แนวทางการพัฒนาปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง จังหวัดอุทัยธานี

34
3) การปล่อยปลา

เกษตรกร ร้อยละ 100.00 ปล่อยปลาด้วยตนเอง โดยการลำเลียงลูกพันธุ์ปลามาจาก
แหล่งจำหน่ายหรือแหล่งที่ได้รับลูกพันธุ์ปลา นิยมใช้ถุงพลาสติกใส่น้ำและอัดออกซิเจน เมื่อมาถึงยัง
จุดเพาะเล้ียงเกษตรกรจะนำถุงทบี่ รรจุพันธ์ุปลาลอยน้ำในกระชังที่ต้องการปล่อยประมาณ 15 นาทีเพ่ือให้ปลา
ปรับสภาพกับส่ิงแวดลอ้ มในแม่นำ้ กอ่ นแกะถุงลูกพันธป์ุ ลาเพอ่ื ปล่อยลกู ปลาลงในกระชงั อนุบาล

4) การดแู ลรกั ษา
(1) การให้อาหารและดูแลรักษา เกษตรกรร้อยละ 100.00 ให้อาหารและดูแลรักษาด้วย

ตนเอง ใช้แรงงานเฉลยี่ 1.00 คน ใช้เวลาในการให้อาหารรวมถงึ ดแู ลรักษาปลาแรดในกระชงั เฉลย่ี 30 นาท/ี วัน
เมื่อเกษตรกรปล่อยพันธุ์ลูกปลาลงในกระชังอนุบาลแล้ว จะดูแลโดยให้อาหาร สำหรับปลาขนาดเล็กหรือช่วง
การอนุบาล ใช้อาหารปลาสำเร็จรูปขนาดเล็ก (เบอร์ 0) หรือไรแดง แพลงตอน ใช้ระยะเวลาการเลี้ยง
2-3 เดือน เมื่อปลาเจริญเติบโตได้ขนาดใหญ่กว่าตาอวนกระชัง เกษตรกรจะขนถ่ายปลาจากกระชังอนุบาล
ลงในกระชังหลัก และเปลี่ยนชนิดอาหารตามขนาดปลาที่เจริญเติบโต โดยเปลี่ยนเป็นอาหารปลาสำเร็จรูป
ขนาดกลาง (เบอร์ 2) ในช่วงนี้เกษตรกรจะให้อาหารปลาสำเร็จรูปอย่างเดียว ซึ่งใช้ระยะเวลาการเลี้ยง
2-3 เดือน หลังจากนั้นจะมีการให้อาหารประเภทพืชผัก ลักษณะการให้อาหารสลับวันระหว่างอาหารปลา
สำเร็จรูปกับอาหารประเภทพืชผัก อาทิ ผักบุ้ง ผักตบชวา จอกแหน เศษผักที่เหลือจากแม่ค้าในตลาด หรือ
เกษตรกรบางรายจะให้อาหารสำเร็จรูปทุกวันและเสริมด้วยพืชผักเป็นครั้งคราว จากการศึกษาการเลี้ยงปลา
แรดในลุ่มน้ำสะแกกรังจะมีปัญหาเป็นโรคในช่วงฤดูหนาวที่มีอากาศเย็น และมีปัญหาในช่วงระดับน้ำในแม่น้ำ
สะแกกรังลดลงหรือเปลี่ยนแปลงระดับน้ำอย่างรวดเร็วซึ่งกระทบกับเกษตรกรผู้เลี้ยงปลากระชังในลุ่มแม่น้ำ
สะแกกรัง โดยส่วนใหญ่มกั เกิดกบั ผูเ้ ลี้ยงท่ีอยู่ช่วงตอนต้นของลุ่มน้ำ ซึ่งเปน็ น้ำเสยี จากชมุ ชน เกษตรกรบรรเทา
ความเสียหายโดยใช้เครื่องตีน้ำ หรือเครื่องเติมออกซิเจนเพื่อเพิ่มปริมาณออกซิเจนให้กับน้ำ หากพบว่าปลา
มีอาการเป็นโรค จะใช้ยาปฏิชีวนะคลุกเคล้าผสมในอาหารสำเรจ็ รูปให้พร้อมกับอาหาร หรือ ใช้ด่างทับทิมผสม
ในน้ำเพ่ือฆ่าเชอื้ โรคที่เกลด็ ปลาในกรณที ่ีปลาเป็นแผล

(2) การทำความสะอาดกระชัง เกษตรกรร้อยละ 91.30 ทำความสะอาดกระชังด้วยตนเอง
ร้อยละ 8.70 จา้ งแรงงาน เฉล่ีย 1.08 คน อตั ราค่าจา้ งเฉลี่ย 400 บาท/คน/วัน เมือ่ ทำการจบั ปลาในกระชังข้ึน
จนหมดแล้ว จะทำความสะอาดกระชังโดยนำอวนขึ้นมาทำความสะอาดด้วยเครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงให้ตะไคร่
และสิ่งสกปรกหลุดออกจากเนื้ออวน ในส่วนของโครงกระชังใชแ้ ปรงซักผ้าขัดถตู ะไคร่น้ำและสิ่งสกปรกที่เกาะ
ติดตามโครงกระชังให้หลุดออก จากนั้นผึ่งผ้าอวนให้แห้งด้วยความร้อนจากแสงธรรมชาติ ใช้ระยะเวลาเ ฉล่ีย
1-2 วัน กอ่ นท่ีจะนำไปเพาะเลยี้ งสัตวน์ ้ำในรุน่ ถดั ไป

35

ตารางท่ี 3.12 แสดงกิจกรรมการดูแลรักษาของเกษตรกรในการเลย้ี งปลาแรดล่มุ น้ำสะแกกรังอทุ ัยธานี ปี2562

รายการ จำนวน (N=46) ร้อยละ

1. การเตรยี มกระชัง*

- เตรยี มกระชงั ดว้ ยตนเอง 38 82.61

- จ้างแรงงาน 8 17.39

จ้างแรงงาน เฉลีย่ (คน) 1.88

อัตราค่าจา้ ง เฉลย่ี (บาท/คน/วัน) 275

- ไม่มกี ารตรวจคุณภาพน้ำ 21 45.65

2. การตรวจคณุ ภาพ/ปรบั สภาพน้ำ

- ตรวจและปรับคุณภาพน้ำ 25 54.35

- ไมม่ ีการตรวจคุณภาพน้ำ 21 45.65

3. การปลอ่ ยปลา

- ปลอ่ ยดว้ ยตนเอง 46 100.00

4. การดูแลรกั ษา

- ดูแลดว้ ยตนเอง 46 100.00

. แรงงาน เฉลยี่ (คน) 1.00

5. การทำความสะอาดกระชัง

- ทำความสะอาดกระชงั ดว้ ยตนเอง 42 91.30

- จา้ งแรงงาน 4 8.70

จา้ งแรงงาน เฉลีย่ (คน) 1.08

อตั ราค่าจา้ ง เฉล่ยี (บาท/คน/วนั ) 400

ทมี่ า: จากการสำรวจ

3.2.10 กิจกรรมการจดั เก็บ รวบรวมผลผลิต และการจัดจำหนา่ ยปลาแรด
การจดั เก็บ รวบรวมผลผลิตปลาแรด และการจดั จำหนา่ ย อธบิ ายตารางท่ี 3.13 ไดด้ งั น้ี
1) การจับและการคัดแยกขนาดปลา เกษตรกรร้อยละ 60.87 จับและคัดแยกขนาดปลา

ด้วยตนเอง ร้อยละ 13.04 เกษตรกรใช้แรงงานของตนเองจำนวน 1 คน และจ้างแรงงานช่วยจับและคัดแยก
ขนาด เฉลี่ย 1 คน อัตราค่าจ้างเฉล่ยี 300 บาท/วัน/คน และรอ้ ยละ 36.96 พอ่ คา้ รับซอื้ เปน็ ผูร้ บั ผดิ ชอบค่าจ้าง
แรงงานในการจับและคัดแยกขนาด เวลาเฉล่ียในการคัดแยกปลาในกระชัง เฉลยี่ 2 ชวั่ โมง/กระชงั การจับและ
คัดแยกขนาดปลา ในรายพ่อค้าที่มีเรือบรรทุกจะนำเรือมาเทียบกับกระชังปลา ใช้แรงงานคนในการจับและ
คัดแยกขนาดปลา ปลาที่ได้ขนาดรับซือ้ (0.7-1.2 กิโลกรัม/ตัว) จะถูกแยกไปใส่ในเรือบรรทุกของพ่อค้า ในราย
พ่อค้าที่ใช้รถกระบะบรรทุกจะนำรถมาจอดเทียบตลิ่งกระชังปลา โดยส่วนมากเกษตรกรเจ้าของกระชัง
และลูกจ้างของพ่อคา้ จะเป็นคนจับและคัดแยกขนาดปลาใสต่ ะกรา้ จากนั้นลำเลียงตะกรา้ ใส่ปลามาทางเรอื ขน้ึ
ไปยังท่าเพื่อขนส่งขึ้นท้ายกระบะบรรทุกและลำเลียงไปยังกระชัง/บ่อพักของพ่อค้าผู้รวบรวม ด้านเกษตรกร

36
ที่นำผลผลิตไปจำหน่ายด้วยตนเองที่ตลาดสดหรือตลาดนัด มีพฤติกรรมจับปลาคราวละไม่มากประมาณ
10-20 กโิ ลกรัม แคเ่ พียงพอต่อปริมาณจำหนา่ ยตอ่ วัน

2) ด้านสถานที่จัดเก็บผลผลิต เกษตรกรทั้งหมดไม่มีสถานที่จัดเก็บผลผลิต โดยเกษตรกร
จะเลี้ยงปลาในกระชังไว้จนกว่าจะมีพ่อค้ามาจับ แม้ว่าปลาจะได้ขนาดเพื่อจำหน่ายแล้วแต่ยังไม่มีผู้รับซ้ือ
ก็จะยังคงเลี้ยงปลาไว้ในกระชังต่อไป เมื่อมีพ่อค้ารับซื้อผลผลิต พ่อค้าจะนำลูกจ้างมาจับปลาจากกระชังแล้ว
ขนไปไวท้ ่ีกระชงั ของพอ่ คา้ เพื่อเตรียมตัดแตง่ สง่ ลูกค้าตามคำส่ังซื้อต่อไป

3) ลกั ษณะการจำหนา่ ยผลผลติ ปลาสด
(1) กำลังการผลติ เฉลีย่ 634.17 กิโลกรัม/กระชงั ราคาเฉล่ยี 85.12 บาท/กิโลกรมั
(2) ผลผลิตปลาสดของเกษตรกร ร้อยละ 100 ไม่มีบรรจุภัณฑ์ โดยผลผลิต ร้อยละ 94.28

จำหน่ายใหพ้ อ่ คา้ รวบรวมเป็นปลาสดมีชีวิตซง่ึ บรรจใุ สเ่ ขง่ ตะกรา้ หรือถังใสน่ ้ำพร้อมเครอื่ งเตมิ อากาศข้ึนอยู่กับ
ระยะทางขนส่ง รอ้ ยละ 3.16 เกษตรกรจำหน่ายผลผลิตด้วยตนเองจะนำผลผลิตปลาสดไปท่ีตลาดสดหรือตลาดนัด
และทำการชำแหละตัดแต่งพร้อมประกอบอาหารเมื่อมีการเลือกซื้อจากลูกค้าโดยบรรจุใส่ถุงพลาสติกหูหิ้ว
เหมือนปลาสดโดยทั่วไป และผลผลิตที่เหลือร้อยละ 2.56 นำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์โดยเกษตรกรและกลุ่ม
เกษตรกร การจำหน่ายผลผลิตปลาสดทั้งหมดไม่มีการใช้ตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์เพื่อเพิ่มมูลค่า
สนิ ค้า

4) การขนสง่ ผลผลิต ผลผลติ ร้อยละ 97.83 พ่อค้ารบั ซอื้ รับภาระขนสง่ เอง ประเภทพาหนะที่ใช้
ขนส่ง ได้แก่ เรือบรรทุก หรือรถกระบะบรรทุก ปริมาณการจับ 120 – 150 กิโลกรัมต่อเที่ยว โดยจำนวนการ
รวบรวมขึ้นอยู่กับคำสั่งซื้อจากร้านอาหารและโต๊ะจีน และร้อยละ 2.17 เกษตรกรขนส่งผลิตส่งให้พ่อค้า
รวบรวมโดยเรอื พาย ระยะทางประมาณ 500 เมตร

5) การแปรรูปสินค้า เกษตรกรมีการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารจากปลาแรดด้วยตนเอง อาทิ
ปลาร้าด่วน ข้าวเกรียบ น้ำพรกิ ปลาสวรรค์ และปลาหยอง มคี า่ ใชจ้ ่ายในการแปรรปู 115 บาท/กโิ ลกรัม ราคา
จำหน่ายผลผลิตที่แปรรูปแล้วเฉลี่ย 500 บาท/กิโลกรัม โดยมากผลิตภัณฑ์จะอยู่ในบรรจุภัณฑ์ ถุงซิปล็อค
พลาสติก และกระปุกน้ำพริก ราคาผลิตภัณฑ์แปรรูป 50 บาท/ 100 กรัม ไม่มีสถานที่จัดเก็บ เนื่องจากจะทำ
การแปรรูปเม่ือมีงาน Road Show เมื่อแปรรปู แลว้ จัดเก็บเตรยี มนำไปขายในบริเวณบ้าน โดยเกษตรกรยังไม่มี
การใชต้ ราหรอื แบรนด์สินค้าแสดงชื่อกลุ่มโดยตรง แตจ่ ะมกี ารระบุท่ีอยู่ผูผ้ ลิต และ เบอรโ์ ทรศัพท์สำหรับลูกค้า
ติดต่อเม่อื ตอ้ งการสัง่ ซ้ือ

37

ตารางที่ 3.13 แสดงกจิ กรรมการจดั เกบ็ รวบรวมผลผลิต และการจดั จำหนา่ ยปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรงั อุทยั ธานี ปี 2562

รายการ จำนวน (N=46) รอ้ ยละ

1. การจบั และการคัดแยกขนาดปลา*

- จับและคดั แยกขนาดปลาด้วยตนเอง 28 60.87

- จบั และคดั แยกขนาดปลาดว้ ยตนเอง 6 13.04

และจา้ งแรงงาน

- พอ่ คา้ รบั ซอื้ เป็นผ้รู บั ผดิ ชอบคา่ จา้ งแรงงานใน 17 36.96

การจบั และคดั แยก

จา้ งแรงงานจบั และการคัดแยกขนาดปลา เฉล่ยี (คน) 1

2. การจำหนา่ ยผลผลิตปลาสด (กโิ ลกรมั )

