BM A_AMIRUL ANIF BIN AZLI SHAM

INSTITUT PENDIDIKAN GURU
KEMENTERIAN PENDIDIKAN MALAYSIA
KAMPUS PERLIS, 01000 KANGAR PERLIS

BMMB1104

KESUSASTERAAN DAN KEBUDAYAAN MELAYU

NAMA : MOHAMAD AMIRUL ANIF BIN

MOHAMAD AZLI SHAM

NO. K/P : 020829-03-1027

ANGKA GILIRAN : 2021232310010

PROGRAM : PPISMP

AMBILAN : JUN 2021

UNIT : BAHASA MELAYU (A)

NAMA : PUAN NOORAINI BINTI

PENSYARAH AB LATIF

TARIKH HANTAR : 4 APRIL 2022

PENGAKUAN PELAJAR

Saya mengaku bahawa tugasan kerja kursus ini adalah hasil kerja saya sendiri kecuali
nukilan dan ringkasan yang setiap satunya saya jelaskan sumbernya.

Tandatangan Pelajar : ANEP Tarikh : 4 APRIL 2022

PEMERIKSA MODERATOR

Markah Markah

Tandatangan Tandatangan

Cop Cop

Tarikh Tarikh

PENGESAHAN PELAJAR

Saya mengesahkan bahawa maklum balas yang diberikan oleh pensyarah telah saya
rujuki dan fahami.

Tandatangan Pelajar : ANEP Tarikh : 4 APRIL 2022

JKA/Jun2019

Kesusa
& Kebu

BMM

MOHAMAD AMIRUL A
S

BAHASA
(02082

asteraan
udayaan

MB1104

ANIF BIN MOHAMAD AZLI
SHAM
A MELAYU A
29-03-1027)

ISI
KANDUNGAN

Penghargaan

Apa itu Kesusasteraan Melayu ?

Pantun
Gurindam

Syair
Seloka
Manifestasi Akal Budi
Rujukan

TUGASAN 1 : PENGHASILAN P
Soal



Puisi Melayu Tradisional seperti pantun,

ciptaan
orang-orang Melayu. Pada peringkat awaln

Namun perubahan masa menyebabkan



1. Berdasarkan pernyataan di atas huraika
bentuk, ciri dan fungsi Puisi Melayu Tra



2. Anda dikehendaki menyediakan bahan in
anyf



3. Tugasan perlu dihantar da

PRODUK (INDIVIDU) ( 30 % )
lan:



, syair, gurindam dan seloka merupakan
n asli
nya puisi-puisi ini disampaikan secara lisan.
n puisi-puisi ini semakin dipinggirkan.


an pemahaman anda tentang definisi, jenis,
adisional sebagai wahana pendidikan.


nfografik dengan menggunakan aplikasi
flip.


alam bentuk salinan lembut.

PENGHA

ARGAAN

Assalamualaikum dan salam sejahtera. Syukur Alh
Amirul Anif Bin Mohamad Azli Sham telah diberi kese

Kursus Kesusasteraan dan Ke

Di sini saya ingin merakamkan penghargaan da
Kesusasteraan dan Kebudayaan Melayu (BMMB110

memberikan tunjuk ajar dan bimbingan sehingga
dorongan puan

Ucapan terima kasih juga saya tujukan kepada ked
Osman dan Puan Nor Azizah Binti Ab. Rahman kerana
tabah melaksanakan setiap tugasan yang diamanah

saya sama ada dari segi masa, tena

Tidak dilupakan juga ucapan terima kasih diucapkan
memberi nasihat bagi menyiap

Akhir kata, seikhlas tulus kata terima kasih kepa
langsung dan tidak langsung dalam menjayakan

pengetahuan yang saya

hamdulillah kerana dengan izin Allah S.W.T. Mohamad
empatan untuk melengkapkan dan menyiapkan Kerja
ebudayaan Melayu (BMMB1104)



an terima kasih kepada pensyarah yang mengajar
04), Puan Nooraini Binti Ab Latif kerana telah banyak
a tugasan ini berjaya dilaksanakan. Tunjuk ajar dan
amat saya hargai.



dua ibu bapa saya iaitu Encik Mohamad Azli Sham bin
a sentiasa memberikan kata-kata semangat agar saya
hkan. Keikhlasan mereka memberikan bantuan kepada
aga dan kewangan amat saya sanjungi.



n kepada rakan-rakan saya kerana telah membantu dan
pkan tugasan ini dengan jayanya.



ada semua pihak yang telah membantu saya secara

n kerja kursus ini. Sesungguhnya, pengalaman dan
a perolehi amat bermakna.

