بيدڠ
6
تمدون إسلام
باب 1زمان بني عباسية
باب 2زمان بني عثمانية
193
زمان بني عباسية لاتر بلاكڠ تمدون كراجاءن بني عباسية
كراجاءن بني عباسية مونچول سلڤس ڤرڠ ال َّزاب يڠ تركنل .ڤمرينتهن بني عباسية برتروسن
سلام ليم قرون ( 524تاهون) برمولا ڤد تاهون 132 - 656هـ (750 - 1258م) .كراجاءن بني عباسية
دڤرينته اوليه سراماي 37اورڠ خليفة برمولا دڠن َأ ُبو ا ْل َع َّباس ال َّس َّفاح دان براخير دڠن كوافاتن
َا ْل ُم ْع َت ِصم بِالله كتيک كراجاءن اين ڬوڬور دتاڠن ُم ْڠ ُڬول ( َت َتا ْر) ڤد تاهون 656هـ1258/م.
ڤمرينتهن بني عباسية دأساسكن اوليه أبو العباس السفاح 132 - 136هـ (750 - 754م) .بلياو
دلاهيركن ڤد تاهون 105هـ 723/م د َح ِم ْي َمة ،شام دان ممبسر دسان .بلياو دبيعة منجادي خليفة
دكوفه ڤد هاري جمعة 12ربيع الأخير تاهون 132هـ750/م .سچارا عمومڽ ،ڤمرينتهن بني عباسية
تله منچاڤاي كمونچق كجاياءن خصوصڽ دري اسڤيک ڤركمبڠن علمو دان ايكونومي .اهلي
سجاره ممبهاڬيكن كراجاءن بني عباسية كڤد امڤت زمان دري اسڤيک كقواتن دان ڤركمبڠن.
امڤت زمان كراجاءن بني عباسية
43 21
زمان َس ْل ُجوق زمان كماسوقن ڤڠاروه زمان كماسوقن ڤڠاروه زمان كقواتن دان
ُب َو ْي ِهي َڤ ْر ِسي ڬولوڠن َا ْت َراك ( َت ْر ِكي) ڤلواسن كواس
195 6.1.1
چتوسن باب
پاتاكن توكوه يڠ تركنل ڤد زمان كراجاءن 1
بني عباسية.
زمان بني عباسية
ستندرد ڤمبلاجرن
6.1.1مپاتاكن لاتر بلاكڠ تمدون ڤد زمان ڤمرينتهن بني عباسية سچارا ريڠكس.
6.1.2منرڠكن ڤركمبڠن كڬياتن علمو ڤڠتاهوان برسرتا توكوه علموون يڠ مشهور.
6.1.3مڠهورايكن فكتور ۲يڠ مپومبڠ کڤد كڬميلڠن ڤركمبڠن كڬياتن علمو ڤڠتاهوان.
6.1.4مڠاناليسيس فكتور ۲يڠ مپومبڠ کڤد كمروسوتن تمدون.
6.1.5منچادڠكن اوسها ٢دان تيندقن يڠ بوليه دلاكوكن كأره ممرتبتكن علمو ڤڠتاهوان
دالم كهيدوڤن.
194
زمان بني عباسية ڤركمبڠن كڬياتن علمو ڤڠتاهوان برسرتا توكوه علموون يڠ تركموک
ڤد زمان بني عباسية
ڤركمبڠن كڬياتن علمو ڤڠتاهوان
زمان بني عباسية مپقسيكن ڤركمبڠن دان ڤپيبرن علمو ڤڠتاهوان يڠ ڤست.
كوتا بغداد منجادي قبلة علمو باڬي ڤارا علماء دان ڤلاجر .حال اين دمکين
كران ،ڤارا خليفة مپوكوڠ دان ممبري ڬالقن كڤد ڤنديديقن دان علمو .ڬرقن
ترجمهن دان حلقة علمو سرتا ديسكوسي علميه بركمبڠ ڤست.
كتيک ڤمرينتهن خليفة هارون الرشيد ،بلياو سريڠ ممبري سومبڠن دان
هديه كڤد سستراون دان ڤارا توكوه علموون سهيڠڬ بغداد تركنل سباڬاي
سبواه ڤوست تومڤوان ڤارا علماء دان سستراون سڤرتي َأ ُبو ا ْل َع َتا ِه َّيةَ ،ا ْل َع َّباس بن
َا ْلَ ْحنَفَ ،ا ْلَ ْص َم ِعيَ ،ا ْل َوا ِق ِدي دان َأ ُبو ُيو ُسف (ڤڠارڠ كاريا تركنلَ ،ا ْل َخ َراج).
خليفة هارون الرشيد تله مڠاساسكن َب ْيت ا ْل ِح ْك َمة ،ياءيت سبواه
ڤرڤوستاكاءن بسر دالم ڤمرينتهن إسلام .ڤد زمان بلياو جوڬ ،كراجاءن
بني عباسية برجاي منجادي ڤوست تومڤوان علمو دري سلوروه دنيا .
ماناكالا ڤد زمان خليفة المأمون ڤولا ،اي مروڤاكن زمان علمو ڤڠتاهوان
بركمبڠ ڤست كران كچندروڠن بلياو اونتوق مپيبركن علمو كڤد رعيت.
حال اين ترپات دڠن ڤنمبهن بوكو دالم ڤلباڬاي بيدڠ علمو دڤرڤوستاكاءن َب ْيت ا ْل ِح ْك َمة،
بغداد يڠ تله دأساسكن اوليه خليفة هارون الرشيد .بوكو ٢ترسبوت دڤراوليه دري اينديا،
رومَ ،ڤ ْر ِسي دان لاءينَ .2ب ْيت ا ْل ِح ْك َمة منجادي تومڤوان ڤارا علماء اونتوق ملاكوكن
اكتيۏيتي ڤنترجمهن ،ڤنوليسن دان ڤڠاجرن .مالهن ،ترداڤت ساتو رواڠ خصوص اونتوق
ڤارا ڤنوليس اتاو ڤپالين بوكو ٢يڠ منريما اوڤه اونتوق اكتيۏيتي ڤپالينن .سلاءين ايت،
دوجودكن كراني خصوص دڤرڤوستاكاءن دڠن نام َصا ِحب َب ْي ِت ا ْل ِح ْك َمة.
خليفة المأمون چندروڠ كڤد كبيبسن ڤپليديقن دان برفيكير .اوليه ايت ،بلياو
موجودكن َم َجالِس ا ْل ُمنَا َظ َرة (مجليس ديبت) اڬر داڤت مڠورڠكن ڤربيذاءن
ڤنداڤت دالم كالڠن ڤارا علماء .بلياو بياساڽ براد دالم مجليس ديبت ڤد هاري
ثلاث ستياڤ ميڠڬو.
