تخصيص دڠن دليل بوكن نص
فرمان الله : عام دان خاص
ﱡﭐﱁ ﱂ ﱃ ﱄ ﱅ ﱆ ﱇ ﱈ ﱉ ﱊ ﱋ ﱌ ﱍ تخصيص
دڠن اجماع
ﱎﱏ ..ﱐ.ﭐ)
ارتيڽ :واهاي اورڠ 2يڠ برايمان ،اڤابيلا كامو دسرو اونتوق مڠرجاكن
صلاة ڤد هاري جمعة ،مک برسڬراله كڤد مڠيڠتي الله دان تيڠڬلكنله
برجوال بلي.
(سورة الجمعة )9 :62
ايات اين منرڠكن كواجيڤن منونايكن صلاة جمعة كڤد سموا اورڠ
إسلام تنڤا سبارڠ ڤڠچوالين تتاڤي ايات اين تله دتخصيصكن اوليه
اجماع علماء يڠ مپاتاكن بهاوا تياد كواجيڤن اونتوق منونايكن صلاة
جمعة باڬي اورڠ 2ڤرمڤوان دان همبا عبدي.
فرمان الله :
( ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ ﲑ ﲒ ﲓ ﲔ ﲖﲕ ﲗ ﲘ ﲙ
ﲚ ﲛ) تخصيص
دڠن ال ِح ِّسي
ارتيڽ :يڠ مڠهنچوركن سڬالاڽ دڠن ايذين درڤد توهنڽ .مک منجاديله (ڤنچاءيندرا)
مريک ڤونه-رانه تيدق كليهتن ملاءينكن تمڤت 2تيڠڬل مريک .دمكينله
دان ال ُم َشا َه َدة
كامي ممبالس قوم يڠ بردوسا. (ڤپقسين)
(سورة الأحقاف )25 :46
سسوڠڬوهڽ كيت مڠتاهوءي بهاوا الله ممڤو مموسنهكن سڬالا-
ڬالاڽ تتاڤي الحسي دان المشاهدة منتخصيصكن ،ياءيت الله تيدق
مڠهنچوركن لاڠيت دان بومي سرتا ڤلانيت 2لاءين.
3.1.3 92
عام دان خاص کترڠن ُم َخ ِّصص
القرءان
فرمان الله :
حديث
ﱡ...ﲹ ﲺ ﲻ ﲼ ﲽ ﲾﱭ...ﱠ
ارتيڽ :دان ڤرمڤوان ٢يڠ حاميل ،تيمڤوه عدهڽ اياله سهيڠڬ مريک
ملاهيرکن انق.
(سورة الطلاق )4 :65
سموا ڤرمڤوان يڠ دچرايكن هندقله برعدة تيڬ كالي سوچي كچوالي
ڤرمڤوان يڠ حاميل.
سبدا رسول الله :
ُه َو ال َّط ُهو ُر َما ُؤ ُه ،ا ْل ِح ُّل َم ْي َت ُت ُه.
ارتيڽ :اءير لاءوت اياله اءير يڠ سوچي دان حلال بڠکايڽ (بڠکاي لاءوت).
(روايت أبو داود ،الترمذي ،النسائي دان ابن ماجه)
سموا بڠكاي حرام دماكن ،كچوالي بڠكاي بيناتڠ يڠ هيدوڤ ددالم اءير.
کانق ٢دان اورڠ ڬيلا تيدق ترماسوق دالم ڬولوڠن يڠ دتکليف اونتوق عقل
منونايکن حج.
ڤنچاءيندرا مڠصحکن بهاوا لاڠيت ،بومي ،چکراوالا دان لاءين٢ َا ْل َح ِّسي
تيدق بيناس. دان
َا ْل ُم َشا َه َدة
إمام مالك برڤنداڤت عرف دان کبياساءن ونيتا بڠساون تيدق مپوسوکن انق مريک عرف دان
سنديري ،مک مريک برحق منونتوت اوڤه درڤد سوامي جک مپوسوکن انق. عادت
95
اناليسيس قاعده عام دان خاص يڠ ترداڤت دالم القرءان دان الحديث عام دان خاص
لفظ عام
فرمان الله :
ﱩ ﱪ ﱫ ﱬﱭ ...ﱠ ﱡﭐ
ارتيڽ :دان ايستري ٢يڠ دچرايكن هندقله منوڠڬو دڠن مناهن ديري مريک (درڤد بركهوين)
سلام تيڬ کالي سوچي (درڤد حيض).
(سورة البقرة )228 :2
فرمان الله :
ﱡﭐﱁ ﱂ ﱃ ﱄ...ﱠ
ارتيڽ :دحرامكن كڤد كامو (مماكن) بڠکاي دان داره.
(سورة المائدة )3 :5
فرمان الله :
ﱡ ...ﲝ ﲞ ﲟ ﲠ ﲡ ﲢ ﲣ ﲤ ﲥ ...ﱠ
ارتيڽ :دان الله مواجبكن ماءنسي مڠرجاكن عبادة حج دڠن مڠونجوڠي بيت الله ،ياءيت
(سورة آل عمران )97 :3 سسياڤا يڠ ممڤو سمڤاي كڤداڽ.
فرمان الله :
ﱡﭐ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ...ﱠ
ارتيڽ( :اون) يڠ مڠهنچوركن سڬالاڽ دڠن ايذين درڤد توهنڽ.
(سورة الأحقاف )25 :46
فرمان الله :
ﱡﭐﲚﲛﲜﲝ ﲟﲞ ...ﱠ
ارتيڽ :دان ايبو ٢هندقله مپوسوکن انق ٢مريک سلام دوا تاهون ڬنڤ.
(سورة البقرة )233 :2
3.1.4 94
عام دان خاص اكتيف ديري
1بينچڠكن دالم کومڤولن چونتوه ٢لفظ عام دان خاص دالم القرءان .توليس معلومت
حاصيل ڤربينچڠن کومڤولن ڤد کرتس مهجوڠ .ستياڤ كومڤولن اكن ممبنتڠكن حاصيل
كرجا مريک سلام تيڬ مينيت.
2ڬوناكن قاعده Puzzle Learningسچارا بركومڤولن اونتوق مڠولڠ كاجي قاعده تخصيص
دالم القرءان دان الحديث.
3ڬورو مڠڬوناكن قاعده Peta i-Thinkاونتوق منچاري ڤربيذاءن انتارا لفظ عام
دڠن خاص.
اكتيف ميندا
جواب سوءالن ٢برايکوت:
ممباتسکن لفظ عام هاڽ کڤد سبهاڬين اينديۏيدو اتاو ڤرکارا.
. 1ڤپاتاءن دأتس مروجوع کڤد
َ Cت ْخ ِصيص Aلفظ عام
Dاسم موصول Bلفظ خا ص
2انتارا برايكوت ماناکه ايات ٢يڠ ممڤوپاءي لفظ عام؟
Iﲩ ﲪ ﲬﲫ
IIﲉ ﲊ ﲋ ﲌ
IIIﲚ ﲛ ﲜ ﲬ
I Vﲔ ﲕ ﲖ ﲗ ﲘ
III ,II Cدان IV II ,I Aدان III
II Dدان III II ,I Bدان IV
1 .مركه 3اجماعُ ،م َشا َه َدة دان عقل اداله انتارا تخصيص دڠن دليل
97
کڤنتيڠن ممهمي عام دان خاص عام دان خاص
1مڠڤليکاسيکن لفظ عام دان خاص ڤد حکوم ٢چابڠ دڠن بتول.
2تيدق مڠعمومکن سسواتو دليل يڠ تله دتخصيصکن.
3حكوم يڠ دکلوارکن تڤت دان بتول مڠيكوت كهندق شرع.
رواڠ ليڠكوڤ ڤلقساناءن حكوم شرع مڠڬوناكن قاعده لفظ عام دان
خاص يڠ ترداڤت دالم القرءان دان الحديث
قاعده لفظ عام دان خاص ترڤاكاي دالم سموا نص القرءان دان الحديث .نامون بڬيتو باڬي
لفظ عام ،جمهور علماء برڤنداڤت معنا عموم لفظ عام تيدق بوليه دعملكن سبلوم منليتي دان
منچاري دليل يڠ منتخصيصكنڽ .اڤابيلا تله براوسها منچاري دليل يڠ منتخصيص دان همڤير
يقين تيدق اد يڠ مڠخصوصكنڽ ،مک هاروس برڤڬڠ كڤد كعمومن لفظ ترسبوت اونتوق
منتڤكن سسواتو حكوم.
ريفليكسي كنديري
اناليسيس سيتواسي برايكوت دان بينچڠكن چارا ممڤركتيككن قاعده لفظ عام دان خاص
يڠ تڤت.
سيتواسي بيلڠن
علي تله برسومڤه دان ملڠڬر سومڤهڽ ،لالو دي ممباير َك َّفا َرة دڠن ممبري ماكن كڤد 1
سراماي سمبيلن اورڠ ميسكين.
سأورڠ تنترا إسلام تله دتاون اوليه موسوه ،لالو دي تله دأوڬوت بونوه سكيراڽ تيدق
2مڠلواركن اوچڤن ڤڠاكوان كفور .مک ،دي تله مڠلواركن اوچڤن ترسبوت دمي
مپلامتكن پاواڽ.
فاطمة منيڠڬل دنيا دان منيڠڬلكن RM10 000واڠ توناي سباڬاي هرتا ڤوساک .فاطمة 3
تياد واريث لاءين كچوالي سواميڽ .سواميڽ تله مڠمبيل سموا واڠ ترسبوت.
بخاري تله منڠكڤ ببراڤ ايكور بلالڠ كوپيت ،لالو مماتهكن كڤالا بلالڠ ترسبوت
4سبلوم ممباكرڽ .كمودين ،دي مماكن بلالڠ ترسبوت.
3.1.5 | 3.1.6 96
فرمان الله : عام دان خاص
ﱡ ...ﲝ ﲞ ﲟ ﲠ ﲡ ﲢ ﲣ ﲤ ﲥ ...ﱠ
ارتيڽ :دان الله مواجبكن ماءنسي مڠرجاكن عبادة حج دڠن مڠونجوڠي بيت الله،
ياءيت سسياڤا يڠ ممڤو سمڤاي كڤداڽ.
(سورة آل عمران )97 :3
2مركه 4برداسركن ايات دأتس ،كلواركن حكوم برداسركن قاعده عام دان تخصيص.
.iحكوم
.iiهوراين قاعده
3مركه 5سناريكن تيڬ چونتوه لفظ عام يع تله دتخصيصكن درڤد حديث.
4مركه 6كموكاكن دوا كسن اڤابيلا سسأورڠ تيدق ممهمي لفظ عام دان خاص.
سلمى منموکن سأيكور ايكن ماتي دتڤي ڤنتاي ،لالو دي ممباوا ڤولڠ ايكن ترسبوت
اونتوق دماسق.
7برداسركن سيتواسي يڠ دهادڤي اوليه سلمى ،جلسكن حكوم مماكن ايكن يڠ تله ماتي
6مركه برداسركن قاعده عام دان خاص.
فرمان الله :
ﱡﭐﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ)...
ارتيڽ :يڠ مڠهنچوركن سڬالاڽ دڠن ايذين درڤد توهنڽ.
(سورة الأحقاف )25 :46
4مركه 8هورايكن ُم َخ ِّصص ايات دأتس.
98
چتوسن
لفظ دڠن " َر ُج ٌل" لفظ اڤاكه ڤربيذاءن انتارا باب
" َر ُج ٌل ُم ْؤ ِم ٌن"؟
2
مطلق دان مقيد
ستندرد ڤمبلاجرن
3.2.1مپاتاكن ڤڠرتين لفظ مطلق دان مقيد.
3.2.2منرڠكن حكوم لفظ مطلق دان مقيد.
3.2.3مڠاناليسيس ڤربيذاءن لفظ مطلق دان مقيد دڠن لفظ عام دان خاص.
3.2.4منيلاي كڤنتيڠن ڤڠڬوناءن لفظ مطلق دان مقيد دالم ڤنتڤن حكوم شرع.
3.2.5مننتوكن باتسن رواڠ ليڠكوڤ ڤلقساناءن حكوم شرع مڠڬوناكن قاعده لفظ مطلق
دان مقيد يڠ ترداڤت دالم القرءان دان الحديث.
99
مطلق دان مقيد كفارتڽ اداله دڠن ممبري ماكن سڤولوه اورڠ ميسكين درڤد جنيس
ماكنن يڠ بياسا كامو بريكن كڤد كلوارڬ كامو ،اتاو ممبري ڤاكاين
كڤد مريک ،اتاو ممرديكاكن سأورڠ همبا.
