ กงกากวัางใหญ่
เวลาใกล้พลบ ลึกพนอุปไมย เต่าปลาอาวัย

น้าดำอำมฤต

อเนกมากมี วังกรโลมา ดำมุคผุดขวี
จระเข้เหรา

งเงือกเกลือกว่าย คลายกน้ายวารี เข้าเร่งโศ?รี

อย่ริมชลธาร

๑๔

รำพึงกรำมกร่าม สุดทีจะขำม พระสมุทรกนดาร
ตีอกฅกใจ เสือกสนลนลาน รำเรียกท่านพราน
ผ้เปนผวขว่ญ
ธนูเกาทณฑ์
โอ้พ่อเนสาท ฤทธาสามารถ พาเมียไปพลน
มาช่วยควยรา อย่าใหอาส,ญ
ส่บานเรือนเรา ถาธารแวงเขา
ช่วยชทางเทา
นางไหวโทวา ทุกพ่มพฤกษา
ขอไดกรณา เสด็จมาโดยเดา กาสาผ่าเหลือง
คบร่อนความเคือง เหาะเหินร่งเรือง

ยิงมีดาบส เอกองค์ทรงพรฅ
มือชูมณี อนค่าควรเมือง
มาในเวหา

เหลียวแลเห็นนาง สมาธิแวะวาง ลอยเลื่อนลงมา
ถามว่าสีกา
เธอจึงเสด็จลง ตรงหนำชายา

จกจรแห่งใด

นางนบนอบไหว้ แทบเทาท่านไท้ ฤๅษีฤทธไกร
บอกว่าหลงอย่ บรืที่จะไป มืดมนฉงนใจ
ราไหอางขนาง

จึ่งพงะฤๅษี เอาดวงมณี ยีนใหแก่นาง
ยกมือขนช นี่แน่หนทาง เจาอย่าแวะวาง
เกินไปแก่กรง

๑๕

นางริบวาที ยก0อากแรกชวจสมชีิน!/ คง 1เมเกส่ากราบลง
ะ 0 1,
กรนอาลาแล้ว ^ (ะะ.^,
คบความโศกา
ขนจฅพควง

เจ่า'จรลีลาศ แสงแค่วโอภาส ส่งส่องมรรคา
ถงเรอนนางนอน ๘ ช่ฝ่ ก0าม ณจนคาเ&เ (ะะ1
พ่นดื่นขั้นพลน เคมฅนลมฅา

เจ่าดูมณี ในมือไม่มี จึ่งร้,ว่าผิน
เจ่าคิดวิฅก อกคือไฟกล!] โอ่แท่อศจรวย์
ดำนเปนไฉน

พลางเรียกทาสี ปลุกสนสามี ลุกเถิดไวไว

เมียนอนนิมิต ผิดประหลาดสงส*ย พ่อเจ่าเช่าใจ

วานช่วยทำนาย

ส่วนท่านพรานผิว สะด้งแดแปรตำ ดื่นขั้นภิปราย
เจ่าผั๋นฉ่นิใด อย่าทุกข์ว่นวาหยาผิทำนาย

มาแจงอาการ

เ^^ || ไปเชิญพฤตภ ชีพ่ออาจารย
กรนเชาพรานบา น•งเ/ ควรท**สถาน บชาอาหาร

IV เะ^

มายงเหยาเวอน

นมเนยมีมน

ใหนางภรรยา ยกพวงมาลา ขำวฅอกมี'พรรณ

ลำคบใส่พาน เการพอภิวันท์ กล่าวแกความผิน

แค่ตนจนปลาย

๑๖

ชีพ1อพราหมณา แจง,ในบญญา พรอมกนทำนาย
ว่าเจาอย่าเศฑ้
ผื่นฟนสว่สคื หน้าดาหมองไหม้ ใช่ผื่นนนราย

ผื่นหสงหนทาง เหมือนหนึ่งคำนางเราท่านทํงนึ่
ถือผิดเปนชอบ
รกษ์ทรํพ่ย์ศฤงคาร มืดมนอินทรีย์ เกิดในโลกีย์

ผื่นว่าจวนกํ่า ไปพบแม่น้า คือโอฆสงสาร
ขวางหนำมนุษ?! เทพทำทกสถาน ช้าน้ามกนดาร
ยากพนพรรณนา

ผื่นเห็นฤๅษี บุญญาบารมี แห่งนางสน้างมา
ติดดามกาช สติบญญา ไคแกวจินดา
คือไดทางสวรรค์

ผื่นว่าเทวี ไคควงมณี รศมืพรายพรรณ
จะเกิดลูกชาย
โนพระศาสนา ผู้หนึ่งจากกรรภ์ เล่าเรียนร้ธรรมื

เปนองศ์นกปราชญ์ บญญาเฉลียวฉลาก บาลีคาถา

ประดุจแสงแกว ส่องสว่างโลกา ให็ผงชนา

เห็นทางนฤพาน

จกโปรคพ่อแม่ เผ่าพนน้เฒ่าแก่จากเพกเปนพราน
คุณแกวสามประการ สู่สวรรค์พิมาน
ใหตเว่อยู่ใน
อย่สขเย็นเจ

®๗

นางพ้งทำนาย คบโศกสบาย มีหนำผ่องใส
ทงท่านพรานผ่ว ชื่น'ชมดื1ใจ เจรจาบราศรย
กบควยพฤฒา
ขาวเม่าขำวพอง นมเนยถวงา
จึงจ”ดขำวของ แก่ท่านพราหมณา แล้วใหทาสา
ฅกแฅ่งกามควร
ไปส่งถึงสถาน อยู่ควยสามี ไม'ชำไม่นาน
แก่หองวิมาน จากสวรรค์บนดาล
นางนาฏสุภาคี
เทพบุกรจุติ เจำมีกรรภา อกส่าหำะวงตน
มาจบปฏิสนธื้ มิไค่ระคน เจ่าติคล้งวล

ฅํ้ง์แก่ภรรยา อุทรก่อชเกลื่อน ผิวเนั๊อนางเหลือง
อาหารเผ็ดรํอน
กลวลูกจะแคนเคือง เอ็นสายประเทือง ให!เวคเนืองเนือง

กรนครบสิบเดือน ชวนกนนงล้อม เล้าโลมวาจา
เทพจรฅึ่นเกน แปรเลนมิชำ ถึงฤกษเพลา
นอนในไสยา
คือก่งทองหล่อ ไม่มีระกาย
หม่ญาติมาพรอม มลทินสนอาย ขมีนสคบดละลาย
11

ยายหมอตำแย
นางกลอดลูกชาย

รูปทรงลออ

11

อาบนาชำระ
ลูบท”วทง์ตำ

๓

@๘

พิศดูนรลก่ษณ์ ทุกส่งงามนก ไรผมสม'หว"
นุ่มเหมือนคอกบว
พิศคหน์าแสลม สองแกมพ่มพิว
อ้มชูถูกถือ .
ท,วบานลาลือ กินจะกละกระสือ -

ท่านขุนเนสาท รกบุตรสุดสวาท I
ลงเลขเสกไพล ให้แขวนขอมือ
ภูฅพรายมายา คือดวง.แก'วฅา
วางเหนือเปลผา
ส่วนนางสุภากี ความรีกยินดี
อุ้มให้กินนม ชมทุกเวลา ลูกชายสายสมร
กล่อมชำให้นอน ดราบเท่าลูกอ่อน

บิดามารดา พิท่กษ์รีกษา ขอชีอบตรา
ค่อยถนอมนํ้าใจ มิให้อนาทร เบึค ไก่สุรา
รู้พดออา
คาดพนกฺผกราว
กรนเมื่อชอบว่นดีดจดทำขว*ญ คาดเขดานชาว

ให้แต่งบไยศรี วิจิฅรรจนา มาน้งเยิยมเยียน
ให้รีบแว่นเวียน
ของหวานของกาว

เหยาเรือฺนบดกวาด พรมเจียมปลาด

ห้อยฉากแขวนกระจก ทุกเสาเงาวาว

วงม่านรามเกียรฅี้ :1:

