กรดไหลย้อนเรื้อรัง

กรดไหลยอ้ นเรอื้ รัง หายได้
เพยี งปรับเปลยี่ นพฤตกิ รรมสุขภาพ
และเน้นการทานอาหารใหเ้ ป็ น “ยา”

พยาบาลแจมจงั

จากใจผู้เขยี น

“พ่ีเป็นกรดไหลย้อนมานาน 8 ปี กินยาลดกรดมา
ตลอด ตอนนีท้ อ้ งมนั อืด ทอ้ งป่องๆ ตงึ ๆ เรอบ่อย พะอืดพะอม
กินข้าวแลว้ อยากอ้วก จนตอนนีเ้ หน่ือยเพลีย นา้ หนักก็ลด
แถมบางครงั้ มีอาการเหง่ือแตก ไม่มีแรง มือเทา้ เยน็ เหมือนจะ
เป็นลม แลว้ กร็ ูส้ กึ กลวั การอย่คู นเดียวคะ่ ”

คณุ หมวย อายุ 47 ปี

“ผมเป็นกรดไหลยอ้ นมา 3 ปี มนั จุกแน่นทอ้ ง และมึน
หัว อ่อนเพลียไม่มีแรง นา้ หนักลดจาก 80 เหลือ 40 กิโลกรมั
ครบั ”

คณุ ตอ้ ม อายุ 33 ปี

“ป้าเป็นกรดไหลยอ้ นมา 1 ปี มีเรอเปรีย้ ว ทอ้ งผกู และ
มีอาการเหน่ือยง่าย นอนไม่หลบั มึนหวั ทง้ั วนั แขนขาอ่อนแรง
หิวบ่อย แต่ไปตรวจรา่ งกาย ทง้ั โรคหวั ใจและโรคไทรอยด์ ผล
ปกตคิ ะ่ ”

คณุ ดา อายุ 61 ปี

น่ีเป็นเพียงตวั อย่างคาบอกเล่าอาการของผปู้ ่ วยท่ีเขา้
มาปรึกษากับผูเ้ ขียน ส่วนใหญ่มิไดม้ ีเพียงแค่อาการของโรค
กรดไหลย้อนเท่านั้น แต่ยังมีอาการท่ีเป็นผลกระทบมาจาก
ปัญหาการยอ่ ยและการดดู ซมึ ท่ไี ม่ดีอีกดว้ ย

ผู้ป่ วยส่วนใหญ่ เคยเข้ารับการ ต รวจรักษ าใ น
สถานพยาบาลมาก่อน และไดร้ บั ยาลดกรด/ยาเจือจางกรด
เพ่อื บรรเทาอาการ แต่ผปู้ ่วย 90% ไมห่ ายขาด และยงั มอี าการ
เป็นๆ หายๆ

กรดไหลยอ้ น เป็ นโรคทเ่ี กิดจากพฤติกรรมการใช้
ชีวิตทสี่ ่งผลในทางลบกบั สุขภาพ และพฤตกิ รรมเหล่านี้
กส็ ะสมมานานหลายปี การจะรักษามใิ ช่เพยี งการใชย้ า
เพอ่ื บรรเทาอาการไปวนั ๆ แตก่ ารรักษาทด่ี ีทสี่ ุด คือ

การปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรมการใช้ชวี ิตทเ่ี ป็ นตวั การ
สง่ เสรมิ ใหส้ ุขภาพแยล่ ง จนส่งผลกระทบใหเ้ กดิ อาการ

กรดไหลยอ้ น

ผเู้ ขียนเอง มีโอกาสไดใ้ หค้ าแนะนาในการปรบั เปล่ียน
พฤติกรรมสุขภาพของผูป้ ่ วยกลุ่มโรคกรดไหลย้อนมาตลอด
ระยะเวลา 5 ปี และไดด้ ูแลผูป้ ่ วยกรดไหลยอ้ นอย่างใกล้ชิด
เน่อื งจากหน่งึ ในผปู้ ่วย คือ คณุ พอ่ ของผเู้ ขยี นเอง

ความทรมานท่ีเกิดขนึ้ กบั ผปู้ ่วยกรดไหลยอ้ นท่ีมีอาการ
เรือ้ รงั มานาน ไม่เพียงแต่ทาใหผ้ ปู้ ่วยกินไม่ได้ นอนไม่หลบั ไม่
สามารถทากิจกรรมท่ีเคยทาไดเ้ หมือนเดิม ไม่มีความสุขใน
การใชช้ ีวิต แต่ยงั ส่งผลกระทบเป็นวงกวา้ งทงั้ ครอบครวั และ
สงั คมรอบขา้ ง

คุณพ่อของผูเ้ ขียนในวัย 60 ปี ป่ วยดว้ ยโรคกรดไหล
ยอ้ นเรือ้ รงั อาการเร่ิมแรกมีเพียงอาการทอ้ งอืดบ่อยๆ อาหาร
ไม่ค่อยย่อย เจ็บจี๊ดๆ บริเวณใตล้ ิน้ ป่ีบา้ งในบางครงั้ แสบรอ้ น
หนา้ อกบา้ ง ซ่งึ คณุ พ่อก็บรรเทาอาการดว้ ยการทานยาลดกรด
มาเป็นเวลาหลายปี แต่เม่ือประมาณ 5 ปีก่อน คุณพ่อเร่ิมมี
อาการทอ้ งอืดแน่นมากขนึ้ ทานอาหารแลว้ ไม่ย่อย แมจ้ ะทาน
ยาลดกรด ก็ไม่ช่วยใหอ้ าการดีขึน้ (แต่ก็ยงั ทาน แมจ้ ะรูว้ ่าไม่
ช่วยใหอ้ าการดีขึน้ ) ช่วงกลางคืน คณุ พ่อไม่สามารถนอนราบ

ได้ เพราะรูส้ กึ แสบรอ้ นอก จกุ แนน่ หายใจไม่ออก ผดุ ลกุ ผดุ น่งั
ช่วงเชา้ ก็ปวดทอ้ ง เหน่ือย เพลีย ทางานไม่ได้ ในบางช่วงก็มี
อาการทอ้ งผกู จนกลายเป็นโรคริดสีดวงทวารตามมา ขบั ถ่าย
มเี ลอื ดสดปนเป็นบางครงั้

คณุ พอ่ ไดร้ บั การตรวจทกุ อย่าง เช่น การสอ่ งกลอ้ ง การ
ตรวจหาเชือ้ H. pylori หรือแมก้ ระท่งั การตรวจหาเชือ้ มะเร็ง
ซ่ึงผลออกมาว่าเนือ้ เย่ือกระเพาะแดงเล็กนอ้ ย ไม่มีเลือดออก
ในกระเพาะ และตรวจไมเ่ จอเชอื้ H. pylori

ดว้ ยแรงบันดาลใจจากกรณีของคุณพ่อและจากพ่ีๆ
ผปู้ ่วยโรคกรดไหลยอ้ นท่ีผเู้ ขียนไดม้ ีโอกาสใหก้ ารดแู ล และให้
คาแนะนา ทาใหผ้ เู้ ขียนตดั สินใจเขียนหนงั สือเลม่ นีข้ นึ้ มา เพ่ือ
หวังว่าจะเป็นแนวทางในการดูแล ปรับเปล่ียนพฤติกรรม
สุขภาพบางอย่างท่ีอาจเป็นตวั การส่งเสริมใหอ้ าการของกรด
ไหลยอ้ นเรอื้ รงั ไมห่ ายขาด

หนังสือเล่มนี้ เรียบเรียงเนือ้ หาจากประสบการณจ์ ริง
ในการดูแลคุณพ่อ และผูป้ ่ วยกรดไหลยอ้ นเรือ้ รงั นับหม่ืนคน
รว่ มกับองคค์ วามรูใ้ นสายสขุ ภาพท่ีมี และงานวิจัยการศึกษา

จากคณาจารยผ์ เู้ ช่ียวชาญทง้ั ในและต่างประเทศท่ีเก่ียวขอ้ ง
ใหอ้ ยใู่ นรูปแบบท่อี ่านงา่ ย ครอบคลมุ คาถามท่พี บบอ่ ย