พ่อคา้ รวบรวม (กิโลกรมั ) 27,503 94.28

เกษตรกรจำหนา่ ยดว้ ยตนเองทตี่ ลาดสด/ตลาดนดั (กโิ ลกรัม) 922 3.16

แปรรปู (กิโลกรมั ) 747 2.56

กำลงั การผลติ เฉลี่ย (กิโลกรมั /กระชัง) 634.17

ราคาปลาสด เฉลี่ย (บาท/กโิ ลกรัม) 85.12

3. การขนสง่ ผลผลติ

- พ่อค้ารวบรวมรบั ผิดชอบเอง 45 97.83

- เกษตรกรขนส่งผลผลติ ใหพ้ ่อค้ารวบรวม 1 2.17

4. การแปรรปู สินค้า

คา่ ใช้จ่ายในการแปรรูป เฉล่ีย (บาท/กิโลกรมั ) 115

ราคาจำหน่ายผลผลติ ท่ีแปรรปู แล้วเฉล่ีย (บาท/กิโลกรมั ) 500

หมายเหตุ: * เลือกตอบได้มากกว่า 1 ขอ้

ท่ีมา: จากการสำรวจ

6) การจำหน่ายผลผลติ

การจำหน่ายผลผลติ ของเกษตรกร อธบิ ายตารางท่ี 3.14 ไดด้ งั นี้

(1) แหล่งจำหน่ายผลผลิต ผลผลิตปลาสดมีชีวิตร้อยละ 94.28 เกษตรกรจำหน่ายให้พ่อค้า

รวบรวม ร้อยละ 3.16 จำหน่ายด้วยตนเองที่ตลาดสดและตลาดนัด ร้อยละ 2.28 กลุ่มเกษตรกรรวบรวมและ

แปรรปู ผลติ ภณั ฑ์ และรอ้ ยละ 0.28 เกษตรกรนำไปแปรรปู เป็นผลิตภัณฑ์

(2) แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์แปรรูป เป็นการจำหน่ายผ่านงาน Road Show ผ่านช่องทาง

Facebook Fan Page และโทรศัพท์ โดยลกู คา้ ทเ่ี คยซื้อไปแล้วชอบในรสชาติ กลบั มาซ้อื ซำ้ อกี

(3) เกษตรกรไม่มีส่วนในการกำหนดราคาจำหน่ายปลาแรดมีชีวิต เนื่องจาก พ่อค้ารับซ้ือ

น้อยราย เกษตรกรเน้นการจำหน่ายปลาสดมชี ีวิตคราวละปริมาณมาก มปี ลาอืน่ ท่ีทดแทนกันได้ อาทิ ปลาแรด

ที่เลี้ยงโดยวิธีอื่น (เลี้ยงในบ่อดิน หรือจับจากธรรมชาติ) ปลาสายพันธุ์อื่นที่คนนิยมรับประทาน ได้แก่ ปลานิล

ปลาทับทมิ เปน็ ตน้ ทั้งราคาจำหนา่ ยต้องเป็นไปตามกลไกการตลาดจึงไม่มอี ำนาจตอ่ รองกับพ่อคา้ คนกลาง

38
(4) ด้านความเพียงพอของผลผลิต ผลผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี มีปริมาณ
เพยี งพอตอ่ ความตอ้ งการของลูกคา้
(5) มีการประชาสัมพันธ์ โดยหน่วยงานราชการ ได้แก่ สำนักงานพาณิชย์จังหวัด
โดยพาเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงและแปรรูปผลผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ไปจำหน่ายสินค้าตามงาน
Road Show ต่าง ๆ ที่กระทรวงพาณิชย์จัด สำนักงานประมงจังหวัดส่งเสริมให้กลุ่มเกษตรกรแปรรูปสินค้า
และหาตลาดสินค้าท้งั ปลาแรดมีชวี ติ และผลิตภณั ฑ์ปลาแรดไปวางจำหนา่ ยตามทีต่ า่ ง ๆ เพือ่ ทดลองตลาด
(6) การรับประกันคุณภาพสนิ ค้า ยังไม่มีการรับประกันสินค้าเน่ืองจากเป็นการจำหน่ายเป็น
วัตถุดิบ (ปลาแรดมีชีวิต) เป็นหลัก ในด้านผลิตภัณฑ์แปรรูปยังไม่เคยพบกรณีสินค้าเสียหาย จากการสำรวจ
เกษตรกรยินดีเปล่ียนสนิ คา้ ให้ลกู คา้ หากพบว่าไดส้ นิ ค้าคุณภาพไมด่ ีไป

ตารางท่ี 3.14 แหล่งจำหน่ายผลผลิตของเกษตรกร จำนวน (กิโลกรัม) ร้อยละ
รายการ
27,503 94.28
แหลง่ จำหนา่ ยผลผลติ ผลผลิตปลาสดมชี วี ติ 922 3.16
- พอ่ คา้ รวบรวม 665 2.28
- จำหนา่ ยดว้ ยตนเองทต่ี ลาดนัด/ตลาดสด 82 0.28
- กลมุ่ เกษตรกรรวบรวมเพ่ือแปรรูป
- แปรรูปด้วยตนเอง

ที่มา: จากการสำรวจ

39
บทท่ี 4
ผลการวจิ ยั

การศึกษาแนวทางการพัฒนาปลาแรดลุ่มแม่น้ำสะแกกรังอุทัยธานี ที่ได้รับการรับรองสิ่งบ่งชี้ทาง
ภมู ศิ าสตร์ รวบรวมข้อมลู จากการสมั ภาษณเ์ กษตรกร ผูป้ ระกอบการ และหนว่ ยงานท่เี กี่ยวข้องนำมาวิเคราะห์
อธิบายถงึ ห่วงโซ่อปุ ทานและห่วงโซ่คุณค่า และแนวทางการพัฒนาปลาแรดลุ่มแม่น้ำสะแกกรังอุทยั ธานี ที่ได้รับ
การรับรองส่งิ บง่ ช้ที างภมู ิศาสตร์ สรปุ ได้ดงั น้ี

4.1 โซ่อุปทานและหว่ งโซค่ ณุ คา่ ปลาแรดลมุ่ แมน่ ้ำสะแกกรังอุทยั ธานี

4.1.1 โซอ่ ุปทานปลาแรดลมุ่ แม่น้ำสะแกกรังอทุ ัยธานี
โซ่อุปทานปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ประกอบด้วย ส่วนต้นน้ำ ได้แก่ เกษตรกรเป็นผู้

จัดหาปัจจัยการผลิตเพื่อผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีและจำหน่ายให้กับพ่อค้ารวบรวมในพื้นที่ และ
ผลผลิตบางสว่ นแปรรูปเปน็ ผลิตภัณฑ์โดยเกษตรกร หรือกลุ่มเกษตรกร ซึ่งเป็นส่วนกลางน้ำ ทำหน้าที่รวบรวม
แปรรูป และจำหน่ายตอ่ ไปยังส่วนปลายน้ำ โดยปลาสดท่ีจำหนา่ ยเป็นวตั ถดุ ิบจำหนา่ ยให้แก่ ร้านอาหาร โตะ๊ จีน
ตลาดสด หรือตลาดนัด และปลาแรดที่แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์แล้วจำหน่ายผ่านงาน Road Show Facebook
Fan Page หรอื รบั คำสัง่ ซ้อื ทางโทรศัพท์ มีรายละเอยี ดดงั น้ี

1) เกษตรกร เป็นผู้เกี่ยวข้องในส่วนต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ โดยในส่วนต้นน้ำเกษตรกร
ทำหน้าที่ผลิตและขายปลาแรดขนาด 0.7-1.2 กิโลกรัม/ตัว ผลผลิตร้อยละ 94.28 ส่งขายให้พ่อค้ารวบรวม
ร้อยละ 2.56 แปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ อาทิ ข้าวเกรียบ ปลาสวรรค์ ปลาหยอง โดยตัวเกษตรกร/กลุ่มเกษตรกร
และร้อยละ 3.16 เกษตรกรจำหนา่ ยด้วยตนเองท่ีตลาดสดหรือตลาดนดั

2) พ่อค้ารวบรวม เป็นผู้เกี่ยวข้องในส่วนต้นน้ำและกลางน้ำ โดยรวบรวมผลผลิตปลาสดมีชีวิต
จากเกษตรกรซึ่งเป็นส่วนต้นน้ำและจำหน่ายต่อไปยังส่วนปลายน้ำ โดยผลผลิตร้อยละ 93.32 จำหน่ายให้
ร้านอาหารหรือโตะ๊ จีน โดยพ่อค้าผู้รวบรวมจะมีการชำแหละหรือตัดแต่งปลาตามรายการอาหารของผู้ซือ้ เชน่
ปลาเผาจะชำแหละเคร่ืองในปลาออกเพียงอย่างเดียว ส่วนรายการทอด ต้ม น่ึง ผัด มกี ารขอดเกล็ดปลา ตัดหัว
ครีบ หาง หรือหั่นขนาดชิ้น ตามความต้องการของลูกค้าให้ด้วย เป็นต้น และร้อยละ 0.96 จำหน่ายปลาสด
มีชวี ิตใหแ้ ม่คา้ จำหนา่ ยปลาในตลาดสด หรอื ตลาดนัด

3) กลมุ่ เกษตรกร เปน็ ผู้เกย่ี วข้องในสว่ นต้นน้ำ กลางนำ้ และปลายนำ้ ทำหน้าท่ีรวบรวมผลผลิต
ปลาสดมีชีวิตจากสมาชิกกลุ่มนำมาแปรรูปผลิตภัณฑ์จากปลาแรด อาทิ ปลาร้าด่วน ข้าวเกรียบ แหนม ปลา
สวรรค์ ปลาทอดสมุนไพร จำหน่ายโดยการออกงาน Road Show จำหน่ายทาง Facebook Fan Page และ
รับคำสั่งซื้อทางโทรศัพท์ซึ่งเป็นส่วนปลายน้ำ ในการจำหน่ายผลิตภัณฑ์แปรรูปนี้ไม่มีการใช้ตราสัญลักษณ์
สง่ิ บ่งชท้ี างภูมิศาสตร์เพอื่ เพิม่ มลู ค่าในการจำหน่าย

40
4) ร้านอาหาร และโต๊ะจีน เป็นผู้เกี่ยวข้องในส่วนปลายน้ำ คิดเป็นร้อยละ 93.32 ของผลผลิต
โดยรบั ซื้อปลาสดท่ีทำการตัดแต่งตามคำส่งั ซื้อจากพ่อค้ารวบรวม เพ่ือเป็นวตั ถดุ บิ ประกอบอาหาร จำหนา่ ยเป็น
อาหารปรุงสำเรจ็ ณ สถานที่จำหน่าย
5) แม่ค้าตลาดสดหรือตลาดนัด คิดเป็นร้อยละ 0.96 ของผลผลิตทั้งหมด เป็นการขายปลาสด
ให้ลูกค้าโดยตรง โดยลูกคา้ ซอ้ื เพื่อนำไปประกอบอาหาร ผจู้ ำหนา่ ยจะทำการชำแหละ ตดั แต่งตามคำส่ังซื้อของ
ลูกค้าเมือ่ ตกลงทำการซอ้ื ขาย

โซอ่ ปุ ทานต้นนำ้ โซ่อุปทานกลางน้ำ โซอ่ ปุ ทานปลายนำ้

(กอ่ นการเพาะเลยี้ งถงึ เกบ็ ผลผลติ ) (รวบรวมถึงการแปรรูป) (จดั จำหน่ายและการตลาด)

100.00% 94.28% พ่อคา้ 93.32%
รวบรวม
เกษตรกร รา้ นอาหาร/
2.28% กลุม่ เกษตรกร โตะ๊ จีน
เกษตรกร 2.28%
3.16% แม่คา้ ตลาดสด/ต0ล.9าด6น%ัด ตลาดสด/
0.28% ตลาดนดั
ขายด้วยตนเอง

แปรรปู 2.56% ROAD SHOW/
FACEBOOK FAN PAGE/
โทรศัพท์

ท่มี า: จากการสำรวจ

ภาพท่ี 4.1 แผนภาพโซอ่ ุปทานปลาแรดล่มุ แมน่ ำ้ สะแกกรงั อทุ ัยธานี

4.1.2 หว่ งโซค่ ุณค่าปลาแรดลุ่มแม่น้ำสะแกกรังอุทัยธานี
1) กจิ กรรมหลกั
(1) โลจิสติกส์ขาเข้า (Inbound Logistic) เป็นกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการเลือกสรร

การรับ การเกบ็ ปจั จยั การผลิตตา่ ง ๆ ท่ใี ชใ้ นการผลิตรวมถึง การขนส่ง การจัดหา การเก็บรักษาปัจจัยการผลิต
ทุกชนิดในกระบวนการน้ีปจั จยั การผลิต ไดแ้ ก่ พันธ์ปุ ลาแรด อาหารและยารักษาโรค

(ก) พันธุ์ปลาแรด เกษตรกรเลือกซื้อพันธุ์ปลาจากศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยง
สัตว์น้ำจืดอุทัยธานีเป็นหลัก และบางส่วนได้รับการสนับสนุนพันธุ์ปลาแรดจากหน่วยงานราชการ (สำนักงาน
จงั หวดั อุทัยธานี, สำนักงานประมงจังหวัดอุทยั ธานี)

(ข) อาหารและยารักษาโรค อาหารที่ใช้เลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี มีทั้ง
อาหารปลาสำเรจ็ รปู และอาหารจำพวกพชื ผักและผลไม้ต่างๆ และมกี ารใชอ้ าหารเสรมิ และยารักษาโรคในกรณี
ทพ่ี บวา่ ปลาปว่ ยจากอาการตา่ ง ๆ โดยเกษตรกรซ้อื อาหารปลาสำเรจ็ รูป อาหารเสริม และยารักษาโรคจากร้าน
ขายอาหารสตั ว์ในพน้ื ท่ี ในขณะทอ่ี าหารประเภทพืชผกั เกษตรกรจัดหาโดย เก็บจากธรรมชาติ อาทิ ผักบุ้ง จอก
แหน ผักตบชวา ผักกระเฉด มะละกอ เมื่อไดม้ าจะนำไปใสใ่ นกระชังเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารเลย้ี งปลา

41
(2) การปฏิบัติการ (Operation) เป็นขั้นตอนการดูแลเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรงั
อุทยั ธานี ในกระชัง และการแปรรปู ผลิตภณั ฑ์จากปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอทุ ยั ธานี

(ก) เกษตรกรดูแลเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ในกระชัง ในลุ่มน้ำ
สะแกกรัง ระยะเวลาการเลี้ยง 1.5-3 ปี ขึ้นอยู่กับอาหารที่ใช้เลีย้ งปลา เพื่อให้ได้ขนาด 800-1,200 กรัมต่อตวั
มีเน้อื สมั ผสั แน่น รสชาตหิ วาน ไมม่ ีกลน่ิ สาบโคลน แตกต่างจากปลาแรดทเี่ ล้ียงในบ่อดิน

(ข) การแปรรูปผลิตภณั ฑ์ของเกษตรกร เกษตรกรมีการแปรรปู ผลิตภณั ฑจ์ ากปลาแรด
ด้วยตนเองเพื่อเพิ่มมูลค่า และอายุการเก็บรักษาได้นานขึ้นอาทิ ปลาร้าด่วน ข้าวเกรียบ น้ำพริก ปลาสวรรค์
และปลาหยอง โดยผลติ ภัณฑจ์ ะอยใู่ นบรรจภุ ัณฑ์ ถงุ ซปิ ล็อคพลาสติก และกระปกุ นำ้ พริก ราคาผลิตภัณฑ์แปร
รูป 50 บาท/ 100 กรมั