พรีอมญาติสองผาย * ^ .-,
กรนไค้ฤกษ์ดี ตฆองจคเทยน
เจ็ดรอบชอบการ

๑๙

ท่านยายโบกกวน จมจานามน เฉลิมหนากุมาร

ยายหยิบขำวขวญ. บอนปากให้หลาน คามรืตขราณ
สมมติสว้สดี
ท่านยายท่านย่า : '1} ' ‘ 1 ). I ; /
หมู่ญาติกา ลกอ่อนกระไรดี ]'! *'
จะให้นามกร
1

ปรึกษาพาที

แรกไค้มารศรื

นางแม่เจำผน

ชอบเราควรกิค ถือเอานิมิต ไว้ฟนสำค'ญ
ปรึกษาอ่ากล่าว เห็นพรึธมดีวยกน จึ่งให้ชื่อนน

เจาสุบินกุมาร

เงินทองแกวแหวน ผูกมือถือแขน ทำขว*ญให้หลาน
ศครูหมู่พาล
อย่ดีกินฅี พ่ออย่ามีมาร

พ่ายแพ้อ้ปรา

ให้อายุษเจำ ยืนรอยขวบเขำ ปรากจากโรคา
ทุกวนเวลา สมบัติไหลมา
1

จำเริญกวามสุข

คือค*งนานอง

ให้มีปริ,ชา กมสนบญญา ใครจะมาถึงสอง
ประสงค์สี่งใค ลุดีงใจปอง เราท่านทงผอง

จะพึ่งพาสนา

อวยพรพำพำ คนละกำสองคำ อึงพึ่งเคหา
กรนเสร็จการขวญ ถอยทีถอยลา : พี่บานาอา

กลบไปเรือนตน

๒๐

6) ® ขุนพรานพฤกษ์เปนทำงน
ทรงพระคุณกูน*กหนา
วันหนึ่งเวลาคึก บมีเท่าคุณราชา
สมเด็จ!)นภูวคล ได้ความสุขเปนโกฏิแสน
มียุ้งขำวแลแกวแหวน
พ่อแม่มีคุณเล่า ย่อมเกรงกลวทุกแห่งหน
ปลูกเลยงปกเกศา เวัาแผ่นดินไม'วังตน
ความทุกข์ภยไม่เคืองครือ
' มีศ™มีไพร่บ่าว จะยงคาเวัานายหรือ
ไกรใครบดแคลน ย่อมนบหนำเท่าวันคาย
เขาโปบ่าเที่ยวขวนขวาย
คนวังไปทงสั้น เอาความชอบคอบแทนคุณ
ประเสริฐฟนพ'กผล กรนเพลาล่วงอรณ
กู'!!ะ ไปจนได้การ
ร้อยปากว่าดีลา เรียกสุบินเวัากุมาร
ท่านยอกำเดียวลือ ท่านขุนพรานวักใจหาย
กลวจะลูกหนวดเกราคาย
ควรกูจากเกหา ความถนอมเปนเหลือใจ
หาชองวิเศษถวาย แลวจีงย่ายจูบหล่งไหล่
อยู่จงดีอย่าโศกา
ฅริแลำก็,นิทรา เสาะประสมต*บ่ม'งสา
ตื่น'ขั้นคิคปองปน มาฝากเจาอย่าหมองศรี

เตรียมตำทุกสงสั้น
อุ้มชูลูกสงสาร

จะจบที่แกมลูก
จะร'องจะวุ่นวาย

จูบมือฅีนขวาวัาย
โอ้โอ้แกวกลอยใจ

พ่อวักเวัาไพรพนม
ผลไม้อนโอชา

๒®

ส่งเมียสิงแลวเล่า ดูราเจาสุภาค
ระว็งลูกให้วิงที เกลือกพยาธิจะบีฑา
ทุกคาเข้าอย่าอเบกษา
อาบนาแลบอนขำว กรนสิงแลวกึกลาไกล
พี่ไปจะนานมา นางแม่ข้ามว่าอย่าไป
บัคเดี๋ยวใจจะกลบมา
เข้าสุบินร่องไห้ดาม คูฤกษ์พารชอบเวลา
พ่อเจำจะเข้าไพร สอคกางเกงเขียวใบสม
ใส่เสอดำคุมแกวกลม
บัดนนท่านขุนพราน จุกสุวรรณสายบกกรอง
ลกขนยกแช่งขา เอวเหน็บกริชกระเปาะทอง
บ่าแบกบีนกาบศิลา
แท่งด’วนุ่งการกำ เหมือนกุมภ’ณรายกษา
กาดวดบิเหน่งถม บเกรงขามสีงอนใด
ลมพดแกรกใบไม้ไหว
ศีรษะโพกผ่าบี่ด คิดว่าสัตว์จะสัคเดิน
ถือหอกท่ามไม้พลอง เข้าดงหลวงช่องแนวเนิน
แท่ละฅนสุงสุดดา
ย่างลงจากเรือนพลน น,บดวยฒิรอยพ’นวา
กนเคียวเดินเขาบา ดงระกุกระกิกไป
แรดกระทงเทียวล่าไพร
ได้ยินเสียงสากแสก ที่ประหลาดริเศษมี
ม่งมยิงดามช่องไพร

ล่วงข้ามบ่าที่ง์ปวง
ไม้ไหล้แลคูเพลิน

ช่องเหวแลลึกลิบ
ดรอกธารก่อนหนผา

พรานดเห็นโดสิง
ไม'เห็นสัดว์ฅัวใด

๒๒

คูเนียมงๅกระพุ่มบำ เผือก'แต่ตัวขาวสำลี
งาดำจึงจะดี งาขาวนึ่มีอข
เทวดาสิงสู่อยู่
ทีนนเปนเงอมผา เย็นสะทึ่นพองหนีงห็ว
เขมแข็งน'กคูน่ากตัว
พรานฺเดินเหลียวหนาด จะบนบานฅํ้งตัดพลี
พรานคิดว่าสิทธิตักดิ เห็นสุกรตัวหนึ่งพี
ตับนกผางถกสำค*!ญ
ชอบหาหมูสกตัว คาบพนปรึงลงจมตัน
คิคแลวเลียบสิงขร
คาบไม้ตับ!]งพะแนง
ยก!!นครนไค้ที ตงศาลสูงขํ้นเทียมตา
ลมกลํ้งพรานวีงถึง จุดเทียนบกกราบสามกร
คุ้มรกษาเอ็นดพราน
ชกมีดแตระและกิน โนของเขตแคนคงดาน
เนีอขาผ่าเสร็จสรรพ ให้สำเร็จเสร็จปรา รถนา
ก็บ่ใ-เดาลควยฤทธา
กรนแตัวกํฅกแต่ง มีรูปร่างงามยฺงเขียน
เหลาขาวก็เซ่นกิก ดุจค*งแสงแกววิเชียร
คือประตับควยควงดาว
ขอเชิญเทพจอมผา เมื่อแดดส่องสีวาววาว
ตัฅว์ใดตัว'วิเศษ คือพลอยนิลแกมมกดา