(سورة المائدة )89 :5
لفظ ﲄ فرمان الله cمڠناءي ڤرمڤوان 2يڠ حرام دكهويني:
ﲅ مطلق
ﱡﭐﱳﱴﱵﱶﱷﱸ
دان منونجوقكن
ڤڠحرامن ايبو منتوا ﱹ ﱺ ﱻ ﱼ ﱽﱾ ﱿ
سلڤس عقد نكاح
ﲀ ﲁ ﲂ ﲃﲄ ﲅ ...ﱠ
دجالنكن تنڤا اد
شرط برستوبوه ارتيڽ :دحرامكن كڤد كامو منكاحي ايبو 2كامو ،انق 2ڤرمڤوان
دڠن ڤرمڤوان يڠ كامو ،ساودارا 2ڤرمڤوان كامو ،ساودارا 2ڤرمڤوان ايه كامو،
ساودارا 2ڤرمڤوان ايبو كامو ،انق 2ڤرمڤوان ساودارا كامو يڠ
دنكاحي.
للاكي دان انق 2ڤرمڤوان ساودارا كامو يڠ ڤرمڤوان ،ايبو 2كامو
يڠ تله مپوسوكن كامو ،ساودارا 2ڤرمڤوان سوسوان كامو دان
ايبو 2منتوا كامو.
(سورة النساء )23 :4
لفظ َولِ ّي اياله َل نِ َكـا َح إ َّل بِ َولـِ ٍّي. سبدا نبي:g
مطلق ،مک حديث
ارتيڽ :تياد نكاح (يڠ صح) كچوالي دڠن ولي.
اين منونجوقكن
(روايت الترمذي ،أبو داود دان ابن ماجه)
شرط كوجودن
مان 2ولي نكاح.
نامون بڬيتو ،جک اد دليل يڠ منونجوقكن َت ْق ِييد (دتنتوكن اتاو دأيكت دڠن صيفت) ،مک
ڤرلو مڠمبيل كيرا صيفت يڠ دكاءيتكن كڤد لفظ مطلق ترسبوت.
101 3.2.2
ڤڠرتين لفظ ُم ْط َلق مطلق دان مقيد
بهاس بيبس دان تيدق ترايكت.
لفظ خصوص يڠ منونجوقکن ساتو اتاو ببراڤ ڤرکارا يڠ تيدق ترتنتو دالم
ايستيله جنيسڽ (سچارا مپلوروه) تنڤا دکاءيتکن دڠن مان 2صيفت يڠ مڠيكتڽ.
چونتوه
لفظ " َر ُج ٌل" برمقصود سأورڠ للاکي (مرڠکومي سجومله للاکي) تنڤا دتنتوکن صيفت للاکي
ايت .اوليه ايت ،لفظ " َر ُج ٌل" ممباوا مقصود مپلوروه دان تيدق ترتنتو يڠ مماسوقکن سموا
جنيس للاکي تنڤا دتنتوکن صيفت 2اتاو چيري-چيريڽ.
حكوم لفظ مطلق
حكوم معنا مطلق اداله ترڤاكاي اڤابيلا سسواتو لفظ داتڠ سچارا مطلق دالم ساتو ايات القرءان
اتاو الحديث سلاڬي تياد دليل يڠ منونجوقكن اي دكاءيتكن دڠن مان 2صيفت دالم ايات القرءان
اتاو الحديث لاءين.
كترڠن چونتوه
ﲤ اياله فرمان الله cمڠناءي َك َّفا َرة سومڤه:
لفظ مطلق يڠ
منونجوقكن ﱡﭐﲋ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ ﲑ ﲒ ﲓ ﲔ
كصحيحن ﲖﲕ ﲗ ﲘ ﲙ ﲚ ﲛ ﲜ ﲝ ﲞ ﲟ
ممبيبسكن مان2
ﲠ ﲡﲢﲣﲤﲥ...ﱠ
همبا سام اد يڠ
برصيفت برايمان ارتيڽ :الله cتيدق مڠحكوم كامو دسببكن سومڤه 2كامو يڠ تيدق
دسڠاجكن (اونتوق برسومڤه) تتاڤي دي مڠحكوم كامو دسببكن
اتاو كافير. سومڤه يڠ كامو سڠاجاكن (دڠن برسوڠڬوه-سوڠڬوه) .مک،
3.2.1 | 3.2.2 100
حكوم لفظ مقيد
مطلق دان مقيد حكوم معنا مقيد اداله ترڤاكاي اڤابيلا سسواتو لفظ داتڠ سچارا مقيد (ترايکت) دالم ساتو ايات
القرءان اتاو الحديث سلاڬي تياد دليل يڠ منونجوقكن تربطلڽ کترايکتن ترسبوت (تقييد).
كترڠن چونتوه
برڤواسا دوا بولن (ﲋ فرمان الله cمڠناءي َك َّفا َرة ِظ َهار:
ﲌ) دالم ايات اين
ﱡﭐ ﲈ ﲉ ﲊ ﲋ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐﲑ ...ﱠ
تله دأيكت دڠن صيفت
برتوروت-توروت (ﲍ)، ارتيڽ :مک سسياڤا يڠ تيدق داڤت (ممرديكاكن همبا)،
مک هندقله اي برڤواسا دوا بولن برتوروت-توروت.
مک تيدق چوكوڤ برڤواسا
اونتوق َك َّفا َرة ِظ َهار سچارا (سورة المجادلة )4 :58
سلڠ-سلي.
دالم ايات اين ،داره (ﲙ) فرمان الله cمڠناءي ڤڠحرامن داره:
يڠ دحرامكن تله دأيكت
ﱡﭐ ...ﲔ ﲕ ﲖ ﲗ ﲘ ﲙ ﲚ ...ﱠ
دڠن صيفت مڠالير
(ﲚ) .داره يڠ تيدق ارتيڽ :كچوالي جک ماكنن ايت بڠكاي ،داره يڠ مڠالير.
مڠالير سڤرتي ليمڤا دان (سورة الأنعام )145 :6
هاتي تيدق دحرامكن.
چونتوه كترايكتن سسواتو لفظ دڠن صيفت دأبايكن (تيدق ترڤاكاي)
فرمان الله cمڠناءي ڤڠحرامن انق تيري:
ﱡ ...ﲆ ﲇ ﲈ ﲉ ﲊ ﲋ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ ﲑ ﲒ
ﲓ ...ﱠ
ارتيڽ :دان انق 2تيري ڤرمڤوان يڠ دالم ڤمليهاراءن كامو درڤد ايستري يڠ تله كامو چمڤوري
تتاڤي جک كامو بلوم چمڤوري مريک (دان كامو تله منچرايكن مريک).
(سورة النساء )23 :4
103 3.2.2
چونتوه لفظ مطلق يڠ اد دليل تقييد مطلق دان مقيد
فرمان الله :c
ﱡﭐ...ﲺﲻﲼﲽﲾﲿ ﳁﳀ...ﱠ
ارتيڽ( :ڤمبهاڬين ايت) اياله سسوده دسلسايكن وصية يڠ تله دواصيتكن اوليه سي ماتي
دان سسوده دبايركن هوتڠڽ.
(سورة النساء )11 :4
لفظ ﲼ اياله مطلق يڠ تيدق دكاءيتكن صيفت اتاو قدر ترتنتو .نامون ،ترداڤت دليل
دالم حديث يڠ منتڤكن قدر وصية هاڽ كڤد 1/3سهاج ،ياءيت حديث نبي :g
َال ُّث ُل ُث َوال ُّث ُل ُث َكثِ ْي ٌر.
ارتيڽ :وصية ايت ، 1/3نامون 1/3ايت باپق.
(روايت البخاري دان مسلم)
كسيمڤولنڽ ،لفظ مطلق اكن ترڤاكاي سهيڠڬ اد دليل يڠ منونجوقكن تقييد (يڠ
مننتوكن صيفت).
ڤڠرتين لفظ ُم َق َّيد
بهاس يڠ ترايكت.
لفظ يڠ منونجوقكن ساتو ڤركارا يڠ تيدق ترتنتو دالم جنيسڽ تتاڤي
ايستيله دكاءيتكن صيفت يڠ مڠيكتڽ.
اتاو لفظ يڠ منونجوقكن ساتو ڤركارا يڠ دتنتوكن (دڠن صيفت).
چونتوه
َر ُج ٌل ُم ْؤ ِم ٌنِ ،ر َجا ٌل ُم ْؤ ِمنُو َن ،اِ ْم َر َأ ٌة َع ِف ْي َف ٌة ،نِ َسا ٌء َع َفائِ ُف :لفظ 2اين خصوص دري اسڤيک
جنيسڽ ،نامون دأيكت دڠن صيفت يڠ مڠورڠكن رڠكومنڽ كڤد يڠ لاءين .ڤد اصلڽ ،لفظ
ترسبوت اياله مطلق ،نامون دماسوقي تقييد (صيفت ترتنتو) يڠ تله منجاديكنڽ مقيد.
3.2.1 | 3.2.2 102
مطلق دان مقيد َأ ْط ِع ْم َطالِ ًبا َأ ْط ِع ْم الطُّلَّ َب
ارتيڽ :بريكن ماكنن كڤد سأورڠ موريد.
ارتيڽ :بريكن ماكنن كڤد سموا موريد .بوليهممبريماكننكڤدسسياڤاسهاج
چونتوه ارهن اين داڤت دلاكوكن هاڽ دڠن سامادعليسهاج،عمرسهاجاتاو
ممبري ماكنن كڤد سموا موريد كران اورڠلاءين.مقصودڽ،ستياڤاورڠ
يكڠرامنروَطڤاالِ ًبكامنرمووڤرايكدبنلولفيهظدمبرطليقم.اكنن
َالطُّلَّ ب مروڤاكن لفظ عام.
حروفالا ْستِ ْثنَاء(ڤڠچوالين)بوليه
دڬوناكنڤد لفظعام.
حروفالا ْستِ ْثنَاءتيدق بوليه دڬوناكن چونتوهڽ فرمان الله :c
ڤد لفظ مطلق.
ﱁﱂﱃﱄﱅﱆﱇﱈ
چونتوه: حروف ﱉﱊﱋﱌﱍ
اڤابيلا دسبوت "إِ َّن إِ ْن َسا ًنا َخا ِس ٌر" ،مک الا ْستِ ْثنَاء ﱎﱏﱐﱑﱠ
تيدق بوليه مپاتاكن إِ َّن إِ ْن َسا ًنا َخا ِس ٌر إِ َّل
ارتيڽ :دمي ماس .سسوڠڬوهڽ
إِ ْن َسا ًنا. ماءنسي ايت دالم كروڬين .كچوالي
اورڠ 2يڠ برايمان دان برعمل صالح
دان مريک ڤولا برڤسن-ڤسن دڠن
كبنرن سرتا برڤسن-ڤسن كڤد كصبرن.
(سورة العصر )1-3 :103
حكوم مطلق يڠ دڤرينته تيدق حكوم عام اكن ترچاڤاي اڤابيلا
منونجوقكن مقصود منچاكوڤي سموا دلقساناكن سموا جزوء لفظ عام يڠ
جزوء يڠ ترماسوق دباوه معنا لفظ
ترسبوت. دپاتاكن دالم نص. حكوم
چونتوهڽ فرمان الله :c
چونتوه :اڤابيلا دسبوت دالم حديث
ﱡﭐ...ﲔﲕﲖﲗﲘﲙ...ﲚﱠ نبي :g
ارتيڽ: َل َض َر َر َو َل ِض َرا َر
سسوڠڬوهڽ الله cمپوروه سوڤايا ارتيڽ :تيدق اد مضرت دان تيدق بوليه
كامو مپمبليه سأيكور لمبو بتينا. مموضرتكن( .روايت ابن ماجه)
(سورة البقرة )67 :2 لفظ َض َر َر منونجوقكن عموم،
منچاكوڤي سموا جنيس مضرت
( َض َر َر) هندقله دجاءوهي.
105 3.2.3
دالم ايات اين ،كترايكتن انق 2تيري دڠن صيفت ﲈ ﲉ (يڠ دالم ڤمليهاراءن كامو) مطلق دان مقيد
اداله دأبايكن (تيدق دأمبيل كيرا) برداسركن عملن كبياساءن دالم مشاركت.