(3) โลจิสติกส์ขาออก (Outbound Logistic) เกี่ยวกับการจับและคัดแยกขนาดปลาเพ่ือ
จำหน่าย ในรายพ่อค้ารวบรวมทมี่ ีลูกจ้างจับและคัดแยกขนาดปลามาดว้ ยพ่อคา้ รวบรวมจะรับผดิ ชอบค่าใช้จ่าย
แรงงานในส่วนนี้ ในรายพ่อค้ารวบรวมที่ไม่มีลูกจ้างเกษตรกรจะจัดหาแรงงานในพื้นที่โดยมากจะเป็นลักษณะ
ถือแรง การจบั และการคดั แยกขนาดปลา ในรายพ่อคา้ ทม่ี ีเรือบรรทกุ ปลาจะนำเรือบรรทุกเทียบกบั กระชังเล้ียง
ปลา ปลาที่ได้ขนาดรับซื้อ (0.7-1.2 กิโลกรัม/ตัว) จะถูกแยกไปใส่ในเรือบรรทกุ ของพ่อค้า ในรายพ่อค้าที่ใชร้ ถ
กระบะบรรทุกจะนำรถมาจอดเทียบตลิ่งกระชังปลา จากนั้นลำเลียงตะกร้าใส่ปลามาทางเรือขึ้นไปยังท่าเพื่อ
ขนส่งขึ้นท้ายกระบะบรรทุกและลำเลียงไปยังกระชัง/บ่อพักของพ่อค้าผู้รวบรวม ส่วนเกษตรกรที่นำผลผลิตไป
จำหน่ายด้วยตนเองที่ตลาดสดหรือตลาดนัด มีพฤติกรรมจับปลาคราวละไม่มากประมาณ 10-20 กิโลกรัม แค่
เพียงพอตอ่ ปริมาณจำหนา่ ยตอ่ วัน

(4) การตลาดและการจำหน่าย (Marketing and Sales) กิจกรรมทเี่ กย่ี วกบั การชักจูงให้
ลกู ค้าซือ้ สินค้าและบรกิ าร การโฆษณา ชอ่ งทางการจัดจำหนา่ ย ประชาสัมพันธ์ ของเกษตรกรในปลาแรดลุ่มน้ำ
สะแกกรังอทุ ัยธานี จำแนกเปน็ 2 ลักษณะ ได้แก่ ปลาสดมีชวี ิต และผลิตภัณฑ์แปรรูป

(ก) ปลาสดมชี วี ิต เกษตรกรจำหน่ายให้กบั พ่อคา้ รวบรวมเป็นหลัก ราคา 70-80 บาท/
กิโลกรัมขึ้นอยู่กับปริมาณผลผลิตที่ออกสู่ตลาดในช่วงนั้น เกษตรกรไม่มีส่วนในการกำหนดราคาจำหน่ายปลา
แรดมีชีวิต เนื่องจากมีพ่อค้ารับซื้อน้อยราย เกษตรกรพึ่งพาการจำหน่ายปริมาณมาก มีปลาอื่นที่ทดแทนกันได้
ราคาจำหน่ายต้องเป็นไปตามกลไกการตลาดจงึ ไม่มีอำนาจต่อรองกับพ่อค้าคนกลาง และบางส่วนปริมาณเพียง
เล็กน้อยเกษตรกรจำหน่ายด้วยตนเองท่ีตลาดสดและตลาดนัด เนื่องจากได้รับราคาที่สูงกว่าขายส่งให้พ่อค้าคน
กลาง ประมาณ 10-20 บาท/กิโลกรมั โดยมีบรกิ ารชำแหละ ตัดแตง่ ใหต้ ามคำสง่ั ซอ้ื ของลกู ค้า

(ข) แหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์แปรรูป เป็นการจำหน่ายผ่านงาน Road Show ผ่าน
ช่องทาง ทาง Facebook Fan Page และทางโทรศัพท์ โดยลูกค้าที่เคยซื้อไปแล้วชอบในรสชาติ กลับมาซื้อซ้ำ
อกี

(ค) การประชาสัมพันธ์ โดยหน่วยงานราชการ ได้แก่ สำนักงานพาณิชย์จังหวัด มีการ
พาเกษตรกรผเู้ พาะเลย้ี งและแปรรูปผลผลติ ปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรัง อทุ ยั ธานี ไปจำหน่ายสินคา้ ตามงาน Road

42
Show ต่าง ๆ ที่กระทรวงพาณิชย์จัด สำนักงานประมงจังหวัดส่งเสริมให้กลุ่มเกษตรกรแปรรูปสินค้า และหา
ตลาดสนิ ค้าทัง้ ปลาแรดมชี ีวิต และผลติ ภณั ฑ์ปลาแรดไปวางจำหนา่ ยตามท่ีตา่ ง ๆ เพอ่ื ทดลองตลาด

(5) การบริการ (Services) เกษตรกรที่นำผลผลิตไปจำหน่ายด้วยตนเองที่ตลาดสดหรือ
ตลาดนดั มบี ริการชำแหละปลาตามความต้องการของลูกค้า

2) กจิ กรรมสนบั สนุน
(1) การจัดหา/จัดซื้อ (Procurement)
(ก) การจัดหาอาหารปลาสำเร็จรูป และอาหารประเภทพืชผักของเกษตรกร พิจารณา

จากคุณภาพและราคาเป็นลำดับแรก โดยเลือกแบรนด์สินค้าท่ีเคยใช้แล้วได้อัตราการแลกเนื้อปลาดี ในราคาที่
เหมาะสม โดยกลุ่มผู้เลี้ยงสัตว์น้ำตำบลท่าซุง มีการรวมกลุ่มเพื่อซื้ออาหารในปริมาณมาก เพื่อสร้างอำนาจ
ต่อรองราคากับผู้ประกอบการอาหารปลาสำเร็จรูปเพื่อให้ได้ราคาที่ต่ำกว่าท้องตลาด ในด้านการจัดหาพืชผัก
เกษตรกรจะเกบ็ จากพืชผักที่เจรญิ เตบิ โตเองตามธรรมชาติเป็นหลัก และใชเ้ ศษผักทเี่ หลอื ท้ิงจากตลาดเพื่อเล้ียง
ปลาแรดในกระชงั

(ข) หลักเกณฑ์ในการจัดหา จัดซื้อเครือ่ งจักร และอุปกรณ์ต่าง ๆ ของเกษตรกร ในด้าน
การจัดหาวัสดุอุปกรณ์สร้าง/ ซ่อมแซมกระชัง อาทิ ผ้าอวน ตาข่ายกันนก เหล็กแป๊บ ทุ่นลอย เกษตรกรจะ
พิจารณาด้านคุณภาพเป็นหลัก โดยให้ความเห็นว่าราคาแพงกว่าไม่มากแต่อายุการใช้งานนานกว่า โดยการ
จดั ซือ้ หาวสั ดอุ ุปกรณ์จากรา้ นวัสดุใกลบ้ ้านเป็นหลกั

(2) การพฒั นาเทคโนโลยี (Technology Development)
มีการอบรมเพิ่มพูนความรู้ดา้ นเทคโนโลยีของเกษตรกร โดยมีหน่วยงานราชการ ได้แก่

สภาเกษตรกรจังหวัดอุทัยธานี สำนักงานประมงจังหวัดอุทัยธานี สำนักงานพาณิชย์จังหวัดอุทั ยธานี ศูนย์วง
เดือน อาคมสุรทัณฑ์ (ศูนย์ฝึกอาชีพราษฎรตามพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี โดยสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
กระทรวงศึกษาธิการ) เข้ามาอบรมให้ความรู้เกษตรกรในด้านการแปรรูปสินค้าเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ด้านการ
สรา้ งชอ่ งทางจำหน่ายสินคา้ ทางออนไลน์

(3) การบรหิ ารทรพั ยากรบุคคล (Human Resource Management)
เกษตรกรได้รับการพฒั นาความร้จู ากหนว่ ยงานราชการท่ีเข้ามาส่งเสริม ในดา้ นการลด

ต้นทุนการผลิต การทำบัญชีครัวเรือน การแปรรูป มีความต้องการอบรมพัฒนาความรู้ ในเรื่องการเพาะพันธุ์
ปลา การใชเ้ ทคโนโลยสี ง่ เสริมการจำหน่าย การบรหิ ารจัดการน้ำ การรกั ษาปลากรณีปลาเปน็ โรค

43
(4) โครงสรา้ งพน้ื ฐานของธรุ กิจ (Firm Infrastructure)

(ก) การขอใช้สงิ่ บง่ ชี้ทางภมู ิศาสตร์ ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอุทยั ธานี ขอบเขตพื้นที่การ
เลี้ยงจะต้องอยู่ในบริเวณลุ่มน้ำสะแกกรัง เริ่มตั้งแต่บ้านจักษาไปบรรจบที่แม่น้ำเจ้าพระยา ตำบลท่าซุง
ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะแกกรัง ตำบลอุทัยใหม่ ตำบลน้ำซึม และตำบลท่าซุง ของอำเภอเมือง จังหวัด
อุทัยธานี ซ่ึงเกษตรกรจะตอ้ งเป็นสมาชกิ กลมุ่ เกษตรกร และขน้ึ ทะเบียนเพื่อขอใชส้ ง่ิ บ่งชภี้ มู ศิ าสตร์ ปลาแรดลุ่ม
น้ำสะแกกรังอุทยั ธานี

(ข) ในการผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีของเกษตรกร เป็นการดำเนินการโดย
เกษตรกรเป็นผจู้ ดั หาปจั จยั การผลติ ดูแล เพาะเลี้ยงปลาแรด และตดิ ตอ่ พอ่ คา้ รวบรวมเพ่ือจำหนา่ ยผลผลิตด้วย
ตนเอง ด้านการบริหารจัดการเงินทุน ใช้เงินทุนของตนเองทั้งหมด และส่วนใหญ่ไม่มีการจัดทำบัญชีรายรับ-
รายจ่าย

(ค) เกษตรกรผู้ผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมีการรวมกลุ่มเกษตรกร
โดยเป็นสมาชิกกลุ่มผู้เลี้ยงปลาแรดสะแกกรัง อุทัยธานี โดยรวมกลุ่มกันซื้อปัจจัยการผลิต และแปรรูป
ผลติ ภณั ฑ์ และรวมกลุ่มนำไปจำหน่าย

กิจกรรมที่สร้างมูลค่าให้ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมากที่สุด คือ การผลิตปลาแรด
ในลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีโดยเลี้ยงในกระชังตามวิถีดั้งเดิม ซึ่งทำให้ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี
มเี นื้อแน่น รสชาติหวาน ไมม่ ีกล่ินสาบโคลน ซง่ึ แตกตา่ งจากปลาแรดทเ่ี ลยี้ งในบอ่ ดิน

นอกจากนี้หน่วยงานต่าง ๆ ยังมีบทบาทในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ห่วงโซ่คุณค่าปลาแรดลุ่มน้ำ
สะแกกรัง ได้ดังนี้ โดยหน่วยงานต่าง ๆ ในจังหวัด ได้แก่ สำนักงานจังหวัดอุทัยธานี สำนักงานประมงจังหวัด
อุทัยธานี และศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำจืดอุทัยธานี สนับสนุนพันธุ์ปลาแรดให้แก่เกษตรกร
สำนักงานประมงจงั หวัดอุทัยธานีเป็นหน่วยงานหลกั ในการรับผิดชอบดูแลดา้ นการส่งเสรมิ การรวมกลุ่มและให้
ความรู้ด้านการผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีให้แก่เกษตรกร ศูนย์วงเดือน อาคมสุรทัณฑ์ และ
สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดอุทัยธานี ส่งเสริมการรวมกลุ่ม และให้ความรู้ด้านการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากปลา
แรด และสำนกั งานพาณชิ ย์จงั หวัดอทุ ยั ธานีสง่ เสริมดา้ นการตลาด

สรุปกจิ กรรมหลักและกิจกรรมสนับสนุน ของหว่ งโซค่ ุณค่าปลาแรดลุ่มแม่น้ำสะแกกรังอุทัยธานี
รายละเอียดตาม ภาพท่ี 4.2

44

กจิ กรรมทีส่ ามารถสร้าง Value ให้ ปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรังอทุ ยั ธานี:
- การเพาะเลย้ี งปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรงั อุทยั ธานี โดยเล้ียงกระชงั ตามวถิ ีด้งั เดมิ
Firm Infrastructure แหล่งภมู ิศาสตร์ และภมู ิปญั ญาทอ้ งถน่ิ ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอทุ ยั ธานี

Human Resource Management มีการอบรมให้ความรู้ด้านการเพาะเลี้ยงปลาแรด การแปรรูปผลิตภัณฑ์
การตลาด ใหแ้ กเ่ กษตรกรจากหน่วยงานภาครัฐ

Technology Management มกี ารนำเทคโนโลยีด้าน Social Network เพ่มิ ช่องทางการจำหน่ายใหก้ ับผลิตภณั ฑ์แปรรปู

Procurement - การรวมกลมุ่ เพ่อื ซื้ออาหารปลาสำเร็จรูปเพอ่ื สรา้ งอำนาจต่อรองดา้ นราคา
- การสง่ เสริมพัฒนาเกษตรกรด้านการเพาะพนั ธป์ุ ลาให้ไดด้ ว้ ยตนเอง

Inbound Logistics Operations Outbound Logistics Marketing and Sales Service

พนั ธปุ์ ลาแรดจากพืน้ ท่ี - กระบวนการเลยี้ งแบบ - พอ่ คา้ รวบรวมรับซอ้ื -- ผลิตภณั ฑแ์ ปรรูป - ในสนิ ค้าชนิดปลาสด

ปัจจัยการผลติ หลกั วิถชี าวบ้าน เลยี งใน ปลาสดเพ่ือส่งขายตอ่ ผู้จำหน่ายจะเดินทางไป พอ่ คา้ รวบรวมและแม่คา้

ได้แก่อาหารสำเรจ็ รูป กระชงั ได้รสชาติ และ ใหแ้ กร่ ้านอาหาร โตะ๊ จีน จำหนา่ ยสนิ ค้าตามงาน ตลาดสด/ตลาดนัดมี

และอาหารประเภท เนือ้ สัมผัสแตกตา่ งจาก - เกษตรกรจำหนา่ ยดว้ ย Road Show มกี ารจัด บรกิ ารตดั แตง่ ปลากอ่ น

พืชผักท่ีหาไดใ้ นทอ้ งถ่ิน ปลาทีเ่ ลีย้ งในบ่อดนิ ตนเอง ณ ตลาดสด/ ตัวอย่างสินค้าใหล้ ูกค้า สง่ ใหก้ ับลกู ค้า

- เกษตรกรมกี ารรวมกล่มุ ตลาดนัด ชิม - ผลิตภณั ฑ์แปรรูป มี

แปรรปู ผลติ ภณั ฑ์ ต่างๆ บรกิ ารสง่ ใหล้ กู ค้าท้ังทาง

ไปรษณยี ์ และนดั รับ

สนิ คา้

Differentiation:
ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี มีเนื้อแน่น
รสชาติหวาน ไม่มกี ล่นิ สาบโคลน

สำนักงานจังหวดั อทุ ัยธานี/ สำนักงานประมงจงั หวดั ศูนย์วงเดอื น อาคมสรุ ทัณฑ์/ สำนักงานพาณิชย์
สำนกั งานประมงจงั หวดั อทุ ยั ธานี/ อุทยั ธานี สำนักงานพฒั นาชมุ ชน จงั หวดั อทุ ัยธานี
ศูนยว์ จิ ยั และพฒั นาการเพาะเลย้ี ง จังหวดั อุทัยธานี

สตั ว์น้ำจดื อทุ ัยธานี

สนับสนนุ พนั ธ์ปุ ลาแรด สง่ เสริมการรวมกลมุ่ สง่ เสริมการรวมกลมุ่ และให้ ส่งเสรมิ ดา้ นการตลาด
ใหค้ วามรูด้ ้านการผลติ ความรดู้ า้ นการแปรรูปผลติ ภณั ฑ์