จกขอรบประทาน
เทวดาปรานีพราน

โกทองตัวหนึ่งมา
สองเขาเปนเงาแดง

เสนขนเปนขวัญเวียน
พนหนงด'งทาบทอง

ตาดำขอบดาขาว

๒๓

หูหางกีบเล็บลวน คูสมควรงามรจนา

ขุนพรานเห็นเต็มฅา กดใจมือจบบึน

ค่อยดอมมองตีนเหยียบ มิให้เกรียบกลำจ ะตื่น

กระหยิบตัวชะเงอยืน เหยียบไม้ลนกีดลนแพลม

เลียบคามสุมทุม'ช*ฏ พอเต็มสนัดปากกระแอม

ยกบนสบนกแพลม ลนตังผางเขำตับตัน

ลไ]พรบพรานฅบมือ ว่าปานคือไค้ข็นสวรรค์
ลุกแล่นไปพลนพลน ชักมืดแวงออกจากเอ็ว

ถอดเขาใส่ย่ามก่อน แดระหนังปฒ้นออกเร็วเร็ว

เชือดเนอล่างเลือดเหลว ทำเปนชนสั้นที่งตัว

ปลูกรำนข็นโดยหนัง ย่างตังสำพระยางำ
สกสิบประตับตัว ทำหาบคอนดามพอแรง

หนำโคหมำงแดดลม มวนเขากลมคาดสามแห่ง

แบกบนกำชบแข็ง เดนบายหนำจะมาเรือน

กร้นกำข็นทำทาง หยุดแรมกำงกลางไพรเถื่อน

วนนนไม่เห็นเดือน พาฝนฅกเปนหมอกตัว

พรานเหนื่อยเอนหล่งนอนเอาไม้ท่อนมาหนุนหำ

กรนกรางอย่างเสียงงำ สิฅว์ลางตัวดกใจคนัน

เพลาล่วงดึกตื่น ไก่เถื่อนตื่นปรบบี่กขน

พรานเฒ่าหนาวตัวสน ลง'มาจากค่าคบไทร

เที่ยวหาขอนไม้พุก เก็บมาซุกฟนกองใหญ

ล่วงยามหยิบเหล็กไฟ ต่อยแง่หินตังปยบน

๒๔ ไฟไม่ดิคนำฉงน
เอามาขยํ้กํบ่ผามือ
พรานตีลงคงฉิค สุมใบไม้ลุกขนอือ
ปุยชะอำประนาฝน พออุ่นอุ่นสบายใจ
กรนร่งเขำก็กลาไกล
ฅีตีคห่อผารำย ไกลแคนกนจะเที่ยวถึง
Iขำนงอำตีนมือ ขนานนาแลบางบึง
อาบนาแล่วขั้นบนเรือน
เนอย่างกินต่างขำว ขำงบ่าวไพร่ก็มาเยือน
สองเดือนเดินกลางไพร ยกมือไหว้ยำเกรงกลว

ขามฅรอกหวยเหวถา เขาโกทองกบหนังงำ
ตะวนเย็นก็มาถึง ว่าประเสริฐเปนสวัสตี
แต่จะเล่าหาไม่มื
ลูกเมียเห็นดีใจ เปนพาสนาแห่งมลนาย
หญิงชายนำบนเรือน

ขุน,พรานก็อวคของ
ทงหลายก็สำเหว

ทวคลาแลตาเฒ่า
พบเห็นของเช่นน

ปาโตแฅ่เชำ ขุนพรานหาญหาว มีใจสบาย
ให้แต่งทื่กวร ใส่เกรึ่องชองถวาย เรียกทาสทงหลาย
มาพรอมนับงาน
ตกตรงลงมา ตองเศียรขุนพราน
หนูไต่หล่งคา ผืายทศอิสาณ อศจรรย์บไเตาล
แล่นไปกลำยกลำย
ประนักษ์แก่ตา

๒๕

ท่านขุนเนสาท แลเห็นวิปลาส แร่งในปรีชา

กูจกมีลาภ ยศศ*กกนักหนา ขุนนางท้าวพระยา

จะให้จำเริญ

จ*บผาแคงน่ง สานเขียวเกี่ยวพุใงส่หมวกสะเท่น

จ?ไกนถือของ แท้วยกย่างเดิน บ่ายหนัาม่งเมิน

สู่เมืองสาวัฅถื

กรนถึงขุนพราน ขั้นไปหาท่าน เสนาธ๊บคี

ทูลเบิกเข้าเผ้า 1เนเกลำธรณี ถวายของอย่างดี

หนังเขาโกทอง ท้าวทอดพระเนตร เขาหนังท,งสอง
เจ่ากรุงนกเรศ

คูงามวิจิตร เปนแสงเรืองรอง เร่งพิศติดท้อง

ในพระหํทยา

จึงตรสปราศรย คูกรพรานไพร เอ็งไค้ไหนมา

เปนของวิเศษ ประเสริ,ฐนักหนา เที่ยวทางกลางบ่า

ไกลใกล้กวน

ขุนพรานทูลเล่า ข้าพระพุทธเจ่า บุกพงคงท้น

ประมาณเดือนครึง ถึงเขาอศกรรณ์ ใหญ่หลวงทรงน

ยากผ้จะไปเห็น เที่ยวคานดงเย็น
พบเนียมโกบุตร เผือกผ่องบริสุทธ

เสือสางสิงหราซ รำยกาจเคี่ยวเข็ญ ตราบเท่าพบเห็น

พระยาโคทองพราย

๔

๒๖

ควยเคชะเคช พระคุณปกเกศ ไม่มีอนฅราย
ได้กลบคืนมา สิบหำวนปลาย เวลาฅะวนบ่าย
ถึงบานพรานไพร

สมเด็จภบาล มีพระโองการ กำรสครสไป
คูราท้าวพระยา เสนานอยใหญ่ บคนพรานไพร
สามีภกคนกหนา

มนนากึกห'ขน ถวายของมีกณ ค่าควรพารา
ควรโปรคให้ยี่ง 1 เลื่อนมนเปนพระยา
มฤคราชพรานไพร
จงชอบเสนา

แลวปูนบำเหน็จ พระราชทานสั้นเสร็จสมบ่กกระบวนไท
ปูมลายย่อเหลี่ยม
ย่อมลวนควยทอง ล่วมหกทองไหม มีเครื่องใส่ใน

ให้เสออกลค สายสุวรรณเข็มข่ก กนโทพานรอง
มนสนสิบบอก หอกกู่สิบสอง กระบี่บงทอง
พานยาทาแคง

เงินคราหำชง เหรียญนกหทำฝร็ง้ ให้สมศกคแสง
ทำวกรสประภาษ
ของดีมาถวาย พรานชอบรกแพง เอ็งอุกส่าห์แสวง

เมื่อนนพระยาพราไนด้รบพระทาน ชื่นชมสบาย
ลบเนฅรนาคกราย
กราบบงคมลา ถอยหลงเลื่อนกาย

ออกจากประคูว*ง

๒๗

ขุนนางท้าวพระยา รู้จกทกหา ลูบหท้าลบหลัง
บ่าวไพร่พรอมนง
พุก'ซาปราศร*ย ไปมีงมาภัง

รอบชำงซ้ายขวา

ซีก'น่ยาบก สี่กนทามยก หยกหยกเกินมา
ไต่กามถนนหลวง ล่วงพนพารา เท้าเรียบระเมียบบา
ถึงท้านขํ้นเรือน

คงแต่เปนพระยา มีตบะเคชา ชาวท้านท้กเฅือน
หม่ทหารอาสา ล่าเนอถึกเถื่อน ส่งส่วยทุกเคึอน
ไม่ท้างติดพน

ควยบุญพาสนา เงินทองขาวปลา บริบูรณ์ครบกท้น
ทงบุกรภรรยา พท้อมนาใจกน เปนสุขทุกวน
โพยภัยไม่มี

เท้าสุบินลกชาย ค่อยจำเริญกาย อายุษเจ็ดบ
เจรจาพามี
รูปทรงวงหท้า น่ารักกษ่กรืย์
กนเฒ่าขาวบ้าน
ไพเราะอ่อนหวาน วลัยผายพราน

รู้ท้ธยาท้ย ยำเกรงผู้ใหญ่
ใจม่กกุศล ในผลศีลทาน

ไม่ส้นำพา

ซ้ากนใจหยาบ เขาไปทำบาป หาบเนอเอามา
กงเติมนอกชาน เท้าเห็นแก่ตา มิได้เจคนา

เหลียวทกสกคำ

๒๘

ส่วนพ่อของเจ่า แต่หนุ่มคุมเฒ่า ร้ข้างสวางกรรม
เวราผลนำ
เกลืยคนกกบบุญ ไมเขาเจทา
จุกเสียดทุกข์ทน
เขามาเบียนฅน ยิงให้ขคสน

ให้เกคโรกา หอบไอเวทนา นวดเสนเบญจขนธ์
จะกลืนข้าวปลา กากอผสักผดน เอ็นหลกเอ็นสัน
ผอมลงทุกวน
เกลำเกลำนาฅา
หาหมอรกษา ประกอบกินยา ไทรสักษณ์ภกวา
หมอบอกออกปาก ว่าแก้ไม่ทน
ขันแลวท่านอา เพ่อพะวงหลงใหล
พอระสับสับใจ
ฝงกนทงเรือน หัวอกเปลือนเปลือน
ที่ผู้รู้บุญ บอกให้ภาวนา
อุฅส่าห์บ่นไป