ผเู้ ขียนหวงั ว่า หนังสือเล่มนีจ้ ะมีส่วนช่วยใหผ้ ปู้ ่วยโรค
กรดไหลยอ้ นเรือ้ รงั มีความรู้ ความเขา้ ใจท่ีถกู ตอ้ ง ในการดแู ล
ตวั เอง ปรบั แกส้ าเหตทุ ่ีทาใหเ้ กิดอาการได้ และท่ีสาคญั ท่ีสุด
คอื กลบั มามคี วามสขุ มีรอยยมิ้ เหมือนสโลแกนท่ีผเู้ ขียนตงั้ ใจ
คอื “กินอม่ิ และนอนหลบั ”

ดว้ ยรกั และปรารถนาดี
พยาบาลแจมจงั

สารบญั

เร่อื ง หน้า

บทที่ 1 สารวจพฤตกิ รรม หาสาเหตุของกรดไหลยอ้ น 1

บทท่ี 2 ความหมายของโรคกรดไหลย้อน 11

บทที่ 3 สาเหตขุ องโรคกรดไหลย้อน 21

บทที่ 4 สถานการณโ์ รคกรดไหลย้อน 35

บทที่ 5 โภชนาการกรดไหลยอ้ น 41

บทที่ 6 การนอนทเี่ หมาะสมกบั ผ้ปู ่ วยกรดไหลยอ้ น 146

บทท่ี 7 การออกกาลังกายทเี่ หมาะสมกบั ผู้ป่ วย 158

กรดไหลยอ้ น

บทท่ี 8 การจัดการความเครยี ด ความกังวลท่ี 162

เหมาะสมกับผู้ป่ วยกรดไหลย้อน

บทท่ี 9 ภาวะแพนิก หรอื โรคตน่ื ตระหนก (Panic) 172

“กรดไหลยอ้ น”
ภาวะโรคท่เี กิดจากพฤติกรรมการกิน

การนอน การออกกาลงั กาย
และการจดั การความเครียด ท่ไี ม่เหมาะสม
ไมใ่ ชโ่ รคตดิ ตอ่ ไมใ่ ช่โรครา้ ยแรงท่ที าใหเ้ สียชวี ติ
แต.่ ..เรือ้ รัง ไม่มียาเทวดาทร่ี ักษาให้หายขาด
และกระทบตอ่ การใช้ชวี ติ ประจาวัน

1

ก่อนท่ีจะเปิดอ่านหนังสือเล่มนี้ ขอให้ผู้อ่านได้ลอง
สารวจพฤติกรรมการใชช้ ีวิตของตนเอง การสารวจพฤติกรรม
จะช่วยใหเ้ ราแกป้ ัญหาไดต้ รงจุด และหายจากโรคไดเ้ ร็วขึน้
เพราะโรคนีเ้ กิดจากพฤติกรรม ถ้าปรับแก้จะดีขึน้ ได้อย่าง
ชดั เจน

กรุณาทาเครอื่ งหมาย √ หนา้ หวั ขอ้ พฤตกิ รรมทที่ าอยเู่ ป็นประจา

พฤติกรรมการทานอาหาร
☐ ทานอาหารอยา่ งเรง่ รีบ เคยี้ วอาหารไม่ถงึ 10 คา ก็กลนื ลง

ลาคอแลว้ รบี ขบั รถออกจากบา้ นไปทางาน
☐ ทานอาหารท่ีผ่านการแปรรูป อาหารสาเร็จรูปท่ีหาทานได้

ง่าย สะดวก รวดเร็ว มีการปรุงแต่งรสชาติ รสเผ็ดจัด
หวานจดั เคม็ จดั เปรยี้ วจดั
☐ ทานอาหารไม่เป็นเวลา บางวนั รบั ประทานมือ้ เชา้ ในช่วง
เยน็ บางวนั ทานอาหารมอื้ กลางวนั ในชว่ งดกึ เป็นตน้
☐ มักจะทานอาหารในช่วงดึก 2-3 ทุ่ม อยู่บ่อยครั้ง
รบั ประทานเสรจ็ ไม่ถงึ 3 ช่วั โมง ก็เขา้ นอนทนั ที

2

☐ ชอบทานอาหารบฟุ เฟตม์ อื้ ใหญ่ๆ ในชว่ งดกึ เป็นประจา
☐ ชอบด่ืมนา้ อดั ลมแทนนา้ เปลา่
☐ ชอบด่มื นา้ เย็นจดั
☐ ชอบด่ืมนา้ เย็นๆ ทงั้ กอ่ นทานอาหาร ระหว่างทานอาหาร

(ขา้ วคา นา้ คา) และหลงั ทานอาหารมากกวา่ 3-4 แกว้
☐ ชอบด่ืมชา กาแฟ ชาเขียวเย็น ชาใสน่ ม หรือเคร่ืองด่ืมท่ีมี

คาเฟอนี มนี า้ ตาลสงั เคราะหส์ งู เป็นตน้
☐ ชอบทานขนมปัง ชีสเคก้ เบเกอร่ี พิซซ่า เป็นชีวิตจิตใจ

และหลายครงั้ ท่เี ลือกทานแทนขา้ วหรอื อาหารมอื้ หลกั
☐ ชอบด่ืมนา้ เตา้ หู้ นมววั นมถ่ัวเหลือง และหากแช่เย็นจะ

ชอบมาก
☐ ชอบทานอาหารท่ีมีเนือ้ สัตวร์ ่วมกับอาหารประเภทแป้ง

แทบมอื้ ทกุ
☐ ด่ืมเหลา้ มากกวา่ วนั ละ 2-3 แกว้
☐ สบู บหุ รจ่ี ดั มาก/สบู บหุ รีว่ นั ละ 20 มวน

3

☐ หากทางานดกึ ๆ เวลาเท่ียงคืน เม่ือรูส้ กึ หิวก็จะทานบะหม่ี
กึ่งสาเรจ็ รูป

พฤตกิ รรมการนอน
☐ มกั เขา้ นอนหลงั เท่ยี งคืนเสมอ
☐ ชอบทางานตอนกลางคืน และตอ้ งดโู ทรศพั ทม์ ือถือ หรือดู

งานในคอมพิวเตอรก์ ่อนเขา้ นอนทกุ ครงั้ และหลายครงั้ ก็
นอนไม่หลบั
☐ ทางานเป็นกะ สลบั หมนุ เวียน ทาใหก้ ารนอนไมเ่ ป็นเวลา
☐ ต่ืนสายทกุ วนั โดยเฉพาะต่ืนหลงั 10 โมงทกุ วนั ไม่ค่อยได้
สมั ผสั แสงแดดอ่อนๆ ยามเชา้
☐ นอนกลางคืนไม่หลับ ทาใหร้ ูส้ ึกง่วงนอนในช่วงกลางวัน
ดงั นนั้ ชว่ งกลางวนั จึงตอ้ งพง่ึ พากาแฟ ชา หรือเครอ่ื งด่ืมท่ี
มีคาเฟอีนเพ่อื ชว่ ยใหไ้ ม่รูส้ กึ งว่ งนอนขณะทางาน

4

พฤติกรรมการออกกาลงั กาย
☐ มกั บอกตวั เสมอว่า “ไมม่ ีเวลาออกกาลงั กาย” เพราะมีงาน

ท่สี าคญั กว่ารออยเู่ สมอ
☐ มมี มุ มองความคิดวา่ การทางานเดนิ ไปมา หรอื การทางาน

ท่ใี ชแ้ รง คือ การออกกาลงั กายท่ดี ีท่สี ดุ และเพียงพอแลว้
☐ มีภาวะแพนิก หวั ใจเตน้ เร็ว จึงทาใหม้ ีความกงั วลในการ

ออกกาลงั กาย และหลีกเล่ียงการออกกาลงั กาย เพราะมี
ความเขา้ ใจว่า การออกกาลงั กายทาใหห้ วั ใจเตน้ เรว็ และ
การท่ีหัวใจเตน้ เร็วเป็นตัวกระตุน้ อาการแพนิก และเป็น
อาการท่อี นั ตรายตอ่ ชวี ิต

5

พฤติกรรมการจัดการความเครยี ด
☐ เป็นคนท่ีมักเก็บเร่ืองราวต่างๆ มาครุ่นคิดอยู่บ่อย ท้ัง

ปัญหาคนรอบขา้ งและปัญหาของตวั เอง
☐ รูว้ ่าเร่ืองบางเรื่องไม่สามารถยอ้ นกลบั ไปในอดีตเพ่ือแกไ้ ข