197 6.1.2
ڤمرينته يڠ مشهور ڤد زمان بني عباسية
َخلِي َفة ال َم ْأ ُمون نام َخلِي َفة َها ُرون ال َّر ِشيد زمان بني عباسية
َع ْب ُد الله ال َم ْأ ُمون بن َها ُرون ال َّر ِشيد بن ُم َح َّمد َها ُرون بن َا ْل َم ْه ِدي ا ْل ُق َر ِشي ا ْل َها ِش ِمي
ا ْل َم ْه ِدي بن َأبِي َج ْع َفر ا ْل َمنْ ُصور ا ْل َع َّبا ِسي
َأ ُبو َج ْع َفر
ڬلرن َا ْل َم ْأ ُمون 145هـ 762/م
تاهون ڤرتڠهن ربيع الأول
كلاهيرن تاهون 170هـ 786/م
بغداد تمڤت ال َّري
كلاهيرن
218هـ 833/م دروم دان دكبوميكن تاريخ وفاة 193هـ 809/م
دباندر َط ْر ُطوس تمڤوه ڤمرينتهن 170 – 193هـ 786 – 809/م
198 – 218هـ 813 – 833/م
برڤڠالمن لواس دالم ڤنتدبيرن صيفت سأورڠ يڠ براني دان ڤركاس.
دان ڤوليتيک. سأورڠ خليفة يڠ صالح.
ڤموره دان سوک ممبري انفاق.
مندڠر نصيحت علماء دان مڠيكوتيڽ.
ڤمعاف دان تيدق سوک بردندم.
ڬرقن ڤنترجمهن علمو درڤد بهاس مننتڠ ڬولوڠن كافير زنديق .جاس
اسيڠ كبهاس عرب. مڠاساسكن َب ْيت ا ْل ِح ْك َمة ،سبواه
منمبهكنكوليكسيبوكو دالم ڤرڤوستاكاءن بسر دالم ڤمرينتهن إسلام.
ڤلباڬاي بيدڠ علمو دڤرڤوستاكاءن برجاي ممباڠونكن كڬياتن ايكونومي
سهيڠڬ منجاديكن نڬارا سباڬاي
َب ْيتا ْل ِح ْك َمة. ڤوست ڤرنياڬاءن.
َبمدْيڤورتڤجاووْلدسِحكتاْكنك َامءةج.انوتدڠننكنراانمي َصاخ ِحصوبص ڤلواسن كراجاءن بني عباسية برلاكو
ڤد زمانڽ.
زمان بلياو دكنلي سباڬاي َا ْل َع ْصر ال َّذ َهبِي
(زمان كأمسن).
6.1.1 196
زمان بني عباسية فكتور ۲يڠ مپومبڠ کڤد كڬميلڠن ڤركمبڠن كڬياتن علمو ڤڠتاهوان
بنيعباسية
َب ْيت ڤرڤوستاكاءن چونتوهڽ، كچندروڠن دان مينت ڤمرينته دالم بيدڠ علمو ڤڠتاهوان. 1
ا ْل ِح ْك َمة دبينا اتس اينيسياتيف خليفة هارون الرشيد.
ڤوليسي دان داسر كبيبسن برفيكير دالم منجالنكن كاجين دان ڤپليديقن يڠ دسوكوڠ 2
اوليه ڤمرينته .خليفة موجودكن مجليس ديبت دالم كالڠن رعيت.
كماسوقن علمو ٢بهارو درڤد بهاس اسيڠ ملالوءي ڤلواسن كواس دان جاجهن نڬري 3
إسلام .حال اين برلاكو ملالوءي اكتيۏيتي ڤنترجمهن يڠ دجالنكن.
4بوديا ڤنوليسن سرتا ڤنترجمهن رنچق دالم كالڠن ڤارا علموون دان چندكياون.
5ڤروڬرم حلقة علميه دمسجد-مسجد دان دمدرسة دسوكوڠ اوليه ڤمرينته .
هوبوڠن كراجاءن دڠن بِ ْي َز ْن ِط ْين مندوروڠ ڤارا علموون برهجره كسان اونتوق ممباوا 6
ڤولڠ ڤنوليسن دالم بيدڠ كجوروتراءن ،موزيک دان ڤراوبتن.
فكتور ۲يڠ مپومبڠ کڤد كمروسوتن تمدون
1ڤمرينته دان ڤڠواس ليک دڠن كميواهن سهيڠڬ تيدق ممڤو منتدبير نڬارا دڠن باءيق.
2چمڤور تاڠن اورڠُ ٢ت ْر ِك ْي ترهادڤ ڤمرينتهن يڠ تيدق دأوروس دڠن باءيق.
سيتواسي ايكونومي يڠ تيدق ستابيل كران كلمهن ڤمرينته عاقبت ترلمڤاو ليک دڠن 3
هيبورن دان لالاي دڠن كميواهن.
مسئله دالمن كتيک زمان ُب َو ْي ِهي اڤابيلا برلاكو ڤربوتن كواس دان مريبق دالم 4
كالڠن تنترا.
5سرڠن تنترا ُم ْڠ ُڬول ( َت َتا ْر) ڤد تاهون 656هـ 1258/م.
199 6.1.3 | 6.1.4
توكوه يڠ مشهور ڤد زمان بني عباسية
َا ْل َخ َوا ِر ْز ِمي َأ ُبو ُيو ُسف زمان بني عباسية
نام نام
َأ ُبو َع ْب ِد الله ُم َح َّمد بن ُمو َسى َي ْع ُقوب بن إِ ْب َرا ِهيم بن َا ْلَ ْن َصا ِري
ڬلرن ڬلرن
الخوارزمي أبو يوسف
تاهون كلاهيرن تاهون كلاهيرن
164هـ 781/م 113هـ 731/م
تمڤت كلاهيرن تمڤت كلاهيرن
َخ َوا ِر ْز ِم ،اوزبيكستان كوفة
تاريخ وفاة تاريخ وفاة
232هـ 847/م 182هـ 798/م
جاس جاس
انتارا ڤاكر ماتماتيک تراول ڤد زمانڽ. ممڬڠ جاوتن قاضي (حاكيم) ڤد زمان
خليفة َا ْل َم ْه ِدي ،خليفة َا ْل َها ِدي دان خليفة
دأمانهكن اوليه خليفة المأمون اونتوق
هارون الرشيد.
ملوكيس ڤتا بومي.
كتيک زمان خليفة هارون الرشيد ،بلياو ممڬڠ
باپق منيڠڬلكن كاريا بركاءيتن دڠن علمو جاوتن َقا ِضيا ْل ُق َضاة (كتوا حاكيم).
كتاب بلياو يڠ تركنل اياله َا ْل َخ َراج يڠ
فلک دان ڬيوڬرافي سڤرتي كتاب
َا ْل ِج ْبر َوا ْل ُم َقا َب َلة. دتوليس اونتوق خليفة هارون الرشيد .بوكو
َا ْل ِجي ْب َرا. ڤڠاساس تيوري اين ممبينچڠكن حال احوال كواڠن دان
فيسکل نڬارا.
6.1.2 198
زمان بني عباسية اكتيف ديري
1سناريكن علماء يڠ تركنل ڤد زمان بني عباسية دان پاتاكن بيدڠڽ.
2داڤتكن معلومت ترڤرينچي مڠناءي سأورڠ توكوه علموون ڤد زمان بني عباسية.
3بينچڠكن كأوتاماءن يڠ واجب دلاكوكن اوليه اورڠ إسلام سلاكو خليفة دأتس موک
بومي اين ملالوءي اكتيۏيتي .Roam The Room
اكتيف ميندا
جواب سوءالن ٢برايکوت:
1كراجاءن بني عباسية مونچول سلڤس ڤرڠ .