เขาสอนใส่หู นอนนีงกลงอย่
ควงจิคกดหวง ลูกเมียข้าไท
ส่หองนรกานค์

©©

ส่วนนางสุภากิ เห็นสามีมวยสั้นปราณ

สองมือเจ่าประหาร ตีหวอกเขารืาไร

โอ้โอ้พ่อเจ่าพระคุมณาสั้นบุญหนีเมียไป

แกสังสัคกวามอาสัย แต่สีฅาไม่ไยกิ

พูดจาอยุ่หสัดหลด หรือมาพสัดไปเมืองผี

สักกอยสักกี่บี' จะเห็นหนำสัง์เก่าเลย

๒๙

ทํ้งเมียเสียเปนหม้าย กนทงหลายจกเยาะเยย
โอ้โอ้อกกุเอย จะฅรอมใจทุกเวลา
คุมเกิดเจ่าสุบินมา
เลยงกนแฅ่บ่าวสาว ให้เมียแกนเท่าใยยอง
บบ่อนจะร้ว่า ไม่นัดรอนให้หม่นหมอง
ลมเสียแล้วจะรอนแค
พลาคพลงพ่อสงสอน เมียมาน0งไม่เหลียวแล
บคนร่มโพธื้ทอง พ่อโกรธหรือไม่เจรจา
เรียกสุบินมาพ่อมา
โอ้โอ้พ่อร่อยชํง ไม่เรียกหาลกสายใจ
นอน•แงไม่ผนแปร
จะละห^อยน*า1ฅาไ, หล
ทุกวนเวลากิน
ว้นนึ่นอนหล!เตา เปนกำพร่าอยู่เอกา
ใครจะสอนซึ่งวิชา
สงสารแต่ลกนอย ยงไม่บอกให้จับถึอ
จะเรียกพ่อแก่ผู้โด หนังนองาเขากระบือ
ย*งเกินล้างสกเท่าใด
ลูกชายก็ย*,งอ่อน เมียไม่รู้ว่าเปนกระไร
หนำไม้แลบ่นยา ย'งนอยนักไม่ถึงกวาม
ชาวพระคล้งจะไต่ถาม
อนึ่งส่วยมงสา เสียเงินทองไค้อบอาย
ส่งสั้นเสร็จแล้วหรือ แก้นัวกลบมา ได้สบาย
ไม่คิดอ่านให้รอคตัว
บาญชีก็มีอยู่
ลูกเล่าไม่เขาใจ

เขาจะเกาะเมียภายหลง
จะจนในกลางสนาม

รอยกรงไปกองทพ
กรงนึ่กอดมือตาย

๓๐

นางรำนาคาทก ผมเนัาปรกลงประหำ
สลบนํงกํบผีผ่ว กร1นใรึนต่วน'งรำพึง

ฝูงทาสทง์หญิงชาย ความร*กนายราระทึง
บ่าวไพร่รองไห้อึง
เสียงสน'น'ทงํ้บ่านพราน
ชาวบ่านผ่าบทหนำ รา'พรรณนาทุกประการ
โอ้โอพร ะยาพราน ร่มไทรทองของเราอา
ได้เย็นฅ่วทุกเวลา
ใบบุญพ่อปกหำ ย่อมแจกบ่นให้เนืองเนือง
บ่าวไพร่ได้เนํอมา ไม่ฉอขายให้แกนเคือง
หานำใจใครจะเหมือน
คืนกความรกไพร่ คือจากมุงหนังกาเรือน
พอชอบคน'ทงเมือง ได้อยู่สุขสำราญ
หมู่บ่าวไพร่จะรำคาญ
พ่อคุณเปนครึสูง จะลุ่มลงเบนคอกแขน
ร่มฝนฅะวนเดือน จะเรํ้อนชายนาคอ1อนแอน
จบเบ่คไก่ไม่เกรงขาม
หาบุญพ่อคุณไม่ เอาใจใส่ก็ห้ามปราม
ทนบ่านย่านพราน ธุระเรายงมากมาย
ปรึกษาพรอมกนท1งหลาย
ระสนุกแท่หม่ทนาย จะนีงเสียไม่สมควร
ข่มเหงทำทูแคลน ให้คนถือไปโคยต่วน
ท่านเสนาแจงอาการ
บ่คืนนพรานผ่ใหญ่
'แงเถิดจะเสียกวาม

เรียกหามาชุมรยิม
พระยา,พรานท่านลมตาย

รึงแต่งเปนหนังสือ
ถึงเมืองก็พอจวน

๓©

จงนำหนังสือบอก ขนกราบทูลพระภูบาล
บกนพระยาพราน บงเกิกโรคถึงกวามกาย
แจงกคีพระนัยหาย
พระเจ่ากรุงสาวฅถึ จะหาไหนใครจะทน
ออกพระโอษฐ์ว่าเสียดาย กนืศึกไว้ใจมน
แทบจะได้นะเสนา
แมนศึกมาแปดทิศ กฅํ้งั้นามจนถึงพระยา
คนเคียวสู้กนพน ไม่เที่ยงแท้มาตายเสีย
โปรดออกไปถึงลกเมีย
ม*นทหารชาญสงกราม เมรุสูงตาคามปรารถนา
อนิจจำสำขารา เครื่องนักการมีนานา
ให้แต่งศพอย่านันนาน
รบสงให้แก่งบอก กนับมาทูลพระภูบาล
การศพให้ทำเสีย นัดแจงพร,อมกำใจถวัล
ลายนัานแย่งทรงกระบิน
นัาวให้พระราชทาน ซอนกระคาษคำเขียวเหลือง
กบช่างรจนา นับกระจกแสงเมลืองเมลือง
ทกเครือนัานวัจิฅรงาม
กนถึอหนังสือบอก มกระหนกลายประจำยาม
การศพพระยาพราน ประจำเหลี่ยมแลลานไจ
หอยใบโพธคอกไม้ไหว
ทองโลงทรบพั้นแกง แสงเลื่อมเลื่อมแลพรายกา
ผกทองอำกถษสน

นักหลาคบี่ดบกกระหนก
วากเขียนระบายเกรื่อง

ปากถวยฅรวยแม่ลาย
สี่มุขมีหนัาพราหมณ์

รกเกลากระหนกหางโฅ
ประคบกละไม

๓๒

ทำรูปสุบรรณลวน หน้าสมควรรูปเทวา

นาคสะด้งใบระกา มีช่อพ้าแลหางหงส

แปดเสาใส่นากทนค แผงสามซนราชวํฅธง

ประ:ดบฉัฅรเบญจรงค์ บกบำคุมจามรทอง
ชนประคุงามชื่น รปฝรื่งยืนช้างละสอง

ไม้ไผ่ขดเรียบรอง ฟนคานหามคามวส่ย

ยกเมรุปลกสามสาง ทำคามอย่างบั่กน้ฅรชโ)

รอบเมรุลายร1วไก่ ภายในเมรุยกเชิงคะกอน
ฅ1ง็ระท าคอกไม้ไฟ เปนแถวไปสล้างสลอน
โรงระบำทำกรบครํน
โรงห่นโรงละคร