ท่มี า: จากการสำรวจ

ภาพที่ 4.2 หว่ งโซ่คุณคา่ ปลาแรดล่มุ แมน่ ำ้ สะแกกรงั อุทัยธานี

45
4.1.2 การวิเคราะห์การเชื่อมโยงห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain Mapping) ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง
อทุ ยั ธานี

สามารถอธิบายการเชื่อมโยงในด้านปัจจัยการผลติ และการผลิต การรวบรวม การแปรรูป และ
ด้านการจำหนา่ ย ตามกิจกรรมที่ดำเนนิ การ รวมถึงจดุ แข็งและขอ้ จำกดั ดังนี้

1) ด้านการจดั หาปจั จยั การผลิตและการผลติ มผี ู้ทีเ่ ก่ยี วขอ้ งคอื กลมุ่ เกษตรกร และเกษตรกร ดังน้ี
(1) กลุ่มเกษตรกร ดำเนินกิจกรรม จัดหาปัจจัยการผลิต ได้แก่ อาหารสำเร็จรูป โดยรวมกัน

ซื้อปรมิ าณมากตอ่ คร้ัง เพ่ือสร้างอำนาจต่อรองกบั ผู้จำหน่ายให้ได้ราคาถูก
(2) เกษตรกร ดำเนินกิจกรรมจัดหาปัจจัยการผลิต ได้แก่พันธุ์ปลาแรด อาหารสำเร็จรูป

อาหารประเภทพืชผัก อาหารเสริมและยารักษาโรค โดยเพาะเลี้ยงในกระชังในลุ่มแม่น้ำสะแกกรัง ดูแลและให้
อาหาร ใชร้ ะยะเวลา 18-22 เดือน เพื่อให้ได้ผลผลติ ปลาแรดนำ้ หนัก 700-1,200 กรมั /ตวั

โดยมีจุดแข็งที่สำคัญ คือ ปลาแรดที่เลี้ยงในกระชัง จะมีเนื้อสัมผัสนุ่ม แน่น รสชาติหวาน
และไม่มีกลิ่นสาบโคลน นิยมรับประทานในโอกาสสำคัญ อาทิ งานบุญ งานแต่งงาน ผลผลิตจึงส่งขายให้แก่
เจา้ ของร้านอาหาร โต๊ะจีนเปน็ หลกั สำหรบั ปัญหาและขอ้ จำกัด ปลาแรดท่ีเลยี้ งในกระชังใชร้ ะยะเวลาเลยี้ งนาน
18-22 เดอื น จึงจะไดข้ นาด 700-1,200 กรัมต่อตวั ซ่ึงเปน็ ขนาดท่ีพอดกี ับจานอาหาร ปริมาณการเล้ียงต่อรอบ
การผลติ จำกัดดว้ ยพืน้ ที่กระชงั เลยี้ งปลาสามารถเลย้ี งได้ 1,000-1,500 ตวั ตอ่ กระชงั (ขนาด 2.5x2.5*2.0 เมตร)
เมื่อเปรียบเทียบกับปลาแรดที่เลี้ยงในบ่อดินใชร้ ะยะเวลาเลี้ยง 10-12 เดือน จะได้ปลาน้ำหนักประมาณ 800-
1,000 กโิ ลกรัม/ตัว และเลีย้ งได้ปรมิ าณ 3,000 ตวั /ไร่

2) ด้านการรวบรวม มีผ้เู กีย่ วขอ้ งคือ พอ่ ค้ารวบรวม เกษตรกร และกลุ่มเกษตรกร ดังน้ี
(1) พ่อค้ารวบรวม ทำหน้าที่รวบรวมปลาแรดมีชีวิต ขนาด 700-1,200 กรัม จากเกษตรกร

เพื่อส่งขายให้กับร้านอาหาร โต๊ะจีน และบางส่วนเล็กน้อยส่งขายให้แม่ค้าตลาดสด/ตลาดนัด โดยมีจุดแข็งที่
สำคัญคือจำนวนพ่อค้ารวบรวมที่รับซื้อปลาแรดทีเ่ พาะเลี้ยงในกระชังมีน้อยราย มีประสบการณ์ในธุรกิจและมี
แหล่งลูกค้าประจำที่เป็นคู่ค้ากันมายาวนาน ด้านข้อจำกัด ได้แก่ มีปลาอื่นที่ทดแทนกันได้ในความรู้สึกของ
ผบู้ ริโภค ดังนัน้ ราคาจำหน่ายต้องเป็นไปตามกลไกตลาด ไมส่ ามารถตัง้ ราคาจำหน่ายสงู มากกวา่ ปลาชนดิ อืน่ ได้

(2) เกษตรกรและกลุ่มเกษตรกร ในกิจกรรมการรวบรวมน้ันผลผลิตบางส่วนเกษตรกรนำไป
จำหน่ายด้วยตนเอง ณ ตลาดสด/ตลาดนัด เนื่องจากจำหน่ายได้ราคาที่สูงกว่าขายให้แก่พ่อค้ารวบรวม และ
ผลผลิตบางส่วนเกษตรนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ทั้งในรูปแบบเกษตรกรแปรรูปด้วยเอง และกลุ่มเกษตรกร
เป็นผู้แปรรปู ได้แก่ ปลาร้าแรดดว่ น แหนมปลาแรด ขา้ วเกรยี บปลาแรด น้ำพรกิ ปลาแรด ปลาแรดหยอง เป็นต้น

3) ด้านการแปรรูป มีผู้เกี่ยวข้องได้แก่ เกษตรกร และกลุ่มเกษตรกร เป็นการเพิ่มมูลค่าให้
ปลาแรด เนื่องจากการจำหน่ายเป็นปลาสดมีชีวิตนั้นเกษตรกรไม่สามารถกำหนดราคาได้ด้วยตนเอง อีกทั้งมี
หน่วยงานต่าง ๆ เขา้ มาส่งเสรมิ ให้เกษตรกรแปรรูปผลติ ภัณฑ์จากผลผลติ ปลาทเี่ กษตรกรเพาะเลี้ยง นำร่องโดย
กลุ่มเกษตรกร เมื่อเกษตรกรเห็นว่ากลุ่มผลิตและนำไปขายเพิ่มมูลค่าให้ปลาแรดได้ ในรายที่สามารถแปรรูป
ได้ดว้ ยตนเองจึงแปรรูปผลิตภัณฑข์ ายด้วย โดยนำไปขายตามงาน Road Show ผลติ ภัณฑท์ แ่ี ปรรปู ไดแ้ ก่ ปลา
ร้าแรดดว่ น แหนมปลาแรด ข้าวเกรียบปลาแรด นำ้ พริกปลาแรด ปลาแรดหยอง เปน็ ต้น โดยยงั ไม่มีการใช้ตรา

46
สัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้า จุดแข็งที่สำคัญของการแปรรูป ได้แก่ อายุการเก็บรักษา
นานกว่าปลาสด สำหรับปัญหา/ข้อจำกัด คือ ผลิตภัณฑ์แปรรูปยังไม่เป็นที่รู้จักโดยทั่วไป ยังไม่มีการรับรอง
ผลติ ภัณฑ์แปรรูปทไ่ี ดร้ บั ส่ิงบ่งช้ที างภมู ิศาสตร์

4) ด้านการจำหน่าย มีผู้เกี่ยวข้องคือ ร้านอาหาร/โต๊ะจีน เกษตรกร และกลุ่มเกษตรกร
รายละเอยี ด ดงั นี้

(1) ร้านอาหาร/ โต๊ะจีน ผลผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี นิยมนำไปประกอบ
อาหารลักษณะปลาเต็มตวั ใสใ่ นภาชนะจานหรือหม้อขนาดเท่าตัวปลา เสริ ์ฟขายในรา้ นอาหาร หรือโต๊ะจนี มจี ุด
แข็ง คือ ปลาแรดเป็นปลาที่ชื่อเสียงของจังหวัดนิยมรับประทานในโอกาสสำคัญ อาทิ งานบุญ งานแต่งงาน
ผลผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีจึงส่งขายให้แก่เจ้าของร้านอาหารและโต๊ะจีนเป็นหลัก ด้านปัญหา
ที่พบ/ข้อจำกัดนั้น ผู้บริโภคแยกความต่างระหว่างปลาแรดที่เลี้ยงในกระชังหรือปลาแรดที่เลี้ยงบ่อดินไม่ได้
เพราะเป็นปลาชนิดเดียวกัน แต่รสชาติและเนื้อสัมผัสของการเลี้ยงแต่ละแบบแตกต่างกัน เมื่อผู้บริโภคไม่
สามารถแยกได้ว่าเป็นปลาเลี้ยงกระชังหรือเลี้ยงในบ่อดิน ทั้งในการจำหน่ายส่วนใหญ่จำหน่ายผ่านร้านอาหาร
และโตะ๊ จนี ซงึ่ เปน็ การประกอบเป็นรายการอาหารมาแล้ว ผูบ้ รโิ ภคไมท่ ราบว่าเปน็ ปลาจากแหลง่ ใด ยังไม่มกี าร
ประชาสัมพันธเ์ รื่องความแตกต่างของการเลีย้ งปลาแรดท้ังสองรูปแบบ จะสร้างความสับสนในชื่อเสียงของปลา
แรดลุ่มนำ้ สะแกกรังอุทัยธานี

(2) เกษตรกรจำหนา่ ยผลผลิตปลาสดดว้ ยตนเอง ณ ตลาดสดหรอื ตลาดนัด โดยมกี ารตัดแต่ง
ปลาตามคำสั่งซื้อของลูกค้า และผลผลิตบางส่วนเกษตรกรนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ ได้แก่ น้ำพริกปลาแรด
ปลาแรดหยอง ข้าวเกรียบปลาแรด เป็นต้น มีจุดแข็งที่สำคัญคือ ผลผลิตปลาสดที่เกษตรนำไปจำหน่ายเอง
สามารถบอกลูกค้าได้ว่าเป็นปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี หรือในบางครัง้ เกษตรไปรับซ้ือปลาที่เลี้ยงในบ่อ
ดิน กจ็ ะบอกลูกคา้ อย่างชัดเจนว่าเป็นปลาเล้ยี งด้วยวิธีการแบบใด มีการแยกราคาจำหนา่ ยอยา่ งชดั เจนโดยปลา
ที่เลี้ยงในกระชังจะสูงกว่าปลาเลี้ยงในบ่อดิน 10-15 บาท/กิโลกรัม อิงกับราคาที่ขายในท้องตลาด ณ เวลาน้นั
อีกทั้งเกษตรกรจำหน่ายด้วยตนเองจึงได้ราคาสูงกว่าจำหน่ายผ่านพ่อค้ารวบรวม ด้านการประสบปัญหา /
ข้อจำกัด ในส่วนที่เกษตรกรเป็นผู้จำหน่ายผลผลิตปลาสดด้วยตนเองนั้นยังมีปริมาณเพียงเล็กน้อย และใน
เกษตรกรทีแ่ ปรรูปผลติ ภัณฑด์ ว้ ยตนเองนนั้ ปรมิ าณทีท่ ำต่อคร้งั ยงั น้อย และไม่มีตลาดขายท่แี นน่ อน

(3) กลุ่มเกษตรกร ทำหน้าที่จำหน่ายด้านผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง
อุทยั ธานขี องกลมุ่ โดยจำหนา่ ยตามงาน Road Show เป็นหลกั

รายละเอยี ดดงั ตารางท่ี 4.1

47
ตารางท่ี 4.1 เมทรกิ ซก์ ารเชอ่ื มโยงจดุ แข็งและข้อจำกัดการผลิตปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรงั อุทัยธานี

ปัจจยั การผลติ และการผลิต การรวบรวม การแปรรปู การจดั จำหนา่ ย
1. กลุม่ เกษตรกร 1. พ่อคา้ คนกลาง 1. เกษตรกร 1. ร้านอาหาร/โตะ๊ จนี
2. เกษตรกร 2. เกษตรกรจำหน่ายดว้ ย 2. กลมุ่ เกษตร 2. เกษตรกรจำหนา่ ยด้วย
ตนเอง มกี ารแปรรูปจากปลาแรด ตนเอง
ผเู้ กีย่ วขอ้ ง 3. กลุ่มเกษตรกรรวบรวม ลุ่มนำ้ สะแกกรังอุทยั ธานี 3. กลมุ่ เกษตรกร
เพ่อื แปรรปู
1. พนั ธุ์ปลาแรด ปลาแรดขนาด 700-1,200 - ปลาแรดขนาด 500 กรมั 1. ปลาแรดมชี ีวติ ขนาด
กรมั ข้ึนไป 700-1,200 กรมั
วตั ถดุ ิบ 2. อาหารสำเร็จรปู อาหาร - วัตถดุ บิ เครื่องปรุง 2. ผลติ ภณั ฑ์แปรรูปจาก
1. พอ่ ค้ารวบรวมปลาจาก ปลาแรด
นำเขา้ ประเภทพืชผัก อาหารเสรมิ เกษตรกร จำหน่ายต่อไปยัง แปรรูปปลาแรดเปน็ 1. ปลาแรดมชี ีวิต
รา้ นอาหาร/โต๊ะจีน, แมค่ า้ ผลติ ภณั ฑ์ตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่
และยารกั ษาโรค ตลาดสด/ตลาดนดั ปลารา้ แรดด่วน ข้าวเกรียบ 1.1 ปรงุ เมนูอาหาร
2. เกษตรกรจำหนา่ ยด้วย ปลาแรด แหนมปลาแรด 1.2 เกษตรกรจำหนา่ ย
1. กลุ่มเกษตรกรรวมตัวกัน ตนเองตลาดสด/ตลาดนดั น้ำพรกิ ปลาแรด และปลา ปลาสดด้วยตนเองทีต่ ลาด
3. กลมุ่ เกษตรกรรวบรวม แรดสวรรค์ สด/ตลาดนดั
เพอ่ื ซื้ออาหารสำเร็จรปู ใน เพอื่ แปรรูป 2. ผลิตภัณฑ์แปรรูป
อายกุ ารเก็บรกั ษานานกว่า จำหนา่ ยผา่ นงาน Road
ปริมาณมากเพอ่ื สรา้ ง จำนวนพ่อคา้ มนี อ้ ย ปลาสด Show, Facebook Fan
อำนาจต่อรองราคารับซื้อ Page และทางโทรศัพท์
กิจกรรม อำนาจตอ่ รองราคากบั ผู้ จากเกษตรกรมาก 1. ยังไม่เป็นทีร่ จู้ ัก ปลาแรดเป็นปลาทีม่ ี
ท่ดี ำเนนิ การ จำหนา่ ย 2. ยังไม่มกี ารรับรอง ช่อื เสียงของจงั หวัด
2. เกษตรกรดแู ล ใหอ้ าหาร มีปลาอื่นที่ทดแทนกันได้ ผลิตภณั ฑ์แปรรปู GI (Brand) จำหนา่ ยไดร้ าคา
ราคาจำหน่ายต้องเป็นไป สูงกวา่ จงั หวดั อนื่ ๆ
ระยะเวลา 18-22 เดอื น ตามกลไกการตลาด ผู้บรโิ ภคไม่รับรู้ความ
แตกต่างระหวา่ งปลาเลี้ยง
เพื่อใหไ้ ดป้ ลาแรดขนาด กระชงั กบั ปลาที่เลยี้ งโดยวธิ ี
อ่ืน รวมไปถงึ ความตา่ งของ
.07-1.2 กิโลกรัม/ตวั ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรัง
อทุ ยั ธานี กบั ปลาชนดิ อื่น
ปลาแรดทเี่ ลย้ี งในกระชัง ดังคำกล่าวท่วี ่า “ปลา
เหมอื นปลา”
จุดแข็ง / มีเนอ้ื แน่น รสชาตหิ วาน ไม่