َ Cا ْل َج َمال Aال َّري
َ Dا ْل ُم ْص َط َلق َ Bال َّزاب
مروڤاكن ڤڠاساس كراجاءن بني عباسية. 2خليفة
َ Aا ْل َها ِد ي
َ Cأ ُبو َج ْع َفر ا ْل َمنْ ُصور َ Bا ْل ُم ْع َت ِصم
َ Dأ ُبو ا ْل َع َّباس َع ْب ُد الله بن ال َّس َّفاح
3انتارا برايكوت يڠ ماناكه بنر مڠناءي فكتور ڤركمبڠن علمو ڤڠتاهوان ڤد زمان بني عباسية؟
Iكتياداءن موسوه ددالم دان دلوار نڬارا.
I Iكچندروڠن دان مينت ڤمرينته دالم بيدڠ علمو ڤڠتاهوان.
IIIكراجاءن ممبنركن رعيت برفيكير دان مپليديق دڠن بيبس.
IVبودايا ڤنوليسن سرتا ڤنترجمهن دالم كالڠن ڤارا علموون دان چندكياون.
III ،I Cدان IV II ،I Aدان I II
III ،II Dدان IV II ،I Bدان IV
1مركه 4خليفة َا ْل َم ْأ ُمون دلاهيركن د .
201
اوسها ٢دان تيندقن يڠ بوليه دلاكوكن كأره ممرتبتكن علمو ڤڠتاهوان زمان بني عباسية
دالم كهيدوڤن
3 2 1
مڠواساءي سيكتور مڠعملكن إسلام مڠواساءي علمو
ايكونومي نڬارا دڠن يڠ تولين دڠن ڤڠتاهوان دان كماهيرن
منچبوركن ديري دالم برسوڠڬوه-سوڠڬوه دالم كهيدوڤن سوڤايا
منچونتوهي عملن ڤارا داڤت منجادي اومت
بيدڠ ڤرنياڬاءن. علماء سيلم.
يڠ چمرلڠ.
4 5 6
مندالمي علمو٢ مڠيلقكن ڤرڬادوهن ميقيني جنجي كمنڠن
ساءينس دان تيكنولوڬي دان ڤرڤچهن دڠن درڤد الله دڠن
سوڤايا داڤت ممنفعتكنڽ. مڠحرمتي ڤندڠن٢ برسيكڤ ڤوسيتيف
يڠ بربيذا سرتا تيدق دان اوڤتيميس دالم
ممقسا اورڠ لاءين
مڠيكوت سموا ڤندڠن اوسها اونتوق منچاڤاي
كجاياءن.
كيت سهاج.
6.1.5 200
بلياو مروڤاكن اورڠ يڠ باپق ممبري سومبڠن كڤد كڬميلڠن زمان بني عباسية. زمان بني عباسية
بلياو مڠاساسكن ڤرڤوستاكاءن يڠ دبري نام َب ْيت ا ْل ِح ْك َمة.
1مركه 5خليفة يڠ دمقصودكن اياله .
2مركه 6پاتاكن دوا توكوه علموون ڤد زمان بني عباسية.
7هورايكن تيڬ اوسها اتاو تيندقن يڠ بوليه دلاكوكن كأره ممرتبتكن علمو
6مركه ڤڠتاهوان دالم كهيدوڤن.
خليفة َها ُرون ال َّر ِشيد تله مڠاساسكن َب ْيت ا ْل ِح ْك َمة ،ياءيت سبواه ڤرڤوستاكاءن
بسر دالم ڤمرينتهن إسلام .ڤد زمان بلياو جوڬ ،كراجاءن بني عباسية برجاي
ممباڠونكن كڬياتن ايكونوميڽ سهيڠڬ منجادي ڤوست كتمدونن.
8برداسركن ڤپاتاءن دأتس ،باڬايماناكه حال اين داڤت دأڤليكاسيكن دالم اوسها
6مركه منيڠكتكن علمو ڤڠتاهوان ددالم نڬارا؟
انتارا فكتور كجاتوهن كراجاءن بني عباسية اياله مسئله دالمن ڤد زمان ُب َو ْي ِه ْي
اڤابيلا برلاكو ڤربوتن كواس دان مريبق دالم كالڠن تنترا.
4مركه 9سباڬاي سأورڠ رعيت مليسيا ،ترڠكن دوا ڤڠاجرن يڠ داڤت دأمبيل درڤد
ڤپاتاءن دأتس.
202
چتوسن باب
اڤاكه يڠ كامو تاهو مڠناءي تمدون 2
بني عثمانية؟
زمان بني عثمانية
ستندرد ڤمبلاجرن
6.2.1مپاتاكن لاتر بلاكڠ تمدون بني عثمانية سچارا ريڠكس.
6.2.2منرڠكن كڬميلڠن اسڤيک ڤنتدبيرن ،كتنتراءن دان ايكونومي برسرتا توكوه يڠ مشهور.
6.2.3مڠهورايكن فكتور ٢يڠ مپومبڠ کڤد كڬميلڠن تمدون.
6.2.4مڠاناليسيس فكتور ٢يڠ مپومبڠ کڤد كمروسوتن تمدون.
6.2.5منچادڠكن اوسها ٢دان تيندقن يڠ بوليه دلاكوكن كأره ممڤركوكوهكن سيستم
ڤڠوروسن ڤنتدبيرن سسبواه نڬارا.
203
زمان بني عثمانية ڤدزمانڤمرينتهنسلطان ُس َل ْي َمانا ْل َقا ُنونِي،تنترا بنيعثمانيةبرجايمڠهالاوتنترا ڤورتوڬيس
دري لاءوت ميره دان مماتهكن ڤڠواساءن مريک كأتس كاوسن ٢تلوق ڤرسي سرتا مڠامانكن
لالوان ڤرداڬڠن انتارا ايندونيسيا دڠن اينديا.
ستله ملالوءي زمان كڬميلڠنڽ ،ڤمرينتهن كراجاءن بني عثمانية تله مڠالمي زمان كمروسوتن
داناخيرڽدتمتكناوليه ُم ْص َط َفى َك َمال َا َتا ُتورک ) (Ataturkڤدتاهون1342هـ1924/م.ايدڬنتيكن
دڠن كراجاءن يڠ براساسكن بڠسا تركي يڠ منظاهيركن كبنچين ترهادڤ إسلام كران مڠڠڬڤڽ
سباڬاي ڤڠهالڠ كماجوان .اوندڠ ٢إسلام دڬنتيكن دڠن اوندڠ ٢يڠ دأمبيل دري بارت.
ايمبس ساي
كڬميلڠن تمدون بني عثمانية
مسجد هاڬيا سوفيا ڤنتدبيرن
1ڤمرينته كراجاءن بني عثمانية دكنلي سباڬاي سلطان اتاو خليفة.
ڤمرينته ملانتيق منتري ،٢كتوا ٢تنترا ،مفتي ،قاضي دان ڤڬاواي ٢كراجاءن 2
باڬي ممبنتوڽ.
3بهاس عرب تله منجادي بهاس اوتام كراجاءن بني عثمانية.
4تقويم هجرة تله منجادي تقويم راسمي نڬارا.
كعاديلن سوسيال سڤرتي كباجيقن سچارا مپلوروه دان سام رات باڬي رعيتڽ يڠ 5
بربيلڠ بڠسا ،اڬام دان ورنا كوليت سهيڠڬ ملاهيركن كهرمونين دان ڤرڤادوان.
ڤارا علماء تله منداڤت تمڤت يڠ تيڠڬي دان برتڠڬوڠجواب باڬي ممستيكن 6
ڤلقساناءن شريعة إسلام سچارا سمڤورنا دالم نڬارا.