ยกศพส่เครื่องงาม กนเช่าหามโห่เสียงสนน

กลองฅะพ ายไม้เคาะร,น ก็ดีด'แวเบ่1นี่]ไฉน
ฆองโหม่งหามโฅงเคง ฅีฅามเพลงโหม่งเหม่งไป

ลกเมียแลขาไท กลมหิวราคามหล้งมา
นางนาฏสุภาคี น้ ^ เ-
ร่กสามีฟายนำคา

เล้าสลบลงสามครา หมู่บาน้าเช่าคลอคำ

นางรื่าปลาวุ่นวาย จะขอคายไปตามผว

โอ้โอ้พ่อทูนหิว พาเอาเมียไปควยรา

หญิงชายเดินฅามทาง เหยียบ'ใบยางก้ง์ฉาฉา

กรนไปถึงบาช้า อุคราวัฏรอบเหลี่ยมเมรุ

สามรอบแล้วปลงลง คนมนคงในกะเกณฑ์

ยกศพเขาใส่เมรุ ค่งเหนือพนเชิงคะกอน

๓๓

ถวายทานแก่พระสงฆ์ แจกผำสบงแล,จีวร
กวนแลวเณรหาบคอน หมอชำวปลากลบอาราม
พระเพลิงลูกขั้นพลามพลาม
จุคไฟใส่พนซุก สามทีแลวอยู่รกษา
กนยืน,ซคผ่า'ข่าม พอกํ่าลงจวนเวลา
จุคคอกไม้ให้กนดู
ศพไหม้ฟนผุยผง เปนช่อช่อเขียวศรีห
แต่งฅวขั้นระทา อึกฝอยทองตกโปรยปราย
พลก็โพลงช่วงพรายพราย
ฐานคํ๋าคอกมะละกอ ก่อยกลบลงโร่งโร่งซึง
ลี่มขงามน่าค ม่ามีพยศกวบตะบึง
เล่นสนุกสบายใจ
เสียงประทคแกกผางโผง กลบเรือนบ้านค่างคนไป
จุกตรวจขั้นโส่งหาย เร้าศพไปแค่เช่าขมัว
ก็ขยำบั้นให้เปนตว
ชำงแล่นขอเกี่ยวกค ผีนศีรษะไปประจิม
กนโห่ตบมืออึง นงเรียงลอมแค่ริมรีม
ลงทีปากฝากผีสาง
กรนแส่วสำเร็จการ ผำขาวห่อเปนจุกกลาง
พอรุ่งอรุโณท*ย
แลวกลบคืนไปย'งเรือน
ก่บธาตุกวาคเขากน
ตีนมือสะเอ็วหว ไม่สบายใจฟลือนฟลึอน.
ละการงาน พนาพา
ลูกเมืยญาติพร้อม
เซ่นว*กก่กเหลาจม ๕

เก็บกระดูกใส่ในหมอ
พนก่ายเอาไว้วาง

ส่วนเมียเทียมผวตาย
โศกเศร้าราวสามเดือน

๓๔

โชคเกณฑจะตกกํ่า พระเกราะห์ซํ้าโนดวงชะตา
ทรัพย์ส้นอๆศสา โห้เดือครอนด็'งเพลิงเผา
ก็ให้เสียไปเปล่าเปล่า
ไม่พอที่จะเสีย เก็บเอาผาแลข่าวของ
ผ้รายขึนย่องเบา

คูกกวามก็เนืองเนือง นนแกนเคืองเสียเงินทอง

ข่ากนก็หม่นหมอง บางยกตำบำงหนีตาย

ยิงโรยลงทกวน ทร่พย์ที่งนนก็ฉิบหาย
ชางมาแลรัวกวาย ขโมยล่กชกเอาไป

เหย่าเรือนหกกรํ่าคร่าจากหลงคาหลุดหล่นไขว่

นอกชานหำบนไค แต่จะเดินก็ขดสน

สงสา:นางเทวี เมอม่งมีชุมรวมกน

ยามยากเขาเกลียดตน แต่พีนองไม่เหลียวแล

เพยินรักแลมิตรสหาย บาะนไกลใกล้รัว งอย่แค'
มีสุขมาดแล
กรนตกยากไม,นำพา
นางนาฏสุภาคี
เกราหมองศรทุกเวลา

หาบทนทนเวทนา หาใส่ปากคามยากจน

กรนตื่นแต่เข่าเข่า นางจรเตาเขาไพรสณ'ที่

เรียกลูกมาบตคล มือลบหลำแล่ว่ส่งสอน

โอ้โอ้แกวกำพรัา อยู่เกหาแม่จกจร

เจ้าอย่าเร่ชะลอน เล่นไกลเรือนเพื่อนจะคื

เด็กเด็กเหล่าลุ กไพร่ ใจมันรัายใช่พยิคี

มนจะเกรงอะไรมี เรากกยากแต่วีลุกอา

๓๕

สอนพลางทางโศกเศร้า หยิบกระเช้าสาแหรกมา
สอคกานยกขํ้นบ่า เช้าบ่ายหน้าส่พงไพร

เร่เที่ยวหาเรียวไม้ เก็บหกได้เค็มทุนใหญ่

ทุกละเมาะเดาะเดินไป เก็บยอดทักแลผลาผล

ลกฅะโกพวาหว้า ทงพทราสุกห่ามหล่น
ที่สงสุดมือคน ทำไม้สอยฉวยช่อลง

เก็บเล็มเต็มกระเช้า หาบไต่เทัาออกจากดง
ถึงเรือนไม่ทันปลง หยิบผลไม้ให้ลกชาย

ยอดผกทับมดเรียว นางทุนเที่ยวไปเร่ขาย
ได้ค่ามาจำหน่าย ซอช้าวก็นตามเข็ญใจ

๒๘ ราวสามชวซัค ทับน้านพรานไพร
มิใกล้ไม่ไกล ฟนที่อาศํยิ
ที่นนมีวก
จะไปจะมา
ทำบุญให้ทาน

ส่วนเช้าสุบิน นาจิตคิดถวิล ศว’ทํธากทัาหาญ
จะลามารดา
ในพระศาสนา บวชเรียนเข็ยนอ่าน บำเพ็ญศีลทาน

วนหนึ่งแต่เ,ชาอาบนาคำเกลา แต่งคำน่งผ้า
ทุนเหนือเกศา
เที่ยวเกบดอกไม มะลิจำปา

ไปส่อาราม

๓๖

พอพบหลวงกา บิณ,ทบากกลับมา กะพายย่ามรูมราม
นง'ไหว้ไถ่ถาม ท่านเข่าอาราม
เข่าเดินไปใกล้
อย่กุฎีนึ แลเห็นหำกระได
Vกุฎึอยู่ไหน .ะ ค่อยกลานเข่าไป ถวายพวงมาลัย

’
หลวงฅาจงช

เจาขั้นนอกชาน

แลวกราบสามกรา

พระเถรผ้ใหญ่ แลเห็นประหลากใจ ยมแยมเจรจา
เข่าเข่ามาหา
ดูกรกุมาร หนุ่มนอยโสภา

ธุระอะไรหรือ

เจาสุบินรูปงาม ได้พ’งท่านถาม เคารพประนมมือ
นาจิกคิกคือ
กีฉนมากราบ ที่เลัาหารือ

ใคร่บวชเปนเณร

ลักถือศีลา เล่าเรียนวิชา ให้รู้จะเจน
ถากทรายถากหญ้า อยู่ในบริเวณ กิจการสามเณร
ชอร่บทกประการ

พระเถรจึงว่า ซึ่งเข่าศรทธา ชอบแลวกุมาร
องสะสบง ไฅรหนึ่งให้หลาน เราจะทำทาน
เข่าอย่าอาวรณ์
ให้เขาเออนอ อนุญาตเสียก่อน
ไปลาแม่พ่อ เอาไว้ล่งสอน เปนสถาพร
จึงจกบวชให้
ควรควยบาลี.

ถา๗

เจ้าจึงขานกอบ พระคุณว่าชอบ ไว้เหนือเกศ
ยงแค่ชนนื่
บิคาคีฉัน ท่านกายหลายบ่

จะขออำลา

เจ้าก7าบนมสการ คืนมาย'งบ่า'น ยืนกอยมารดา
เปนกระไรจึ่งชา
บานฉะนนางแม่ ย่งไม่เห็นมา

ยี่งกว่าทุกวน

เจ้าเลียบประตูบ่ายหน้าม่งดุ เห็นหาบย่นย่น
ครนถึงอภิวนท่
คบมือดีใจ วงไปรับพลน

กราบคืนเชยชม

ว่านางแม่ขำ เหนื่อยพกน*กหนา หน้าตาอกฅรม
เนํ้อหน'งซูบผอม
ลกจกช่วยถือ ตองแกคกรำลม แม่อย่าบ่รารมภ์

นางพงลูกว่า นาเนตรคลอคา โลมลู^]บจรี]บมือ
เรี่ยวแรงเจานอย ไม่เคยผึกปรือ จะหาบรอดหรือ

กำพรำแม่อา

ส่วนเจ้าสุบิน นี่าตารินริน สงสารมารคา
แลวล่วงกระเช่า เลือกหยิบผลผลา นี่ลูกอะไรขา
น่มนี่มน่าด

นางแม่จึงบอก นนลูกมะกอก เก็บมาอขู
สกจนทน์ฝากเจ่า ให้ดมชมชู นมแมวส่งขยุ
กินเล่นเย็นใจ

๓๘

พลอคพลางมาบ้าน อาบนาสำราญ หมดสนเหงื่อไกล
ขั๊นส่เคหา เห็นแม่สบายใจ เข์ทงเขาไป
กราบคืนซ่ายชวา