จุดเด่น มกี ลิ่นสาบโคลน

ปัญหาทพี่ บ/ 1. ใชร้ ะยะเวลาเล้ียงนาน
ขอ้ จำกดั / 18-22 เดือน
จดุ ด้อย 2. ควบคุมคุณภาพน้ำไมไ่ ด้

เน่ืองจากเพาะเลีย้ งในแหลง่
น้ำสาธารณะ
3. พ่อคา้ รวบรวมน้อยราย
4. ผู้บริโภคไมเ่ ห็นความ
แตกต่างเมอ่ื เทยี บกับปลา
แรดท่ีเล้ียงดว้ ยวิธกี ารอ่ืน
ที่มา: จากการสำรวจ

48
4.1.3 การเปรียบเทียบต้นทุนการผลิตและผลตอบแทนปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานแี ละปลา
แรดท่ีเลยี้ งในบอ่ ดิน จังหวัดอทุ ยั ธานี

ต้นทุนรวม การเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี มีต้นทุนรวม 67.72 บาท/กิโลกรัม
มีต้นทุนสงู กว่า 10.83 บาท/กิโลกรัม เมื่อเปรียบเทียบกับปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในบ่อดินในจังหวัดอุทัยธานีซึ่งมี
ต้นทุนรวม 56.89 บาท/กโิ ลกรัม

1) ตน้ ทุนผันแปร ปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรงั มีตน้ ทุนผนั แปร 64.94 บาท/กิโลกรมั สูงกวา่ 9.22
บาท/กิโลกรัม เมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั ปลาแรดทเ่ี พาะเลย้ี งในบ่อดินซ่ึงมีตน้ ทุนผันแปร 55.72 บาท/กโิ ลกรมั

2) ต้นทุนคงที่ ปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรังมตี ้นทุนคงที่ 2.78 บาท/กิโลกรัม สูงกว่า 1.61 บาท/
กิโลกรัม เมื่อเปรียบเทียบกับปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในบ่อดินซึ่งมีต้นทุนคงที่ 1.17 บาท/กิโลกรัม เนื่องจากการ
เพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี เป็นการเลี้ยงในกระชังจึงมีค่าใช้จ่ายในส่วนของกระชังเลี้ยงปลา
ซงึ่ ต้องมกี ารปรับปรงุ บำรงุ รกั ษากระชังทกุ 2-5 ปี อาทิ โครงกระชงั ผา้ ตาขา่ ย ลกู ลอย

ผลผลิต ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ขนาดกระชังที่นิยมใช้ในการเพาะเลีย้ ง 5x5x2.5 เมตร
และเนื่องจากเป็นการเลี้ยงในแม่น้ำซึ่งมีการไหลของน้ำตลอดเวลา อัตราการปล่อยปลาแรดลงเลี้ยงในกระชังจะ
สามารถปล่อยได้ในปริมาณที่หนาแน่นกว่าในบ่อดิน โดยมีอัตราการปล่อย 37.82 ตัว/ตารางเมตร ในขณะที่ปลา
แรดทเ่ี ลย้ี งในบ่อดินของจังหวัดอุทัยธานีมอี ตั ราการปล่อย 16.15 ตัว/ตารางเมตร

ราคาที่เกษตรกรได้รับ ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ขายผลผลิตได้เฉลี่ย 85.12 บาท/
กโิ ลกรัม สงู กว่า 16.03 บาท/กิโลกรัม เมอื่ เปรยี บเทียบกบั ปลาแรดทีเ่ ล้ียงในบ่อดินซ่ึงเกษตรกรได้รับเฉลี่ย 69.09
บาท/กิโลกรมั เนอ่ื งจากปลาแรดทเ่ี ล้ยี งในบ่อดนิ มักจะประสบปญั หาเน้ือปลามีกล่นิ โคลน ซงึ่ เปน็ สามาเหตุท่ีทำให้
ปลาแรดท่เี ล้ียงในบ่อดินมีราคาต่ำกว่าปลาแรดที่เลี้ยงในกระชัง รายละเอียดดังตารางที่ 4.2 และตารางผนวกที่ 1
และ 2

49

ตารางที่ 4.2 การเปรียบเทียบต้นทุนการผลิตและผลตอบแทนปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี กับปลาแรด

ท่ีเลย้ี งในบอ่ ดนิ จงั หวดั อทุ ัยธานี ปี 2562

หน่วย : บาท/กโิ ลกรมั

รายการ ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั ปลาแรดทเ่ี ล้ยี งในบ่อดิน

อุทยั ธานี จงั หวดั อุทัยธานี

1. ตน้ ทุนผนั แปร 64.94 55.72

2. ต้นทนุ คงท่ี 2.78 1.17

3. ต้นทนุ รวม 67.72 56.89

5. ผลผลิตต่อไร่ (กโิ ลกรัม) 10,146.72 4,508.03
5. ผลผลติ ต่อกระชัง (กโิ ลกรัม) (634.17)

6. ราคาท่เี กษตรกรขายได้ 85.12 69.09

8. ผลตอบแทนสทุ ธติ ่อไร่ 176,575.52 55,018.72

9. ผลตอบแทนสทุ ธิตอ่ กิโลกรัม 17.40 12.20

ทีม่ า : จากการคำนวณ

4.1.4 สว่ นต่างของราคาปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรงั อทุ ัยธานีในแตล่ ะระดบั
ส่วนต่างระหวา่ งราคาทีเ่ กษตรกรไดก้ ับราคาทผ่ี คู้ ้าปลีก แยกการวเิ คราะหก์ บั ปลาสดมีชวี ติ และ

ผลิตภณั ฑ์แปรรปู
1) ปลาสดมีชีวิต เกษตรกรจำหน่ายให้พอ่ ค้ารวบรวม 85.12 บาท/กิโลกรัม เมื่อพ่อค้ารวบรวม

นำไปส่งขายให้กับร้านอาหาร โต๊ะจีน ได้ราคา 105.12 บาท/กิโลกรัม และเกษตรกรที่จำหน่ายด้วยตนเองท่ี
ตลาดนัด/ตลาดสด ไดร้ าคา 105.12 บาท/กโิ ลกรมั เมอ่ื เทยี บสัดส่วนของผลตอบแทนสุทธิต่อต้นทุนพบว่าการ
ผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังมีสัดส่วน 0.21 ในขณะที่พ่อค้ารวบรวมและเกษตรกรที่จำหน่ายด้วยตนเองท่ี
ตลาดสด/ตลาดนดั มสี ดั ส่วน 0.18

2) ผลิตภัณฑ์แปรรูป เกษตรกรและกลุ่มเกษตรกรจำหน่ายให้ผู้บริโภค 124.50 บาท/กิโลกรัม
(ปลาแรดมชี ีวติ ) เมื่อเทียบสดั สว่ นของผลตอบแทนสุทธิตอ่ ต้นทุนพบวา่ มสี ดั สว่ น 0.40

มูลค่าเพิ่มของราคาขายระหว่างเกษตรกรกับพ่อค้ารวบรวม/เกษตรกรจำหน่ายด้วยตนเอง
20.00 บาท/กิโลกรมั ระหวา่ งเกษตรกรและผลิตภัณฑ์แปรรูปเทา่ กับ 39.38 บาท/กโิ ลกรัม และมูลค่าเพิ่มของ
รายไดร้ ะหว่างเกษตรกรกับพ่อค้ารวบรวม/เกษตรกรจำหน่ายด้วยตนเอง เทา่ กบั 1,900,080.00 บาท ระหว่าง
เกษตรกรกับผลิตภัณฑ์แปรรูป 98,292.48 บาท มูลค่าเพิ่มรวม เท่ากับ 10,297,572.48 บาท แสดงให้เห็นว่า
การผลิตปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานี การรวบรวมเพื่อจำหน่ายต่อไปยังร้านอาหาร โต๊ะจีน และผู้บริโภค
และแปรรูปเป็นผลิตภณั ฑ์เปน็ ขน้ั ตอนทีท่ ำใหเ้ กดิ มลู คา่ เพ่มิ สงู ขนึ้ รายละเอียดดังตารางที่ 4.3

50

ตารางท่ี 4.3 แสดงสว่ นต่างของราคาปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานีในแต่ละระดับ

หน่วย : บาทต่อ 1 กิโลกรัมปลาแรดมชี วี ิต

รายการ หน่วย เกษตรกร พ่อค้ารวบรวม/ ผลิตภณั ฑ์
เกษตรกรจำหน่าย แปรรปู

ด้วยตนเอง

1. ตน้ ทุนเฉล่ียต่อหนว่ ย บาท/กก. 67.72 88.72 89.02

2. ราคาขายต่อหน่วย บาท/กก. 85.12 105.12 124.50

3. ผลตอบแทนสุทธิ บาท/กก. 17.40 16.40 35.48

4. ปริมาณผลผลติ กโิ ลกรมั 97,500.00 95,004.00 2,496.00

5. ผลตอบแทนสุทธิตอ่ ตน้ ทุน 0.21 1.27 0.40

6. มลู คา่ เพมิ่ ของราคาขาย บาท 85.12 20.00 39.38

7. มูลคา่ เพม่ิ บาท 8,299,200.00 1,900,080.00 98,292.48

มูลคา่ เพิ่มรวม บาท 10,297,572.48

ทีม่ า : จากการสำรวจ

4.2 แนวทางการพฒั นาปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรงั อทุ ยั ธานีที่ไดร้ ับรองสิ่งบ่งชท้ี างภูมศิ าสตร์
4.2.1 การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม
การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมดำเนินการจากการเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์ผู้ที่เกี่ยวข้อง และการ

จัดประชุม Focus Group โดยกำหนดประเด็นจากการนำแนวคิดห่วงโซ่คุณค่า Value Chain มาวิเคราะห์
สภาพแวดล้อมภายใน และแนวคิด Diamond Model มาวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก นำมาจัดลำดับ
ความสำคัญโดยการให้คะแนน จากนั้นนำผลเบื้องต้นมาพิจารณาในที่ประชุม Focus Group ให้ผู้ที่เกี่ยวข้อง
พิจารณาอีกครั้ง พร้อมทั้งจัดทำแนวทางการพัฒนาปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีที่ได้รับการรับรองส่งิ บ่งช้ี
ทางภมู ศิ าสตร์

1) ปัจจัยภายใน กำหนดประเด็นจากการนำแนวคิดห่วงโซ่คุณค่า Value Chain มาวิเคราะห์
สรปุ ไดด้ ังน้ี

(1) โลจสิ ตกิ ส์ขาเขา้ (Inbound Logistics)
(ก) จดุ แข็ง
- วัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตสินค้ามาจากชุมชน/ ท้องถิ่น โดยเฉพาะอาหารประเภท

พชื ผกั ซึ่งเปน็ ปจั จยั หลกั ในการเพาะเลยี้ งปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานี
- มีการรวมกลุ่มกนั เพื่อซื้ออาหารปลาสำเร็จรูป สร้างอำนาจต่อรอง เพื่อให้ได้ราคา

ถูกกวา่ ทอ้ งตลาด

51
(2) การปฏบิ ัตกิ าร (Operations)

(ก) จดุ แข็ง
- การดูแลเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังในกระชัง ระยะเวลาการเลี้ยง 18-22

เดือน เพื่อให้ได้ขนาด 800-1,200 กรัมต่อตัว ผลผลิตจะมีเนื้อสัมผัสแน่น รสชาติหวาน ไม่มีกลิ่นสาบโคลน
แตกตา่ งจากปลาแรดทเ่ี ล้ยี งดว้ ยวิธอี ่ืน

- เกษตรกรมีความรอบรแู้ ละประสบการณ์ในการเพาะเลย้ี งปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง
อุทยั ธานี

- สถานที่เพาะเลีย้ งมคี วามมน่ั คง ไดร้ ับการคมุ้ ครองจากจงั หวดั
- เป็นสินค้าทไ่ี ดร้ บั การรับรองส่งิ บง่ ชีท้ างภมู ศิ าสตร์ ยากท่ีจะเลียนแบบ
- เกษตรกรใช้เงินทุนของตนเอง และเพียงพอต่อการบริหารจัดการฟาร์มของตนเอง
- มีผู้นำกล่มุ เกษตรกรทเ่ี ขม้ แขง็
- สินค้าปลาแรดของจังหวัดอุทัยธานีเป็นที่รู้จักเป็นอย่างดี บรรจุอยู่ในคำขวัญ
ประจำจังหวัดอทุ ยั ธานี
- ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอทุ ยั ธานี มีกลุม่ ผ้บู รโิ ภคหลากหลาย
- ราคาจำหนา่ ยสูงกว่าปลาแรดของจงั หวัดใกลเ้ คียง
- มีการรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อวางแผนการผลิต และขับเคลื่อนเรื่องปลาแรดของ
จังหวดั อทุ ยั ธานี
- บริหารจัดการต้นทุนการผลิตได้ทังการเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง และ
การแปรรปู ผลติ ภัณฑ์
(ข) จดุ อ่อน
- ใช้ระยะเวลาเลย้ี งนานกว่าปลาชนดิ อน่ื
- เกษตรกรไม่สามารถกำหนดราคาจำหน่ายไดเ้ อง
(3) โลจิสตกิ สข์ าออก (Outbound Logistics)
(ก) จดุ แขง็
- การขนส่งปลาแรดไปยังตลาดปลายทางสะดวก
(ข) จุดออ่ น
- เกษตรกรส่วนใหญ่ขายให้พ่อค้ารวบรวมเป็นหลัก ไม่มีอำนาจต่อรองราคา
กบั พอ่ ค้ารวบรวม

52
(4) การตลาดและการขาย (Marketing and Sales)

(ก) จดุ แข็ง
- ราคาจำหน่ายปลาแรดลุม่ น้ำสะแกกรังอุทัยธานี หรือปลาแรดทเ่ี ล้ียงในกระชัง

ของเกษตรกรสงู กวา่ ราคาปลาแรดท่ีเล้ียงในบอ่ ดิน
- พ่อค้ารวบรวมรายใหญ่มีประสบการณ์รับซื้อปลาแรดทีเ่ พาะเลี้ยงในกระชัง มี

เครือข่ายร้านอาหาร โต๊ะจีน สามารถรับซื้อผลผลิตปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในกระชังโดยให้ราคาที่สูงกว่าปลาท่ี
เล้ยี งบอ่ ดิน

- กลุ่มเกษตรกร มีการนำผลิตภัณฑ์แปรรูปไปจำหน่ายตามงาน Road Show
และจำหนา่ ยทาง Facebook Fanpage ของกลุม่

(ข) จุดอ่อน
- ยังไม่มีการนำตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง

อุทัยธานีเพม่ิ มลู คา่ สนิ คา้
- เกษตรกรขาดความร้ดู ้านการตลาด

(5) การบรกิ าร (Services)
(ก) จุดแขง็
- ในสินค้าปลาสด พอ่ คา้ รวบรวม แม่คา้ รวมถงึ เกษตรกรที่นำผลผลิตไปจำหน่าย มี

บริการชำแหละและตดั แตง่ ปลาใหล้ กู ค้า
(6) การจดั หา / จดั ซอื้ (Procurement)
(ก) จุดแขง็
- มีการรวมกลุ่มเพื่อซื้ออารหารปลาสำเร็จรปู เพ่ือสร้างอำนาจต่อรองดา้ นราคา
(ข) จดุ อ่อน
- ปริมาณพันธุ์ปลาไม่เพียงพอ เนื่องจากการเพาะพันธุ์ปลาแรดยังไม่สามารถผสม