ได้ แต่ไม่สามารถปลอ่ ยวางอารมณ์ หรอื ความรูส้ กึ นนั้ ได้
☐ ไมเ่ คยน่งั สมาธิ ไมเ่ คยเดินจงกรม
☐ เผชิญกบั สถานการณเ์ รื่องทา้ ทายในชีวิตอย่บู ่อยครงั้ ไม่วา่

จะเป็นความเจ็บป่วยของตนเอง ของคนในครอบครวั เสน้
ตายสง่ งาน และมคี วามขดั แยง้ กบั คนอ่นื บ่อยครงั้
☐ มีความเช่ือท่ีอาจจะจริง หรือไม่จริงก็ได้ ทาให้เกิดเป็น
อารมณ์โกรธขึน้ มาอยู่บ่อยครั้ง เช่น คนขับรถคันนั้น
พยายามหาเรื่องกันใช่ไหมตอนปาดหนา้ รถเรา หรือเขา
แค่กะระยะผดิ กนั แน่
☐ ใชส้ ารเสพติด แอลกอฮอล์ หรอื ยาสบู เพ่อื ผ่อนคลาย หรือ
เม่อื ตอ้ งเผชญิ ภาวะอารมณท์ ่รี บั มอื ยาก
☐มกั มอี ารมณเ์ ชิงลบและไมส่ ามารถสลดั ความรูส้ กึ เชงิ ลบได้

6

รูปแบบความคิดเชิงลบทพี่ บบอ่ ย มีดงั นี้

ขอ้ ผิดพลาด คาอธิบาย ตัวอยา่ ง
ทางความคดิ
คิดแบบขาวดา มองสงิ่ ตา่ งๆ แบบ “ถา้ ฉนั ทาขอ้ สอบครงั้ นไี้ ดไ้ ม่ดี
คดิ วา่ ควรเป็น สดุ ขวั้ ก็แปลว่าฉนั โง่เง่าสดุ ๆ”
แบบนน้ั แบบนี้ “ฉนั ควรมคี วามอดทน
เช่ือวา่ สิง่ ท่อี ยากให้ มากกวา่ น”ี้
เหมารวม เป็น คอื สิ่งท่คี วรเป็น
“ฉนั ไม่รูค้ าตอบของคาถามขอ้
คดิ แง่รา้ ย เช่ือวา่ เหตกุ ารณเ์ ดยี ว แรกในการสอบครงั้ นี้ ดงั นนั้ ก็
จะเป็นแบบนน้ั ทกุ คงไมร่ ูค้ าตอบของคาถามท่ี
มองขา้ มเรื่องดี
สถานการณ์ เหลอื ดว้ ย”
นาอารมณม์ าเป็น “วนั นลี้ กู คา้ โกรธฉนั มาก ฉนั
เหตผุ ล เช่ือวา่ สถานการณแ์ ย่ ตอ้ งโดนเจา้ นายไลอ่ อกแน่ๆ”
กวา่ ความเป็นจรงิ
ทานายอนาคต ลดความสาคญั ของ “เธอตอบตกลงตอนฉนั ชวนไป
หลกั ฐานท่ขี ดั แยง้ กบั เท่ยี ว เพยี งเพราะเธอสงสาร
ความคิดอตั โนมตั เิ ชิง
ฉนั ”
ลบของตวั เอง
คิดไปเองว่าอารมณ์ “ความวติ กกงั วลของฉนั
ของเราสื่อถึงขอ้ มลู ท่ี เกี่ยวกบั การขนึ้ เครือ่ ง บง่ บอก
ว่าโอกาสสงู ท่เี คร่ืองจะตก”
มปี ระโยชน์ “บรษิ ทั ใหเ้ ชา่ รถอาจไม่มีรถ
คาดการณจ์ ากขอ้ มลู
เหลอื อยแู่ ลว้ ”
อนั นอ้ ยนิด

7

ขอ้ ผิดพลาด คาอธบิ าย ตวั อยา่ ง
ทางความคดิ “พวกเขาอาจคดิ วา่ ฉนั เหมอื น
คิดไปเองว่ารูใ้ จคนอน่ื คนปัญญาอ่อน ตอนเปิดสไลด์
อา่ นใจ
คดิ วา่ เหตกุ ารณท์ ่ไี ม่ ไม่ขึน้ ”
คดิ เขา้ ตวั เก่ียวขอ้ งกบั เราเลย
นน้ั เกี่ยวขอ้ งกบั เรา “เธอดไู ม่พอใจ เป็นเพราะ
ทึกทกั ไปเอง คาดหวงั ผลลพั ธ์ บางอยา่ งท่ฉี นั ทาแนๆ่ ”
บางอยา่ ง เพราะการ
เอาความสขุ ไปฝาก กระทาหรือจดุ ยนื ของ “ฉนั ควรไดเ้ ล่ือนตาแหน่ง
ไวก้ บั สิ่งอนื่ หลงั จากทางานหนกั ขนาดน”ี้
ตวั เอง
ดถู กู ตวั เอง ยอมใหป้ ัจจยั “ฉนั มีความสขุ ไม่ได้ หากคน
ภายนอก ตดั สนิ อ่ืนไม่ใหเ้ กยี รติฉนั อย่างท่คี วร
กดดนั ตวั เอง อารมณค์ วามรูส้ กึ
ของตวั เอง เป็น”
เช่ือวา่ เรามี
ความสามารถนอ้ ย “สมคั รงานไปก็ไม่มปี ระโยชน์
กวา่ ความเป็นจรงิ ไม่มีใครจา้ งฉนั หรอก”
เช่ือวา่ ตวั เองมี
ความสามารถ “ถา้ ฉนั พดู ไดน้ า่ สนใจกวา่ นี้ ก็
มากกวา่ ความเป็น คงไม่มใี ครหาว ตอนฉนั
บรรยาย”
จรงิ

8

หลังจากท่ีผู้อ่านได้ลองสารวจพฤติกรรมของตัวเอง
ลองใหค้ ะแนนดูสกั หน่อยนะคะ ว่าผูอ้ ่านมีพฤติกรรมเหล่านี้
หรือไม่ และมีก่ีข้อ (โดยแต่ละข้อ ให้เป็น 1 คะแนน) โดย
คะแนนเต็มทง้ั หมด คือ 30 คะแนน

ขอ้ ไหนท่ีตรงกบั พฤติกรรมของผอู้ ่าน เคร่ืองหมาย √
ใหน้ บั เป็น 1 คะแนน เม่ือนบั แลว้ เขียนคะแนนลงตรงนีไ้ ดเ้ ลยค่ะ
................................ คะแนน

หากผอู้ า่ นย่งิ ไดค้ ะแนนมาก กย็ ่งิ บ่งบอกถึงพฤตกิ รรม
การทาน การนอน การออกกาลงั กาย หรือการจดั การ
ความเครียด ท่มี ผี ลกระทบ และอาจเป็นปัจจยั สง่ เสรมิ ให้

อาการกรดไหลยอ้ นไม่หายขาดเสียที

ความเขา้ ใจพฤติกรรมทเี่ ป็ นสาเหตกุ ารเกดิ โรค จะช่วย
ใหผ้ ้ปู ่ วยยอมรับ และปรับเปลยี่ นพฤติกรรมสุขภาพได้
อาการของโรคกรดไหลยอ้ นเรอื้ รังจะดีขึน้ อย่างชัดเจน

9

กรดไหลย้อนเรือ้ รัง
ไม่ใชโ่ รคร้ายแรง ไมใ่ ช่โรคทที่ าใหเ้ สียชวี ติ
แต่เป็ นภาวะโรคทเี่ กดิ จากพฤติกรรมการ
ใชช้ วี ิต/พฤติกรรมสุขภาพทไ่ี มเ่ หมาะสม

10

11

โรคกรดไหลยอ้ น ในมุมมองศาสตรก์ ารแพทยแ์ ต่ละ
ศาสตรม์ ีการใหค้ านิยามท่ีแตกต่างกันไป เพ่ือใหง้ ่ายต่อการ
ดแู ลท่เี หมาะสม