Apa
Kesusas

Mela

a itu
steraan
ayu ?

Maksud
Kesusasteraan

Perkataan kesusasteraan berasal daripada
perkataan bahasa Sanskrit iaitu perkataan
sastra. Sastra juga mempunyai maksudnya
yang tersendiri, kata dasar sas- bermaksud
mengajar, memberi petunjuk dan
mengarahkan manakala kata dasar tra-
merupakan alat. Gabungan maksud kata
dasar ini akan menghasilkan maksud alatan
untuk mengajar. Manakalan awalan su- pula
merujuk kepada baik dan indah. Imbuhan
selebihnya iaitu ke- dan -an mempunyai
maksud yang menyeluruh iaitu segala yang
tertulis, bernilai seni dan estetika dan juga
membawa maksud memberikan petunjuk,
ajaran dan juga panduan. (Hashim
Awang,1985)

Takrif/ Maksud
Jenis-Jenis
Ciri-Ciri
Fungsi
Manifestasi

Maksud Kesusa

Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat, kesusasteraan
bermaksud seni yang menggambarkan keindahan
dengan bahasa melalui karang-mengarang,
persuratan dan seni sastera. Kesusasteraan dalam
bahasa Melayu menyerupai maksud perkataan
literature dalam bahasa Inggeris. Literature berasal
daripada perkataan literate yang membawa
maksud huruf atau abjad. Perkataan literature
asalnya digunakan untuk tatabahasa dan puisi.
Menurut Siti Hajar Abdul Aziz (2011) pula,
kesusasteraan berasal daripada perkataan Sanskrit
iaitu susastera yang membawa maksud huruf atau
buku yang indah. Sastera juga merupakan bahasa
yang digunakan dalam kitab atau buku.

asteraan

Kesusasteraan Melayu merupakan karya
asal yang tertulis dalam bahasa Melayu yang
indah dan halus melalui novel, cerpen,
drama, sajak, puisi tradisional untuk
menyelaraskan intelek, rohani, emosi dan
jasmani selain menunjukkan nilai
kemanusiaan dan citra masyarakat.

Apakah
Kesusast

Ciri-Ciri
teraan ?

Keindahan

Keindahan merujuk kepada gaya dan lenggok
bahasa yang digunakan dalam karya sastera yang
menyerlahkan keindahan sesebuah karya itu.
Keindahan bergantung kepada unsur-unsur yang
dapat membentuk suatu susunan atau struktur karya
hingga menjadi sesuatu yang utuh. Hasil karya dapat
dikatakan mempunyai ciri keindahan sekiranya
memenuhi empat syarat iaitu keutuhan, keselarasan,
keseimbangan dan berfokus kepada suatu unsur.



Pengalaman Seni

Melalui peristiwa sastera, pembaca dapat
memahami fikiran dan perasaan pengkarya.
Pengkarya juga akan mendapat kepuasan jika
hasil karyanya dapat diterima oleh pembaca. Nilai
sesuatu karya itu terletak pada perkara yang
disampaikan, cara dan bentuk penyampaian. Hasil
karya sastera ini dapat memberikan pengalaman
dan nilai seni kepada pembaca.

Mencerminkan pengalaman

Pengalaman ini merujuk kepada tindak balas yang
utuh daripada jiwa manusia yang digambarkan
secara realiti. Hal ini dikatakan utuh keranan ia bukan
hanya merujuk kepada kegiatan fikiran tetapi
kegiatan perasaan dan juga imaginasi. Imaginasi
ialah sesuatu yang dapat merangsang kesedaran
manusia. Perasaan dan gambaran khayalan yang
muncul disebabkan kesedaran penulis akan
mewujudkan pengalaman baharu. Realiti pula
merupakan sesuatu peristiwa atau keadaan yang
berlaku di luar diri seseorang. Sebagai contoh,
sesuatu peristiwa yang berlaku di hadapan mata dan
perkara yang dialami seseorang itu sendiri.