เทียมได้ การเพาะพันธุ์ลูกปลาแรดสามารถทำได้เฉพาะฤดูกาลผสมพันธุ์ ไม่สามารถผลิตได้ทั้งปี ส่งผลให้
ปริมาณลูกพันธุ์ปลาไม่เพียงพอกับความต้องการของเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี เกษตรกรจึงต้องนำลูก
พันธุ์ปลาจากจงั หวดั อนื่ เขา้ มา

(7) การวิจัยและพฒั นา (Technology Development)
(ก) จดุ แขง็
- มกี ารนำเทคโนโลยีด้าน Social Media ไดแ้ ก่ Facebook Fanpage เขา้ มาใช้เพื่อ

เพม่ิ ชอ่ งทางการจำหนา่ ย
(ข) จดุ ออ่ น
- เกษตรกรส่วนใหญม่ อี ายมุ าก ไมถ่ นดั เร่อื งการใชเ้ ทคโนโลยีใหม่
- การศกึ ษาวิจัยด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการเพาะเลยี้ งปลาแรดในกระชงั การแปร

รปู ยังมีนอ้ ย

53
(8) การบรหิ ารทรพั ยากรบุคคล (Organization People and Methods)

(ก) จดุ แขง็
- มีการรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อวางแผนการผลิต และขับเคลื่อนเรื่องปลาแรดของ

จงั หวดั อุทยั ธานี
(ข) จดุ ออ่ น
- ลกู หลานไมส่ นใจสบื ทอด

(9) โครงสรา้ งพืน้ ฐานขององค์กร (Company Infrastructure)
(ก) จดุ แขง็
- แหล่งภูมิศาสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ต้องเพาะเลี้ยงปลาแรดใน

กระชงั ในลมุ่ แม่น้ำสะแกกรังของจังหวดั อุทัยธานเี ทา่ นนั้ เนอื่ งจากมีกระแสน้ำไหลทีพ่ อเหมาะ ไมม่ คี ลน่ื แรง
รายละเอียดดงั ตารางที่ 4.3

ตารางที่ 4.4 การวเิ คราะห์ปจั จัยภายในปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรังอุทยั ธานี
ปจั จัย จุดแขง็ / จุดอ่อน

1) โลจิสติกส์ขาเข้า (Inbound Logistics)

- วตั ถุดบิ ที่ใช้ในการผลิตสินคา้ มาจากชุมชน/ ทอ้ งถ่นิ จดุ แขง็

- มกี ารรวมกลมุ่ กนั เพือ่ ซ้ืออาหารปลาสำเร็จรปู เพือ่ ให้ได้ราคาถูกกว่าทอ้ งตลาด จดุ แขง็

2) การปฏบิ ตั กิ าร (Operations)

- ผลผลิตมีเน้ือสัมผสั แนน่ รสชาตหิ วาน ไม่มกี ลิน่ สาบโคลน แตกต่างจากปลาแรดที่ จดุ แขง็
เลย้ี งด้วยวิธีอน่ื

- เกษตรกรมีความรอบรู้และประสบการณ์ในการเพาะเลยี้ งปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรัง จดุ แขง็
อทุ ยั ธานี

- สถานทีเ่ พาะเลี้ยงมีความม่นั คง ได้รับการคุ้มครองจากจงั หวดั จุดแขง็

- เปน็ สนิ คา้ ทีไ่ ด้รบั การรับรองสิ่งบ่งช้ีทางภมู ศิ าสตร์ ยากท่ีจะเลียนแบบ จดุ แข็ง

- เกษตรกรใชเ้ งินทนุ ของตนเอง เพียงพอตอ่ การบรหิ ารจดั การฟาร์มของตนเอง จดุ แข็ง

- มผี นู้ ำกลุม่ เกษตรกรที่เขม้ แข็ง จดุ แข็ง

- สนิ ค้าปลาแรดของจังหวัดอุทัยธานีเป็นท่ีรูจ้ กั เปน็ อย่างดี จุดแขง็

- ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอทุ ัยธานี มกี ลุ่มผ้บู ริโภคหลากหลาย จุดแขง็

- ราคาจำหน่ายสูงกวา่ ปลาแรดของจังหวดั ใกลเ้ คียง จุดแขง็

54 จุดแข็ง / จดุ อ่อน
ตารางที่ 4.4 การวิเคราะห์ปจั จัยภายในปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั อทุ ัยธานี (ต่อ)

ปจั จยั
2) การปฏิบัติการ (Operations)

- บริหารจัดการต้นทนุ การผลิตไดท้ งั การเพาะเลย้ี งปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรงั และ จุดแขง็
การแปรรปู ผลิตภัณฑ์

- ใช้ระยะเวลาเลี้ยงนานกว่าปลาชนดิ อ่นื จดุ ออ่ น

- เกษตรกรไม่สามารถกำหนดราคาจำหนา่ ยได้เอง จุดออ่ น

3) โลจสิ ติกส์ขาออก (Outbound Logistics)

- การขนส่งปลาแรดไปยังตลาดปลายทางสะดวก จุดแข็ง

- เกษตรกรส่วนใหญข่ ายให้พ่อค้ารวบรวมเปน็ หลัก ไม่มีอำนาจตอ่ รองราคากับ จดุ อ่อน
พอ่ คา้ รวบรวม

4) การตลาดและการขาย (Marketing and Sales)

- ราคาจำหนา่ ยปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี หรือปลาแรดท่เี ล้ียงในกระชังของ จดุ แข็ง
เกษตรกรสงู กวา่ ราคาปลาแรดที่เลี้ยงในบ่อดิน

- พอ่ ค้ารวบรวมรายใหญม่ ีประสบการณร์ บั ซ้ือปลาแรดที่เพาะเล้ยี งในกระชัง จุดแข็ง

- กลุ่มเกษตรกร นำผลิตภัณฑ์แปรรูปไปจำหน่ายตามงาน Road Show และ จดุ แขง็
จำหน่ายทาง Facebook Fanpage ของกลุ่ม

- ยังไม่มีการนำตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง จดุ ออ่ น
อทุ ัยธานเี พมิ่ มลู คา่ สนิ ค้า

- เกษตรกรขาดความรดู้ า้ นการตลาด จดุ ออ่ น

5) การบริการ (Services)

- ในสินค้าปลาสด พอ่ คา้ รวบรวม แมค่ ้า รวมถึงเกษตรกรทีน่ ำผลผลิตไปจำหนา่ ยมี จดุ แข็ง
บรกิ ารชำแหละและตัดแต่งปลาให้ลูกคา้

6) การจัดหา/จัดซ้ือ (Procurement)

- มกี ารรวมกลมุ่ เพื่อซื้ออารหารปลาสำเร็จรปู เพอ่ื สร้างอำนาจต่อรองดา้ นราคา จดุ แข็ง

- ปริมาณพันธปุ์ ลาไม่เพียงพอ จุดออ่ น

55 จดุ แขง็ / จดุ อ่อน
ตารางที่ 4.4 การวเิ คราะห์ปจั จัยภายในปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานี (ตอ่ )

ปัจจัย
7) การวิจัยและพัฒนา (Technology Development)

- มีการนำเทคโนโลยีดา้ น Social Media ได้แก่ Facebook Fanpage เข้ามาใช้เพื่อ จดุ แขง็
เพ่ิมช่องทางการจำหน่าย

- เกษตรกรส่วนใหญ่มีอายุมาก ไม่ถนดั เรื่องการใช้เทคโนโลยใี หม่ จุดออ่ น

- การศึกษาวจิ ัยด้านการเพิ่มประสิทธภิ าพการเพาะเลี้ยงปลาแรดในกระชัง การแปรรูป จดุ ออ่ น
ยังมีน้อย

8) การบริหารทรัพยากรบุคคล (Organization People and Methods)

- มีการรวมกล่มุ เกษตรกรเพื่อวางแผนการผลิต และขับเคลอื่ นเรื่องปลาแรดของ จดุ แขง็
จงั หวดั อุทยั ธานี

- ลกู หลานไม่สนใจสบื ทอด จุดออ่ น

9) โครงสรา้ งพ้ืนฐานขององคก์ ร (Company Infrastructure)

- เป็นแหล่งภูมิศาสตร์ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอทุ ัยธานี จดุ แข็ง

ที่มา : จากการสำรวจ และประชมุ ระดมความคิดเหน็ Focus Group

2) ปจั จัยภายนอก กำหนดประเด็นจากการนำแนวคิด Diamond Model มาวิเคราะห์ สรุปได้
ดังนี้

(1) ปัจจัยการผลิต (Input Factor Conditions)
(ก) อุปสรรค
- การบริหารจัดการน้ำยุ่งยาก (ใช้ลุ่มน้ำสาธารณะ) การปล่อยน้ำเสียของชุมชนลง

แหลง่ น้ำ
- สภาพอากาศแปรปรวนสง่ ผลตอ่ ปรมิ าณ/คุณภาพ ผลผลติ

(2) อุปสงค์ (Demand Conditions)
(ก) โอกาส
- รสนิยม ผู้บริโภคมีความสนใจสินค้า GI มากขึ้น ผู้บริโภคต้องการสินค้าที่มีความ

เปน็ เอกลกั ษณ์
- การยอมรับของผู้บรโิ ภค เปน็ ทร่ี จู้ ัก/นิยม ในสินค้า

(ข) อปุ สรรค
(1) การศึกษาข้อมูลความต้องการตลาดสนิ ค้าประเภทนี้ GI มนี ้อย

56
(3) การแขง่ ขนั และกลยทุ ธข์ องธรุ กจิ (Strategy and Rivalry Context)

(ก) อุปสรรค
- มีคู่แข่งขันมาก (ปลาแรด/ผลิตภัณฑ์) เนื่องจากในมุมมองของผู้บริโภค ปลามี

ลักษณะไม่แตกต่างกันมากนัก หากกำหนดราคาสงู เกนิ ไปผู้บรโิ ภคจะเปลยี่ นไปบรโิ ภคปลาชนดิ อน่ื
(4) อุตสาหกรรมที่เกยี่ วข้องและสนับสนุนกัน (Related and Supporting Industries)
(ก) โอกาส
- มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีของกลุ่มเกษตรกร

เพ่อื เพ่มิ มูลคา่
(5) โอกาสทางธุรกจิ (Chance)
(ก) โอกาส
- ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีและการสื่อสารช่วยเพ่ิมช่องทางการจัดจำหน่าย

เช่น ตลาดออนไลน์
- จังหวัดอุทัยธานีเป็นแหล่งท่องเที่ยวเมืองรองเนื่องจากมีระยะทางไม่ไกลจาก

กรงุ เทพฯ มีนกั ทอ่ งเที่ยวเดินทางมาทกุ วนั หยุดส่วนใหญ่ทอ่ งเท่ียวเชิงวฒั นธรรม
(ข) อปุ สรรค
- การรับรูท้ า่ ทกี ารเจรจาการค้าสนิ ค้า GI ในระดับสากลมนี ้อย
- ผู้บรโิ ภคยังไมท่ ราบทมี่ า เรอ่ื งราว ตราสนิ คา้ ยังไมเ่ ป็นที่รูจ้ ักนิยมแพรห่ ลาย

(6) บทบาทของภาครัฐ (Government)
(ก) โอกาส
- มีหน่วยงานรว่ มส่งเสริม GI รฐั ใหก้ ารสนับสนนุ และส่งเสริมวสิ าหกจิ ชุมชนสงู
- หน่วยงานภาครฐั ใหก้ ารสนบั สนุนด้านการผลิต การตลาด ประชาสมั พนั ธ์
(ข) อุปสรรค
- การเชื่อมโยงข้อมูล Big data ระดับจังหวัด/ภูมิภาค/ประเทศ เพื่อใช้ในการ

บริหารจดั การท้งั ระบบมนี ้อย
รายละเอยี ดดงั ตารางที่ 4.4

ตารางท่ี 4.5 การวเิ คราะห์ปัจจัยภายนอกปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทยั ธานี

ปัจจัย โอกาส / อุปสรรค
1. ปจั จยั การผลิต (Input Factor Conditions)

- การบรหิ ารจดั การน้ำยุง่ ยาก (ใช้ลุ่มน้ำสาธารณะ) การปล่อยนำ้ เสยี ของชมุ ชนลง อุปสรรค
แหลง่ นำ้

- สภาพอากาศแปรปรวนส่งผลตอ่ ปริมาณ/คุณภาพ ผลผลติ อปุ สรรค

57
ตารางที่ 4.4 การวเิ คราะห์ปัจจยั ภายนอกปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอุทัยธานี (ตอ่ )

ปัจจยั โอกาส / อปุ สรรค
2. อุปสงค์ (Demand Conditions)

- รสนิยม ผู้บริโภคมีความสนใจสินค้า GI มากขึ้น ผู้บริโภคต้องการสินค้าที่มีความ โอกาส
เปน็ เอกลกั ษณ์

- การยอมรบั ของผู้บริโภค เปน็ ทีร่ ูจ้ กั /นยิ ม ในสินคา้ โอกาส

- การศกึ ษาขอ้ มลู ความต้องการตลาดสนิ ค้าประเภทน้ี GI มีนอ้ ย อุปสรรค

3. การแขง่ ขันและกลยุทธข์ องธุรกิจ (Strategy and Rivalry Context)

- มีคู่แข่งขันมาก (ปลาแรด/ผลิตภัณฑ์) หากกำหนดราคาสูงเกินไปผู้บริโภคจะ อปุ สรรค
เปลีย่ นไปบริโภคปลาชนดิ อนื่

4. อตุ สาหกรรมท่ีเก่ียวขอ้ งและสนับสนุนกนั (Related and Supporting
Industries)

- มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์จากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีของกลุ่มเกษตรกร โอกาส
เพอ่ื เพิม่ มลู คา่

5. โอกาสทางธุรกิจ (Chance)

- ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยแี ละการสือ่ สารช่วยเพิม่ ช่องทางการจดั จำหน่าย โอกาส
เช่น ตลาดออนไลน์

- จังหวัดอุทัยธานีเป็นแหล่งท่องเที่ยวเมืองรองเนื่องจากมีระยะทางไม่ไกลจาก โอกาส
กรุงเทพฯ มีนักทอ่ งเทย่ี วเดนิ ทางมาทุกวันหยุดส่วนใหญ่ท่องเทยี่ วเชิงวฒั นธรรม

- การรับรทู้ ่าทกี ารเจรจาการคา้ สินคา้ GI ในระดับสากลมนี ้อย อุปสรรค

- ผูบ้ ริโภคยงั ไมท่ ราบท่มี า เรอ่ื งราว ตราสนิ ค้ายังไม่เปน็ ท่รี ู้จักนิยมแพร่หลาย อปุ สรรค

6. บทบาทของภาครัฐ (Government)

- มหี นว่ ยงานรว่ มสง่ เสรมิ GI รัฐใหก้ ารสนบั สนนุ และส่งเสริมวสิ าหกิจชุมชนสูง โอกาส

- หนว่ ยงานภาครฐั ให้การสนับสนุนด้านการผลิต การตลาด ประชาสมั พันธ์ โอกาส

- การเชื่อมโยงข้อมูล Big data ระดับจังหวัด/ภูมิภาค/ประเทศ เพื่อใช้ในการ อปุ สรรค
บริหารจดั การทั้งระบบมนี ้อย