ڤنديديقن رعيت دتيتيقبرتكن دڠن مپدياكن ڤوست ٢ڤڠاجين يڠ لڠكڤ دڠن 7
كمودهن باڬي ڤارا ڤلاجر سڤرتي تمڤت ڤڠينڤن ،بياسيسوا دان ڤرڤوستاكاءن.
205 6.2.1 | 6.2.2
لاتر بلاكڠ تمدون بني عثمانية تريۏيا زمان بني عثمانية
ڤمرينته بني عثمانية مولا مڠڬوناكن ڬلرن خليفة
كراجاءن بني عثمانية دأكوءي اوليه سرجان سماس ڤمرينتهن سلطان َس ِل ْيم Iسلڤس مماسوقكن
بارت سباڬاي كراجاءن إسلام يڠ ترهيبت ڤد ولايه ِح َجاز دالم ككواساءنڽ .
زمانڽ .كقواتن دان كلواسنڽ دأڠڬركن ملبيهي
كقواتن سموا كراجاءن ايروڤه يڠ اد ڤد وقتو ترسبوت .حال اين دمکين كران ،كلواسن كراجاءن
بني عثمانية مرڠكومي نڬارا ٢يڠ ترلتق دالم تيڬ بنوا ،ياءيت بنوا اسيا ،ايروڤه دان افريكا.
كراجاءن بني عثمانية برمولا ڤد تاهون 699هـ1300/م دان براخير ڤد تاهون 1342هـ1924/م،
ياءيت سلام لبيه انم قرون .سراماي 38اورڠ ڤمرينته تله ممرينته كراجاءن بني عثمانية.
اوليهخليسفأةوركرڠاتجواكءونهبينڠيبعرنثامماناِيْرة بُط ْرغاُر ْصل )lلuدgrرڤrtuد(Eس.اتموريقبيلکهب ُترْاردِك ْديبايوڠهتڤيڠمرڬينتلهد ُتنْرب ِكن ْسي َتا َسنْلي ُجڠ ْودقكت.واسءتلهي
كوافاتن اِ ْر ُط ْغ ُر ْل ڤد تاهون 687هـ1288/م ،كڤيمڤينن قبيله اين تله دأمبيل اليه اوليه انقڽ يڠ
برنام ُع ْث َمان .ستله كجاتوهن كراجاءن بني سلجوق عاقبت ڤڤرڠن دڠن تنترا َت َتا ْر ڤد تاهون
699هـ1300/مُ ،ع ْث َمان مڠيشتيهاركن كراجاءنڽ منجادي كراجاءن يڠ بيبس .بلياو منجادي كتوا
ڤرتام كراجاءن ترسبوت.
زمان كڬميلڠن كراجاءن بني عثمانية برمولا ڤد فاسا كدوا ڤمرينتهنڽ ،ياءيت ڤد ڤمرينتهن
ڤڤندتتياڠهبوانڬ5ي85كهراـج/ا1ء5ن14بِ ْيم َ.ز ْنسِط ْليطنا.نكمجحايماءدانل َافياتِنحتتللههبمنرججاادييكمنانوكنراَق ْجسا َءطنْن ِطبْيننِ َّيية سلطانمحمدال َفاتِح
َس ِل ْيم ،I يڠ مروڤاكن كوتا يڠ
ڤليندوڠ
دڬروني اوليه نڬارا ٢بارت .ڤد زمان ڤمرينتهن سلطان كراجاءن يڠ عثمانية سباڬاي
تانه ِح َجاز كدالم ڤمرينتهنڽ يڠ منجاديكن بلياو سباڬاي مڠڬابوڠكن بلياو تله برجاي
اومت إسلام دسلوروه دنيا ڤد زمان ترسبوت .ڤد ڤرتڠهن قرون ک ،16-سلطان ٢يڠ ممرينته
سومطرا دان اينديا تله ممينتا ڤرتولوڠن خليفة كراجاءن بني عثمانية اونتوق ملاون تنترا
ڤورتوڬيس يڠ داتڠ مپرڠ مريک.
6.2.1 204
زمان بني عثمانية ايكونومي
كدودوقن كراجاءن بني عثمانية براد دتمڤت يڠ ستراتيڬيک كران مروڤاكن 1
لالوان ڤرداڬڠن انتارا بنوا ايروڤه دڠن بنوا اسيا.
ڤد قورون ک15-م ،كوتا ُبو ْر َصه يڠ مروڤاكن ڤوست ڤمرينتهن كراجاءن بني
عثمانية سبلوم برڤينده كإِ ْس َطنْ ُب ْول تله منجادي ڤوست ڤرداڬڠن يڠ تركموک 2
ددنيايڠمڠهيمڤونكنبارڠ ٢داڬڠندريبنوااسياسڤرتيسوترا،ميپقواڠي،
كاءين ،كاڤس ،رمڤه راتوس دان تمبيكر چينا اونتوق دجوال كڤد ڤداڬڠ دري
نڬارا ٢بارت.
اكتيۏيتي ڤرداڬڠن يڠ رنچق تله مپومبڠ حاصيل كوتيڤن چوكاي يڠ 3
تيڠڬي كڤد كراجاءن.
تانه ٢وقف دأوروسكن سچارا سيستماتيک دان تلوس سهيڠڬ باپق ڤوست
ڤڠاجين دان ڤوست ڤرنياڬاءن يڠ بسر داڤت دباڠونكن .سلاءين ايت،
هوسڤيتل٢توروتدبيناملالوءيسيستموقفاينيڠدلڠكڤيدڠندوكتور4 2
دان ڤراوت ٢يڠ ممبريكن ڤرخدمتن ڤرچوما كڤد ڬولوڠن ميسكين .ڤد تاهون
953هـ1546/م ،لبيه 2500بواه باڠونن وقف ترداڤت دإِ ْس َطنْ ُب ْول سهاج.
207 6.2.2
ارمادا تنترا لاءوت برتوڬس تنترا كراجاءن بني عثمانية زمان بني عثمانية
مڠيريڠي كاڤل ٢ڤرداڬڠن ممڤوپاءي سماڠت جهاد يڠ
اورڠ إسلام باڬي ملاون تيڠڬي دان سنتياس برجواڠ
سرڠن لانون ٢يڠ چوبا اونتوق ممڤرتاهنكن إسلام
مرمڤس بارڠ ٢ڤرداڬڠن. تراوتاماڽ درڤد سرڠن تنترا
كراجاءن بِ ْي َز ْن ِط ْين دري ايروڤه.
كتنتراءن
كراجاءن بني عثمانية ممڤوپاءي ڤد تاهون 791هـ1389/م ،تنترا
كراجاءن بني عثمانية برجاي
ارمادا تنترا لاءوت يڠ بسر باڬي
ممنڠي ڤرڠ ُك ْو ُس ْو ُۏو يڠ منمتكن
منجامين كسلامتن ڤداڬڠ٢ ڤڠواساءن ِص ْربِ َيا كأتسڽ.
إسلام دلاءوت ِم ْي ِد ْي َت َرانِ َين،
لاءوت ميره دان تلوق ڤرسي.
كجاياءن هيبت برلاكو ڤد
تاهون 857هـ1453/م اڤابيلا
تنترا برجاي منعلوقي َق ْس َطنْ ِط ْينِ َّية
يڠ مروڤاكن كوتا ڤنتيڠ باڬي
كراجاءن بِ ْي َز ْنطِ ْين دان اي تله
دجاديكن ڤوست ڤمرينتهن
كراجاءن عثمانية سرتا دتوكر نام
كڤد إِ ْس َطنْ ُب ْول.