حال اين برداسركن دليل يڠ دفهمي درڤد سامبوڠن ايات ترسبوت ،ياءيت الله cمنجلسكن
كأداءن حلال بركهوين هاڽ دڠن منافيكن صيفت كدوا ﲌﲍﲎ دالم ايات:
ﱡﭐ ...ﲏ ﲐ ﲑ ﲒ ﲓ ﲔ ﲕ ﲖ ...ﱠ
ارتيڽ :تتاڤي جک كامو بلوم چمڤوري مريک (دان كامو تله منچرايكن مريک) ،مک تيدقله
ساله كامو (منكاحيڽ).
(سورة النساء )23 :4
نامون بڬيتو ،صيفت ڤرتام ،ياءيت ﲈ ﲉ تيدق دپاتاكن لڠسوڠ كتيک منجلسكن
كأداءن حلال بركهوين.
كسيمڤولنڽ ،معنا مقيد ترڤاكاي سهيڠڬاله اد دليل لاءين يڠ منونجوقكن كترايكتنڽ دڠن
صيفت ترسبوت دأبايكن.
اناليسيس ڤربيذاءن لفظ
1ڤربيذاءن انتارا لفظ عام دڠن مطلق
مطلق عام اسڤيک
ڤربيذاءن
لفظ مطلق منونجوقكن حقيقت. لفظ عام برمقصود عموم مليڤوتي سموا مقصود
سباڬاي چونتوه ،لفظ َر ُج ٌل
جزوء درڤد معنا لفظ ترسبوت .چونتوه
منونجوقكن حقيقت للاكي ،نامون لفظ َال َّر ُجل منونجوقكن سموا للاكي
تنڤا اد حد بيلڠن.
تيدق دتنتوكن دڠن صيفت
معنا كعمومن عام دسبوت سباڬاي
يڠ خصوص.
ُع ُموم ال ُّش ُمول.
معنا كعمومن مطلق دسبوت سباڬاي
ُع ُموم ال َب َدل.
3.2.2 | 3.2.3 104
مطلق دان مقيد ريفليكسي كنديري
اناليسيس سيتواسي برايكوت ،كمودين بينچڠكن چارا ممڤركتيككن قاعده مطلق دان مقيد
يڠ تڤت.
سيتواسي بيلڠن
موسى ممڤوپاءي هرتا هاڽ RM10 000دالم بڠک .بلياو تله مواصيتكن RM5000 1
اونتوق دسرهكن كڤد رومه انق يتيم سلڤس دي منيڠڬل دنيا.
زمري ملاكوكن ظهار كڤد ايستريڽ .دي ترڤقسا ملاكوكن َك َّفا َرة دڠن برڤواسا 2
سلام دوا بولن .نامون ،دي ملاكوكن ڤواسا ترسبوت سچارا سلڠ-سلي.
كتيک تياد اءير ،أحمد ملاكوكن تيمم دڠن مپاڤو دبو ڤد موكاڽ دان كدوا-دوا
3ڤرڬلڠن تاڠنڽ .نامون ،سحيمي مڠاتاكن ڤربواتن ترسبوت ساله.
عزيز بركهوين دڠن نورما .نورما ممڤوپاءي سأورڠ انق ڤرمڤوان برنام خديجة يڠ 4
تيڠڬل برساما-سام بكس سوامي نورما. 5
6
حاليم سوک ماكن ليمڤا ،نامون دي دتڬور اوليه راكنڽ كران مڠاتاكن ليمڤا
اياله داره.
مالك بركهوين دڠن سأورڠ ايبو توڠڬل يڠ ممڤوپاءي دوا اورڠ انق ڬاديس .سلڤس
سلساي عقد ،مالك تروس منچرايكن ايستريڽ كران ايڠين بركهوين دڠن ساله
سأورڠ انق ڬاديس ايبو توڠڬل ترسبوت.
اكتيف ديري
1لقساناكن اكتيۏيتي Fishbowlاونتوق مڠوجي تاهڤ ڤڠواساءن موريد تنتڠ لفظ مطلق
دان مقيد.
2سچارا بركومڤولن ،جلسكن ڤربيذاءن انتارا لفظ عام دڠن مطلق سرتا لفظ خاص
دڠن مقيد.
3لقساناكن اكتيۏيتي Gallery Walkسچارا بركومڤولن .ستياڤ كومڤولن منمڤل حاصيل كرجا
ڤد دينديڠ .كومڤولن لاءين بوليه ممبري كومين ڤد ستياڤ حاصيل كومڤولن ترسبوت.
107
لفظ مقيد 2ڤربيذاءن انتارا لفظ خاص دڠن مقيد مطلق دان مقيد
لفظ 2يڠ دسرتاءي دڠن صيفت يڠ لفظ خاص
مڠيكتڽ سڤرتي َر ُج ٌل َمالِ ْي ِز ٌّي ،اِ ْم َر َأ ٌة ُم ْؤ ِمنَ ٌة. لفظ ترتنتو يڠ خصوص سڤرتي نام
خاص ياءيت زيد ،عمر ،مليسيا ،بيلڠن
( 11 ،10دان سباڬايڽ).
کڤنتيڠن ممهمي مطلق دان مقيد
1ممندو اجتهاد دڠن لبيه تڤت.
مڠڤليکاسيکن لفظ مطلق دان مقيد ڤد چابڠ2 2
حکوم دڠن بتول.
3تيدق منتفسيركن سسواتو لفظ مطلق دڠن
سوينڠ-وينڠڽ.
4حكوم يڠ دکلوارکن تڤت دان بتول.
رواڠ ليڠكوڤ ڤلقساناءن حكوم شرع مڠڬوناكن قاعده لفظ مطلق دان
مقيد يڠ ترداڤت دالم القرءان دان الحديث
سڤرتي قاعده لفظ عام دان خاص ،قاعده لفظ مطلق دان مقيد ترڤاكاي دالم سموا نص القرءان
دان الحديث .سكيراڽ سسواتو لفظ دالم القرءان اتاو الحديث داتڠ سچارا مطلق ،مک معنا
مطلق ترڤاكاي سهيڠڬ اد دليل مڠيكتڽ دڠن سسواتو صيفت .كتيک ايت ،اي تله منجادي
مقيد .بڬيتو جوڬ مقصود صيفت يڠ مڠيكت سسواتو لفظ هندقله دڤاكاي سهيڠڬ اد دليل
مڠابايكن صيفت ترسبوت.
3.2.3 | 3.2.4 | 3.2.5 106
اكتيف ميندا مطلق دان مقيد
جواب سوءالن ٢برايکوت:
َر ُج ٌل ُم ْؤ ِم ٌنِ -ر َجا ٌل ُم ْؤ ِمنُو َن-اِ ْم َر َأ ٌة َع ِف ْي َف ٌة-نِ َسا ٌء َع َفائِ ُف
1لفظ 2دأتس اياله چونتوه باڬي .
Cلفظ مطلق Aلفظ عام
Dلفظ مقيد Bلفظ خاص
اياله لفظ خصوص يڠ منونجوقکن ساتو اتاو ببراڤ ڤرکارا يڠ تيدق ترتنتو 2
دالم جنيسڽ (سچارا مپلوروه) تنڤا دکاءيتکن دڠن مان 2صيفت يڠ مڠيكتڽ.
Cلفظ مطلق Aلفظ عام
Dلفظ مقيد Bلفظ خا ص
1 .مركه 3لفظ مطلق اكن ترڤاكاي سهيڠڬ اد دليل يڠ منونجوقكن
4اڤابيلا داتڠ سسواتو نص دڠن لفظ مطلق دان لفظ مقيد دالم نص لاءين ،مک ڤارا
علماء برسڤاكت مپاتاكن هاروس منتفسيركن لفظ مطلق دڠن مڠيكوت كهندق لفظ
مقيد ترسبوت.
1مركه ڤپاتاءن دأتس مروجوع كڤد .
2مركه 5پاتاكن دوا چونتوه لفظ مقيد دالم القرءان.
4مركه
6هورايكن ڤربيذاءن انتارا لفظ عام دڠن مطلق.
سأورڠ موريد برڤنداڤت بهاوا مماكن هاتي دان ليمڤا لمبو اداله حرام كران كدوا-
دواڽ مروڤاكن داره.
6مركه 7برداسركن ڤپاتاءن برايكوت .بينچڠكن كڤنتيڠن ممهمي لفظ مطلق
دان مقيد.
ﱡﭐ ﱰﱱ ﱲﱳ ﱴ ﱵ ﱶ ﱷﱸﱹﱺ ﱻ ﱼ ﱽﱾ ...ﱠ
4مركه 8اناليسيس ايات دأتس برداسركن قاعده لفظ مطلق دان مقيد.
108
چتوسن باب
اونتوق منجادي انق سوسوان ،براڤ كاليكه 3
سسأورڠ بايي اڠكت ڤرلو دسوسوكن اوليه
ايبو اڠكتڽ؟
نسخ
ستندرد ڤمبلاجرن
3.3.1مپاتاكن ڤڠرتين نسخ.
3.3.2منرڠكن ڤركارا ٢يڠ تيدق بوليه دنسخكن.
3.3.3مڠهورايكن بهاڬين ،جنيس دان بنتوق ٢نسخ.
3.3.4مڠاناليسيس حكوم بركاءيتن نسخ يڠ ترداڤت دالم القرءان دان الحديث.
3.3.5منيلاي كڤنتيڠن ڤڠڬوناءن قاعده نسخ دالم ڤنتڤن حكوم شرع.
3.3.6مننتوكن باتسن رواڠ ليڠكوڤ ڤلقساناءن حكوم شرع برداسركن قاعده نسخ يڠ
ترداڤت دالم القرءان دان الحديث.
109
روكون 2نسخ
نسخ
َأ َداة ال َّن ْسخ َا ْل َم ْن ُسوخ َعنْه (يڠ َا ْل َمنْ ُسوخ َالنَّا ِسخ
دمنسوخكن درڤداڽ) (ميديوم نسخ)
كات ٢يڠ مكلف يڠ حكوم يڠ دبطلكن. الله :كران الله
منونجوقكن حكوم دڤرينتهكن دڠن سهاج يڠ برحق
يڠ ثابت تله دأڠكت حكوم شرع.
ممبطلكن حكوم.
اتاو دبطلكن.
ڤنشريعتن نسخ
ڤارا علماء برسڤاكت مڠاتاكن نسخ هاروس برلاكو دري سودوت عقل دان حكوم شرع .دليل-
دليلڽ سڤرتي برايكوت:
فرمان الله :
ﱡ ﱂ ﱃ ﱄ ﱅ ﱆ ﱇ ﱈ ﱉ ﱊ ﱋ ﱍﱌ ﱎ ﱏ ﱐ ﱑ ﱒ ﱓ ﱔ
ﱕ ﱖﱠ
ارتيڽ :اڤ 2سهاج ايات كترڠن يڠ كامي منسوخكن (بطلكن) ،اتاو يڠ كامي تيڠڬلكن
القرءان (اتاو تڠڬوهكن) ،كامي داتڠكن ڬنتي يڠ لبيه باءيق درڤداڽ ،اتاو يڠ سبنديڠ دڠنڽ.
تيدقكه اڠكاو مڠتاهوءي بهاواساڽ الله مها بركواس اتس تياڤ ٢سسواتو؟
(سورة البقرة )106: 2
ايات اين منجلسكن بهاوا نسخ برلاكو دالم إسلام دان الله اكن مڠڬنتيكن
سسواتو يڠ لبيه باءيق اتاو سبنديڠ دڠنڽ.
حديث نبي :
َع ْن ُب َر ْي َد َة َ قا َلَ ،قا َل َر ُسو ُل اللهِ ُ :كنْ ُت َن َهيـْ ُت ُك ْم َع ْن ِز َيا َر ِة ا ْل ُق ُب ْو ِر َف ُز ْو ُر ْو َها.
ارتيڽ :درڤد بريدة بركات ،رسول الله برسبدا :اكو دهولو ملارڠ كامو درڤد
منزيارهي قبور ،مک زيارهله قبور سكارڠ. الحديث
(روايت مسلم)
حديث اين منونجوقكن نسخ تله برلاكو دالم إسلام ڤد زمان رسول الله .
111 3.3.1
ڤڠرتين َن َسخ
بهاس مڠهيلڠكن دان مڠهاڤوسكن. نسخ
ايستيله ممنسوخكن سسواتو حكوم شرع دڠن سبب وجود دليل شرع يڠ داتڠ كمودين.