ที่มา : จากการสำรวจ และประชมุ ระดมความคิดเห็น Focus Group

58
4.2.2 การเรียงตามลำดับความสำคญั สภาพแวดลอ้ ม

1) ปจั จัยภายใน
(1) จุดแข็ง พบว่า ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอุทยั ธานมี เี น้อื สัมผัสแนน่ รสชาติหวาน ไม่มีกลิ่น

สาบโคลน แตกต่างจากปลาแรดที่เลีย้ งในบ่อดิน มีค่าคะแนนสูงทีส่ ุด เท่ากับ 5 คะแนน รองลงมา ได้แก่ ราคา
จำหน่ายสูงกว่าปลาแรดของจังหวัดใกล้เคียง แหล่งภูมิศาสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี
ต้องเพาะเลี้ยงปลาแรดในกระชัง ในลุ่มแม่น้ำสะแกกรังของจังหวัดอุทัยธานีเท่านั้น เนื่องจากมีกระแสน้ำไหล
ที่พอเหมาะ ไม่มีคลื่นแรง มีการรวมกลุ่มเกษตรกรเพื่อวางแผนการผลิต และขับเคลื่อนเรื่องปลาแรด
ของจังหวัดอุทัยธานี ราคาจำหน่ายปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี หรือปลาแรดที่เลี้ยงในกระชัง
ของเกษตรกรสูงกว่าราคาปลาแรดที่เลี้ยงในบ่อดิน พ่อค้ารวบรวมรายใหญ่มีประสบการณ์รับซื้อปลาแรด
ที่เพาะเลี้ยงในกระชัง มีเครือข่ายร้านอาหาร โต๊ะจีน สามารถรับซื้อผลผลิตปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในกระชัง
โดยให้ราคาที่สูงกว่าปลาที่เลี้ยงบ่อดิน มีการนำเทคโนโลยีด้าน Social Media ได้แก่ Facebook Fanpage
เข้ามาใช้เพื่อเพิ่มช่องทางการจำหน่าย เกษตรกรมีความรอบรู้และประสบการณ์ในการเพาะเลี้ยงปลาแรด
ล่มุ น้ำสะแกกรงั อทุ ัยธานี มีการรวมกลุม่ เกษตรกรเพ่ือวางแผนการผลติ และขับเคลือ่ นเร่ืองปลาแรดของจังหวัด
อุทัยธานี สถานที่เพาะเลี้ยงมีความมั่นคง ได้รับการคุ้มครองจากจังหวัด การขนส่งปลาแรดไปยังตลาด
ปลายทางสะดวก กลุ่มเกษตรกร มีการนำผลิตภัณฑ์แปรรูปไปจำหน่ายตามงาน Road Show และจำหน่ายทาง
Facebook Fanpage ของกลุ่ม มีการรวมกลุ่มกันเพื่อซื้ออาหารปลาสำเร็จรูป สร้างอำนาจต่อรอง เพื่อให้ได้
ราคาถูกกว่าท้องตลาด ในสินค้าปลาสด พ่อค้ารวบรวม แม่ค้า รวมถึงเกษตรกรที่นำผลผลิตไปจำหน่าย
มีบริการชำแหละและตัดแต่งปลาให้ลูกค้า วัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตสินค้ามาจากชุมชน/ ท้องถิ่น โดยเฉพาะ
อาหารประเภทพืชผักซึ่งเป็นปัจจัยหลักในการเพาะเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี เป็นสินค้าที่ได้รับ
การรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ยากที่จะเลียนแบบ เป็นการสร้างงานระดับฐานราก ทำให้เศรษฐกิจชุมชนดีขึ้น
เนื่องจากเป็นสนิ ค้าท่ีมชี ื่อเสียงของจังหวัดอุทยั ธานี เกษตรกรใช้เงินทุนของตนเอง และเพียงพอต่อการบริหาร
จัดการฟาร์มของตนเอง มผี ้นู ำกลมุ่ เกษตรกรที่เข้มแข็ง สนิ คา้ ปลาแรดของจังหวัดอุทัยธานีเป็นที่รู้จักเป็นอย่างดี
บรรจุอยู่ในคำขวัญประจำจังหวัดอุทัยธานี และปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี มีกลุ่มผู้บริโภคหลากหลาย
มคี ่าคะแนนตามลำดับดงั ตารางท่ี 4.5

(2) จุดอ่อน พบว่า เกษตรกรส่วนใหญ่ขายให้พ่อค้ารวบรวมเป็นหลัก ไม่มีอำนาจต่อรอง
ราคากบั พอ่ คา้ รวบรวม และยงั ไม่มีการนำตราสัญลักษณส์ ่งิ บ่งชท้ี างภูมศิ าสตร์ปลาแรดล่มุ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานี
เพิ่มมูลค่าสินค้า มีค่าคะแนนสูงที่สุด เท่ากับ 4.85 คะแนน รองลงมา ใช้ระยะเวลาเลี้ยงนานกว่าปลาชนิดอื่น
ปริมาณพันธุ์ปลาไม่เพียงพอ เนื่องจากการเพาะพันธุ์ปลาแรดยังไม่สามารถผสมเทียมได้ การเพาะพันธุ์ลูกปลา
แรดสามารถทำได้เฉพาะฤดูกาลผสมพันธุ์ ไม่สามารถผลิตได้ทั้งปี ส่งผลให้ปริมาณลูกพันธุ์ปลาไม่เพียงพอกับ
ความต้องการของเกษตรกรในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี เกษตรกรจึงต้องนำลูกพันธุ์ปลาจากจังหวัดอื่นเข้ามา
เกษตรกรสว่ นใหญ่มีอายุมาก ไม่ถนดั เร่ืองการใช้เทคโนโลยีใหม่ ลกู หลานไมส่ นใจสืบทอด การศึกษาวิจัยด้าน
การเพิ่มประสิทธิภาพการเพาะเลี้ยงปลาแรดในกระชัง การแปรรูปยังมีน้อย เกษตรกรขาดความรู้ด้าน
การตลาด และเกษตรกรไมส่ ามารถกำหนดราคาจำหนา่ ยได้เอง มีคา่ คะแนนตามลำดับดังตารางที่ 4.5

59
ตารางท่ี 4.6 สรุปปัจจยั สภาพแวดลอ้ มภายในโดยการเรียงตามลำดับความสำคัญ

ปัจจยั ค่าคะแนน

จดุ แขง็ 4.93 S1

- ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมีเนื้อสัมผสั แน่น รสชาติหวาน ไม่มีกลิ่นสาบโคลน แตกต่างจากปลา 4.85 S2
แรดท่ีเล้ยี งในบ่อดนิ 4.85 S3

- ราคาจำหน่ายสูงกวา่ ปลาแรดของจังหวดั ใกลเ้ คียง 4.70 S4
- แหล่งภูมศิ าสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ต้องเพาะเล้ียงปลาแรดในกระชัง ในลุ่มแม่น้ำสะแก 4.70 S5
กรังของจังหวดั อุทยั ธานีเทา่ นัน้ เน่อื งจากมกี ระแสน้ำไหลท่ีพอเหมาะ ไมม่ คี ลนื่ แรง
- มกี ารรวมกลุม่ เกษตรกรเพ่ือวางแผนการผลติ และขบั เคลื่อนเร่ืองปลาแรดของจงั หวดั อุทยั ธานี 4.60 S6
- ราคาจำหน่ายปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรังอทุ ัยธานี หรือปลาแรดทเี่ ล้ยี งในกระชังของเกษตรกรสูงกว่าราคา
ปลาแรดท่เี ลี้ยงในบ่อดนิ 4.60 S7
- พ่อค้ารวบรวมรายใหญ่มีประสบการณร์ ับซ้ือปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในกระชัง มีเครือขา่ ยร้านอาหาร โตะ๊ 4.39 S8
จนี สามารถรับซื้อผลผลติ ปลาแรดที่เพาะเล้ยี งในกระชังโดยให้ราคาทีส่ ูงกว่าปลาที่เล้ยี งบอ่ ดนิ 4.36 S9
- มีการนำเทคโนโลยดี า้ น Social Media ไดแ้ ก่ Facebook Fanpage เขา้ มาใช้เพ่ือเพิม่ ชอ่ งทางการจำหน่าย 4.32 S10
- เกษตรกรมคี วามรอบร้แู ละประสบการณ์ในการเพาะเลี้ยงปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอุทยั ธานี 4.32 S11
- มีการรวมกลมุ่ เกษตรกรเพื่อวางแผนการผลิต และขบั เคลอื่ นเรอ่ื งปลาแรดของจงั หวัดอทุ ยั ธานี 4.32 S12
- สถานที่เพาะเล้ียงมคี วามมั่นคง ได้รบั การคมุ้ ครองจากจังหวัด
- การขนส่งปลาแรดไปยงั ตลาดปลายทางสะดวก 4.19 S13
- กลุ่มเกษตรกร มีการนำผลิตภัณฑ์แปรรูปไปจำหน่ายตามงาน Road Show และจำหน่ายทาง Facebook 4.12 S14
Fanpage ของกลมุ่
- มีการรวมกล่มุ กันเพอ่ื ซ้ืออาหารปลาสำเรจ็ รูป สร้างอำนาจต่อรอง เพอ่ื ใหไ้ ด้ราคาถกู กวา่ ทอ้ งตลาด 4.09 S15
- ในสินค้าปลาสด พ่อค้ารวบรวม แม่ค้า รวมถึงเกษตรกรที่นำผลผลิตไปจำหน่าย มีบริการชำแหละและ
ตัดแต่งปลาให้ลูกคา้ 4.02 S16
- วตั ถดุ บิ ท่ีใชใ้ นการผลติ สินคา้ มาจากชุมชน/ ท้องถิ่น โดยเฉพาะอาหารประเภทพืชผักซึ่งเป็นปัจจัยหลัก 3.50 S17
ในการเพาะเล้ียงปลาแรดลุม่ น้ำสะแกกรงั อทุ ัยธานี 3.44 S18
- เป็นสินคา้ ท่ไี ด้รับการรับรองสงิ่ บ่งช้ีทางภูมศิ าสตร์ ยากทจ่ี ะเลียนแบบ 3.39 S19
- เกษตรกรใช้เงินทนุ ของตนเอง และเพยี งพอตอ่ การบริหารจดั การฟาร์มของตนเอง 2.73 S20
- มีผนู้ ำกล่มุ เกษตรกรทเ่ี ข้มแขง็ 2.52 S21
- สินคา้ ปลาแรดของจังหวัดอทุ ัยธานีเปน็ ทร่ี ู้จักเป็นอย่างดี บรรจอุ ย่ใู นคำขวญั ประจำจังหวัดอุทยั ธานี
- ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั อุทยั ธานี มกี ลุม่ ผ้บู รโิ ภคหลากหลาย
- บรหิ ารจดั การตน้ ทนุ การผลิตไดท้ งั การเพาะเลยี้ งปลาแรดลมุ่ นา้ สะแกกรงั และการแปรรูป
ผลิตภณั ฑ์

60
ตารางท่ี 4.6 สรุปปัจจัยสภาพแวดลอ้ มภายในโดยการเรยี งตามลำดับความสำคัญ (ต่อ)

ปจั จัย ค่าคะแนน

จุดออ่ น 4.85 W1
4.85 W2
- เกษตรกรส่วนใหญข่ ายใหพ้ อ่ คา้ รวบรวมเป็นหลัก ไมม่ ีอำนาจตอ่ รองราคากับพอ่ ค้ารวบรวม 4.70 W3
- ยังไมม่ ีการนำตราสญั ลกั ษณ์สงิ่ บง่ ชีท้ างภมู ศิ าสตรป์ ลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรังอุทยั ธานีเพิม่ มลู คา่ สินค้า 4.65 W4
- ใช้ระยะเวลาเลีย้ งนานกวา่ ปลาชนดิ อืน่ 4.32 W5
- ปริมาณพันธุป์ ลาไม่เพียงพอ 4.02 W6
- เกษตรกรสว่ นใหญม่ ีอายมุ าก ไม่ถนัดเร่ืองการใชเ้ ทคโนโลยใี หม่ 3.84 W7
- ลกู หลานไมส่ นใจสืบทอด 3.11 W8
- การศึกษาวจิ ยั ดา้ นการเพิ่มประสทิ ธิภาพการเพาะเล้ียงปลาแรดในกระชัง การแปรรูป ยังมนี ้อย 3.02 W9
- เกษตรกรขาดความรูด้ า้ นการตลาด
- เกษตรกรไม่สามารถกำหนดราคาจำหนา่ ยไดเ้ อง
ที่มา : จากการสำรวจ และประชุมระดมความคิดเหน็ Focus Group

2) ปัจจัยภายนอก
(1) โอกาส คือ จังหวัดอุทัยธานีเป็นแหล่งท่องเทีย่ วเมืองรองเนื่องจากมีระยะทางไม่ไกลจาก

กรุงเทพฯ มีนักท่องเที่ยวเดินทางมาทุกวันหยุดส่วนใหญ่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม มีค่าคะแนนเท่ากับ 4.02
รองลงมา รสนิยม ผู้บริโภคมีความสนใจสินค้า GI มากขึ้น ผู้บริโภคต้องการสินค้าที่มีความเป็นเอกลักษณ์
การยอมรับของผู้บริโภค เป็นที่รู้จัก/นิยม ในสินค้า มีหน่วยงานร่วมส่งเสริม GI รัฐให้การสนับสนุนและ
ส่งเสริมวิสาหกิจชุมชนสูง หน่วยงานภาครัฐให้การสนับสนุนด้านการผลิต การตลาด ประชาสัมพันธ์
ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีและการสื่อสารช่วยเพิ่มช่องทางการจัดจำหน่าย เช่น ตลาดออนไลน์
มกี ารแปรรปู ผลิตภัณฑ์จากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีของกลุ่มเกษตรกร เพ่อื เพ่ิมมูลค่า มีค่าคะแนน
ตามลำดับดังตารางท่ี 4.6

(2) อุปสรรค คือ การบริหารจัดการน้ำยุง่ ยาก (ใช้ลุ่มน้ำสาธารณะ) การปล่อยน้ำเสียของชุมชน
ลงแหล่งน้ำ มีค่าคะแนนเท่ากับ 4.42 รองลงมา สภาพอากาศแปรปรวนส่งผลต่อปริมาณ/คุณภาพ ผลผลิต
การรับรู้ท่าทีการเจรจาการค้าสินค้า GI ในระดับสากลมีน้อย การศึกษาข้อมูลความต้องการตลาดสินค้า
ประเภทนี้ GI มีน้อย การเชื่อมโยงข้อมลู Big data ระดับจงั หวัด/ภมู ภิ าค/ประเทศ เพอื่ ใช้ในการบริหารจัดการ
ทั้งระบบมีน้อย ผู้บริโภคยังไม่ทราบที่มา เรื่องราว ตราสินค้ายังไม่เป็นที่รู้จักนิยมแพร่หลาย มีคู่แข่งขันมาก
(ปลาแรด/ผลิตภัณฑ์) เนื่องจากในมุมมองของผู้บริโภค ปลามีลักษณะไม่แตกต่างกันมากนัก หากกำหนดราคา
สงู เกนิ ไปผู้บริโภคจะเปลี่ยนไปบรโิ ภคปลาชนิดอื่น มีคา่ คะแนนตามลำดบั ดงั ตารางท่ี 4.6