6.2.2 206
زمان بني عثمانية ممبينا سبواه جمبتن بوات كالي ڤرتام ڤد تاهون 934 - 935هـ/
1528-1529م اونتوق ُكو َب ْن ُم ْص َط َفى َڤا َشا د ُب ْل َڬا ِر َيا.
996هـ1588/م
ڤد تاهون 945هـ1538/م ،بلياو تله برجاي ممبينا سبواه جمبتن باڬي
مپبرڠي سباتڠ سوڠاي دالم ماس 13هاري دالم ساتو
ايكسڤيديسي كتنتراءن.
بلياو دبري كڤرچاياءن اونتوق ممبينا مسجد ٢يڠ منجادي كمڬهن
كراجاءن بني عثمانية.
اڤابيلا منچچه عمور 50تاهون ،بلياو تله دلانتيق سباڬاي كتوا جوروترا
نڬارا يڠ مروڤاكن جاوتن ترتيڠڬي اوليه سلطان ُس َل ْي َمان ا ْل َقا ُنونِي.
بلياو تله مڠحاصيلكن لبيه درڤد 300بواه بيناءن يڠ ترديري درڤد مسجد،
سكوله ،ايستان ،كاوسن ڤرقبورن سلطان ،هوسڤيتل ،سالورن اءير ،ڬودڠ
ڤرنياڬاءن ،رومه ريحت دان رومه ڤرمندين عوام ( َح َمام) .
تاريخ وفاة جاس
25رمضان 1379هـ ڬيات بردعوه كڤد ڤميمڤين دان مشاركت سوڤايا مڠعملكن كمبالي
23/مچ 1960م إسلام سچارا سمڤورنا تراوتاماڽ منجاڬ صلاة.
مپرتاءي جهاد اونتوق ممرڠي تنترا ايروڤه يڠ چوبا منجاجه نڬارا ٢يڠ
براد دباوه ڤمرينتهن كراجاءن بني عثمانية سجق تاهون 1330هـ1912/م
دان ڤرنه منجادي تاونن ڤرڠ تنترا روسيا سلام دوا تاهون.
كلانتڠن بلياو بردعوه دان منڬور كموڠكرن يڠ دلاكوكن اوليه ڤمرينته
مپببكن بلياو تله دڤنجاراكن ببراڤ كالي اتس تودوهن ڤلسو ،ياءيت ايڠين
مڠڬوليڠكن كراجاءن دان دبيبسكن اوليه محكمه ببراڤ كالي ستله دداڤتي
تيدق برساله.
مننتڠ داسر سيكولر كراجاءن تركي بهارو سچارا كرس دان تربوک ستله
كجاتوهن كراجاءن بني عثمانية ڤد تاهون 1343هـ1924/م سهيڠڬ بلياو
براد دالم بواڠن سلام 25تاهون دان ڤرڬرقن بلياو سنتياس دأوسي دڠن
كتت اوليه ڤيهق كراجاءن.
مڠارڠ كتاب يڠ دناماكن سباڬاي " ِر َسا َلة النُّور" يڠ دڬوناكن سباڬاي ميتود
دعوهڽ كڤد مشاركت كتيک براد دالم بواڠن دان تله منداڤت سمبوتن يڠ
ملواس دالم مشاركت والاوڤون دسيبركن سچارا سمبوپي.٢
209
توكوه يڠ مشهور ڤد زمان بني عثمانية
زمان بني عثمانية
895هـ1489/م َا َنا ُتولِ َيا ُخ ْو َجه ِم ْع َمار ُخ ْو َجه ِم ْع َمار ِسنَان
ڬلرن
تمڤت كلاهيرن تاهون كلاهيرن ِسنَان ال ِّدين ُيو ُسف بن
َب ِديع ال َّز َمان َع ْبد ا ْل َمنَان
1294هـ1877/م نورس نام
َس ِعيد النُّو ْر ِسي
َب ِد ْي ُع ال َّز َمان َس ِع ْيد ال ّنُو ْر ِس ْي
ايمبس ساي
توكوه زمان بني عثمانية
6.2.2 208
زمان بني عثمانية فكتور ٢كمروسوتن تمدون بني عثمانية
كلمهن ڤڠحياتن إسلام دالم جيوا ڤارا خليفة .نيلاي كإسلامن بركورڠن دان تيدق
1لاڬي منجادي كأوتماءن اڤابيلا مريک طمع اونتوق مڠكلكن كواس دان تختا
ڤمرينتهن انتارا انق ٢خليفة.
كلمهن كڤيمڤينن اڤابيلا ترداڤت خليفة يڠ دلانتيق ڤد اوسيا يڠ ترلالو مودا ڬاڬل
2مڠنداليكن ڤنتدبيرن كراجاءن دان مپوسون ستراتيڬي كتتنتراءن.
اومت إسلام كتيڠڬلن دالم بيدڠ تيكنولوڬي يڠ مپبببكن موسوه ٢كراجاءن بني عثمانية 3
مڠواساءي تيكنولوڬي ڤرسنجاتاءن دان ڤڤرڠن.
ڤپليويڠن تنترا ايليت درڤد توجوان اصلڽ اونتوق ملقساناكن ميسي كتنتراءن دان 4
مليندوڠي رعيت كڤد منيندس رعيت سرتا ملاكوكن كظاليمن.
ڤلانتيقن منتري ٢يڠ تيدق بركلايقن اوليه خليفة سرتا مريک تيدق لاڬي منتدبير دان
5مڠتواءي ڤڤرڠن دڠن سنديري دسببكن مريک مولا سيبوق دڠن حال ٢كدنياءن يڠ
تيدق ڤنتيڠ.
6ڤمبذيرن خليفة ترهادڤ سومبر حاصيل نڬارا سڤرتي ڤمبيناءن ايستان خليفة يڠ
همڤير منچچه 1/3حاصيل كواڠن نڬارا.
ببنن هوتڠ يڠ تيڠڬي دأمبيل دري نڬارا ٢ايروڤه سهيڠڬ مپببكن كراجاءن بني 7
عثمانية تيدق ممڤو ممبايرڽ.
كلمهن سيستم ڤنديديقن يڠ مميڠڬيركن ڤنديديقن إسلام دان مڠڬالقكن 8
ڤنديديقن سيكولر.
211 6.2.4
فكتور ٢كڬميلڠن تمدون بني عثمانية
كأخلاصن ڤارا خليفة اونتوق زمان بني عثمانية
منڬقكن إسلام يڠ دأڠڬڤ سباڬاي
سماڠت دعوة دان جهاد يڠ تيڠڬي اوليه تڠڬوڠجواب اوتام مريک ،ممرينته
خليفة دان تنترا كراجاءن بني عثمانية
ممبوليهكن كراجاءن ترسبوت ممبوک دڠن ڤنوه كعاديلن دان منجاڬ
نڬارا ٢بهارو دان داڤت ممڤرتاهنكن كباجيقن رعيت دڠن سمڤورنا.
اومت إسلام درڤد سرڠن تنترا روم.