Karya Seni

Terdapat tiga perkara yang membezakan karya
sastera dan bukan sastera iaitu sifat fiksyen, nilai
estetika dan gaya bahasa yang khusus. Fiksyen
merupakan karya sastera yang dihasilkan melalui
imaginasi pengkarya. Nilai estetika pula
membolehkan pengkarya mengungkap kan perasaan
dengan jelas dan mendalam. Sastera dalam karya
seni perlu mempunyai ciri keutuhan, keseimbangan,
keselarasan dan penekanan

Ciri keutuhan merujuk kepada setiap bahagian dalam
karya sastera yang menunjang kepada usaha
mengungkapkan isi hati pengkarya. Selain itu,
keseimbangan pula merujuk kepada unsur-unsur
dalam karya sastera mestilah seimbang dengan
fungsinya. Manakala keselarasan pula merupakan
unsur dalam karya yang menjadi asas bagi
mengukuhkan unsur yang lain dan bukan mengganggu
dan mengaburkannya. Akhir sekali, berfokus atau
penekanan merujuk kepada unsur penting mestilah
diberi lebih penekanan berbanding unsur yang
kurang penting.

Puisi Melayu
Tradisional

Menurut Harun Mat Piah (1989), antara genre dalam puisi
tradisional ialah pantun, syair, gurindam, seloka, talibun,
mantera, adat perbilangan, teka-teki, peribahasa, rubai,
masnawi dan sebagainya.

i

Pantun

Menurut Za'ba (1978), pantun telah digunakan ol
Melayu sebelum mereka tahu surat menyurat lagi dan
berbalas pantun sesama mereka. Pantun dibina dalam
empat rangkap, enam rangkap, lapan rangkap, 12
pantun berkait. Pantung merupakan pengung
mengandungi unsur pembayang maksud dan juga mak
Piah (1989), memberikan makna pantun dalam aspek
luaran struktur visualnya. Aspek dalaman meliputi unsu
iaitu tema serta persoalan. Unsur estetik pantun dilih
aspek iaitu penggunaan lambang-lambang tertentu
dalam pantun mengikut pandangan dan pemikiran du
Melayu. Selain itu, berdasarkan hubungan makna anta
pembayang sama ada secara konkrit atau abstr
persoalan pantun selalunya menyentuh hampir keseluru
masyarakat Melayu.

leh masyarakat
n mereka selalu
m dua rangkap,
2 rangkap dan
gkapan yang
ksud. Harun Mat
k dalaman dan
ur estetik dan isi
hat melalui dua
yang terdapat
unia masyarakat
ra pembayang-
rak. Tema dan
uhan kehidupan

Pantun yang selalunya digunakan ialah pantun dua kerat
kerat. Ciri-ciri pantun pula berdasarkan bilangan baris dala
Sebagai contoh bagi pantung empat kerat, baris pertama
ialah pembayang manakala baris ketiga dan keempat ia
Bilangan patah perkataan dalam satu baris ialah empat h
patah perkataan. Manakala bilangan suku kata pula d
hingga 12 suku kata. Rima bunyi akhir pantun ialah sama a
Sebagai contoh bagi pantun dua kerat, rima akhirnya 'a','a
bagi pantun empat kerat pula rima akhirnya 'a','b','a','b'.

FUNGSI Jenis-jenis pan
sesebuah pant
tujuan sebaga
menduga akal
hasrat seni, p
tersembunyi, p
percintaan pan

dan empat CIRI - CIRI
am rangkap.
a dan kedua
alah maksud.
hingga enam
dalam lapan
atau sejajar.
a' manakala

ntun pula bergantung kepada fungsi dan kandungan
tun itu sendiri. Pantun boleh digunakan untuk pelbagai
ai contoh pantun menghibur, pantun nasihat, pantun
l, pantun meluahkan perasaan, pantun menyampaikan
pantun menyedapkan kata, pantung menyampai hasrat
pantun agama, pantun budi, pantun jenaka, pantun
ntun perpisahan dan banyak lagi.