برداسركن ڤڠرتين اين ،مک داڤت دروموسكن بهاوا:
iنسخ هندقله برلاكو دڠن ِخ َطاب َش ْرع.
iiڤركارا يڠ دمنسوخكن ( َمنْ ُسوخ) اياله خطاب شرع تردهولو يڠ مڠاندوڠي حكوم شرع
منچاكوڤي ڤرينته ،لارڠن اتاو ڤنچريتاءن يڠ ممڤوپاءي حكوم .حال اين برمعنا ،ڤمبطلن
حكوم يڠ ثابت سچارا عقليُ ،ع ُرف اتاو حكوم چيڤتاءن بوكن دناماكن نسخ.
iiiدشرطكن برلالو ساتو تيمڤوه انتارا ناسخ (دليل يڠ منسخكن) دڠن منسوخ (دليل
يڠ دمنسوخكن).
چونتوه
ڤد زمان اول إسلام ،دواجبكن سأورڠ تنترا إسلام مڠهادڤي سڤولوه اورڠ تنترا كافير دالم
ڤڤرڠن .كمودين ،حكوم اين دنسخكن دڠن كواجيڤن سأورڠ تنترا إسلام هاڽ مڠهادڤي دوا
اورڠ تنترا كافير.
كواجيڤن فرمان الله :
مڠهادڤي سڤولوه
ﱡﭐ...ﱶﱷﱸﱹﱺﱻ ﱽﱼ...ﱠ اورڠ موسوه حكوم
ثابت دڠن دليل منسوخ
ارتيڽ :جک اد انتارا كامو 20اورڠ يڠ صبر ،ڤستي مريک داڤت
منيواسكن 200اورڠ (درڤد ڤيهق موسوه يڠ كافير ايت).
(سورة الأنفال )65 :8 تردهولو.
فرمان الله :
ﱡﭐ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ ﲑ ﲒ ﲓ ﲕ ﲖ ﲗ ﲘ كواجيڤن حكوم
مڠهادڤي دوا ناسخ
ﲙﲚﲛ ...ﱠ اورڠ موسوه
ثابت دڠن دليل
ارتيڽ :سكارڠ الله تله مريڠنكن كڤدامو كران دي مڠتاهوءي تركمودين.
بهاوا ڤدامو اد كلمهن؛ اوليه ايت ،جک اد انتارا كامو 100اورڠ يڠ
صبر،نسچايمريکاكنداڤتمنيواسكن 200اورڠ.
(سورة الأنفال )66 :8
3.3.1 110
ايمبس ساي بهاڬين ،بنتوق دان جنيس نسخ
نسخ بهاڬين نسخ
نسخ دالم القرءان بهاڬين ڤرتام دري اسڤيک حكوم ڬنتي
نسخ كڤد حكوم يڠ لبيه برت نسخ كڤد حكوم يڠ نسخ كڤد حكوم يڠ لبيه ريڠن
ڤد زمان اول إسلام ،دبري سام برت
نسخ حكوم عدة ونيتا كماتين
ڤيليهن سام اد اونتوق نسخ حكوم سوامي درڤد ستاهون كڤد
برڤواسا اتاو فدية ،لالو مڠهادڤ بيت امڤت بولن 10هاري.
المقدس كڤد
دنسخكن كڤد حكوم مڠهادڤ كعبة نسخ حكوم واجب اتس
واجب برڤواسا. سباڬاي قبلة سأورڠ تنترا إسلام مڠهادڤي
اومت إسلام.
حكوم ارق ،اصل 10اورڠ موسوه كڤد هاڽ
دحلالكن ،كمودين واجب مڠهادڤي دوا اورڠ
دنسخكن منجادي حرام.
موسوه دالم ڤڤرڠن.
بهاڬين كدوا دري اسڤيک حكوم شرع
نسخ حكوم ممبري صدقه اڤابيلا ايڠين مڠهادڤ رسول الله . نسخ حكوم تنڤا ڬنتي
فرمان الله : (تنڤا حكوم ڬنتين)
ﱡﭐ ﱁ ﱂ ﱃ ﱄ ﱅﱆﱇ ﱈﱉ ﱊﱋﱌ...ﱠ نسخ واجب كڤد سنة
ارتيڽ :واهاي اورڠ 2يڠ برايمان ،اڤابيلا كامو هندق مڠهادڤ
رسول الله ،مک هندقله كامو برصدقه سبلوم كامو مڠهادڤڽ.
(سورة المجادلة )12 :58
نسخ حكوم واجب قيام الليل كڤد سنة قيام الليل.
نسخ حكوم واجب منجاوءهي برستوبوه ڤد مالم هاري بولن نسخ واجب كڤد
رمضان سلڤس تيدور كڤد حكوم هاروس برستوبوه. هاروس
نسخ حرام زيارة قبور كڤد هاروس. نسخ حكوم حرام كڤد
نسخ حرام مپيمڤن داڬيڠ قربان كڤد هاروس. حكوم هاروس
نسخ حكوم ڤيليهن
انتارا دوا ڤركارا دڠن حكوم ڤيليهن ڤد زمان اول إسلام انتارا برڤواسا اتاو ممباير فدية
مواجيبكن ساله ساتو كڤد حكوم واجب برڤواسا.
113 3.3.3
ڤركارا يڠ تيدق بوليه دنسخكن نسخ
حكوم شرع يڠ هندق دنسخكن (دمنسوخكن) هندقله بوليه منريما نسخ .سكيراڽ حكوم
ترسبوت تيدق بوليه منريما نسخ ،مک تيدق دنسخكن سڤرتي:
برايمان كڤد الله ،ملائكة ،كتاب ،ڤارا رسول دان هاري اخيرة. 1
الرڠن كفور دان شيريک.
فرمان الله : حكوم2
بركاءيتن دڠن
ﱡ ﱤﱥﱦﱧﱨﱩﱪﱫﱬﱭﱮ...ﱠ
عقيدة
ارتيڽ :دان سسوڠڬوهڽ كامي تله مڠوتوسكن دالم كالڠن تياڤ 2اومت
سأورڠرسول.هندقلهكامومپمبهالله دانجاوءهيلهطاغوت.
(سورة النحل )36 :16
كواجيڤن صلاة ،زكاة ،ڤواسا دان حج. 2
فرمان الله : حكوم2
بركاءيتن دڠن
ﱡﭐ ﱓﱔﱕﱖﱗﱘﱙﱚﱛﱜﱝﱞ...ﱠ اساس 2عبادة
ارتيڽ :واهاي اورڠ 2يڠ برايمان ،كامو دواجبكن برڤواسا سباڬايمان
دواجبكن أتس اورڠ 2يڠ سبلوم كامو ،سوڤايا كامو برتقوى.
(سورة البقرة )183 :2
كواجيڤن برصيفت بنر ،امانه ،عاديل دان منجاڬ مرواه .لارڠن صيفت 3
بوهوڠ ،خيانت ،ظاليم دان ڤربواتن كجي.
حكوم2
فرمان الله : بركاءيتن دڠن
اخلاق موليا
ﱡﭐﱪﱫﱬﱭﱮﱯﱰﱱﱲﱳﱴﱵ
ﱶﱷﱸﱹﱺﱻﱼﱠ
ارتيڽ :سسوڠڬوهڽ الله مپوروه برلاكو عاديل دان بربوات كباءيقن
سرتا ممبري بنتوان كڤد قوم قرابت دان ملارڠ درڤد ملاكوكن ڤربواتن2
يڠ كجي دان موڠكر سرتا كظاليمن .دي مڠاجر كامو (دڠن سوروهن
دان لارڠنڽ اين) ،سوڤايا كامو مڠمبيل ڤرايڠتن مماتوهيڽ.
(سورة النحل )90 :16
3.3.2 112
نسخ 3
نسخ باچاءن سهاج تنڤا منسخكن حكوم
چونتوه :حكوم رجم باڬي ڤنزينا يڠ بركهوين.
َع ْن ُأبَ ِّي ْب ِن َك ْع ٍب َقا َلَ :كا َن ْت ُسو َر ُة ا ْلَ ْح َزا ِب ُت َوا ِزي ُس ْو َر َة ا ْل َب َق َر ِةَ ،ف َكا َن فِ ْي َها:
َال َّش ْي ُخ َوال َّش ْي َخ ُة إ َذا َز َن َياَ ،فا ْر ُج ُمو ُه َما ا ْل َب َّت َة.
ارتيڽ :درڤد أبي بن كعب بركات :سورة أحزاب دهولوڽ مپاماءي سورة البقرة.
دهولو ترداڤت ايات:
َال َّش ْي ُخ َوال َّش ْي َخ ُة إِ َذا َز َن َياَ ،فا ْر ُج ُمو ُه َما ا ْل َب َّت َة
ارتيڽ :ڤنزينا للاكي دان ونيتا يڠ سوده بركهوين ،مک رجمله مريک.
(روايت ابن حبان )
4 3
نسخ الحديث دڠن الحديث نسخ الحديث دڠن القرءان
115
2 بنتوق نسخ نسخ
نسخ حكوم سهاج تنڤا منسخكن باچاءن 1
چونتوه :حكوم عدة ستاهون. نسخ باچاءن دان حكوم
فرمان الله :
چونتوه :حكوم َح َضا َنة.
ﱡﭐﱛ ﱜ ﱝ ﱟ ﱠ سبدا نبي :
ﱡ ﱢ ﱣ ﱤ ﱥ ﱦ...ﱠ
َََممكاْْعع َُُللنووفِ ََمميااَماٍٍتتُأ ْنُِ .يز َ َلح ِّرِم ْم َن َناْ،ل ُقُثْرَّآم ِنُن ِ َسع ْ ْشخ ُر َن َربِ َ َضخ َعْما ٍ ٍتس
ارتيڽ :دان اورڠ يڠ (همڤير) ماتي انتارا كامو ارتيڽ :انتارا يڠ دتورونكن درڤد
سرتا منيڠڬلكن ايستري ،هندقله برواصية اونتوق
ايستري 2مريک ،ياءيت دبري ُم ْت َعة (ڤمبرين درڤد ايات القرءان اداله يڠ مپاتاكن حكوم
سوامي كڤد ايستري ،يڠ دواجبكن ستله ايستري 10كالي سوسوان تله مڠحرامكن
دچرايكن) سهيڠڬ ستاهون لاماڽ ،دڠن تيدق ڤركهوينن ،كمودين دمنسوخكن دڠن
دسوروه برڤينده دري تمڤت تيڠڬلڽ. ليم كالي سوسوان.
(سورة البقرة )240 :2 (روايت مسلم)
تريۏيا
ساڬوهاتي يڠ دمقصودكن اداله دڠن ممبري تمڤت تيڠڬل ،ماكنن دان ڤاكاين.
جنيس نسخ
21
نسخ القرءان دڠن الحديث نسخ القرءان دڠن القرءان
3.3.3 114
نسخ (منوروت ڤراتورن اڬام) ،سباڬاي سواتو كواجيڤن اتس اورڠ يڠ برتقوى.
(سورة البقرة )180 :2
حكوم دالم ايات اين دنسخكن دڠن حديث:
َل َو ِص َّي َة لِ َوا ِر ٍث.
ارتيڽ :تياد سبارڠ جنيس وصية کڤد اهلي واريث.
(روايت أبو داود)
نسخ الحديث دڠن القرءان 3
نسخ حكوم مڠهادڤ بيت المقدس كڤد مڠهادڤ كعبة
فرمان الله :
ﱡﭐ ﲌ ﲍ ﲎ ﲏ ﲐ ﲑﲒ ﲓ ﲔ ﲕﲖ ﲗ ﲘ ﲙ ﲚ ﲛﲜ ...ﱠ
ارتيڽ :كرڤ كالي كامي مليهت اڠكاو ممندڠ كلاڠيت ،مک كامي بنركن اڠكاو مڠهادڤ قبلة
يڠ اڠكاو سوكاءي .اوليه ايت ،ڤاليڠكنله موكامو كأره مسجد الحرام .
(سورة البقرة )144 :2
اومت إسلام اصلڽ مڠهادڤ بيت المقدس سباڬاي قبلة ،تتاڤي دنسخكن ستله تورونڽ
ايات برايكوت.
نسخ الحديث دڠن الحديث 4
نسخ حكوم حرام زيارة قبور كڤد حكوم هاروس
ُكنْ ُت َن َهي ْـ ُت ُكم َع ْن ِز َيا َر ِة ا ْل ُق ُب ْو ِر َف ُز ْو ُر ْو َها. سبدا نبي :
ارتيڽ :اكو دهولو ملارڠ كامو درڤد منزيارهي قبور ،مک زيارهله قبور سكارڠ.