كعاديلن يڠ مپلوروه دتڬقكن اوليه
ڬولوڠن اڬام سڤرتي مفتي دان قاضي خليفة يڠ ممبيلا ڬولوڠن يڠ دظاليمي
دبريكن كواس اونتوق ملقساناكن دان لمه سرتا ڬولوڠن بوكن إسلام
اوندڠ ٢إسلام سچارا بيبس دان دبريكن دبريكن كبيبسن اونتوق مڠعملكن
ڤراونتوقن كواڠن يڠ بسر اونتوق اڬام مريک تنڤا ڬڠڬوان.
منجالنكن اكتيۏيتي ٢كأڬاماءن سڤرتي منيتيقبرتكن ڤنديديقن اونتوق رعيت
ڤلانتيقن قاضي دان ڬورو ،٢ڤمبيناءن دڠن ممبينا ڤوست 2ڤڠاجين يڠ لڠكڤ
دڠن كمودهن ڤمبلاجرن .ڤنديديقن
مسجد ٢سرتا ڤوست ٢ڤڠاجين. اڬام دأڠڬڤ سباڬاي كواجيڤن اوتام
ڤمرينته دان ڤارا ڤلاجر دبريكن بنتوان
كباجيقن رعيت دأمبيل برت اوليه خليفة
دڠن ممبريكن كمودهن يڠ سمڤورنا سرتا كمودهن يڠ باپق .ڬورو 2يڠ
سڤرتي هوسڤيتل ڤرچوما باڬي ڬولوڠن بركلايقن دسدياكن دالم بيدڠ علمو
يڠ تيدق ممڤوپاءي كممڤوان .سلاءين دان مريک دبريكن ڬاجي يڠ تيڠڬي.
ايت ،رومه ٢ڤرليندوڠن ڤرچوما جوڬ
دسدياكن باڬي ڬولوڠن يڠ ممرلوكن. ڤمبيناءن ڤوست ٢ڤرنياڬاءن يڠ بسر
دان جالن راي باڬي مڠهوبوڠكن
ملڠكڤكن تنترا دان ارمادا لاءوت دڠن ڤارا ڤداڬڠ يڠ داتڠ دري ڤلباڬاي
كلڠكڤن ڤرسنجاتاءن يڠ تركيني باڬي بنوا اونتوق منجالنكن ڤرنياڬاءن
ممبوليهكن مريک منجاڬ كسلامتن دولايه-ولايه إسلام .رومه ٢تومڤڠن
نڬارا سرتا مليندوڠي ڤداڬڠ ٢دلالوان دبينا دسڤنجڠ جالن ٢ڤرنياڬاءن
باڬي ممبوليهكن ڤارا ڤداڬڠ بريحت
ڤراءيرن انتارابڠسا.
دسڤنجڠ ڤرجالنن مريک.
6.2.3 210
زمان بني عثمانية اكتيف ديري
1كومڤولكن معلومت مڠناءي نام ٢خليفة يڠ تله ممرينته كراجاءن بني عثمانية.
2داڤتكن ڬمبر ٢بركاءيتن دڠن سني بينا كراجاءن بني عثمانية.
3دالم كومڤولن ،ڤيليه سأورڠ خليفة بني عثمانية باڬي ممبينچڠكن سومبڠنڽ دالم تمدون
كراجاءن بني عثمانية مڠڬوناكن قاعده .Trade a Problem
اكتيف ميندا
جواب سوءالن ٢برايکوت:
ُ 1خ ْو َجه ِم ْع َمار ِسنَان دلاهيركن د .
Cكوفة Aنورس
Dبغداد َ Bا َنا ُتولِ َيا
2زمان كڬميلڠن كراجاءن بني عثمانية برمولا دري زمان .
Aاِ ْر ُت ْغ ُر ْل يڠ ممباوا بڠسا تركي كأناتوليا.
Bسلطان محمد ال َفاتِح تله برجاي مناون َق ْس َطنْ ِط ْينِ َّية.
ُ Cم ْص َط َفى َك َمال َا َتا ُتورک يڠ منجاديكن تركي سباڬاي نڬارا سيكولر.
Dسلطان َس ِل ْيم Iيڠ برجاي مڠڬابوڠكن تانه حجاز كدالم ڤمرينتهنڽ.
3كراجاءن بني عثمانية دڬروني اوليه نڬارا ٢بارت دسببكن تله برجاي مناون .
1مركه
،سلطان ٢يڠ ممرينته سومطرا دان اينديا تله ممينتا ڤرتولوڠن 4ڤد
خليفة كراجاءن بني عثمانية اونتوق ملاون تنترا ڤورتوڬيس يڠ داتڠ مپرڠ مريک 1 .مركه
5سنارايكن دوا كڬميلڠن تمدون بني عثمانية دري سودوت ڤنتدبيرن 2 .مركه
6بينچڠكن دوا فكتور يڠ مرانچقكن ايكونومي ڤد زمان بني عثمانية 4 .مركه
213
اوسها ٢دان تيندقن يڠ بوليه دلاكوكن كأره ممڤركوكوهكن سيستم زمان بني عثمانية
ڤڠوروسن ڤنتدبيرن سسبواه نڬارا
ملانتيق ڤميمڤين يڠ ممڤوپاءي علمو اڬام يڠ چوكوڤ دان برأخلاق باءيق
سرتا براينتيڬريتي1.
مڠعملكن سيستم شورى دالم ممبوات كڤوتوسن تراوتاماڽ جک مليبتكن
كڤنتيڠن عوام2.
منصيحتي ڤميمڤين سچارا باءيق دان برحكمه سرتا ممبنتو مريک
مڠوروسكن نڬارا دڠن اخلاص3.
تيدق مپيبركن بريتا ٢يڠ بلوم ڤستي دان فتنه سهيڠڬ بوليه مڠعاقبتكن
هورو -هارا دالم مشاركت4.
برسڠک باءيق سسام مسلم ،تيدق ملاكوكن ڤركارا يڠ مپاكيتي اورڠ
لاءين دان ساليڠ بكرجاسام دالم منجاياكن اڬيندا ٢يڠ منداتڠكن منفعت5.
6.2.5 212
ISTANBUL: Turki berkata semalam, ia secara rasmi menarik balik larangan pemakaian tudung زمان بني عثمانية
terhadap anggota wanita yang berkhidmat dalam angkatan bersenjata di negara sekular itu.
Tentera ialah institusi terakhir di Turki yang melarang wanita memakai tudung, selepas
pembaharuan kerajaan Islam di bawah Presiden, membenarkannya dipakai di institusi pendidikan,
politik dan polis.
Agensi berita Anadolu berkata, langkah itu mendapat arahan Kementerian Pertahanan
yang terpakai kepada pegawai wanita dalam kakitangan awam, ibu pejabat pusat arahan dan
cawangan tentera.
“Masalah berkaitan menghalang pemakaian tudung kini dikeluarkan sepenuhnya di Turki. Sesiapa
yang berhasrat menjalankan tugas sambil memakai tudung boleh berbuat demikian."
Sumber dengan suntingan: Berita Harian, 23 Februari 2017
. هورايكن سبب لارڠن ترسبوت دتاريق باليق، برداسركن كرتن اخبار دأتس7
مركه6
.جادي دنڬارا كيت سجق كبلاكڠن اين-سيكڤ ڤرقومن مولا منجادي
چادڠكن دوا لڠكه يڠ بوليه دلاكوكن اوليه ڤيهق كراجاءن اونتوق مڠاتسي8
مركه4 . مسئله دأتس
214
ضلوساري
:مڠلواركن معنا اتاو حكوم سسواتو درڤد نص سام اد القرءان اتاو الحديث. استنباط
انق اڠكت :انق دالم جاڬاءن يڠ تياد ڤرتالين كتورونن.