Gurindam

Gurindam merupakan satu bentuk puisi Melayu tr
diperkenalkan oleh Raja Ali Haji melalui Gurindam D
tahun 1846. Bahasa dalam gurindam bernas dan se
mempunyai nasihat, pengajaran, kebenaran serta p
Perkataan gurindam berasal daripada perkataan Tam
dan 'kiradam' yang membawa maksud puisi secara te
Za'ba, gurindam merupakan syair yang melarat yang
dan rangkapannya. Isi gurindam mempunyai idea
dengan menggunakan bahasa yang riang dan suka seb
Sultan Muhamad Zain pula berpendapat gurindam m
yang mempunyai dua baris, baris pertama syarat da
akibat.

radisional yang
Dua Belas pada
erius. Isinya pula
perasaan cinta.
mil iaitu 'iradam'
erbuka. Menurut
g tetap sukatan
a yang bernas
bagai nyanyian.
merupakan sajak
an baris kedua

JENIS Gurindam ser
Gurindam ser
Gurindam beb

FUNGSI Gurindam mempu
Melayu iaitu seb
masyarakat Mel
formal
Unsur - unsur pe
moral yang baik

rangkap dua baris
rangkap empat baris
bas

unyai fungsi dan peranannya dalam masyarakat
bagai tujuan didikan, hiburan, gambaran
layu lama dan digunakan dalam majlis-majlis

endidikan yang ditengahkannya ialah iman dan
k.

CIRI - CIRI Merupakan puisi bebas a

Rangkap : Mempunyai dua
serangkap. Setiap baris
bersambung dengan bari
lengkap

Baris pertama (syarat)
baris kedua (jawap) pula
yang telah dinyatakan o
biasanya mengandungi ti

Perkataan : Jumlah perk
Suku kata : Jumlah suku
Rima : a/a;a/b atau serim

atau tidak terikat

a baris dalam serangkap atau beberapa baris dalam
rangkap merupakan isi atau maksud dan perlu
is-baris dalam rangkap untuk membawa makna yang

menyatakan sesuatu fikiran atau peristiwa dan
a menyatakan keterangan atau menjelaskan apa
oleh baris atau ayat pertama tadi. Setiap baris
iga atau empat, enam atau lebih perkataan.

kataan sebaris tidak tetap
kata tidak tetap
ma (Monoryme)

Syair

Syair merujuk kepada sejenis puisi berlagu yang b
berkembang di alam Melayu bersama kedatangan Isla
supaya bersesuaian dengan bahasa Melayu Klasik pad
berasal daripada puisi Arab iaitu 'sy'ir' namun bentuk
dengan bentuk syair Arab (Mohd Yusof Md. Nor, 1985)
menyatakan bahawa istilah syair berasal daripada b
puisi secara umum. Syair Melayu tidak beracuankan d
adalah hasil asli masyarakat Melayu zaman dahulu.
pernyataan yang berlarutan. Hal ini untuk menunjukka
pujian. Setiap untai syair mempunyai awalan dan akhira

erasal dari Parsi dan telah
am. Syair ini telah diubah suai
da ketika itu. Syair dikatakan
k syair Melayu amat berbeza
). Harun Mat Piah (1989) pula
ahasa Arab yang bermaksud
dengan syair Arab namun ia
. Syair juga dikatakan suatu
an cerita, kisah, nasihat dan
an.

FUNGSI

Sdsseyeeabpniggerarasteini rhpsiineebgfsuatrdaatni,ngysuaaynamyanbakgunatgbnaenddreasmemlaasiumukaliuaimdana,nmajlitasakua
uAchasKpkmmleDaemageearmleietaleminceytnnbmnmyaaaemgiaganrearnuabanigdhgnrstuyiy-iguiyasnkituamalakaaguapnpanmlenimakglenantsapnc,rauyzgdanaaaaaearuatsiidrknrakkaaarateataaiuneausatnrtrhsandtuuuyddepknikatadgaarauaestyiautnnermpnnannnggbeisanamtesakeguklebdaajrapatusmaangeneepr,gluesapanarsuannguedemyndikabraanymutahayjaninaealagdarllaaaa-mlniluaim

dabus dan boria

CIRI - CIRI

Merupakan puisi terikat
Syair tidak mempunyai pembayang
Rangkap : Setiap rangkap terdiri daripada
empat baris. Ini bermakna tiap-tiap satu
rangkap syair mengandungi jumlah baris yang
tetap