ชวนพลอคกลอแกล ยกเอาคืนแม่ มาทใ]ุนเกศา
โน,มน่า,วนาใจ จะให้ศรทธา เห็นในศาสนา
สมเค็,5ชินกา

แม่เอยอนิจจา กำเราเกิดมา ชาฅินั้อปรีย
เปนวงศ์พงศ์พาล พรานบาราวี ศึลทานบารมี
มไค้นำพา

รู้แฅ่แสวงลาภ เซากำทำบาป ฆ่าเนอเบื่อปลา
กรนฅายจากกน จ'ก่ทนเวทนา ในขุมนรกา
ลูกคิกน่ากลว

ทุกวนนีเล่า เห็นแค่แม่เจา อ่จนอกปกหำ
จะเห็นหนำพ่อ ไม่เห็นรอคชว สงสารแก่คำ
แทบนาคาไหล
เลยงกริกษา คราบเท่าเก็บใหญ่
แม่เกิดลูกมา
พระคุณบ่นเปรียบ เท่าแผ่นแคนไกรจะไค้สี่งใค
คอบแทนเลยนา
ผืนผ่าเงนทอง กองเทียมเวหา
แมนมีขำ'วของ เปนแค่บูชา ไม่ทดคุณกำ
มาให้แก่แม่
ข่าวบอนนานม

๓๙

ลูกคิกจ้กเพียร บวชควเล่าเรียน พระไฅรสรณากมน
แทนคุณมารคา ค่าช้าวนานม เชิญแม่ชื่นชม
ในผลศีลทาน
' สำนักอาจารย์
แม่-จงหง,ใจ จะไอ้วิมาน
แม่ฅายไม่ไป บวชลูกไว้ใน
รุ่งเรืองเมืองสวรรค์ สู่ห้องนรกาน

เกิดชาติใดใด เราไม่เข็ญใจ เหมือนอย่ทุกวน
แมนช้กมืทรพย์ น!!โกฏิอนันต์ กล*งห้าแพวพรรณ
ช่างม่าข่ากน
สลดหนัาดา อกคือไฟลน
นางพงลูกลา มืกรรมมาจน เช้ากิคผิคกน
โอ้โอ้แกวแม่
พงกำใครสอน อาบนาบ่อนช้าว มิให้อนาทร
กล่อมให้เช้านอน รกษาลูกอ่อน
แก่แม่เกิคเจา
ผูกเปลเห่ช้า แมกอคกบอก ปกเลยงรกษา
ทุกวนเวลา ระช้งเหยี่ยวกา กรนเติบใหญ่กล้า

เช้าคือลูกนก แม่ฅกลำบาก จะเห็นหน้าใคร
บ่ไอ้พลาคพลง แลขวาเปล่าใจ เช้าเช้าเช้าไพร
จะหนีแม่ไป

พ่อเจาฅายจาก
แลช้ายเปล่าดา
ไอ้เช้าพาเรือน

๔0

โอเซ่าสุบิน แม่หาให้กิน เจ็คบี!สี่เดือน
อนความรกลูก อกใครจะเหมือน คอว่าจะเปนเพื่อน
ฝากไข้ฝากฅาย
คุจอวงแกวตา ท่อนให้ระคาย
แม่สงวนนกหนา ออเข้ากินสาย เห็นหนำลูกชาย
แม่อยากรอยเท่า
ความอยากเต็มแรง ใครเปนเพื่อนแถลง
สำห:ไ]มกแมง
กรนเจ้า-จากไป แม่เลาจนใจ
ขุกมีความไข้ นอนตายฅวแข็ง จาริคบราณ
กินเปนอาหาร เทียวในกงคาน

แม่ห้ามฅามจริง สำสอนทกสี่ง ข้อนกลกอา
จะแทนคุณแม่ อนกวามเศษสา
หาเนํ้อหาปลา 11แ, ลอ.ย:”างผใ'!า'ย..พ..ร-.า.น..
ท่อนไค้เต็มเกน
เจาจะ4ฟอยู่วก ไม่เหมือนคฤหใสก์ จะบวชเปนเณร

จะกินจะนอน แก่ลวนเวทนา เชื่อถือเมื่อได
ไม่เอาใจใส่
แม่ร้จะเจน

ทายกตกบาตร ฅิคปลายชอนปราอ

ฉนแค่มอเช่า ข้าวไมพอเพล

เข้ากา:อะไร

พ่อเจาเมื่อยง พทข้งธมม่ง

วออยู่เทียมใกล้ ท่อนชายเข้าไป

ไทรสํกษณาคุณ

๔๏

ฅรุษสารทสงกรานต์ หญิงชายชาวบ้านเขาไปท่าบญ

พ่อเจ่าจบหอก เข่าบ้าฅาหถุน ไค้มาเกรงกรุน

เต็มหาบเฅ็มมือ

เยี่ยงอย่างขางพราน เข่าไม่กิคอ่าน อฅส่าห่ผีกปรือ

วอนแม่อย่วค จะเรียนหน*งลือ ใครจกลํ่าลือ
บ| วยการเล'ยเป.ล1า

เข่าจงอุกส่าห์ ผึกปรือมึนยา ให้จงเชียงเชา

วิสยผายพราน สนคานแห่งเรา สืบวงศ์พงศ์เผ่า

อย่าให้เสีย'ท นโม ก ข เข่าใจอะไรมี
ถึงท่านพรานพ่อ

ร้แฅ่วิชา มึนยาอย่างดี ยิงแทงมฤดี

ไค้มามากมูล เรียนหดมึนไฟ หน้าไม้กระสุน
*

อยู่เถิคสุดใจ

สอนยิงให้แม่น จะแทนตระกล จะก่อยบรบรณ์

เงินทองแก*วแหวน หอกใหญ่ทงค่ คามกลมคมแบน
เครื่องมือย*งอยู่ ล้มกายนบแสน นนแน่แม่แขวน

เกยมล้างกวางทราย

เอาไว้ชายกา ลายยี่งกริงคิค ผกเงินหวงา
ลกเอยย*งกริช เหน็บไปทุกกรา ฆ่าสตว์นานา

พ่อเข่าไปไหน

เสือคซบก่นปลาย

๖

๔๒

ย"งบี.นกระบอกหนึลู่กหงนักสองสลึง รางคำกรํ่าลาย
ล,มกลงเกลือกตาย
ยิงไปองผาง ไม่กวางก็ทราย

ชีวิฅห่อนคืน

แมนแม่จนนก เที่ยวเคีคยอกผก เนัาบ่าหาพ์น
อคอยากยากง่าย แม่ขายของอื่น หอกกริชนับบีน
ไม่จำหน่ายเลย

ไว้คค่างหนำ เปนของบิดา เจาอย่าบ่าเฉย
คุแลขดสนิม นามันเช็ดเชย ผึ1กฅำลูกเอย
ยกประทบจบมือ

แม่ตงใจนก ระให้ลูกริก เรียนพ่อฅ่อมือ
เที่ยวในบากว่าง ยิงกวางกระบือ จะมิออกลือ
บ่างหรือลูกอา

ว่าพลางสอนพลาง เอามือชอนกาง จุบเกนำเกศา
นับท่านบิดา
อนิจจาเจาแม่ แม่แลค่างหนัา

พิมพ์เคียวจริงจริง

นำเจ่าร่นบ่าว สิบห่าขวบเนัา เจางามทุกสง
แม่ชมกามจริง
จะพูดจะยั้ม เบีนเสน่ห์แก่หญิง

ไม่ยอเอาใจ '

นิ'แน่เจ่าสุบิน ถูกสาวยายกลื่น เปนหลานยายไฝ
รู้นัชฌาสัย
เขากนบูราณ เหล่ากอเขาใหญ่

การงานกรบกรน

๔๓

กิริยาน่ารัก ไปมาแม่ท่พ ชมเล่นทุกวน
อายุษกับเรัา จะพอคราวกัน กันมีลํ่าสน
แฅกเนอนวลละออง

ควงหนำแฉลม หน่วยฅาเหลี่ยมแหลมแกมเหมือนปรางทอง
นมเท่าแม่มือ
ยั้มฅํองตาชาย ผมคือกักคอง กวฅ่อกอปลอง