:كانق 2يڠ كماتين ايبو باڤ اتاو باڤ دان بلوم عاقل بالغ لاڬي. انق يتيم
باڤ كاندوڠ :باڤ سبنر يڠ منجادي ولي كڤد انق درڤد ڤركهوينن يڠ صح.
بيناتڠ ترنقن :بيناتڠ ڤليهاراءن ماءنسي اونتوق ماكنن اتاو جوالن.
:برسره كڤد الله دان دسرتاءي دڠن اوسها. توكل
:ڤربواتن يڠ ساله دسيسي اوندڠ.۲ جنايه
:سواتو ڤمبالسن ترهادڤ جنايه ترتنتو يڠ تله دتتڤكن قدرڽ اوليه شرع. حدود
:نص درڤد الله اتاو رسولڽ. ِخ َطاب َش ْر ع
:سموا كسالهن يڠ دسبوت بالسنڽ دأخيرة سام اد دالم القرءان اتاو السنة. دوسا بسر
:بايرن سچارا برلبيهن كتيک بايرن كمبالي ترهادڤ سسواتو ڤينجمن يڠ ربا ء
دڤراوليه درڤد ڤمينجم.
رومه عبادة :مسجد ،ڬريجا دان رومه عبادة يڠ لاءين.
سبب النزو ل :سبب 2ڤنورونن سسواتو ايات القرءان.
:هايونن يڠ اڬق ڤرلاهن سأوله-اوله بوكو يڠ دلتقكن دباوه كتياق تيدق سبتن
بوليه جاتوه سماس هايونن دبوات. سقس ي
:سأورڠ مكلف يڠ ممبري ڤپقسين كتيک ڤپرهن هرتا دان ممبري تيستيموني
بيلا 2دڤرلوكن.
:ڤمبرين اخلاص بروڤا هرتا بندا كڤد اورڠ يڠ ممرلوكن. صدقه
:سواتو تيمڤوه ماس يڠ دلالوءي اوليه سسأورڠ ونيتا سلڤس ڤرچراين اتاو عدة
كماتين سوامي.
عمل جاري ة :عملن كباجيقن يڠ برتروسن ڤهالاڽ والاوڤون تله منيڠڬل دنيا.
:ڤمبوبرن ڤركهوينن بوكن ملالوءي طلاق. َف َر ق
:سبارڠ تيندقن محكمه يڠ دأمبيل ترهادڤ سسأورڠ. ڤروسيديڠ
ڤنجاڬ انق يتيم :اورڠ يڠ دڤرتڠڬوڠجوابكن اونتوق منجاڬ انق يتيم.
215
رجوعن
القرءان الكريم دڠن ترجمهن .2017 .كوالا لمڤور :تلاڬ بيرو سنديرين برهد.
ابن منظور ،محمد بن مكرم .1414 .لسان العرب .بيروت :دار صادر.
أحمد حتى .2009تفسير القرءان ڤراكات .جاكرتا :ڤوستاک مغفرة.
أحمد إبراهيم .1997 .كدودوقن اوندڠ 2إسلام دمليسيا .جورنل حكوم ج .119 :1
أحمد هداية بواڠ ،ايديتور .2006 .محكمه شريعة دمليسيا ڤنچڤاين دان چابرن .كوالا لمڤور:
ڤنربيت اونيۏرسيتي ملايا.
أسماء عبد الرحمن .2009 .ڤرانن وقف دالم ڤمباڠونن ايكونومي اومت إسلام دان
اڤليكاسيڽ دمليسيا .جورنل شريعة ،ج .17:1
اكتا 505اكتا ڤنتدبيرن اوندڠ 2إسلام (ولايه 2ڤرسكوتوان) .1993
اوزتونا ،يلماز .1990 .تاريخ الدولة العثمانية .عدنان محمود سلمان (ڤنترجمه) .اسطنبول:
موؤسسة الفيصل للتمويل.
اينالجيك ،خليل .2002 .تاريخ الدولة العثمانية من النشوء إلى الانحدار .محمد الأرناؤوط
(ڤنترجمه) .بيروت :دار المدار الإسلامي.
حسن ،حسن إبراهيم .1996 .تاريخ الإسلامي السياسي والديني والثقافي والاجتماعي
الجزء الثاني العصر العباسي الأول .بيروت :دار الجيل.
حيدر ،محمد أشرف بن أمير .1415 .عون المعبود شرح سنن أبي داود .بيروت :دار الكتب
العلمية.
الخصري بك ،محمد .1986 .حاضرات تاريخ الأمم الإسلامية :الدولة العباسية .بيروت:
دار القلم.
الخن ،مصطفى سعيد ،البغا ،مصطفى ،الشربجي ،علي .1992 .الفقه المنهجي على مذهب
الإمام الشافعي .چيتقن ک .4 -دمشق :دار القلم للطباعة والنشر والتوزيع.
217
:سسأورڠ يڠ منودوه سسأورڠ برزنا تنڤا ممڤوپاءي سقسي. قذف
:معتمد دان ديقيني. قطعي
:ڬولوڠن يڠ مپكوتوكن الله دڠن توهن يڠ لاءين. قوم مشر ک
كاتڬور ي :كومڤولن يڠ ممڤوپاءي چيري ۲ترتنتو.
:ڤربواتن ترتنتو يڠ دتونتوت اوليه شرع ترهادڤ سأورڠ ُم َك َّلف ستله َك َّفا َر ة
دي ملاكوكن كسالهن اتاو دوسا باڬي مڠهيلڠكن كسن كسالهن اتاو
دوسا ترسبوت.
:ڤمبرين درڤد سوامي كڤد ايستري ،يڠ دواجبكن ستله ايستري دچرايكن. ُم ْت َع ة
:ساكيت يڠ براخير دڠن كماتين. َم َرض ال َم ْوت
:اورڠ يڠ تله بالغ دان ممڤوپاءي عقل يڠ وارس. ُم َك َّلف
:ممبري مالو اتاو مپاكيتي هاتي كران ڤربواتن تيدق سوک اكن چارا منچولوق ما ت
برڤاكاين دان سباڬايڽ.
:اورڠ يڠ دباوه جاڬاءن دان تڠڬوڠجواب سسأورڠ. مول ى
:ڤرتالين كلوراڬ ملالوءي كتورونن تراوتام درڤد سبله باڤ دسببكن نس ب
ڤركهوينن دان كلاهيرن.
:هرتا ڤنيڠڬلن سي ماتي يڠ هاروس دبريكن كڤد سلاءين اهل واريث. وصي ة
:ڤمبرين سواتو هرتا يڠ بوليه دلقساناكن سلڤس برلاكوڽ كماتين ڤواصية. وق ف
:هرتا يڠ دواقفكن اونتوق كباجيقن خصوص سڤرتي مواقفكن تانه اونتوق وقف خاص
توجوان ڤمبيناءن مسجد. وقف عام
ول ي
:هرتا يڠ دواقفكن باڬي كباجيقن عموم سڤرتي مواقفكن تانه يڠ تيدق
دتنتوكن اونتوق سسواتو توجوان.