(روايت مسلم)
سبدانبيُ "كنْ ُت َن َهي ْـ ُت ُكم"(اكوملارڠكامو)منونجوقكنلارڠنترسبوتثابتدڠنالحديث،
تتاڤي دهاروسكن دڠن سبدا نبي َ " ف ُز ْو ُر ْو َها".
117 3.3.4
اناليسيس حكوم بركاءيتن نسخ يڠ ترداڤت دالم القراءن دان الحديث
نسخ القرءان دڠن القرءان 1 نسخ
نسخ حكوم عدة ستاهون كڤد امڤت بولن 10هاري
فرمان الله :
ﱡﭐﱛ ﱜ ﱝﱞﱟ ﱠﱡﱢ ﱣﱤﱥﱦ ﱧ
ﱨ ﱩﱪﱫﱬﱭﱮﱯﱰﱱ ﱲ ﱳﱴﱵ ﱶ ﱷﱸﱠ
ارتيڽ :دان اورڠ يڠ (همڤير) ماتي انتارا كامو سرتا منيڠڬلكن ايستري ،هندقله برواصية اونتوق
ايستري2مريک،ياءيتدبري ُم ْت َعة(ڤمبريندرڤدسواميكڤدايستري،يڠدواجبكنستلهايستري
دچرايكن) سهيڠڬ ستاهون لاماڽ ،دڠن تيدق دسوروه برڤينده دري تمڤت تيڠڬلڽ .كمودين
جک مريک كلوار (دري تمڤت تيڠڬلڽ دڠن كماهوان سنديري) ،مک تيدقله كامو برساله (واهاي
واريث سي ماتي) تنتڠ اڤ 2يڠ مريک (ايستري 2ايت) لاكوكن ڤد ديري مريک درڤد ڤركارا يڠ
باءيق (يڠ تيدق دلارڠ شرع) ايت دان (ايڠتله) ،الله مها بركواس لاڬي مها بيجقسان.
(سورة البقرة )240 :2
حكوم عدة ستاهون دالم ايات اين تله دنسخكن دڠن ايات برايكوت:
ﱡﭐﱁ ﱂﱃ ﱄ ﱅ ﱆ ﱇ ﱈ ﱉ ﱋﱊ...ﱠ
ارتيڽ :دان اورڠ يڠ منيڠڬل دنيا انتارا كامو ،سدڠكن مريک منيڠڬلكن ايستري ،2هندقله
ايستري 2ايت مناهن ديري مريک (برعدة) سلام امڤت بولن 10هاري.
(سورة البقرة )234 :2
نسخ القرءان دڠن الحديث 2
نسخ حكوم وصية كڤد ايبو باڤ دان قوم قرابت دڠن الحديث
فرمان الله :
ﱡﭐ ﲬ ﲭ ﲮ ﲯ ﲰ ﲱ ﲲ ﲳ ﲴ ﲵ ﲶ ﲷ ﲸﲹ
ﲺ ﲻ ﲼ ﲽﱠ
ارتيڽ :دواجبكن كأتس كامو ،اڤابيلا سسأورڠ درڤد كامو همڤير ماتي ،جک دي اد منيڠڬلكن
هرتا ،هندقله دي ممبوات وصية اونتوق ايبو باڤ دان قوم قرابت دڠن چارا يڠ باءيق
3.3.4 116
اءوديت ديري
نسخ تنداكن ( ) ڤد ڤپاتاءن يڠ بتول دان ( ) ڤد ڤپاتاءن يڠ ساله.
/ ڤپاتاءن بيلڠن
1حكوم يڠ ثابت دڠن القرءان تيدق بوليه دنسخكن دڠن الحديث.
2حكوم عقلي بوليه برلاكو نسخ ڤداڽ.
3برايمان كڤد الله ،ملائكة ،كتاب ،ڤارا رسول دان هاري اخيرة تيدق
بوليه برلاكو نسخ.
نسخ حكوم مڠهادڤ بيت المقدس كڤد مڠهادڤ كعبة اياله نسخ كڤد 4
حكوم يڠ لبيه برت.
حكوم وصية كڤد كدوا-دوا ايبو باڤ دان قرابت دنسخكن دڠن ايات
5ميراث اياله چونتوه نسخ حكوم سهاج.
6سموا حكوم شرع يڠ تياد بوقتي برصيفت ككل بوليه برلاكو نسخ.
7چونتوه نسخ الحديث دڠن الحديث اياله حكوم زياره قبور.
8المنسوخ عنه اياله حكوم يڠ دبطلكن.
119
کڤنتيڠن ممهمي قاعده نسخ دالم ڤنتڤن حكوم شرع
نسخ
32 1
ڤرينسيڤ اساس قاعده داڤت ممبيذاكن انتارا مڠتاهوءي قاعده نسخ
نسخ جوڬ بوليه حكوم يڠ تله دنسخكن مروڤاكن ساله ساتو شرط
دڠن حكوم يڠ ماسيه
دأڤليكاسيكن دالم سموا اجتهاد اڬر مڠيلقكن
ڤراتورن دان اوندڠ 2دالم تتڤ. سسأورڠ مجتهد اتاو
سسبواه نڬارا خصوصڽ مفتي ترسيلڤ مڠلواركن
حكوم برداسركن ايات
ڤراتورن براساسكن القرءان اتاو حديث يڠ
سياسة شرعية.
تله دمنسوخكن.
رواڠ ليڠكوڤ ڤلقساناءن حكوم شرع برداسركن قاعده نسخ يڠ ترداڤت
دالم القرءان دان الحديث
سموا حكوم شرع يڠ تياد بوقتي منونجوقكن اي برصيفت ككل اتاو سمنتارا بوليه برلاكو
نسخ ڤداڽ .حال اين برمعنا ،حكوم ٢يڠ تيدق برلاكو نسخ اداله سڤرتي حكوم عقلي ،حكوم
ڤنچاءيندرا دان قيصه زمان دهولو .حكوم–حكام اساس سڤرتي بركاءيتن دڠن عقيدة دان
اصول الدين تيدق بوليه دنسخكن .چونتوهڽ ،برايمان كڤد الله ،ملائكة ،كتاب ،ڤارا رسول
دان هاري اخيرة.
بڬيتو جوڬ حكوم-حكام اساس بركاءيتن دڠن اخلاق موليا دان منجاءوهكن ديري درڤد
ڤربواتن كجي دان جاهت سڤرتي كواجيڤن جوجور ،امانه دان عاديل اياله اساس اخلاق موليا.
3.3.5 | 3.3.6 118
نسخ ريفليكسي كنديري
.اناليسيس سيتواسي برايكوت دان بينچڠكن چارا ممڤركتيككن قاعده نسخ يڠ تڤت
Mesyuarat Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor Kali ke-2/2011 yang bersidang pada 12 April
2011 telah memutuskan bahawa Pelaburan ASN dan ASB adalah tidak halal.
Status Pelaburan PNB Berdasarkan Maqasid Syariah
Mesyuarat Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor Kali Ke-3/2017 yang bersidang pada 27 April 2017 bersamaan 30 Rejab 1438H
memutuskan bahawa:
Status Pelaburan
Jabatan Mufti Selangor memutuskan hukum pelaburan Permodalan Nasional Berhad (PNB) dalam Amanah Saham Nasional Berhad
(ASNB) adalah harus. Ia diputuskan dalam mesyuarat Jawatankuasa Fatwa Negeri Selangor kali ke-3/2017 yang bersidang pada 27
April lalu dan dimaklumkan menerusi laman web rasmi Jabatan Mufti Negeri.
Menurut kenyataan itu, Jawatankuasa Fatwa Selangor meminta PNB untuk meneruskan usaha penambahbaikan bagi memastikan
pelaburan berkenaan menepati syarak sepenuhnya. Jawatankuasa Fatwa Selangor turut menyatakan keharusan pelaburan akan dikaji
semula selepas tiga tahun dengan sekurang-kurangnya peratusan pelaburan patuh syarak melebihi 75 peratus.
Sumber: selangorkini.my
Sumber dengan suntingan: https://www.muftiselangor.gov.my
:ڤندوان ڬورو
. مينتا موريد ممڤركتيككن قاعده نسخ
. بينچڠكن دڠن موريد
اكتيف ديري
" "ڤاكر.Hot Seat ڤيليه سأورڠ موريد اونتوق منجادي "ڤاكر" اتاو "واتق" دالم ڤرماءينن1
. موريد لاءين مڠناءي نسخ2اكن منجواب سوءالن
كدبود يڠ. بركاءيتن دڠن نسخ2 اونتوق منجواب سوءالنSpin-n-Think جالنكن ڤرماءينن2
،ممڤوپاءي انق ڤانه دان بوليه دڤوسيڠ دڬوناكن اونتوق مننتوكن ڬيليرن موريد يڠ مپوءال
. ممبتولكن دان مموجي،منجواب
. نسخ يڠ دأڬيهكن2 دالم كومڤولن مڠناءي توڤيکMind Map سدياكن ڤتا ميندا3
121
ساي ،استاذ! لاكونكن ديالوڬ اين ددالم كلس. نسخ
دري سڬي بهاس برمعنا ،مڠهيلڠكن
ماري كيت اولڠ كاجي باب نسخ
دان مڠهاڤوسكن. هاري اين .سياڤاكه يڠ بوليه بريكن
دري سڬي ايستيله ڤولا ،ممنسوخكن
سسواتو حكوم شرع دڠن سبب وجود ديفينيسي نسخ؟
دليل شرع يڠ داتڠ كمودين.
سياڤاكهيڠبوليهبريكنروكون 2نسخ؟
روكون 2نسخ اد امڤت ،ياءيت َالنَّا ِسخ،
َا ْل َمنْ ُسوخ (منسوخ)َ ،ا ْل َمنْ ُسوخ َعنْه (يڠ
دمنسوخكن درڤداڽ) دان َأ َداة النَّ ْسخ
(ميديوم نسخ).
قاعده نسخ امت ڤنتيڠ اونتوق دڤلاجري
باڬي ممودهكن كهيدوڤن سهارين.
كسيمڤولن
ممهمي حكوم شرع دڠن تڤت.
منجادي همباڽ يڠ طاعت.
120
اكتيف ميندا
جواب سوءالن ٢برايکوت: نسخ
ممنسوخكن سسواتو حكوم شرع دڠن سبب وجود دليل شرع يڠ داتڠ كمودين.
1ڤپاتاءن دأتس اياله ديفينيسي باڬي ...
َ Cم ْص َل َحة َ Aن َسخ
Dاِ ْستِ ْح َسان ُ Bع ُرف
2برايكوت اياله حكوم 2يڠ تيدق بوليه دنسخكن كچوالي...
Cاساس 2عبادة سڤرتي كواجيڤن صلاة. Aحكوم 2توحيد .
Bحكوم 2چابڠ شريعة D .حكوم براخلاق موليا سڤرتي منونايكن جنجي.
2مركه 3بريكن چونتوه حكوم يڠ برت دنسخكن كڤد حكوم يڠ لبيه ريڠن.
2مركه Iحكوم منسوخ
I Iحكوم ناسخ
2مركه
4مركه 4پاتاكن دوا جنيس نسخ دري اسڤيک باچاءن دان حكوم.
4مركه
5پاتاكن دوا چونتوه نسخ حكوم سهاج تنڤا منسخكن باچاءن.
6جلسكن دوا ڤربيذاءن انتارا نسخ دڠن تخصيص.
7بينچڠكن دوا كڤنتيڠن ممهمي نسخ دالم اصول الفقه.
سبدا نبي :
َكا َن فِي َما ُأ ْن ِز َل ِم َن ا ْل ُق ْرآ ِن َع ْش ُر َر َض َعا ٍت َم ْع ُلو َما ٍت ُي َح ِّر ْم َن ُ ،ث َّم ُن ِس ْخ َن بِ َخ ْم ٍس َم ْع ُلو َما ٍت
ارتيڽ :انتارا يڠ دتورونكن درڤد ايات القرءان اداله يڠ مپاتاكن حكوم 10كالي سوسوان
تله مڠحرامكن ڤركهوينن ،كمودين دمنسوخكن دڠن ليم كالي سوسوان.
روايت مسلم
6مركه 8هورايكن حديث دأتس برداسركن قاعده نسخ.
122
بيدڠ
4
الفقه
باب 1ڤركهوينن منوروت إسلام
باب 2ڤمبوبرن ڤركهوينن منوروت إسلام
باب 3جنايه منوروت إسلام
123
ڤركهوينن منوروت إسلام كونسيڤ اساس ڤركهوينن دالم إسلام
ڤڠرتين ڤركهوينن
بهاس ڤرچنتومن دان ڤرهيمڤونن.