Perkataan : Bilangan perkataan sebaris tetap
iaitu 4-5 perkataan sebaris
Suku kata: Bilangan suku kata tetap antara 8-12
suku kata dalam sebaris
Rima : Rima akhir dalam serangkap juga tetap
a/a/a/a

Dalam satu baris syair, terdapat suatu hentian
(pause)

Tiap rangkap syair memerlukan beberapa
rangkap syair yang berturutan untuk memberi
idea yang lengkap
Dengan lain perkataan, syair adalah satu
pernyataan yang berlarutan bagi
mengemukakan cerita, kisah, buah fikiran,
nasihat dan pujian

JENIS-JEN

SYAIR SYAIR SYAIR
CERITA NASIHAT SEJARA

SYAIR SYAIR SYAIR ALA
SADURAN SEMANGAT SEKITAR
PATRIOTIK

NIS SYAIR

R SYAIR SYAIR
AH KIASAN KEAGAMAAN

AM SYAIR SYAIR ILMU
R PANJI SYAIR
ROMANTIS

Seloka

Seloka berasal daripada perkataan Sanskrit 'shlok
berseloroh, berjenaka dan menyindir Seloka mula b
setelah kedatangan agama Hindu. Seloka merupa
perumpamaan yang mengandungi jenaka, gurau sen
sindiran. Namun begitu, isinya tetap mempunyai mes
dijadikan sebagai pengajaran untuk pembaca.
dalam bentuk terikat iaitu empat baris serangkap. I
bebas Iaitu setiap barisnya menjadi isi puisi itu.

ka' yang membawa maksud
berkembang di alam Melayu
akan pepatah, bidalan atau
nda, olokan, ejekan dan juga
sej yang berguna dan boleh

Kebanyakan seloka ditulis
Ia juga ditulis dalam bentuk

SELO

CIRI-CIRI

Merupakan puisi bebas atau tidak terikat.
Tidak mempunyai pembayang.
Digubah sama ada mengikut bentuk pantun, syair
atau perumpamaan.
Rangkap : Bilangan baris dalam serangkap tidak
tetap
Perkataan : Jumlah perkataan dalam sebaris juga
tidak tetap.
Sukukata : Jumlah sukukata dalam sebaris juga
tidak tetap.
Rima : Rima akhirnya dalam serangkap juga tidak
tetap.

OKA

FUNGSI

Seloka dapat menggambarkan masyarakat yang
melahirkannya iaitu masyarakat yang amat mementingkan
keharmonian dan ketatasusilaan.
Bersesuaian dengan sifat halus orang Melayu, puisi seloka
digunakan untuk mengkritik sebarang perlakuan negatif
anggota masyarakat tanpa menyinggung perasaan individu
sasaran.
Sebagai pengajaran ataupun panduan bagi anggota
masyarakat.
Seloka juga digunakan untuk menyindir, mengejek, menempelak
seseorang, melahirkan rasa benci terhadap sesuatu kelakuan
manusia, memberi pengajaran dan panduan kepada seseorang
dan sebagai alat kawalan sosial.
Untuk mencerminkan rasa tidak puas hati mereka terhadap
seseorang yang digambarkan melalui seloka, seperti seloka Pak
Kaduk, Lebai Malang

M

Manifestasi
Akal Budi

Pantun

Buah cempedak
Ambil galah to
Hamba budak
Kalau salah tolo

Pantun di atas berkisahkan seseorang yang tidak pandai
telah pun menunjukkan yang seseorang itu tidak pandai a
masyarakat Melayu, menanam tumbuh-tumbuhan dan tana
hak milik seseorang. Oleh itu, perbuatan mengambil bua
mengetahui tentang adab dan hak milik orang. Manakal
menunjukkan orang itu tidak pandai kerana pokok cemped
dengan memulas atau memetik sahaja, tidak perlu menjolo
berkait rapat dengan maksud pantun. 'Hamba budak bar
pekerti seseorang itu yang meminta untuk diajar tentang se
yang terkenal dengan budi bahasanya. Walaupun dia tak
minta untuk diajar. Pantun ini juga serupa dengan periba
hanyut. Kesimpulannya, kita mestilah belajar sekiranya tidak