:اورڠ يڠ برتڠڬوڠجواب ترهادڤ انق درڤد ڤركهوينن يڠ صح.
هرتا سڤنچارين :هرتا يڠ دڤراوليه دالم ماس ڤرکهوينن سأورڠ سوامي دڠن ايستريڽ
حاصيل درڤد سومبر ٢اتاو اوسها مريک برسام.
هرتا ڤوسا ک :هرتا ڤنيڠڬلن سي ماتي يڠ واجب دواريثي اوليه اهلي كلوارڬ
كران كتورونن دان ڤركهوينن.
هيدونيسم ى :ڤڬڠن اتاو ڤندڠن هيدوڤ يڠ ممنتيڠكن كسرونقن اتاو كسنڠن هيدوڤ.
216
الشربيني ،محمد بن أحمد الخطيب .1994 .مغني المحتاج إلى معرفة معاني ألفاظ المنهاج.
بيروت :دار الکتب العلمية.
الصابوني ،محمد علي .2002 .تفسير ايات 2أحكام .أحمد ذو الفكار( ،ترجمه) جاوا بارت:
كيرا .Publishing
صفيالرحمنالمباركفوري 2007 .صحيحتفسيرابنكثير .جاكرتا:ڤوستاکابنكثير.
الصلابي ،علي محمد .2001 .الدولة العثمانية :عوامل النهوض وأسباب السقوط .القاهرة:
دار التوزيع و النشر الإسلاميه.
ط ُّقوش ،محمد سهيل .2009 .تاريخ الدولة العباسية .چيتقن ک .7 -بيروت :دار النفائس.
عتيقه بنت أحمد يوسف .2014 .اناليسيس ببراڤ ايستيله فلسفه منوروت جابر ابن حيان
برداسركن كتاب الحدود .ديسرتاسي اجازه سرجان ڤڠاجين إسلام (سچارا ڤپليديقن).
جابتن عقيدة دان ڤميكيرن إسلام .اكاديمي ڤڠاجين إسلام اونيۏرسيتي ملايا :كوالا لمڤور.
العثيمين .1435H .شرح الأصول من علم الأصول ،دمام :دار ابن الجوزي.
العريني ،عبدالرحمن بن علي .2000 .قيام الدولة العثمانية وحملات التحالف الصليبي
ضدها .مجلة الدرعية .)10( 3
عودة ،عبد القادر .1987 .التشريع الجنائي الإسلامي مقارنا بالقانون الوضعي .بيروت:
مؤسسة الرسالة.
ڤدومنعمومايجاءنجاويبهاسملايوديوان.2020.كوالالمڤور:ديوانبهاسدانڤوستاک.
فريد مت زين ،عزت ازراعي جمساري .2000 .سنان توكوه اركيتک جينيوس دولة عثمانية.
جورنل اصول الدين (.33-44 ،)1
القرضاوي ،يوسف .2001 .في فقه الأولويات :دراسه جديدة في دارالقرءان والسنه ،
بيروت :مؤسسة الرسالة.
قلعجي ،محمد رواس. 1988 .معجم لغة الفقهاء .عمان :دار النفائس.
219
دفتر كات بهاس ملايو .2008 .كوالا لمڤور :ديوان بهاس دان ڤوستاک.
الذهبي ،شمس الدين محمد بن أحمد بن عثمان .2001 .سير أعلام النبلاء .بيروت :مؤسسة
الرسالة.
الذهبي ،محمد بن أحمد بن عثمان .t.th .كتاب الكبائر .بيروت :دار الكتب العلمية.
ذو الكفلي البكري .2017 .بيان للناس سيري ک : 106-ايسو ڤنماءن “بن/بنت عبد الله” كڤد
انق تيدق صح طرف اوليه محكمه رايوان.
/ -https://muftiwp.gov.my/artikel/bayan-linnas 736 bayan-linnas-siri-ke-106-isu-penamaan-bin-
binti-abdullah-kepada-anak-tidak-sah-taraf-oleh-mahkamah-rayuan.
ذو الكفلي البكري .2019 .بيان للناس سيري ک :191-وقف ڤنديديقن دان منفعتڽ.
https://muftiwp.gov.my/artikel/bayan-linnas/3553-bayan-linnas-siri-ke-191-wakaf-pendidikan-
dan-manfaatnya.
الزحيلي ،محمد .2011 .المعتمد في فقه الشافعي .بيروت :دار القلم.
الزحيلي ،وهبة .2006 .الوجيز في أصول الفقه .بيروت :دار الخير.
الزحيلي ،وهبة .1986 .أصول الفقه الإسلامي .بيروت :دار الفكر.
الزحيلي ،وهبة .1996 .الفقه الإسلامي وأدلته .دمشق :دار الفكر.
الزركشي ،محمد بن بهادر بن عبد الله بدر الدين .1992 .البحر المحيط في أصول الفقه .دار
الصفوة للطباعة والنشر.
الزيدان ،عبد الكريم .2004 .الوجيز في أصول الفقه .بيروت :مؤسسة الرسالة.
زيني ناصوحا .2004 .ڤنتدبيرن اوندڠ 2إسلام دمليسيا :سبلوم دان منجلڠ مرديک .كوالا
لمڤور :اوتوسن Publications & Distributorsسنديرين برحد.
زيني ناصوحا .2012 .ڤنتدبيرن اوندڠ 2إسلام دمليسيا ڤراونتوقن اكتا دان اينكمن .كوالا
لمڤور :اوتوسن Publications & Distributorsسنديرين برحد.
ال ِّس ِج ْستاني ،أبو داود سليمان بن الأشعث .1998 .سنن أبي داود .الرياض :المكتبة المعارف.
السيد ،محمد صالح محمد .2001 .مدخل إلى علم الكلام .القاهرة :دار قباء.
218
نوراءسه بهاروم ،قاموس ديوان .2005 .كوالا لمڤور :ديوان بهاس دان ڤوستاک.
المحامي ،محمد فريد بك . 1981.تاريخ الدولة العلية العثمانية .بيروت :دار النفائس.
محمد شكري صالح .2003 .ڤرينسيڤ ڤمباڠونن برترسكن إسلام .كوالا لمڤور:
زيبرا .Edition
النملة ،عبد الكريم بن علي بن محمد .1999 .المهذب في علم أصول الفقه المقارن.
الرياض :مكتبة الرشد.
نورازيه محمد اول .2003 .ڤڠنلن كڤد سيستم ڤراوندڠن دمليسيا .ڤتاليڠ جايInternational :
Law Board Services
النووي ،أبو زكريا يحيى بن شرف .2005 .منهاج الطالبين وعمدة المفتين في الفقه .بيروت:
دار الفكر.
النيسابوري ،مسلم بن الحجاج .2013 .صحيح مسلم ،بيروت :دار إحياء الترث العربي.
وان جفري وان سليمان (ڤپونتيڠ) .2015 .مجدد الإسلام سيخ بديع الزمان سعيد نورسي.
انكارا :اخلاص نور نشرت.
وزارة الأوقاف والشئون الإسلامية .1427H .الموسوعة الفقهية .الكويت :وزارة الأوقاف
والشئون الإسلامية.
همكا عبدالكريم .2016لمباڬ بودي ،باتو كيۏ.PTS Publishing House :
جابتن كماجوان إسلام مليسيا .2019 .هوراين اڤليكاسي ليم ڤرينسيڤ مقاصد شريعة دالم
تدبير اوروس.
220