عقد يڠ مڠهاروسکن ڤرستوبوهن انتارا سوامي دڠن ايستري دالم بنتوق يڠ
ايستيله دبنرکن اوليه شرع.
دليل ڤنشريعتن ڤركهوينن
فرمان الله :
ﱡﭐ...ﱺ ﱻ ﱼ ﱽ ﱾ ﱿ ﲀ ﲁ ﲂ ﲃﭐ)...ﭐ
ارتيڽ:
مک برکهوينله دڠن ڤرمڤوان لاءين يڠ كامو سنڠي ،دوا ،تيڬ اتاو امڤت.
سورة النساء 3 :4
برداسركن ايات اين ،علماء تله برسڤاكت بهاوا سسأورڠ ايت هاروس اونتوق ملاكوكن عقد
ڤركهوينن دڠن ڤرمڤوان يڠ دسوكاءيڽ.
تريۏيا
رسول الله تله بركهوين كالي ڤرتام
كتيک برعمور 25تاهون دڠن سيدتنا
خديجة .
125 4.1.1
چتوسن باب
اڤاكه حكمه ڤنشريعتن ڤركهوينن دالم إسلام؟ 1
ڤركهوينن منوروت
إسلام ستندرد ڤمبلاجرن
4.1.1مپاتاكن كونسيڤ اساس ڤركهوينن دالم إسلام.
4.1.2منرڠكن ڤرسدياءن ڤركهوينن يڠ مماتوهي شرع ملالوءي َن َظر دان ِخ ْط َبة.
4.1.3منجلسكن ڤركارا ٢بركاءيتن مهر ،وليمة العروس دان ڤوليڬامي منوروت شرع.
4.1.4مڠهورايكن تڠڬوڠجواب دان حق برسام دالم رومه تڠڬ.
4.1.5منيلاي كڤنتيڠن ڤركهوينن منوروت شرع.
4.1.6منچادڠكن اوسها دان تيندقن كأره ڤمبيناءن بيت المسلم يڠ سكينة دان مودة.
124
ڤركهوينن منوروت إسلام بركممڤوان اونتوق ملقساناكن تڠڬوڠجواب دالم ڤركهوينن سڤرتي ممبري هاروس
مهر دان نفقه.
مكروه
ممڤوپاءي كأيڠينن يڠ سدرهان اونتوق بركهوين. حرام
يقين تيدق ملاكوكن زنا جک تيدق بركهوين.
تيدق بركممڤوان اونتوق ملقساناكن تڠڬوڠجواب دالم ڤركهوينن دسببكن
ميسكين ،ترلالو توا اتاو برڤپاكيت.
بركهوين دڠن توجوان اونتوق منظاليمي دان مموضرتكن ايستري.
ونيتا يڠ حرام دكهويني
ونيتا يڠ حرام دكهويني :حرام اونتوق سلاما-لاماڽ دان حرام اونتوق سمنتارا وقتو.
1حرام بركهوين اونتوق سلاما-لاماڽ
ڤپوسوان ڤرسمنداءن ( ُم َصا َه َرة) کتورونن
ايبو تيري :ايستري باڤ،
ايبو سوسوان ،نينيق ايستري داتوق ،نينيق تيري ايبو ،نينيق دان كأتس.
انق ڤرمڤوان ،چوچو
سوسوان دان كأتس. دان كأتس.
مننتو :ايستري انق، دان کباوه.
اديق-براديق سوسوان. ايستري چوچو دان کباوه. اديق-براديق ڤرمڤوان
انق ڤرمڤوان كڤد اديق- منتوا :ايبو ايستري ،نينيق
ايستري دان كأتس. کاندوڠ ،سأيبو اتاو
براديق سوسوان. انق تيري :انق كڤد ايستري سباڤ سهاج.
يڠ تله دستوبوهي.
ڤرمڤوان يڠ مپوسو دڠن انق ساودارا ڤرمڤوان (انق
ايمبس ساي ڤرمڤوان كڤد اديق-براديق
اديق-براديق ڤرمڤوان
اتاو استري اديق-براديق ڤرسمنداءن کاندوڠ ،سأيبو اتاو
للاكي سام اد اديق-براديق سباڤ سهاج).
کاندوڠ ،سأيبو اتاو ايبو ساودارا (اديق-براديق
ايبو اتاو باڤ سام اد اديق-
سباڤ سهاج. براديق کاندوڠ اتاو سأيبو،
سباڤ سهاج) دان كأتس.
اديق-براديق ڤرمڤوان باڤ
اتاو ايبو سوسوان.
اديق-براديق سوسوان
باڤ اتاو ايبو سنديري.
انق سوسوان ايستري.
127
4.1.1
سبدا نبي : ڤركهوينن منوروت إسلام
َع ْن َع ْب ِد اللهِ ْب ِن َم ْس ُعو ٍد َ قا َلَ :قا َل َلنَا َر ُسو ُل اللهِ َ :يا َم ْع َش َر ال َّش َبا ِب! َم ِن
ا ْس َت َطا َع ِمنْ ُك ُم ا ْل َبا َء َة َف ْل َي َت َز َّو ْجَ ،فإِ َّن ُه َأ َغ ُّض لِ ْل َب َص ِر َو َأ ْح َص ُن لِ ْل َف ْر ِجَ ،و َم ْن َل ْم َي ْس َت ِط ْع
َف َع َل ْي ِه بِال َّص ْو ِم َفإِ َّن ُه َل ُه ِو َجا ٌء.
ارتيڽ:
درڤد عبد الله بن مسعود تله بركات :رسول الله تله برسبدا كڤد كامي :واهاي
ڤارا ڤمودا ،سسياڤا انتارا كامو يڠ تله ممڤوپاءي کممڤوان اونتوق ڤربلنجاءن برومه
تڠڬ ،کهوينله کران اي لبيه ممڤو اونتوق مناهن ڤندڠن مات دان منجاڬ کمالوان
(كحرمتن ديري) دان سسياڤا يڠ بلوم بركممڤوان ،هندقله دي برڤواسا کران ڤواسا
ايت اکن داڤت منجادي بينتيڠ (درڤد معصية).
روايت البخاري دان مسلم
حديث اين مڠنجوركن سسأورڠ يڠ تله ممڤوپاءي كممڤوان كواڠن سوڤايا سڬرا بركهوين
اونتوق مڠيلقكن ديريڽ درڤد ملاكوكن ڤركارا ۲يڠ بوليه منجاتوهكن مرواه.
حكوم ڤركهوينن
ڤركهوينن اياله ڤركارا يڠ دڬالقكن اوليه إسلام تتاڤي حكومڽ براوبه-اوبه مڠيكوت
كأداءن سسأورڠ.
كأداءن حكوم
بركممڤوان اونتوق ملقساناكن تڠڬوڠجواب دالم ڤركهوينن سڤرتي ممبري سنة
مهر دان نفقه. واجب
ممڤوپاءي كأيڠينن يڠ قوات اونتوق بركهوين.
يقين تيدق ملاكوكن زنا جک تيدق بركهوين.
بركممڤوان اونتوق ملقساناكن تڠڬوڠجواب دالم ڤركهوينن سڤرتي ممبري
مهر دان نفقه.
ممڤوپاءي كأيڠينن يڠ قوات اونتوق بركهوين.
يقين اكن ملاكوكن زنا جک تيدق بركهوين.
4.1.1 126
روكون ڤركهوينن
ڤركهوينن منوروت إسلام مستيله حلال دكهويني اوليه باكل ايستري (بوكن َم ْح َرم). للاكي
مستيله اورڠ يڠ ترتنتو. (سوامي)
تيدق براد دالم احرام حج اتاو عمرة.
مستيله حلال دكهويني اوليه باكل سوامي. ڤرمڤوان
مستيله اورڠ يڠ ترتنتو. (ايستري)
تيدق براد دالم احرام حج اتاو عمرة.
إسلام :اورڠ يڠ مرتد اتاو بلوم مملوق إسلام تيدق برحق ولي
منجادي ولي.
عاديل :تيدق ملاکوکن دوسا بسر ،تيدق برتروسن ملاکوکن دوسا
کچيل دان تيدق ملاکوکن ڤرکارا يڠ منججسکن مرواه.
للاكي
بالغ
برعقل
بوکن درڤد ڬولوڠن يڠ تيدق بوليه منتدبير هرتا.
تيدق براد دالم احرام حج اتاو عمرة.
للاك ي بال غ برعقل إسلام
ممڤوپاءي ڤڠليهتن دان ڤندڠرن يڠ باءيق. دوا اورڠ سقسي عاديل
مڠڬوناکن لفظ کهوين اتاو نکاح سهاج. صيغة ،ياءيت
لفظ کهوين اتاو نکاح دسبوت دڠن جلس دالم ايجاب دان قبول. لفظ ايجاب
دان قبول
تيدق دڤيسهکن انتارا لفظ ايجاب دڠن قبول کچوالي قدر يڠ
سديکيت سڤرتي مڠمبيل نفس ،برسين اتاو باتوق.
ککل کلايقن سموا ڤيهق اونتوق ملاكوكن عقد سهيڠڬ سلساي
لفظ قبول.
عقد مستيله برقوات كواس سرتا-مرتا ،ياءيت تيدق دڬنتوڠ دڠن
شرط ٢ترتنتو.
عقد تيدق دباتسکن دڠن تيمڤوه ماس ترتنتو.
129 4.1.1
ايمبس ساي
i ڤركهوينن منوروت إسلام
مڠهيمڤونکن ايستري دڠن كِ َتابِ َّية ii
اديق-براديق ڤرمڤوانڽ ترماسوقله
اديق-براديق سوسوانvii .
مڠهويني ونيتا يڠ ماسيه براد مڠهيمڤونکن ايستري دڠن ايبو
دالم عدة دسببكن ڤرچراين اتاو ساوداراڽ ،انق ساوداراڽ
اتاو چوچوڽ.
كماتين سوامي سهيڠڬاله
هابيس تيمڤوه عدة.
مڠهويني vi 2 iii
بکس ايستري يڠ تله
حرام بركهوين مڠهيمڤونکن لبيه درڤد امڤت
دچرايکن دڠن طلاق تيڬ اونتوق سمنتارا اورڠ ايستري دالم ساتو ماس.
سهيڠڬاله دي بركهوين
دڠن للاكي لاءين ،تله دستوبوهي وقتو
دان دچرايكن اوليه للاكي
ترسبوت.
v iv
مڠهويني ايستري اورڠ لاءين مڠهويني ونيتا بوکن إسلام دان
سهيڠڬاله دي دچرايكن اوليه بوکن اهلي کتاب سهيڠڬاله دي
سواميڽ. مملوق إسلام.
4.1.1 128
ڤركهوينن منوروت إسلام جنيس ٢ولي
َ 1ولِي ُم ْجبِر :ولي يڠ برحق مڠهوينكن انق ڬاديس تنڤا ايذينڽ ،ياءيت باڤ دان داتوق سبله
باڤ سهاج .نامون بڬيتو ،رسول الله مڠڬالقكن كأيذينن انق ڬاديس دمينتا ترلبيه
دهولو سبلوم دي دكهوينكن .شرط صح ڤركهوينن تنڤا ڤڠتاهوان انق ڬاديس اياله:
iتياد ڤرموسوهن انتارا ولي دڠن انق ڬاديس ترسبوت.
iiسوامي يڠ دكهوينيڽ مستيله سكوفو.
iiiسوامي ممڤو مپرهكن مهر دڠن سڬرا.
َ 2ولِي َغ ْير ُم ْجبِر:كسموا ولي سلاءين باڤ دان داتوق سبله باڤ يڠ تيدق بوليه مڠهوينكن
انق ڬاديس تنڤا ايذينڽ .باڬي جندا ،سموا ولي ترماسوق باڤ دان داتوق تيدق بوليه
مڠهوينكنڽ تنڤا ايذينڽ.
ڤرسدياءن ڤركهوينن مڠيكوت شرع
كونسيڤ ِخ ْط َبة
خطبة برمقصود ڤرمينتاءن درڤد ڤيهق للاكي كڤد ڤيهق ڤرمڤوان اتاو واليڽ سوڤايا مڠهوينيڽ
سام اد سچارا لڠسوڠ اتاو ملالوءي وكيل .اڤابيلا ڤرمينتاءن ترسبوت دڤرستوجوءي ،مک
ترمتراي ڤرجنجين اونتوق بركهوين دان ترجالين ايكتن ڤرتونڠن انتارا كدوا-دواڽ .نامون
بڬيتو ،ڤرڬاءولن انتارا كدوا-دواڽ ماسيه ترباتس كران مريک بردوا بلوم بركهوين .حكوم
خطبة اداله سنة دان دڬالقكن دالم إسلام.