- โรคกรดไหลยอ้ น ในทางการแพทยแ์ ผนปัจจุบัน

โรคกรดไหลยอ้ นในทางการแพทยแ์ ผนปัจจบุ นั เรียกวา่
Gastroesophageal Reflux Disease (GERD)มีความหมาย
ค่อนขา้ งตรงตวั คือ กรดหรือละอองกรดในกระเพาะ ถูกดนั
ไหลย้อนขึน้ มาผ่านหูรูดกระเพาะอาหารกับหลอดอาหาร
ขึน้ มาท่ีหลอดอาหาร ละอองกรดบางส่วนเขา้ ไปทาใหร้ ะคาย
เคืองหลอดลมในปอด บางส่วนเขา้ ไปทาใหเ้ กิดการระคาย
เคืองบรเิ วณกลอ่ งเสยี ง ช่องปาก และบรเิ วณท่ลี ะอองกรดไหล
ยอ้ นไป ก็จะถูกทาใหร้ ะคายเคือง เกิดการอกั เสบและมีแผล
ตามมา เม่ือถกู ทาใหร้ ะคายเคืองไปนานๆ มีการอกั เสบซา้ ๆ ก็
อาจจะกลายเป็นมะเร็งหลอดอาหาร มะเรง็ กลอ่ งเสียงตามมา
มกั จะมอี าการนาคอื

12

- แสบรอ้ นหนา้ อก (Heart Burn)
- ไอเรือ้ รงั เสียงแหบ หอบหืด มีฟันผุ มีกล่ินปาก กลืน

ลาบาก
- มีความรู้สึกว่ามีอาหาร ของเหลว หรือแก๊ส จาก

กระเพาะ หรือนา้ ย่อยจากลาไสเ้ ล็ก ไหลยอ้ นขนึ้ มาใน
คอ หรือปาก มีรสเปรีย้ วๆ หรือขมๆ บางท่านถึงกบั กิน
ไม่ได้ นอนไม่หลบั
- มีอาการแสบบรเิ วณใตล้ ิน้ ป่ี หรอื แสบบรเิ วณตรงกลาง
ทอ้ งสว่ นบนขนึ้ มาท่คี อ

ระดบั ความรุนแรงของโรคกรดไหลยอ้ น จะถกู แบ่งเป็น
3 ระดบั

1. ระดบั ท่ี 1 มีภาวะกรดไหลยอ้ นเล็กนอ้ ย แต่ยงั คงเป็น
การไหลยอ้ นท่ีกระเพาะอาหาร (Gastroesophageal
Reflux – GER) ไม่มีการไหลยอ้ นไปท่ีอวยั วะอ่ืนๆ ซ่ึง
ถือเป็นความปกติ

13

2. ระดบั ท่ี 2 มีภาวะกรดไหลยอ้ นเขา้ ส่หู ลอดอาหาร ท่เี รา
คุ้นเคยกันว่า กรดไหลย้อน ( Gastroesophageal
Reflux Disease)

3. ระดบั ท่ี 3 มภี าวะกรดไหลยอ้ นรุนแรง จากไหลยอ้ นเขา้
สู่หลอดอาหาร ขึน้ มาจนถึงคอ เรียกว่า โรคนา้ ย่อย
อาหารไหลย้อนสู่หลอดคอ (Laryngopharyngeal
Reflux - LPR)
การรกั ษาจะม่งุ เนน้ ไปท่ีการรบั ประทานยายบั ยงั้ กรด/

ยาเพิ่มการเคลื่อนตวั ของระบบทางเดินอาหาร และการผ่าตดั
ซอ่ มแซมกลา้ มเนอื้ หรู ูดหลอดอาหาร

นอกจากนี้ กลุ่มโรคท่ีมีอาการคลา้ ยคลึงกับโรคกรด
ไหลยอ้ น และมกั จะเกิดพรอ้ มกับโรคกรดไหลยอ้ น อย่างเช่น
โรคกระเพาะอาหาร จะถกู แบ่งแนวทางการรกั ษาออกไปอย่าง
ชดั เจน ซ่งึ คณุ หมอจะตอ้ งหาความแตกต่างของทงั้ 2 โรคนีใ้ ห้
ได้ เพ่อื การรกั ษาอยา่ งถกู ตอ้ ง

14

โรคกระเพาะอาหาร แบ่งออกเป็น 2 แบบหลักๆ คือ
โรคกระเพาะอาหารท่ีไม่มีแผล และโรคกระเพาะอาหารท่ีมี
แผล

1. โรคกระเพาะอาหารท่ีไม่มีแผล จะมีอาการปวด
ทอ้ ง แสบทอ้ งบริเวณลิน้ ป่ีเหนือสะดือ อาจปวดก่อนหรือหลงั
รบั ประทานอาหารก็ได้ มอี าการทอ้ งอืด อ่ิมเรว็ ทอ้ งเฟอ้ อาจมี
อาการคลน่ื ไสอ้ าเจียน จกุ เสียด แนน่ ทอ้ งรว่ มดว้ ย

2. โรคกระเพาะอาหารที่มีแผล จะมีอาการ
เหมือนกับโรคกระเพาะอาหารท่ีไม่มีแผลทุกประการ แต่ใน
รายท่ีกระเพาะอาหารมีแผลมากๆ หรือเป็นโรคกระเพาะ
อาหารรุนแรง อาจมีเลือดปนมากับอุจจาระ ทาใหม้ ีสีดาคลา้
คลา้ ยสีกาแฟ (Coffee ground) นา้ หนักลดลง หรืออาเจียน
เป็นเลือดได้ การรกั ษาแผลในกระเพาะอาหาร จะเนน้ การใช้
ยาลดการสรา้ งกรด หรือยาเคลือบเย่ือบุทางเดินอาหาร หาก
ผู้ป่ วยมีแผลในกระเพาะอาหารท่ีเกิดจากการติดเชือ้ H.
pylori คณุ หมอจะใหย้ าปฏชิ วี นะท่ชี ว่ ยกาจดั เชอื้

15

- โรคกรดไหลยอ้ น ในทางการแพทยแ์ ผนจีน
ในทางการแพทยแ์ ผนจีนนนั้ แมว้ ่าโรคกรดไหลยอ้ น ท่ี

เรียกว่า TunSuan จะมีพยาธิสภาพอย่ทู ่ีกระเพาะอาหารเป็น
หลัก แต่แพทยจ์ ีนมองว่าเบือ้ งหลงั การทางานของกระเพาะ
อาหาร คือ อวัยวะม้าม และอวัยวะตับ การรักษาจึงต้อง
วิเคราะหแ์ ยกแยะภาวะความเสียสมดลุ หรือตน้ ตอท่ีแทจ้ ริง
โรคกรดไหลยอ้ น มีสาเหตจุ ากไฟตบั ลกุ โชนและรุนแรง ทาให้
เกิดการเสียสมดลุ ระหว่างตบั และกระเพาะอาหาร และสาเหตุ
จากภาวะเย็นพรอ่ งของมา้ มและกระเพาะอาหาร จากทง้ั สอง
สาเหตุ จะนาไปสู่การลม้ เหลวของการขนส่งอาหารและน้า
ทาใหเ้ กิดการไหลยอ้ นขึน้ ของสิ่งท่ีไม่สะอาด ซ่ึงการรกั ษาจะ
ม่งุ เนน้ การฝังเขม็ และใชต้ ารบั ยาจีนท่เี หมาะสม

16

- โรคกรดไหลย้อน ในทางการแพทยแ์ ผนไทย/ แผน
โบราณ

ในทางการแพทยแ์ ผนไทย/แผนโบราณนั้น ถือว่าโรค
กรดไหลยอ้ น คือ โรคของลมในกระเพาะอาหาร และโรคกรด
ไหลยอ้ น-โรคกระเพาะอาหาร เป็นโรคเดียวกนั ท่จี ดั อยใู่ นกล่มุ
เก่ียวกับปัญหาของระบบทางเดินอาหาร การย่อยอาหาร
การรกั ษาก็จะรกั ษาไปพรอ้ มๆ กนั และมีการแบ่งโรคกรดไหล
ยอ้ นออกเป็น 3 ระยะ ตามอาการของโรค ดงั นี้

1. ระยะท่ี 1 กระเพาะอาหารอ่อนแรง มีอาการของโรค
กระเพาะท่ีมีแผลร่วมกับมีลมในทอ้ งเพ่ิมขึน้ หรือเป็น
อาการของโรคกรดไหลย้อนระยะเร่ิมต้น หากปรับ
พฤติกรรมสขุ ภาพท่เี ป็นปัญหา อาการจะหายไดเ้ รว็