แม่ไปแยบว่า พี่นองบานำ ลงกำจำหมาย

กวนยามมีเรือน ชอบเดือนวนสบาย ทำงานหญิงชาย

จะให้อยู่กัวยกัน

เอาเถิคเรัาสุบิน เปนเพี่อนท่ากิน การงานกันขยน

ผวหาบเมียทูน อุตส่าห์ทุกวัน เงินทองท3งนน

จะค่อยบริบูรณ์

เจ*าสุบินขานกอบ แม้'ว่าข่าชอบ ทงนึ่นํกัไม่สุญ
ลูกพี่งใจบุญ
จะขอลาไป บวชแทนพระอุณ

ทุกวนบนาน

กันหญิงแพศยา ลูกไม่เจฅนา รักร่วมสงสาร
หนึ่งพบศาสนา พระศาสดาจารย์ หนึ่งไม่เปนพาล
หนึ่งไค้บวชเรียน
ให้ลูกบรรพชา จะทำกวามเพียร
แม่จงเมฅฅา สวคอ่านจารเขียน จะเปนบาเรียน
ไค้ทานหนำสือ
ร้ธรรมทงั้หลาย

ธ: ๙

แมนลูกบวชฅ่ว คุณแม่อย่ห่ว หรึอจะลืมสญหาย
จะไปจะมา คุกวไแพรางาย เจ็บไข้เปนฅาย
จะขอแทนคุณ

นางพงลูกฅอบ สุกทีจะปลอบ คิกใจข,นฃ่น
^1 ^ ผลุนผลนหนหุน เชียนกรกยกรน

ลุกขนนงลง

ออกไปไกลฅน

โมโหนางอึก ปากสนรึกรึก ขบพนกำรน
จะบวชมิบวช มึงอย่ามาบ่น เร่งไปให้พ่น
กูไม่รกแพง

นารกหวสาก สอนเด็กปากมาก เลยงลูกใจแข็ง
เจ้าคิกว่าแม่ จะขอพึ่งแรง ใจฅรืกนึกแสวง
เอาแต่กวามสบาย

ไปเถิดพ่อไป อย่ามาพิไร กามใจมๆ่งหมาย
ใช่แม่ลูกกน กราบเท่าว'นกาย อย่าเยี่ยมเยียนกาย
ให้กูรำกาญ

เจ1ายินมารดา โกรธชงหน”กหนา แช่งด่าสาบาน
เจาไม่โกรธกอบ นบนอบกราบกราน กล่าวกำอ่อนหวาน
เอาใจมารดา -

ข่าแค่แม่เจ้า อย่าโศกอย่าเศร้า ตงใจศรํทธา
ผกพลงสื่งใด
อย่ามีนานเวร ไค้โปรดเกศา ลูกนอยขอขมา

(5^

ลาแล้วลุกเกิน บ่ายหนำมุ่งเมิน ไปยิงพระเถร
กรนถึงกราบไหว้
บวชเรียนก็คามใจ คอกไม้เปกรนะ บอกว่าแม่ประเกน

ซิ ซิ ท่านผู้เฒ่าอ*ชฌาล้ย
แม่กุมารไม่เห็นมา
พระเถระพงเล้าเล่า เขาย่อมเล้ามาส่หา
รำพึงว่าเปนกระไร ชะรอยเหตุจะพึงมี
เห็นไม่กวรกบบาล
ทงหลายบวชลูกเล้า
เออนี่ไม,เห็นมา เ^ เ^
กนทงหลายจะคฉน
จะบวชให้แค่โคยด่วน ว่าคูราเล้าสุบิน
พป่ง' ก0าเค๘กเจ๘คบ^1 ล้งไม่แล้งถนัคห
สาธุสะชอบใจกู
ครีแล้วมีวาจา จำจะสืบเอาล้อความ
กำแม่เล้ายอมยิน ทะงสององค*ชาญสนาม
สีกายายให้แล้งการ
ที่'จริงเล้าศรีทธา จึงเล้าโปในบานพราน
เล้าจงยบย'งข์อย่ ลูกจะบวชอนุญาตหรือ
ขบที่งเสียไม่นบถือ
ว1าพลางเรยกพระสง,**1 ใช่ธุระของกิฉัน
พระสมีจงไปถาม กราบกบตีนพระอาจารย์
กบกำแม่นนออกกน
สานุศิษย์ลาบ'คใจ
ถึงถามแม่กุมาร