شرط خطبة
1ڤرمڤوان يڠ دڤينڠ مستيله حلال اونتوق دكهويني.
2ڤرمڤوان يڠ دڤينڠ مستيله بوكن تونڠن اورڠ لاءين.
مليهت ( َن َظر) باكل تونڠ
دسنتكن باڬي للاكي يڠ ايڠين ممينڠ سأورڠ ڤرمڤوان اونتوق مليهت موک دان كدوا-دوا تاڤق
تاڠنڽ والاوڤون ڤرمڤوان ترسبوت تيدق مڠأيذينكنڽ اتاو تيدق مڠتاهوءيڽ .دي جوڬ بوليه
مليهت ڤرمڤوان ترسبوت براولڠ كالي سهيڠڬ دي بنر ٢ڤستي مڠناءي ڤيليهنڽ ايت سوڤايا
تيدق تيمبول ڤپسلن ستله بركهوين.
131 4.1.1 | 4.1.2
سوسونن كأوتاماءن ولي ڤركهوينن منوروت إسلام
ولي ڤركهوينن باڬي سأورڠ ڤرمڤوان مستيله ترديري درڤد ساله سأورڠ للاكي برايكوت
مڠيكوت سوسونن:
باڤ
داتوق سبله باڤ اديق-براديق
للاكي كاندوڠ
اديق-براديق
للاكي سباڤ انق ساودارا
(انق للاكي كڤد اديق-
انق ساودارا براديق للاكي كاندوڠ)
(انق للاكي كڤد اديق-
براديق للاكي سباڤ) باڤ ساودارا
(اديق-براديق للاكي
باڤ ساودارا
(اديق-براديق للاكي كاندوڠ باڤ)
سباڤ دڠن باڤ)
سڤوڤو
سڤوڤو (انق للاكي كڤد اديق-
(انق للاكي كڤد اديق- براديق للاكي كاندوڠ باڤ)
براديق للاكي سباڤ
حاكيم اتاو سلطان
دڠن باڤ) دان جوڬ اورڠ يڠ
دلانتيق اوليهڽ
4.1.1 130
ڤركهوينن منوروت إسلام مهر ،وليمة العروس دان ڤوليڬامي منوروت شرع
1مهر
ڤڠرتين مهر
ڤمبرين يڠ دواجبكن کأتس سوامي کڤد ايستري دسببکن عقد ڤرکهوينن.
حكوم-حكام مهر
iاي بوكن روكون نكاح تتاڤي واجب دبريکن ستله سمڤورنا عقد ڤرکهوينن سام اد دپاتاکن
دالم عقد اتاو تيدق والاوڤون تله دڤرستوجوءي اونتوق دڬوڬورکن اوليه ڤيهق ايستري.
iiمهر منجادي حق ميليق ايستري سأورڠ سهاج.
iiiتياد حد مينيموم اتاو مکسيموم باڬي مهر.
ivبوليه بربنتوق هرتا بندا اتاو سسواتو يڠ ممبري منفعت.
vسنة مپبوت قدرڽ دالم عقد باڬي مڠيلقكن ڤرتليڠكهن انتارا سوامي دڠن ايستري.
viتيدق واجب دبريكن سبلوم عقد ڤركهوينن دان اي بوليه جوڬ دبريكن ستله عقد اتاو
ستله برلاكو ڤرستوبوهن.
دليل كواجيڤن ممبري مهر
فرمان الله :
ﱡﭐﲓ ﲔﲕ ﲖﲗ ﲘ ﲙ ﲚ ﲛ ﲜ ﲝ ﲞﲟ ﲠ ﲡﲢﱠ
ارتيڽ:
دان بريکنله کڤد ڤرمڤوان ٢ايت مس كهوين (مهر) مريک سباڬاي ڤمبرين يڠ
واجب .کمودين ،جک مريک دڠن كريلاءن هاتي ممبريكن كڤد كامو سبهاڬين
درڤد مس كهوينڽ ،مک ماکنله (ڬوناکنله) ڤمبرين (يڠ حلال) ايت سباڬاي
نعمت يڠ لاذت ،لاڬي باءيق کسودهنڽ.
سورة النساء 4 :4
برداسركن ايات اين ،علماء تله برسڤاكت بهاوا مهر واجب دبريكن اوليه سوامي كڤد ايستري
ستله عقد ڤركهوينن.
133 4.1.3
دليل باڬي ڬالقن مليهت باكل تونڠ ڤركهوينن منوروت إسلام
سبدا نبي :
َع ْن َأبِي ُه َر ْي َر َة َ قا َلُ :كنْ ُت ِعنْ َد النَّبِ ِّي َ ،ف َأ َتا ُه َر ُج ٌل َف َأ ْخ َب َر ُه َأ َّن ُه َت َز َّو َج ا ْم َر َأ ًة ِم َن
ا ْلَ ْن َصا ِرَ ،فقا َل َل ُه َر ُسو ُل الل ِه َ :أ َن َظ ْر َت إِ َل ْي َها؟ َقا َلَ :لَ ،قا َلَ :فا ْذ َه ْب َفا ْن ُظ ْر إ َل ْي َهاَ ،فإِ َّن
فِ ْي َأ ْع ُي ِن ا ْلَ ْن َصا ِر َش ْي ًئا.
ارتيڽ:
درڤد أبو هريرة ،بلياو بركات :كتيک اكو براد دسيسي نبي ،مک داتڠ سأورڠ
للاكي ممبريتاهو بڬيندا بهاوا بلياو هندق مڠهويني سأورڠ ڤرمڤوان أنصار .سبدا
رسول الله كڤداڽ :اداكه كامو تله مليهتڽ؟ للاكي ترسبوت منجاوب :تيدق.
بڬيندا برسبدا لاڬي :ڤرڬيله مليهتڽ كران ڤد مات ڤرمڤوان أنصار ايت اد سسواتو.
روايت مسلم
دالم حديث اين ،رسول الله مپوروه للاكي ترسبوت مليهت ڤرمڤوان يڠ ايڠين دكهوينيڽ
ايت سوڤايا دي تيدق مپسل ڤد كمودين هاري اڤابيلا دي مليهت ڤركارا يڠ تيدق دسوكاءيڽ
ستله عقد ڤركهوينن دسمڤورناكن.
چيري ٢يڠ دتونتوت دالم مميليه ڤاسڠن تريۏيا
َع ْن َأبِي ُه َر ْي َر َة َ ،ع ِن النَّبِ ِّي َ قا َل: 1اورڠ يڠ مڠعملكن اجرن اڬام دالم كهيدوڤن.
ُتنْ َك ُح ا ْل َم ْر َأ ُة ِلَ ْر َب ٍع :لِ َمالِ َها َولِ َح َسبِ َها
َو َج َمالِ َها َولِ ِدينِ َهاَ ،فا ْظ َف ْر بِ َذا ِت ال ِّدي ِن، 2اورڠ يڠ مميليقي اخلاق يڠ موليا.
َت ِر َب ْت َي َدا َك. 3اورڠ يڠ براصل درڤد كتورونن يڠ باءيق.
ارتيڽ :درڤد أبو هريرة ،درڤد نبي
،بلياو برسبدا :ونيتا دنكاحي كران 4تيدق دڬالقكن بركهوين دڠن قوم قرابت يڠ تردكت.
امڤت ڤركارا :ياءيت كران هرتاڽ،
كتوروننڽ ،كچنتيقنڽ دان اڬامڽ .مک 5اورڠ يڠ سكوفو ،ياءيت سطرف دري سودوت
ڤيليهله ونيتا يڠ براڬام ،نسچاي كامو اڬام ،ڤكرجاءن ،ڤنديديقن ،كصيحتن توبوه بادن
اكن براونتوڠ. دان كدودوقن دالم مشاركت.
(روايت البخاري)
6انق ڬاديس يڠ بلوم بركهوين.
4.1.2 132
ڤركهوينن منوروت إسلام 2وليمة العروس
ڤڠرتين وليمة العروس
بهاس برهيمڤون.
جاموان ماكن يڠ دأداكن باڬي منظاهيركن كڬمبيراءن اتس عقد ڤركهوينن
ايستيله يڠ تله دسمڤورناكن دان منظاهيركن راس كشكورن كڤد الله .
حكوم وليمة العروس
مڠاداكن كندوري كهوين اداله ُسنَّة ُم َؤ َّك َدة ،ياءيت ساڠت دتونتوت مڠيكوت كممڤوان
سسأورڠ تنڤا برلاكو ڤمبذيرن دان ببنن هوتڠ.
دليل باڬي وليمة العروس
سبدا نبي :
َع ْن َأ َن ِس ْب ِن َمالِ ٍك َ أ َّن ُه َقا َلَ :أ َّن النَّبِ َّي َ ر َأى َع َلى َع ْب ِد ال َّر ْح َم ِن ْب ِن َع ْو ٍف َأ َث َر ُص ْف َر ٍة،
َقا َلَ :ما َه َذا؟ َقا َل :إِ ِّني َت َز َّو ْج ُت ا ْم َر َأ ًة َع َلى َو ْز ِن َنوا ٍة ِم ْن َذ َه ٍبَ ،قا َلَ :با َر َك الل ُه َل َكَ ،أ ْولِ ْم
َو َل ْو بِ َشا ٍة.
ارتيڽ:
درڤد أنس بن مالك بركات بهاوا نبي تله مليهت كسن ورنا كونيڠ (سجنيس واڠين
برورنا كونيڠ) ڤد عبد الرحمن بن عوف ،لنتس بڬيندا برتاڽ :اڤاكه اين؟ عبد الرحمن
منجواب :اکو تله مڠهويني سأورڠ ونيتا دڠن مهر امس سبرت بيجي كورما .بڬيندا
بركات :سموڬ الله ممبركتيمو .اداكنله كندوري والاوڤون دڠن سأيكور بيري.٢
روايت البخاري
تريۏيا
انتارا ادب مڠحاضيري كندوري كهوين اداله تيدق مماكاي ڤكاين يڠ منددهكن عورة دان تيدق منچرچا
ماكنن يڠ دسدياكن اوليه توان رومه.
135 4.1.3
حكمه ڤمبرين مهر ڤركهوينن منوروت إسلام
iمنظاهيركن كسوڠڬوهن سوامي اونتوق منديريكن رومه تڠڬ دڠن ايستري.
iiمنظاهيركن كڬمبيراءن سوامي دڠن كحاضيرن سأورڠ ايستري.
منونجوقكن كسدياءن سوامي اونتوق مڠڬالس تڠڬوڠجواب دالم رومه تڠڬ iii
تراوتاماڽ كممڤوان اونتوق ممبري نفقه.
ممولياكن دان مڠڠكت طرف ڤرمڤوان دڠن تيدق ممببنكنڽ اونتوق منچاري هرتا vi
سوڤايا داڤت بركهوين.
مهر ِم ْثل جنيس ٢مهر
مهر يڠ دتنتوكن برداسركن قوم قرابت ايستري يڠ مهر ُم َس َّمى
تردكت سڤرتي اديق-براديق ڤرمڤوان ايستري يڠ تله مهر يڠ تله دسبوت دالم
بركهوين ،انق ساودارا اتاو ايبو سوداراڽ .سلاءين ايت، عقد دان تله دڤرستوجوءي
اي دتنتوكن جوڬ برداسركن صيفت ٢ايستري سام اد برسام اوليه سموا ڤيهق.
ماسيه ڬاديس اتاو تيدق ،كچنتيقنڽ ،تاهڤ ڤنديديقن
دان كدودوقنڽ دالم مشاركت.
كأداءن 2يڠ مواجيبكن مهر مثل
iتله برلاكو ڤرستوبوهن باڬي عقد ڤركهوينن يڠ روسق سڤرتي ڤركهوينن يڠ تيدق چوكوڤ
روكون اتاو شرط ،ياءيت دلاكوكن تنڤا ولي اتاو سقسي.
iiبرلاكو ڤرتليڠكهن انتارا سوامي دڠن ايستري ستله عقد مڠناءي جومله مهر يڠ
سڤاتوتڽ دبريكن.
iiiمهر يڠ دبريكن اياله مهر يڠ تيدق صح سڤرتي بندا ٢يڠ دحرامكن اوليه شرع اتاو بندا يڠ
تله دميليقي اوليه اورڠ لاءين.