2. ระยะท่ี 2 ลาไส้มีของเสียสะสมอยู่ในปริมาณมาก
จนเกิดปัญหาลมในกระเพาะ ลาไสเ้ ยอะ ร่วมกับมี
ปัญหาการขบั ถ่าย

17

3. ระยะท่ี 3 สารอาหารในรา่ งกายนอ้ ยลง เป็นผลมาจาก
การย่อยและการดูดซึมไม่ดี ทาใหร้ า่ งกายไม่สามารถ
นาสารอาหารไปใช้ได้ ทาให้มีอาการเหน่ือยง่าย
อ่อนเพลยี นอนไม่หลบั

ในหนังสือเล่มนี้ ผู้เขียนไม่ได้มุ่งเน้นการเขียนถึง
ความหมายของโรคกรดไหลยอ้ นในมุมมองของแต่ละศาสตร์
การแพทยอ์ ย่างละเอียด เพราะหลายๆ ตาราไดเ้ ขียนบอกเล่า
เอาไวม้ ากแลว้ คานิยามหลายๆ ตาราก็อาจจะแตกต่างกันไป
มุมมองของคุณหมอหลายๆ ศาสตร์การแพทย์ ก็อาจจะ
แตกต่างกนั ไป แต่ทกุ ศาสตรล์ ว้ นมีเป้าหมายเดียวกนั คือ การ
รกั ษาเพ่อื ใหผ้ ปู้ ่วยหายจากความทรมานของโรคกรดไหลยอ้ น

ผเู้ ขียนตอ้ งการจะม่งุ เนน้ ในเรื่องการดแู ลกรดไหลยอ้ น
ท่ีเป็นระยะเรือ้ รงั ซ่งึ อาจจะมีโรคท่ีเก่ียวขอ้ งกบั ระบบการย่อย
การดูดซึมอ่ืนๆ รว่ มดว้ ย ดว้ ยการปรบั พฤติกรรมสุขภาพเป็น
สาคัญ เพ่ือจะช่วยใหอ้ าการของผูป้ ่ วยดีขึน้ ไดใ้ นระยะยาว
และยงั ลดภาวะแทรกซอ้ นจากการทานยาโดยไมจ่ าเป็น

18

ความหมายของโรคกรดไหลยอ้ น
อาจแตกตา่ งไปตามศาสตรก์ ารแพทย์
แต่ทุกศาสตรก์ ารแพทย์ ลว้ นมเี ป้าหมายเดยี วกัน คือ
การรักษาเพอ่ื ให้ผู้ป่ วยหายจากความทรมาน

19

“หมอให้ยาลดกรดพม่ี ากิน
แล้วบอกให้พง่ี ดกินอาหารรสจดั รสเปรีย้ ว
ทที่ าใหเ้ กดิ กรด แตพ่ กี่ ็ปรับไม่กินอาหาร
ทที่ าให้เกดิ กรดแลว้ ทาไมมนั ยังไมห่ าย”

คาบอกเล่าจากผปู้ ่ วย

20

21

คุณตอ้ ย อายุ 43 ปี เป็นคนใต้ มีอาชีพเป็นเจ้าของ
ธุรกิจขายของออนไลน์ มีนา้ หนักตัวประมาณ 100 กิโลกรมั
มีโรคประจาตวั เป็นหอบหืดท่ีมกั จะกาเริบบ่อยครงั้ และใชย้ า
รกั ษาหอบหดื ช่อื Theophylline เป็นประจา

คุณต้อยมีอาการปวดท้องใต้ลิ้นป่ี และแสบร้อน
หน้าอกอย่างรุนแรง ทานยาเจือจางกรดแบบน้าติดต่อกัน
มานานหลายเดือน โดยบางครั้งต้องกินวันละ 1 ขวด หรือ
มากกว่านนั้ เพ่อื ลดอาการท่เี กิดขนึ้

คุณต้อยชอบกินอาหารรส จัดมานานหล ายปี
หลงั อาหารแต่ละมือ้ มกั จะด่ืมเหลา้ เบียร์ และกินของหวาน ท่ี
มีแปง้ ตามเสมอ

ในท่ีสดุ คณุ ตอ้ ยตดั สินใจไปพบคณุ หมอ คณุ หมอระบุ
ว่า เป็นโรคกรดไหลย้อน และจ่ายยาลดกรดแบบเม็ดมาให้
ทาน พรอ้ มบอกใหง้ ดอาหารรสจดั ลดเหลา้ เบียร์ ของหวาน
และใหล้ ดนา้ หนกั

22

จริงๆ แลว้ คาแนะนาของคณุ หมอเป็นส่ิงท่ีดีมาก หาก
คุณต้อยสามารถนาคาแนะนานั้นมาปฏิบัติปรับเปล่ียน
พฤติกรรม ตามท่แี นะนาได้

หากเรานาพฤติกรรมสขุ ภาพของคุณตอ้ ยมาวิเคราะห์
ว่า ปัจจัยใดเป็นปัจจัยเสี่ยง หรือเป็นสาเหตุท่ีทาใหค้ ณุ ตอ้ ยมี
อาการของกรดไหลยอ้ น จะพบว่า กรณีของคุณตอ้ ยมีปัจจัย
เสย่ี งหลายอย่างท่ที าใหป้ ่วยเป็นกรดไหลยอ้ นได้

- การไม่ค่อยได้เคลื่อนไหวร่างกาย ทางานอยู่หน้า
คอมพิวเตอรท์ ่ตี อ้ งน่งั อย่กู บั ท่ี และใชเ้ วลาสว่ นใหญ่อยู่
บนโซฟา หนา้ จอทีวี พรอ้ มกินขนมหวานไปดว้ ย

- อายุของคุณตอ้ ย คือ วัยกลางคน ประสิทธิภาพของ
กรดในการย่อยอาหารย่งิ ลดลง

- นา้ หนกั ตวั ท่เี กินเกณฑป์ กติ ย่งิ ทาใหแ้ รงดนั ในทอ้ งเพิ่ม
มากขนึ้ สง่ ผลใหก้ ารย่อยแย่ลง

- ยารกั ษาหอบหืดท่ีใชเ้ ป็นประจา ทาใหอ้ าการกรดไหล
ยอ้ นแย่ลง

23

- กินอาหารจานวนมากในแต่ละมือ้ ตามดว้ ยเคร่ืองด่ืม
แอลกอฮอล์ และของหวานประเภทแป้ง มานานหลาย
ปี ทาใหอ้ าการของกรดไหลยอ้ นกาเรบิ มากขนึ้

ปัจจัยใดคือสาเหตุท่ีแทจ้ ริงของกรดไหลยอ้ นของคุณ
ต้อย คาตอบคือ ไม่สามารถบอกได้ แต่ท่ีน่าจะถูกตอ้ งคือ
โรคกรดไหลยอ้ นอาจเกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน ทั้งความ
อ้วน อาหารรสจัด หรือแม้กระท่ัง ยาแก้หอบหืดก็อาจเป็ น
ปัจจยั ของโรคนไี้ ดเ้ ชน่ กนั

สาเหตุหรือปัจจัยส่งเสริมกรดไหลยอ้ น คือ พฤติกรรม
สขุ ภาพ แต่ก็ยงั มคี วามเช่อื หน่ึงท่อี าจเกิดจากการใหค้ าแนะนา
ของบคุ ลากรทางการแพทย์

จากการพดู คยุ กบั ผปู้ ่วยโรคกรดไหลยอ้ น หลายๆ ท่าน
มีความเขา้ ใจว่า การท่ีคุณหมอมักจ่ายยาสลายกรด หรือยา
ลดการหล่งั กรดใหผ้ ปู้ ่วยท่ีมีอาการแสบรอ้ นหนา้ อกแบบเรอื้ รงั
เป็นการสง่ เสรมิ ความคิดท่ีว่า คนท่ีเป็นโรคกรดไหลยอ้ นมีกรด
จานวนมหาศาลในกระเพาะ และทาใหข้ อ้ มลู นีส้ ง่ ต่อกนั ไปไม่

24

สิน้ สดุ ทง้ั ท่ีอาการแสบรอ้ นหนา้ อก แทบมิไดเ้ ก่ียวขอ้ งกบั การ
มกี รดมากเกินไปแต่อยา่ งใด