นางว่าดกล้าจริง

จะบวชมิบวชหรือ
พระสงฆ์สององกกลบ

บอกว่ากำกมาร

๔๖

พระเถรพงแซ่งโ,} หายสงล้ยทุกสิ:งอน

จึงกิคคูโชกวน ซึ่งจะบวชฟนศภผล

พุธพฤหสบค์ล้ดเปนวาร จะทาการผายกุศล

บวชเรียนเปนมงคล ควรประพฤกิคามกำรา

วนพุธพระมหาเถร ให้นากเณรโกนเกศา

ชำระแต่งกายา นุ่งห่มล้าพอสมควร

กราบแล้วถืธผ่ าไคร เกินเล้าไปคามกระบวน

สอนว่าบาลีล้วน ให้รบไกรสรณาคมน์

รบศีลบทสิบเจน ลุเปนเณรงามสบสม

พระสงฆ์ทุกองค์ชม ว่าบริบูรณ์ในศาสนา

พระเถรสรรเสริญพร แล้วสงสอนในสิกขา

ว่าเซ่าจงร้กษา อย่าประมาทล้กสี่งอ*น

เจ่าสุบินกรนบวชแล้ว อารมณ์แล้วในทางธรรม

เล่าเรียนเพียรทกวัน มืศรทธาเปนกำล้ง
ล้, ฆ์ เจาคงจิตกอยระวัง

ทุกสงธุระกจ

สนธยาฅีระฆ์ง ประโกมพระในวิหาร

หาพื1นค้นนอยใหญ่ มาก่อไฟในเชิงกราน

เล้าห'องพระอาจารย์ จุกธูปเทียนชวาลา

หมอมูตรเล้าเทล้าง กง ไว้ล้างพระอุบชฌาย์

หฒข่น์ฅกนามา จบสองมือนอมประเกน

กวาคบคปที่'นอน แท่ง'ฟูกหมอนพระมหาเถร

กรนท่านทอดองค์เอน มือขยำฅีนท่งั้ล้ายขวา

๔๙

เสร็จกิจกลบมาหอง อุตส่าห์ท่องบ่นกาถา

จำไค้แลวนิทรา กำหนดนอนแต่สองยาม

เจ้าตื่นแต่ไก่ขัน จุดเทียนพลนให้ท่านตาม

ปฏิบ้ฅิสอคไถ่ถาม ซึ่งความร้กวรจำหมาย

กรํนพระอาทิกย์ส่อง แตกแสงทองขั้นพรายพราย

เที่ยวเก็บดอกไม้ถวาย ใส่เครื่องแกวที่บูชา

ตนโพธื้พระเจ,กัดร*ส เจ้าปฎิบ่ติ'ทำ'ขันทา

คอกไม้กองบูชา พระพุทธรปพระเจดีย์

บิณฑบาตกลบมาวด เจ้าแต่งจ้กขำวสาสี

สูบงท8ง!]งจี่ ใส่สำขับประเกนกรู

เมื่อท่านฉันอาหาร เจ้าคอมกรานนงหมอบอยู่

กรนแล้วตำหมากพลู กวกใส่จอกมาประเคน

ยกสำขับกฒัมาพล*น ก็ชวนกนเขำขับเดน

คามกิจธรรมเนียมเณร กรนฉันแล้วสวดอ่านเขียน

เจ้าสุบินหน่ออรหด โสมนสในความเพียร

อาวาสกวาคแผ่วเตียน ก8งสฅิเอาส่วนบูญ

นาใช้แลน'1ฉน นานหลายวนเปนกระหม่น

I ๖ ^เจำล้างเทนาข'น เอา'นาใหม่มาใส่ลง
ดูแลทวทงวด ปฎิม่ครกษาสงฆ์

ภิกขุทุกทุกองค์ มีกวามขักกวามเมตตา

เจ้าอยู่จำเริญสว'สด ฟนเที่ยงทดในสิกขา

กำกรสงสนทนา จำมนกงไม่หลงใหล

๔๘

บญญาปรากฏลือ เรียนหนึ่งสือจบขอมไทย

สวดมนท์เล่าขั้น'ใจ สิบสองผกจำผงทรวง
เล่าสูฅรทำ?บิวมล จบบร-บรขณ*ส*นทะงปวง

เจานำคมภีร์หลวง รู้อรรถแปลพระบาลี

เรียนนึ่งวิบี่สสนาอุตส่าห์เพียรทุกราฅรี

รำงบคบอินทรีย์ ให้เห็นโทษในร่างกาย

ปรากฏรสพระสธรรม ทุกเชากาจำเริญสบาย

สุขศรีไม่มิร ะกาย คงควงแกวงามบวร

พระเถรรกสั้นสุค คือค*ง์บุฅรเอิคอุทร
ทุกลีงอุตส่าห์สอน บ่อำพรางวิชาการ

เจ่าสุบินผ้มืบุญ รู้จ*กคุณพระอาจารย์
ปฏิบ้ฅิร้ก์ษาท่าน บำรุงใจทุกเวลา

เจ่าคิคถึงคุณแม่ ไปดแลเปนอ*ตรา
ส่วนขำงนางมารดา มิไค้คิดอนุกูล

ครนเห็นเจ่าสุบิน เหมือนขมั้นกินก*บ่ปน
แกลงตดอาลยสุญ ถือทิฐิเปนมนคง

ก,บ่บย์แลจังหน แล่สกวไเก็ไม่ส่ง

มืดมนเปนกนหลง บรำพึงถึงกวามฅาย

วนหนึ่งนางเข่าบิา เที่ยวหาผ้ก์ห่กพึนขาย

เวลา?!ะวนบ่าย หาบกระเชำออกจากไพร

นางเที่ยวหิวหายแรง เดินพลางแสวงที่อาศ*ย

เหลืยวเห็นฅนพ-ระ ไทร ใบบ่งแคคดโสภา

๔๙ วกนาอาบลูบหนำฅา
แก่ผู้เคียวไม่เห็นใกร
นางแวะเข่าปลงหาบ
นํง้ใฅ้ร่มพฤกษา ก็งไม้เรื่อยระบดใบ

ลมพดมาเฉื่อยเฉื่อย เกลมหลับไปในไพรสาณฑ์
นอนเล่นเย็นเย็นใจ

กรนว'นอฏ^มี พระยายมธบด เจากรุงบาดาล

เสด็จออกที่นํง กรีมุขพิมาน แท่นแกวประพาฬ

พจิกรพรรณราย

มีหมู่เสนา จกโลกปาลา สี่กุมารพนทนาย

บ'คแดงแวงว'ง นงเผามากมาย ว่าโทษท,ง์หลาย

แห่งผู้อกุศล

จึงมีโยงการ กรีสใช้'โลกบาล ว่าท่านลี่กน
จงเร่งขั้นไป สู่พํ้นภูวคล เที่ยวทุกตำบล

ทวีปข่มพู

เล็งแลให้สุด ในแกวนแคนมนุษย์ บรรดาซึ่งอยู่
นกเวียนพระกรู
ฝายขางสมณะ ลูกพระสพพิญฌู

สามเณรนางชี

องค์ใคศรทธา ทรงกลศาสดา ควยใจยินด
อย่กามบญญํต อาบกไมม สำรวมอินทรีย์

แสวงหามรรคผล

๗

๕๐

อุกส่าห้เล่าเรียนนิคหิคอ่านเขียน ทางเพียรกุศล
เปนศุภมงคล
บ็ณขบากกวาดวด ไหว้พระสวดมนฅ์

วาชการบ!นเมือง

อนท่านผู้เพีคยืรอค'งเปลวเทียน กามไว้ประเทือง
เปนทีลือเลื่อง
ส่งส่องศาสนา ให้สว่างร่งเรือง

ในโลกแคนดิน

จงท่านท1งั้สี่ เอานาทองดี ปราศจากมลทิน
ยกวางประศิน
เขียนชื่อท่านลง แผ่นแกวอินทนิล

เการพอภิ'วนท์

องค์ใดใจคด ไม่อยู่กามบท พระกินโ]ทางธรรม์
ถือผิดเปนชอบ ลอบทำทุกอ้น ทีบาปสำคญ
คิด'ว'าเปนบุญ

พูดจาประมาท ไม่เกรงโอวาท พระผ้มีกุณ
ส่องเสพย์เมถุน ทำปากฉุนฉุน
สูบ*ฝ่นกินเมา
^ 0 ./
หยอกชั๊สีกา

เร่เที่ยวกะพายจยีว่รารมุ่มร่าม ผิดกิจส่งฆา
ให้ขายบาทา
นงทุกเรือนบ9าน กรอกร่านชาลา

พระเจพอมอารื

พวกนั้ใจคิก เขียนชื่อควยหมืก ลงในใบกาล
คร่ากวเอามา ยงใก้บาคาด ใส่ขุมนรกาน
กลางกองเปลวไฟ

(^ ชิ)

อนืงแสวงคู6ะ ฆราวาสทุกหมู่ อยู่กินเปนไฉน
ทำบาบ่ทำบุญ^ฐ:? คุณโทษอย่างใด ร้เห็นแจ้งใจ
จดซื่อเอามา*3*
เปนกนเลื่อมใส ในพระศาสนา
ไวิจิตคิดคุณ โสมนัสศรทธา เการพบูชา
คุณแกวทีง์สาม
บได้หยาบหยาม
รู้คุณพ่อแม่ ปฏิบํฅโดยแท้ รำวับคบกวาม
เกรงกรูผู้เฒ่า ว่ากล่าวพึงตาม
โลโภหึงสา เมฅฅาภาวนา
ปลงวิดอนิจจา
มีนาใจอ่อน ทุกกํ่าเข่านอน
รำพึงถึงกาย เกิดมาชรา ส่อเสียดเบียดเขา
นัฅย์ซื่อถือเอา
เกิดมาสญเปล่า
เข่าเข่าทุกวน
มได้ฆ่าสฅว์ นักทรพย์สม!เต ถวายเทียนนามน
เจรจาอำพราง กินเหนัาม่วเมา
ทอดกเนผ้าบา
ตามพระวินยธรรม ตาลิบดรพคงา

พึงเทศน์ไม่ขาด หุงข่าวใส่บาตร

เดึธนสิบสงกรานต์ ให้ทานของฉน

วนเข่าพรรษา

ขนทวายเข่าวัค ทำสลากภด

ให้ทานไม้เทา บาดรกลดรจนา

บชาพระสงฆ์

ข

๕๒

บวชฅนทรมาน บวชลูกเหลนหลาน ญาติประยวิ]ูรวงศ์
โปรดทาสทำบญ อุปสมบทสงฆ์ แลวตรวจนาลง
ปรารถนาฅามปอง

ศสัทธามานะ แลเห็นสัดพระ เก่ารำวเกรำหมอง
ปฏิสังขรณ์ ลงสักบี่ดทอง มีทํ้งการฉลอง
ทำทานสืบไป

แผวถางสรำงสัด ปลูกที่ปฏิบด ทำขั้นให้ใหม่
สร’างต้ไว้ใส่
สรางพระวิหาร การเปรียญหอไตร

พระธรรมฒัภีร์

สรำงพระพุทธรูป พระบฏพระสถูป ก่อพระเจดีย์
สรำงกระถางดอกไม้ ถวายพระชินศรี สรำงสวมถวายชึ
ทงเทศน์อานิสงส์

สร้างหอระฆง ธรรมาสน์เตียงดํ้ฉง สุสสักบรรจง
ดคผำรูปจระเข้
หอยไว้ปลายกวง ศสัทธาทำธง บกไม้เสาลง

สร้างบ่อนาผุด รอสระปลูกกุฏิ ปลูกบุษยบ่วิหลวง
สร้างโรงบ่งสุกล ไม้แก่นขื่อกวง ผลูทางทงปวง
ให้เดินเพลินใจ

ยกเสาฅะพาน ใส่รอดเรียบกระดาน ให้ทานกนไต่
แลวปลูกศาลา
ฅนไม้มีผล ให้กนอาศย ปลญุกประด"1]ุ่โพธไทร