4.1.3 134
ڤركهوينن منوروت إسلام 3ڤوليڬامي
ڤڠرتين ڤوليڬامي
ڤركهوينن لبيه درڤد سأورڠ ايستري ڤد ساتو ماس.
حكوم ڤوليڬامي
حکوم اصلڽ اداله هاروس تتاڤي اي براوبه مڠيکوت کأداءن سسأورڠ.
حرام مکروه سنة
سکيراڽ ڤستي تيدق داڤت سکيراڽ شک اونتوق سکيراڽ سأورڠ للاکي ايت
برکلاو عاديل دسببکن برکلاو عاديل اتاو تيدق تيدق منچوکوڤي باڬيڽ
کفقيرن ،لمه اتاو ساكيت. ممڤوپاءي کأيڠينن اونتوق سأورڠ ايستري دسببكن
ايستريڽ ساکيت اتاو تيدق
برايستري لبيه. داڤت ملاهيرکن انق سرتا
دي يقين داڤت برکلاو
عاديل.
دليل كهاروسن ڤوليڬامي
فرمان الله :
ﱡﭐ ...ﱺﱻﱼﱽﱾﱿﲀﲁﲂﲃﲄﲅﲆﲇﲈ...ﱠ
ارتيڽ:
مک برکهوينله دڠن ڤرمڤوان لاءين يڠ كامو سنڠي ،دوا ،تيڬ اتاو امڤت .کمودين
جک کامو بيمبڠ تيدق اکن برکلاو عاديل ،مک (برکهوينله) دڠن سأورڠ سهاج.
سورة النساء 3 :4
137 4.1.3
حكمه وليمة العروس
4 3 2 1 ڤركهوينن منوروت إسلام
مڠرتكن هوبوڠن ممبريتاهو اورڠ منظاهيركن ممبيذاكن انتارا
صلة الرحيم راماي مڠناءي راس كڬمبيراءن ڤركهوينن دڠن
عقد ڤركهوينن
ملالوءي ڤركنلن يڠ ترسبوت باڬي اتس عقد ڤرزناءن يڠ
برلاكو انتارا كلوارڬ مڠيلقكن فتنه دان ڤركهوينن يڠ تله بياساڽ دلاكوكن
ساله سڠک. دسمڤورناكن.
ڤيهق سوامي سچارا
دڠن ايستري. سمبوپي.٢
7 6 5
منظاهيركن راس منمبه كبركتن مموڤوق
شكور كڤد كڤد كدوا-دوا سماڠت
الله اتس ڤڠنتين بهارو كرجاسام
نعمت يڠ ملالوءي دعاء٢ انتارا اڠڬوتا
تله دبريكنڽ. يڠ دأوچڤكن مشاركت
اوليه ڤارا تتامو. ستمڤت.
بنتوق 2وليمة يڠ دلارڠ بنتوق 2وليمة يڠ دڬالقكن
دأداكن دڠن سدرهان تنڤا مپببكن دأداكن دڠن برميواه-ميواهن سهيڠڬ برلاكو
ڤمبذيرن دان مپببكن ببنن هوتڠ يڠ بسر. ببنن هوتڠ.
دأداكن دڠن نية اونتوق برصدقه دان دأداكندڠنتوجواناونتوقمنونجوق-نونجوق
منظاهيركن راس شكور كڤد الله .كميواهنكڤدڤاراتتامويڠحاضير.
برلاكو ڤركارا معصية سڤرتي ڤرچمڤورن بيبس دأداكن برتوجوان اونتوق مراڤتكن
انتارا للاكي دڠن ڤرمڤوان سرتا ڤنددهن عورة. هوبوڠن انتارا اڠڬوتا مشاركت
دڠن قوم قرابت.
وجود ڤركارا يڠ موڠكر دان ملالايكن سهيڠڬ
كواجيڤن اڬام سڤرتي صلاة دتيڠڬلكن. تياد ڤركارا موڠكر دان معصية يڠ
برلاكو كتيک مجليس برلڠسوڠ.
4.1.3 136
تڠڬوڠجواب ايستري تڠڬوڠجواب سوامي
ڤركهوينن منوروت إسلام ملايني سوامي. ممبريكن مهر يڠ تله دواجبكن اوليه شرع
كڤد ايستري.
مندڠر نصيحت دان منطاعتي سوامي دالم ممبري نفقه يڠ منچوكوڤي دڠن مپدياكن
ڤركارا ٢يڠ تيدق برچڠڬه دڠن شرع. ماكنن ،تمڤت تيڠڬل ،ڤاكاين دان كڤرلوان٢
هارين ايستري برداسركن كممڤوان سوامي.
برامانه ترهادڤ سوامي دڠن منجاڬ مرواه ملاكوكن ڤرڬاءولن يڠ باءيق دڠن تيدق
ديري دان هرتا بندا سوامي. مڠاسري ،مپاكيتي ،مڠهينا ،ممارهي تنڤا
برڬاءول سچارا باءيق دان مڠاسيهي سوامي. سبب دان بردندم ترهادڤ ايستري.
ممبريكن ڬيليرن دان نفقه سچارا عاديل
جک سوامي برايستري لبيه درڤد سأورڠ.
تيدق مڠأيذينكن اورڠ يڠ تيدق دسوكاءي منديديق ايستري دڠن اجرن إسلام.
سوامي اونتوق ماسوق كرومه.
ممبريكنحقايستريدڠنسڬرا
ممينتا ايذين سوامي جک هندق كلوار دانسمڤورنا.
دري رومه.
تيدق منظاليمي دان ملاكوكن ڤربواتن يڠ
مريضاءي دان مڠهرڬاءي تڠڬوڠجواب مموضرتكن ايستري.
سرتا ڤمبرين سوامي.
كڤنتيڠن ڤركهوينن منوروت شرع
1داڤت ممنوهي تونتوتن فطره ماءنسي يڠ ممرلوكن ڤاسڠن.
2ملاهيرکن کتورونن يڠ صالح دان ترديديق دڠن اجرن إسلام يڠ سمڤورنا.
3موجودکن کداماين جيوا دان کسجهتراءن روحاني كڤد سوامي دان ايستري.
4ممبندوڠ كرونتوهن اخلاق يڠ مپببكن برلاكوڽ ڤرڬاءولن سچارا بيبس دان ڤرزناءن.
5ممبنتوق ڬينراسي اومت إسلام سجهترا يڠ ممبسر دالم سواسان كلوراڬ هرموني.
6ملواسكن ليڠکوڠن ککلوارڬاءن انتارا اومت إسلام.
7ممبينا سماڠت بکرجاسام انتارا سوامي دڠن ايستري كتيک مڠوروسكن رومه تڠڬ
تراوتاماڽ دالم منديديق انق.٢
139 4.1.4 | 4.1.5
شرط كهاروسن برڤوليڬامي
4 3 2 1 ڤركهوينن منوروت إسلام
تيدق لبيه درڤد بركممڤوان اونتوق بركممڤوان ممڤوپاءي كصيحتن
امڤت اورڠ برلاكو عاديل ترهادڤ اونتوق ممبريكن توبوه بادن اونتوق
ايستري ڤد سموا ايستري دري نفقه دان مپدياكن
ساتو ماس. سودوت ڬيليرن ،نفقه كڤرلوان ٢سموا ملقساناكن
اهلي كلوارڬ. تڠڬوڠجواب
دان ڤرڬاءولن دالم مڠوروسكن
يڠ باءيق. كلوارڬ دڠن باءيق.
حكمه ڤوليڬامي
ڬربڠ اينفو منجاءوهكن ديري درڤد ڤركارا يڠ منجاتوهكن مرواه سڤرتي زنا.
مڠورڠكن مسئله سوسيال دان ڤرزيناءن دالم مشاركت.
داڤت ممبنتو ڬولوڠن يڠ ممرلوكن سڤرتي ايبو توڠڬل دان انقڽ.
مڠورڠكن جومله ڤرمڤوان يڠ تيدق بركهوين.
ممبري ڤلواڠ كڤد سوامي اونتوق منداڤتكن ذوريت.
ملواسكن هوبوڠن ككلوارڬاءن دالم مشاركت.
www.jksm.gov.my
تڠڬوڠجواب دان حق برسام دالم رومه تڠڬ جابتن کحاكيمن شريعة مليسيا
حق برسام تڠڬوڠجواب برسام
حلال برسرونوق-سرونوق انتارا تيدق مپاکيتي انتارا ساتو سام لاءين.
سوامي ايستري دڠن چارا يڠ تيدق منجاڬ كهرمونين رومه تڠڬ دان
تيڠكه لاكو سوڤايا تيدق ملوکاءي
مپالهي شرع. ڤراساءن ڤاسڠن.
برحق اونتوق منداڤت هرتا سڤنچارين. منديديق انق دڠن اجرن إسلام سهيڠڬ
مريک منجادي انق يڠ صالح.
برحق اونتوق منداڤت هرتا ڤوساک
جک برلاكو كماتين ساله سأورڠ درڤد ساليڠ ممبنتو دالم مڠوروسكن رومه
تڠڬ دان انق.٢
سوامي اتاو ايستري.
مڠحرمتي كلوارڬ كدوا-دوا بله ڤيهق.
4.1.3 | 4.1.4 138
ڤركهوينن منوروت إسلام اكتيف ديري
1داڤتكن معلومت بركاءيتن دڠن ڤروسيدور ڤركهوينن يڠ تله دتتڤكن اوليه جابتن اڬام
إسلام برهمڤيرن كامو.
2سناريكن ڤرساماءن دان ڤربيذاءن انتارا مهر دڠن هانترن.
3بينچڠكن عادت دان كبياساءن كتيک كندوري كهوين يڠ دلارڠ اوليه إسلام ملالوءي
اكتيۏيتي .Rotating Review
اكتيف ميندا
جواب سوءالن ٢برايکوت:
1انتارا برايكوت ونيتا ماناكه يڠ حرام دكهويني اونتوق سمنتارا وقتو؟
Cونيتا بوكن إسلام Aانق تيري
Dچوچو كڤد ايبو سوسوان Bبكس ايستري ان ق
2برايكوت اياله روكون ڤركهوينن كچوالي ...
Cڤڠنتين ڤرمڤوان Aولي
Dدوا اورڠ سقسي Bمهر
اياله ولي يڠ برحق مڠهوينكن انق ڬاديس والاوڤون تنڤا ڤڠتاهوانڽ. 3
1مركه
4منظاهيركن كسوڠڬوهن سوامي اونتوق منديريكن رومه تڠڬ دڠن ايستري اياله حكمه
1مركه باڬي .
2مركه 5ترڠكن كونسيڤ مهر دالم ڤركهوينن.
6بينچڠكن تڠڬوڠجواب سوامي دان ايستري دالم رومه تڠڬ 4 .مركه
141
اوسها دان تيندقن كأره ڤمبيناءن بيت المسلم يڠ سكينة دان مودة
ڤركهوينن منوروت إسلام
ڬوتوڠ-رويوڠ برياضه برساما-سام
ممباچ القرءان ماكن برساما-سام
مڠحرمتي ايبو باڤ ساليڠ منولوڠ
4.1.6 140
KUANTAN: "Saya tidak pernah terbayang untuk melangsungkan majlis pernikahan secara dalam ڤركهوينن منوروت إسلام
talian yang dianggap terlalu asing oleh masyarakat negara ini. Namun begitu apakan daya,
disebabkan Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) saya terpaksa menerima hakikat dan reda
kaedah berkenaan terpaksa dilakukan."
Beliau yang menetap di Johor Bahru, sudah mendirikan rumah tangga kini tinggal di Bandar Baru
Bangi, Selangor. Upacara pernikahan pasangan itu dilangsungkan secara dalam talian menerusi
sidang video pada 28 April lalu.
Kedua-dua pengantin sepatutnya melangsungkan pernikahan pada 4 April lalu, namun
ditangguhkan 24 hari selepas itu disebabkan PKP dan Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS)
tidak dapat menyelesaikan proses pernikahan.
Sumber dengan suntingan: Berita Harian Online, 6 Mei 2020.
ترڠكن سبب يڠ مڠهاروسكن ڤركهوينن سچارا، برداسركن كرتن اخبار دأتس7
مركه6 .دالم تالين
. سبولنRM2000 أحمد بكرجا سباڬاي سأورڠ ڤمندو دڠن ممڤراوليه ڬاجي سباپق
. اونتوق مڠاداكن كندوري كهوينRM50 000 دي ايڠين ملاكوكن ڤينجمن سباپق
مركه4 . اداكه تيندقن أحمد ايت بتول؟ هوريكن دوا حجه اندا، ڤد ڤندڠن اندا8
ايمبس ساي
142