ความจริงแล้ว ปริมาณกรดในกระเพาะอาหารของ
ผู้ป่ วยโรคกรดไหลย้อนนั้นมีเท่าๆ กับคนปกติ หรือสูงกว่า
เล็กนอ้ ยเทา่ นนั้ มไิ ดห้ มายความว่า กรดของผเู้ ป็นโรคกรดไหล
ยอ้ นมีความเป็นกรดมากกวา่ คนอ่นื

ปัญหาท่ีแท้จริงคือ สถานท่ีท่ีกรดควรจะอยู่ มิใช่
ปริมาณของกรดท่ีมากเกินไป ขณะท่ีเกิดอาการแสบร้อน
หน้าอกขึน้ นั้น เป็นเวลาท่ีกรดเขา้ มาอยู่ในท่ีท่ีไม่ควรอยู่ คือ
เคล่ือนตัวจากกระเพาะย้อนขึน้ มาท่ีหลอดอาหาร และเป็น
เพราะยงั ไม่มยี าใดท่มี ปี ระสทิ ธิภาพพอท่จี ะใชจ้ ดั การกบั ปัจจยั
ต่างๆ ท่ีทาใหเ้ กิดกรดไหลยอ้ น การแกป้ ัญหานีจ้ ึงตอ้ งใชว้ ิธีม่งุ
ไปท่กี ารกาจดั กรด

25

เม่อื การย่อยอาหารผดิ ปกติ
โดยธรรมชาติ หลงั จากเราเคีย้ วอาหารผ่านทางปาก

เคล่ือนตวั เขา้ ส่หู ลอดอาหาร ดนั ผ่านหูรูดท่ีกนั้ ระหว่างหลอด
อาหารและกระเพาะอาหารเขา้ ไปในกระเพาะอาหาร ลาไส้
เลก็ ลาไสใ้ หญ่ ตามลาดบั

ในกระบวนการย่อย ไม่ไดม้ ีเพียงแต่กระเพาะอาหาร
ลาไส้เล็ก หรือลาไส้ใหญ่เท่านั้น แต่ต้องอาศัยการทางาน
ร่วมกับตับ นา้ ดี และตับอ่อน จึงจะเกิดกระบวนการย่อยท่ี

26

สมบรู ณ์ หากอวยั วะใด อวยั วะหนง่ึ เกิดความผิดปกตขิ นึ้ ย่อม
สง่ ผลใหก้ ระบวนการย่อยท่ีเกิดขนึ้ ไม่สมบูรณ์ และเกิดปัญหา
ระบบการย่อยการดดู ซมึ ตามมา

กระเพาะอาหารของเราบรรจนุ า้ ย่อยท่ีมีความเป็นกรด
ท่เี ขม้ ขน้ pH 1-3 สาหรบั ทาหนา้ ท่ีตา่ งๆ ดงั นี้

1. ย่อยอาหารท่ีเราทานเข้าไป อาหารท่ีถูกย่อยใน
กระเพาะมากท่ีสดุ คือ อาหารประเภทโปรตีน เช่น เนือ้ สตั ว์ แต่
การย่อยจะยังไม่สมบูรณใ์ นกระเพาะอาหาร ตอ้ งอาศัยการ
ย่อยท่ลี าไสเ้ ล็กรว่ มดว้ ย

2. ชว่ ยดูดซึมวิตามินบางตวั ตอ้ งอาศยั ความเป็นกรด
ในกระเพาะช่วยในการดูดซึม ไดแ้ ก่ วิตามินบี 12 ซ่ึงมีส่วน
เก่ียวขอ้ งกบั ระบบประสาท และการสรา้ งเมด็ เลอื ดแดง

3. กาจัดเชื้อโรคท่ีติดมากับอาหาร ทาใหเ้ ราไม่ทอ้ ง
เสียเวลาทานอาหารท่ตี กบนพนื้

27

จากลกั ษณะของกระเพาะท่ีบรรจุนา้ ย่อย ซ่ึงมีความ
เป็นกรดเขม้ ขน้ ทาใหต้ อ้ งมีหรู ูดกนั้ แยกจากอวยั วะอ่ืนๆ เช่น
หลอดอาหาร และลาไสเ้ ล็ก เพราะไม่เช่นนั้น กรดท่ีมีความ
เข้มข้นสูงนีจ้ ะทาใหห้ ลอดอาหารและลาไสเ้ ล็กระคายเคือง
และเกิดแผลขนึ้ ได้

น่ันหมายความว่า ความเป็นกรดในกระเพาะอาหาร
ไม่ใช่สิ่งท่ีน่ากลวั เหมือนท่ีคนส่วนใหญ่เขา้ ใจว่า “กรดเยอะทา
ใหเ้ ป็นกรดไหลยอ้ น”

ในทางกลับกัน หากผู้ท่ีเป็นกรดไหลย้อน ทานยาลด
กรดเป็นระยะเวลานานหลายปี เพ่ือลดค่าความเป็นกรดใน
กระเพาะลง โดยมีความเช่ือว่า กรดเยอะทาใหเ้ ป็นกรดไหล
ยอ้ น ย่งิ เป็นการสง่ เสรมิ ใหป้ รมิ าณกรดในกระเพาะลดลง และ
ไม่มีประสิทธิภาพในการย่อย และจะเขา้ ส่สู ภาวะท่ี “ไรค้ วาม
เป็นกรดในกระเพาะ” ส่งผลใหก้ ารย่อยในกระเพาะย่ิงแย่ลง
ทอ้ งจะอืดมากขึน้ ลมจะเยอะมากขึน้ และนานวันไป ยาลด
กรดจะไรค้ วามหมาย เพราะไม่ไดช้ ่วยใหอ้ าการดีขึน้ มีแต่ทา

28

ใหอ้ าการย่ิงเป็นเรือ้ รงั ไม่หายขาด และกลายเป็นรากลึกของ
ปัญหากรดไหลยอ้ นอย่างแทจ้ รงิ

นอกจากการทานยาลดกรดติดต่อกันเป็ นระยะ
เวลานาน ทาให้ประสิทธิภาพในการย่อยลดลงแล้ว
ความเครียด/ความกังวลท่ีสูงขึน้ จากปัญหาต่างๆ ท่ีรายลอ้ ม
ตวั อายุท่ีเพ่ิมขึน้ ก็เป็นอีกปัจจัยท่ีทาให้ประสิทธิภาพในการ
ย่อยลดลง

เม่ือนา้ ย่อยท่ีมีความเป็นกรดในกระเพาะอาหาร ไม่
สามารถย่อยอาหารท่ีทานได้อย่างมีประสิทธิภาพ อาหาร
เหล่านนั้ ก็จะตกคา้ ง หมกั หมม จนเกิดแก๊สในกระเพาะอาหาร
ส่งผลให้มีอาการท้องอืด ลมในท้องเยอะ จนดันกรดใน
กระเพาะให้ขึน้ มาท่ีหลอดอาหาร ทาให้มีอาการแสบรอ้ นท่ี
หนา้ อกและมีอาการไอเรือ้ รงั แสบคอ กล่องเสียงอกั เสบ เสียง
แหบ ฟันผุ และมกี ล่ินปาก

29

ผูเ้ ขียนไม่ไดต้ อ้ งการส่ือว่ายาลดกรดเป็นสิ่งท่ีไม่ควร
ทาน แต่ในทางกลบั กนั หากผอู้ ่านมีอาการของกรดไหลยอ้ น
แสบรอ้ นหนา้ อกในครงั้ แรก แลว้ ไดท้ านยาลดกรดเพ่ือบรรเทา
อาการ แลว้ รีบปรบั พฤติกรรมท่ีเป็นสาเหตุของกรดไหลยอ้ น
ยาลดกรดกถ็ ือเป็นตวั ชว่ ยบรรเทาความทรมานไดด้ เี ลยทเี ดียว

เพียงแต่ผคู้ นทกุ วนั นีม้ ิไดเ้ ป็นเช่นนนั้ เม่ือเห็นว่ามียาท่ี
ช่วยได้ ทาใหไ้ ม่คิดท่ีจะปรบั เปล่ียนพฤติกรรมสุขภาพ และใช้
ยาลดกรดพร่าเพร่ือ จนมีงานสารวจว่า บางคนกินยาลดกรด
เกิน 80 เมด็ ตอ่ สปั ดาห์ แมจ้ ะรูว้ ่าอาการไมด่ ขี นึ้ กต็ าม

เลยทาใหย้ าลดกรดกลายเป็นตัวบดบังความรุนแรง
และเป็นสาเหตุของอาการกรดไหลยอ้ นท่ีกา้ วไปเรื่อยๆ จาก
ระยะท่ี 1 เป็นระยะท่ี 2 จากระยะท่ี 2 เป็นระยะท่ี 3 ในท่สี ดุ

และอีกประเด็นปัญหาท่ีเก่ียวกับสาเหตุท่ีทาให้การ
รกั ษากรดไหลยอ้ นเป็นไปไดช้ า้ คือ อาการสาคัญบางอย่าง
อาจเกิดขนึ้ ท่ีอวยั วะส่วนอ่ืนของรา่ งกาย ท่ีดไู ม่น่าจะเก่ียวขอ้ ง
กบั ระบบย่อยอาหารแมแ้ ต่นอ้ ย

30

ตวั อย่างเช่น ถา้ อาการเร่ิมแรก คือ ไอเรือ้ รงั หรือตอ้ ง
กระแอมอยู่ตลอดเวลาเพ่ือทาให้คอโล่ง คงไม่มีใครนึกว่า
เก่ียวขอ้ งกับหลอดอาหาร แลว้ อาการไออย่างท่ีว่าก็จะไดร้ บั
การวินิจฉัยจากตวั ผปู้ ่วยเอง (ซ่งึ เป็นการวินิจฉัยแบบผิดๆ) ว่า
เป็นเพราะโรคหอบหืด หรือเพราะการสูบบุหร่ี หรือเพราะโรค
อ่นื ๆ ทงั้ ท่ตี วั ก่อปัญหาท่แี ทจ้ รงิ คอื โรคกรดไหลยอ้ น

การรักษากรดไหลย้อนให้ไดป้ ระสิทธิภาพ คือ การ
รกั ษาตงั้ แต่เน่นิ ๆ ปรบั เปลีย่ นพฤติกรรมตงั้ แต่เน่นิ ๆ เพราะกรด
ไหลยอ้ นระยะแรกๆ รกั ษาไดไ้ มย่ ากเลย

นอกจากสาเหตุดังท่ีกล่าวมาขา้ งตน้ ก็ยังมีสาเหตุท่ี
เกิดจากความผิดปกติของรา่ งกาย ไดแ้ ก่

- ความผิดปกติของการคลายตวั ของหลอดอาหารส่วน
ปลาย

- ความผิดปกติของกล้ามเนื้อหูรูดส่วนปลาย คือ
กลา้ มเนอื้ หรู ูดสว่ นปลายหยอ่ น หรู ูดปิดไมส่ นทิ ซ่งึ อาจ
มาจากอายุท่ีเพ่ิมขึน้ ทาใหก้ ารทางานของกลา้ มเนือ้

31

เสื่อมลง หรือการใชย้ าบางชนิด เช่น ยาลดความดัน
โลหิต ยารักษาโรคหัวใจ ( Nifedipine, diltiazem,
verapamil, propranolol, atenolol) ยาคลายเครียด
หรือยานอนหลับ (Diazepam, chlordiazepoxide,
butabarbital) ซ่ึงอาจมีผลให้กล้ามเนื้อหูรูดหลอด
อาหารหย่อนไดเ้ ชน่ กนั
- การเล่ือนของกระเพาะอาหารส่วนบนเขา้ ไปในหลอด
อาหารจากภาวะกะบงั ลมหย่อน ซ่งึ มกั เจอในผสู้ งู อายุ
ท่กี ลา้ มเนอื้ กะบงั ลมเร่มิ เสื่อม
- ความผิดปกติจากการบีบตัวของหลอดอาหาร เช่น
ผปู้ ่วยโรคผวิ หนงั แขง็ ซง่ึ เป็นโรคแพภ้ มู ติ วั เอง
- การตงั้ ครรภ์ ท่ีเม่ือทารกเติบโตขึน้ จะดันพืน้ ท่ีในช่อง
ทอ้ งใหแ้ คบลง และการเปลี่ยนแปลงของฮอรโ์ มน ทา
ใหก้ รดไหลยอ้ นไดง้ า่ ย
- โรคหอบหืด ครงึ่ หน่ึงของผปู้ ่วยท่ีเป็นหอบหืด มีอาการ
ของกรดไหลยอ้ นรว่ มดว้ ย สาเหตหุ นึ่งน่าจะมาจากยา
ท่ีคนไข้กินเพ่ือรักษาโรคหอบหืด ยาเหล่านี้ทาให้

32

กล้ามเนื้อของหลอดอาหาร และกระเพาะอาหาร
ทางานชา้ ลง อีกสาเหตุหนึ่งท่ีเป็นไปได้ คือ อาการไอ
และหายใจรุนแรงของคนเป็นหอบหืด ซ่ึงทาใหร้ ะบบ
ทางเดินอาหารตอ้ งทางานหนกั ขนึ้ และในทางกลบั กนั
เป็นไปไดเ้ ช่นกันว่า กรดไหลยอ้ นเป็นสาเหตุของโรค
หอบหืด เพราะการท่ีละอองกรดท่ีถกู ดนั ขึน้ ไปท่ีหลอด
อาหาร มีโอกาสท่ีจะเล็ดลอดเข้าไปในปอด ทาให้
หลอดลมเกิดการระคายเคือง และมีอาการไอเรือ้ รัง
ตามมา
- โรคเบาหวาน จากรายงานการสารวจพบวา่ รอ้ ยละ 75
ของผูป้ ่ วยโรคเบาหวาน มีปัญหาเรื่องการบีบตัวของ
หลอดอาหาร หรือการผลักอาหารลงไปตามหลอด
อาหาร การเป็นเบาหวานทาใหเ้ ซลลป์ ระสาทเสียหาย
จนส่งผลให้เกิดช่วงเวลากระเพาะว่างช้าลงสองเท่า
ของคนปกติ คนไขส้ ว่ นใหญ่ไม่ไดม้ ีอาการเช่นนีแ้ ต่แรก
แต่มาเป็นทีหลงั และกลายเป็นกรดไหลยอ้ นในท่สี ดุ

33

- ปัจจัยทางพนั ธุกรรม เช่น ความอว้ น, สมาชิกคนอ่ืนใน
ครอบครัวมีอาการแสบยอดอก หรือเป็นโรคเก่ียวกับ
กระเพาะอาหาร หรือหลอดอาหาร, มีประวตั ิการสบู บหุ ร่ี
, ด่ืมแอลกอฮอลม์ ากกวา่ 7 แกว้ ต่อสปั ดาห์ เป็นตน้

- เล่นกีฬาอย่างหักโหม โดยเฉพาะนักกีฬายกนา้ หนัก
นกั ป่ันจกั รยาน และมีผลการศกึ ษาว่าการว่ิงระยะไกล
ก็เพมิ่ การไหลยอ้ นของกรดเชน่ กนั

- ระบบภมู ิคมุ้ กนั อ่อนแอลง หรือเพราะมีการเจ็บป่วยเรอื้ รงั
รว่ มกบั การทางานหนกั ความเครยี ด และปัจจยั อ่นื ๆ

- สวมใสเ่ สอื้ ผา้ ท่รี ดั ตวั มาก
- การใชเ้ วลาอย่บู นเตียงนอนมากกว่ากิจกรรมอ่ืน เช่น

ผปู้ ่วยในบา้ นพกั คนชรา
- การสูบบุหรี่ เน่ืองจากสารนิโคตินทาให้หูรูดหลอด

อาหารส่วนล่างหย่อนลง และทาให้การบีบตัวของ
กลา้ มเนือ้ หลอดอาหารลดลง และสารพิษจากบุหร่ียงั
เพมิ่ การหล่งั กรดในกระเพาะท่มี ากจนเกินไป

34

35

จากประสบการณข์ องผูเ้ ขียนท่ีไดพ้ บเจอผูป้ ่ วย หาก
กล่าวถึงเม่ือทางานอยู่ในโรงพยาบาล โรคกรดไหลยอ้ นเป็น
โรคท่ีไม่ไดร้ ุนแรงแต่น่าราคาญ จากงานวิจยั ของแพทยเ์ ฉพาะ
ทาง โดยใช้แบบสอบถามจากประชากรจานวน 3,120 คน
พบวา่ เป็นกรดไหลยอ้ นท่รี อ้ ยละ 7.4 เท่านนั้

ผปู้ ่วยสว่ นใหญ่ท่ีมาโรงพยาบาลจะถกู ซกั ประวตั ิ ว่ามี
อาการสาคญั อะไร ซ่งึ อาการสว่ นใหญ่กจ็ ะเป็นอาการ “ทอ้ งอดื
แ ส บ ท้ อ ง ป ว ด ท้ อ ง กิ น ก็ ป ว ด ไ ม่ กิ น ก็ ป ว ด ”
และจานวนผปู้ ่วยท่มี าดว้ ยอาการลกั ษณะนกี้ ไ็ มไ่ ดม้ ากจนเกิน
ท่ีจะรบั ได้ และยาท่ีผปู้ ่ วยไดร้ บั ก็จะเป็นกล่มุ ยาท่ีช่วยบรรเทา
อาการเท่านนั้ และเราก็จะทงิ้ ทา้ ยดว้ ยประโยคเดิมๆ คอื “เลยี่ ง
การทานอาหารรสจัด ของมัน ของทอด ชา กาแฟ หรือ
นา้ อดั ลม ลดการด่ืมเหลา้ และการสบู บหุ รี่ ดว้ ยนะคะ”

แต่หลังจากผู้เขียนไดด้ ูแลคุณพ่อท่ีป่ วยดว้ ยโรคกรด
ไหลย้อนเรือ้ รัง จนอาการดีขึน้ กินอิ่ม นอนหลับ และได้
เผยแพร่ความรู้เรื่องการดูแลกรดไหลย้อนออกไปทางสื่อ

36

ออนไลน์ ตลอด 5 ปีท่ีผ่านมาพบว่า ผปู้ ่ วยท่ีเป็นโรคกรดไหล
ย้อนเรือ้ รัง ร่วมกับโรคกระเพาะอาหาร หรือโรคท่ีเก่ียวกับ
ระบบการย่อย การดูดซึม มีจานวนมากอย่างท่ีไม่เคยพบเจอ
ในโรงพยาบาลมาก่อน และมีแนวโนม้ เพ่ิมขนึ้ ทกุ ๆ วนั และยงั
เป็นภาวะโรคท่ีพ่วงโรคอ่ืนๆ ตามมาดว้ ย โดยเฉพาะโรคทาง
จิตประสาท เช่น โรคแพนิก โรควิตกกงั วล โรคซมึ เศรา้ เป็นตน้

ผู้ป่ วยกรดไหลย้อนส่วนใหญ่ มีอาการเรือ้ รังมานาน
มากกว่า 6 เดือน หลายท่านเป็นมานานหลายสิบปี และมี
อาการเป็นๆ หายๆ

เม่ือมาบอกเล่าอาการก็จะพร่งั พรูอาการความทรมาน
ออกมามากกว่าท่ีผู้เขียนเคยได้รับจากการทางานเป็ น
พยาบาลอย่ใู นโรงพยาบาล ผปู้ ่ วยไม่ไดม้ ีเพียงแค่หน่ึงอาการ
เท่านั้น แต่จะมาเป็ นกลุ่มอาการ และมีปั ญหาเร่ือง
ความเครยี ดรว่ มดว้ ยแทบจะทกุ ราย เชน่

“กินอะไรก็แน่น 2-3 วนั นีก้ ินอะไรก็ไม่ลง ลมในทอ้ งก็
เยอะ เรอดว้ ย แสบท้อง แสบคอ จุกคอ เครียด รู้สึกแน่น

37

หายใจไม่ออก ทรมานไปหมด ยาลดกรดก็กินมานาน อาการก็
ยงั ไมห่ ายเลย”

ห ล า ย ค รั้ ง ท่ี ท า ใ ห้ ห ว น คิ ด ไ ป เ ห มื อ น กั น ว่ า
ประสบการณใ์ นการทางานในโรงพยาบาลท่ีผ่านมาของเรา
หรือการซกั ประวตั ิอาการของโรค เราไดซ้ กั อย่างละเอียด หรือ
ให้คาแนะนาในการดูแลตัวเองท่ีละเอียดเพียงพอสาหรับ
ผู้ป่ วยหรือยัง เพราะจริงๆ อาจไม่ใช่เพราะผู้ป่ วยไม่ยอม
ปรบั เปล่ียน แต่อาจเพราะการปรบั เปลี่ยนนนั้ ก็ไม่ไดแ้ สดงผล
ใหเ้ ขาเหน็ อย่างชดั เจนว่าอาการมนั ดีขนึ้ หรือมนั มรี ายละเอยี ด
เล็กๆ นอ้ ยๆ ท่ีเป็นเร่ืองของปัจเจกบุคคลร่วมดว้ ย ทาใหก้ าร
ปรบั นนั้ ช่างยากเหลือเกิน หลายครงั้ ท่ีเราแนะนาใหผ้ ปู้ ่วยงด
ชา กาแฟ ดว้ ยนะ เราไดใ้ หค้ าแนะนาใหเ้ ขาทราบไหมว่า ชา
หรือกาแฟ มีผลอย่างไรต่อระบบการย่อยอาหาร หรือเราได้
แนะนาต่อไหมว่า ถ้าเราไม่ใหเ้ ขาทานชา หรือกาแฟ แลว้ มี
เครื่องด่ืมอะไรท่ีเขาสามารถด่ืมทดแทนได้ และมีผลดีต่อ
กระเพาะอาหาร หลายครงั้ ท่ีเราแนะนาใหเ้ ขาเลี่ยงผลิตภณั ฑ์

38

จากนมวัว แต่เราก็อาจจะไม่ไดบ้ อกว่าสามารถด่ืมนมขา้ ว
กลอ้ งแทนไดน้ ะคะ หรือทานนมววั ไดใ้ นปรมิ าณครงึ่ แกว้ ก็จะ
ไม่ทาใหท้ อ้ งอืด

อย่างท่ีผูเ้ ขียนไดเ้ กร่ินมาตงั้ แต่ตน้ ว่า เราไม่อาจยอ้ น
อดตี กลบั ไปแกไ้ ขสิ่งท่เี ราทาหรือพดู ได้ แต่เราเลอื กท่จี ะทาใหด้ ี
ท่สี ดุ ณ ปัจจบุ นั ได้

ผูเ้ ขียนเขา้ ใจว่า การบอกใหใ้ ครสักคนเปล่ียนแปลง
พฤติกรรมตนเองเป็นสิ่งท่ีทาไดย้ ากท่ีสดุ โดยเฉพาะหากเป็น
คนในครอบครวั แต่แมจ้ ะยาก ก็ไม่ใช่ว่าจะทาไม่ได้ คุณพ่อ
ของผเู้ ขียนเอง ก็ยงั สามารถปรบั เปล่ียนพฤติกรรมท่ีทามานาน
นบั 60 ปีได้

แล้วทา่ นผูอ้ า่ นล่ะคะ รออะไรอยู่
เรามาปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรมให้มีสุขภาพทดี่ ี

ไปพร้อมกนั นะคะ

39

“หมอคะ...หนูกนิ นา้ มะพรา้ วไดไ้ หมคะ”
“หมอคะ...หนกู ินทเุ รยี นไดไ้ หมคะ”
“หมอคะ...วนั นไี้ มร่ ูว้ า่ เพราะกินอะไร
ทาไมมนั แนน่ ทอ้ งไปหมดเลยคะ่ ”

“หมอคะ...ป้าทรมานมากเลย หลงั กินขา้ วมนั จุกแนน่ ไปหมด
เลย หวิ นะ แตก่ ินอะไรแลว้ มนั แนน่ มนั ไมก่ ลา้ กนิ อะไรเลย”

นี่เป็ นเพยี งประโยคคาถามทมี่ ีถามมาทุกๆ วัน
ซง่ึ มนั บ่งบอกถึงข้อปฏบิ ัติตวั ทคี่ นเป็ นกรดไหลยอ้ น

ไม่รู้และไม่เขา้ ใจ
“ความไมร่ ู้และไม่เขา้ ใจ” เป็ นสาเหตทุ ที่ าให้

หายทรมานจากโรคไดช้ า้

40

41