61
ตารางที่ 4.7 สรุปปัจจยั สภาพแวดลอ้ มภายนอกโดยการเรียงตามลำดับความสำคัญ

ปัจจยั ค่าคะแนน

โอกาส 4.02 O1

- จังหวัดอุทัยธานีเป็นแหล่งท่องเที่ยวเมืองรองเนื่องจากมีระยะทางไม่ไกลจากกรุงเทพฯ 3.91 O2
มนี กั ทอ่ งเทย่ี วเดินทางมาทุกวันหยุดส่วนใหญ่ท่องเท่ยี วเชิงวัฒนธรรม 3.84 O3
3.61 O4
- รสนิยม ผ้บู ริโภคมีความสนใจสนิ คา้ GI มากขึ้น ผบู้ รโิ ภคต้องการสินคา้ ทีม่ คี วามเปน็ เอกลกั ษณ์ 3.58 O5
- การยอมรบั ของผูบ้ รโิ ภค เปน็ ทร่ี จู้ กั /นิยม ในสินคา้ 3.26 O6
- มหี นว่ ยงานรว่ มส่งเสรมิ GI รัฐให้การสนบั สนุนและสง่ เสริมวสิ าหกิจชมุ ชนสูง
- หน่วยงานภาครัฐใหก้ ารสนับสนุนดา้ นการผลิต การตลาด ประชาสมั พันธ์ 2.70 O7
- ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีและการสื่อสารช่วยเพิ่มช่องทางการจัดจำหน่าย เช่น ตลาด
ออนไลน์ 4.42 T1
- มีการแปรรูปผลิตภณั ฑจ์ ากปลาแรดล่มุ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานีของกลุ่มเกษตรกร เพอ่ื เพิม่ มลู ค่า 4.26 T2
3.74 T3
อุปสรรค 3.72 T4
3.58 T5
- การบรหิ ารจดั การน้ำยงุ่ ยาก (ใช้ลมุ่ น้ำสาธารณะ) การปล่อยน้ำเสยี ของชมุ ชนลงแหลง่ นำ้
- สภาพอากาศแปรปรวนสง่ ผลตอ่ ปริมาณ/คณุ ภาพ ผลผลติ 3.51 T6
- การรบั รทู้ า่ ทกี ารเจรจาการค้าสินค้า GI ในระดบั สากลมนี อ้ ย 3.23 T7
- การศกึ ษาขอ้ มูลความต้องการตลาดสนิ คา้ ประเภทน้ี GI มีน้อย
- การเชื่อมโยงข้อมูล Big data ระดับจังหวัด/ภูมิภาค/ประเทศ เพื่อใช้ในการบริหารจัดการ
ทัง้ ระบบมีนอ้ ย
- ผู้บริโภคยังไมท่ ราบที่มา เรือ่ งราว ตราสนิ คา้ ยงั ไมเ่ ป็นที่รจู้ กั นิยมแพร่หลาย
- มคี แู่ ข่งขันมาก (ปลาแรด/ผลติ ภัณฑ์) เนือ่ งจากในมุมมองของผูบ้ รโิ ภค ปลามีลักษณะไมแ่ ตกต่าง
กนั มากนกั หากกำหนดราคาสูงเกินไปผบู้ รโิ ภคจะเปล่ียนไปบรโิ ภคปลาชนิดอืน่
ทมี่ า : จากการสำรวจ และประชุมระดมความคิดเหน็ Focus Group

62
4.2.3 แนวทางการเพิ่มศกั ยภาพการผลติ และการตลาดปลาแรดล่มุ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานี

1) กลยุทธ์ S - O (ใช้จดุ แขง็ เพือ่ สร้างโอกาส)
SO1: ประชาสัมพันธ์ สร้างความรับรู้ให้ผู้บริโภคหน้าใหม่ที่ยังไม่รู้จักปลาแรดของจังหวัด

อุทัยธานี เพื่อให้มีคนรู้จักมากขึ้น โดยส่งเสรมิ ควบคูไ่ ปกับการท่องเท่ียว โดยมีจุดแข็งจากความเป็นเอกลักษณ์
ของปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมีเนื้อสัมผสั แน่น รสชาติหวาน ไม่มีกลิ่นสาบโคลน และเป็นสินค้าที่ได้รับ
การรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ และมีโอกาสจากรสนิยม ผู้บริโภคมีความสนใจสินค้า GI มากขึ้น ผู้บริโภค
ต้องการสินค้าที่มีความเป็นเอกลักษณ์ และโอกาสจากเทคโนโลยีและการสื่อสารช่วยเพิ่มช่องทางการจัด
จำหน่าย เชน่ ตลาดออนไลน์

SO2: สร้างจุดจำหน่ายสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี เพื่อเพิ่มช่องทางการ
จำหนา่ ยปลาสดให้แก่เกษตรกร เป็นแลนด์มาร์คใหค้ นท่ัวไปรับรู้ว่าหากจะซ้ือปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี
ตอ้ งมาทนี่ ่ี โดยมจี ดุ แข็งจากความเปน็ เอกลักษณข์ องปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมีเนื้อสัมผัสแน่น รสชาติ
หวาน ไมม่ ีกลิ่นสาบโคลน สามารถจำหนา่ ยได้ราคาสูงกว่าปลาแรดจากแหลง่ อ่ืน ทัง้ ยงั มีการรวมกลุ่มเกษตรกร
ผู้ผลิตสามารถวางแผนการผลิตได้ และยังมีกลุ่มผู้บริโภคที่หลากหลายเข้าถึงได้ทุกกลุ่มอายุ และโอกาสจาก
จังหวัดอุทัยธานีเป็นแหล่งท่องเที่ยวเมืองรองเนื่องจากมีระยะทางไม่ไกลจากกรุงเทพฯ มีนักท่องเที่ยวเดินทาง
มาทกุ วันหยดุ ส่วนใหญ่ท่องเทย่ี วเชงิ วัฒนธรรม และมีหนว่ ยงานภาครัฐให้การสนับสนุนด้านการผลิต การตลาด
และการประชาสมั พนั ธ์

2) กลยทุ ธ์ W – O (แก้ไขจดุ อ่อนเพื่อสร้างข้อไดเ้ ปรียบจากโอกาส)
WO1: ใช้ตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ในบรรจุภัณฑ์หรือจุดขายเพื่อให้ผู้บริโภครับรู้

ว่าเป็นปลาแรดจากลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีที่เพาะเลี้ยงในกระชัง เพื่อให้ผู้บริโภคเชือ่ มั่นในสินค้า นำไปสู่การ
เพิ่มมูลค่าให้แก่ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี เนื่องจากยังไม่มีการนำตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์
ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีไปใช้ในการจัดจำหน่ายเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้า หน่วยงานภาครัฐควรให้การ
สนบั สนนุ ดา้ น การตลาด และประชาสัมพันธ์

WO2: ส่งเสริมให้เกษตรกรให้เพิ่มช่องทางการจำหน่ายทางออนไลน์ เนื่องจากเกษตรกร
ผู้ผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานียังขาดความรู้ด้านการตลาด และส่วนใหญ่ขายให้พ่อค้ารวบรวมเป็น
หลกั ทำไม่มอี ำนาจตอ่ รองราคากบั พอ่ ค้ารวบรวม

3) กลยทุ ธ์ S – T (ใช้จดุ แข็งหลีกเลีย่ งลดอุปสรรค)
ST1: จังหวัดและท้องถิ่นควรมีมาตรการท่ีเข้มงวดในการปล่อยน้ำเสียลงแม่น้ำสะแกกรัง

เนื่องจากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังเป็นสินค้าที่ได้รับการรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ซึ่งเป็นสิ่งที่รับรองว่าเป็น
สินค้าท่ีมชี อื่ เสยี ง แสดงคุณลักษณะเฉพาะของพ้นื ที่ แต่ยังประสบกบั ปญั หาการบริหารจดั การนำ้ เน่ืองจากใช้ลุ่ม
น้ำสาธารณะ ไม่สามารถควบคุมการปล่อยน้ำเสียของชุมชนลงแหล่งน้ำได้ส่งผลกระทบต่ออัตราการรอดของ
ปลาที่เพาะเลย้ี งในแม่น้ำ หน่วยงานในระดบั จงั หวดั และพ้ืนท่ีของจังหวดั อุทยั ธานีต้องให้ความสำคญั

63
ST2: ส่งเสริมการศึกษาวิจัยปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีทั้งด้านการเพาะเลี้ยง
สง่ิ แวดล้อม การแปรรปู และการตลาด เน่ืองจากการศึกษาข้อมูลความตอ้ งการตลาดสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแก
กรงั อทุ ัยธานีมนี อ้ ย และยังขาดการเชอ่ื มโยงข้อมูล Big data เพ่ือใช้ในการบรหิ ารจดั การท้งั ระบบ
ST3: จดั ทำระบบ QR CODE ตรวจสอบยอ้ นกลบั แหลง่ ผู้ผลติ เพ่ือแสดงเร่อื งราว แหล่งท่ีมา
ของผลผลิตให้ผู้บริโภคสามารถเปิดดูข้อมูลได้ เนื่องจากแม้ว่าจะเป็นสินคา้ สำคญั ของจังหวัด แต่ผู้บริโภคยังไม่
ผูบ้ ริโภคยงั ไมท่ ราบท่มี า เร่ืองราว ตราสญั ลกั ษณ์สง่ิ บ่งชท้ี างภมู ศิ าสตร์ยังไม่เป็นทร่ี ูจ้ กั นิยมแพร่หลาย

4) กลยุทธ์ W – T (ลดความออ่ นแอหลีกเล่ียงสภาวะแวดลอ้ มภายนอกทีเ่ ป็นอุปสรรค)
WT1: บรรจุ “ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี” ในแผนและยุทธศาสตร์จังหวัด และ

ดำเนนิ การอยา่ งจรงิ จัง เพอื่ ให้มีการส่งเสรมิ ดา้ นปลาแรดอย่างต่อเน่อื ง เนอื่ งจากยังไมม่ ีการนำตราสญั ลักษณ์สิ่ง
บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์มาใช้ในการจำหน่ายสินค้า การศึกษาวิจัยที่เกี่ยวกับปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานียังมี
น้อย ทงั้ ยังขาดการพฒั นาสนบั สนนุ อย่างจรงิ จงั และต่อเนื่อง

WT2: พฒั นาเทคโนโลยีแปรรูปปลาแรด และเทคโนโลยีการรักษาคุณภาพปลาสด เนื่องจาก
ปลาแรดเป็นชนิดปลาที่ใช้ระยะเวลาการเลี้ยงนาน โดยเฉพาะการเลี้ยงในกระชังจะใช้ระยะเวลานานกว่ าปลา
ชนิดอื่นที่นิยมบริโภคในตลาด ทั้งเกษตรกรผู้ผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานสี ่วนใหญ่ขายผลผลติ ให้กบั
พ่อค้ารวบรวมเป็นหลักทำให้ขาดอำนาจการต่อรองด้านราคา และการศึกษาข้อมูลความต้องการตลาดสินค้า
ปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานีมนี ้อย จงึ ควรสง่ เสริมให้พฒั นาเทคโนโลยีแปรรปู ปลาแรดเพื่อเพ่ิมมูลค่าสินค้า
และพัฒนาเทคโนโลยีการรักษาคุณภาพปลาสด เพื่อให้เกษตรกรสามารถจำหน่ายได้ด้วยตนเองและเพิ่ม
ชอ่ งทางจำหน่ายได้มากข้ึน

WT3: จัดทำฐานข้อมูลผู้เพาะเลี้ยง เพื่อบริหารจัดการทั้งระบบ เนื่องจากเกษตรกรขาด
ความรู้ด้านการตลาด เพราะส่วนมากเน้นขายยกกระชังเกษตรกรจึงไม่สามารถกำหนดราคาจำหน่ายได้เอง ท้ัง
การศึกษาข้อมูลความต้องการตลาดสินค้า ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมีน้อย ขาดการเชื่อมโยงข้อมูล
Big data เพ่ือใชใ้ นการบริหารจัดการทัง้ ระบบ และผ้บู รโิ ภคยังไม่ทราบท่มี า เรื่องราว ตราสนิ คา้ ยงั ไม่เป็นท่ีรู้จัก
นิยมแพร่หลาย

64

ตารางที่ 4.8 การกำหนดกลยทุ ธ์โดยใช้ TOWS Matrix ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอทุ ัยธานี

จุดแข็ง จดุ อ่อน

SO1 ประชาสมั พนั ธเ์ ชงิ รุก สรา้ งความรับรใู้ ห้ WO1 ตราสัญลักษณส์ ิง่ บ่งชีท้ างภูมศิ าสตร์ เพ่มิ

ผูบ้ ริโภคหน้าใหมท่ ี่ยงั ไมร่ ู้จักปลาแรดของจังหวดั มูลคา่ ใหก้ ับสนิ ค้า สร้างความแตกตา่ งปลาแรดลมุ่ น้ำ

อุทัยธานี (S1 S3 S9 S16 O2 O3 O4 O5 O6) สะแกกรัง อทุ ัยธานี กับปลาแรดทวั่ ไป เพิม่ ช่อง

โอกาส SO2 สรา้ งจุดจำหน่ายสินคา้ ปลาแรดลมุ่ นำ้ ทางการจำหนา่ ยใหเ้ กษตรกร (W2 W9 O2 O3 O4 O5)

สะแกกรงั อทุ ัยธานี เพิ่มชอ่ งทางการจำหนา่ ยปลา WO2 เพม่ิ ชอ่ งทางการจำหน่ายทางออนไลน์

สดใหแ้ กเ่ กษตรกร (S1 S2 S3 S4S5 S8 S9 S11 S14 S15 (W1 W8 W9 O1 O6)

S16 S18 S19 S20 O1 O2 O3 O4 O5)

ST1 จังหวดั และท้องถ่นิ เขม้ งวดการปลอ่ ยนำ้ WT1 บรรจุ “ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรัง

เสียลงแหลง่ น้ำสาธารณะ (S3 S10 S16 S19 T1) อุทยั ธาน”ี ในแผนและยทุ ธศาสตรจ์ ังหวดั และ

ST2 ศกึ ษาวจิ ยั ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั ดำเนนิ การอยา่ งจริงจงั เพ่อื ใหม้ กี ารสง่ เสรมิ ดา้ นปลา

อุทยั ธานที ้งั ดา้ นการเพาะเลยี้ ง สง่ิ แวดล้อม การแปร แรดอยา่ งตอ่ เน่ือง (W2 W3 W7 W8 W9 T1 T4 T5 T6 T7)

อปุ สรรค รปู และการตลาด (S3 S16 T4 T5) WT2 พฒั นาเทคโนโลยีแปรรปู ปลาแรด และ

ST3 จดั ทำระบบ QR CODE ตรวจสอบ เทคโนโลยกี ารรักษาคณุ ภาพปลาสด (W1 W3 W7 W8
ย้อนกลับแหลง่ ผผู้ ลติ (S1 S2 S16 S19 T6) T4 T5 T6 T7)

WT3 จัดทำฐานขอ้ มลู ผเู้ พาะเลย้ี ง เพ่ือบรหิ าร

จดั การทั้งระบบ (W8 W9 T4 T5 T6)

65
4.2.4 แนวทางการพฒั นา ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอทุ ยั ธานี ที่ได้รบั การรบั รองสิง่ บ่งช้ที างภูมศิ าสตร์

จากการวเิ คราะห์สภาพแวดล้อม และใช้ TOWS Matrix กำหนดกลยทุ ธ์ จะได้กลยทุ ธ์ SO WO
ST และ WT รวม 10 กลยทุ ธ์ จากนั้นจงึ นำมาจดั ทำแนวทางการพฒั นาได้ 4 แนวทาง ดังน้ี

1) การยกระดับผลิตภัณฑ์ (Product Upgrading) ยกระดับของสินค้าให้มีคุณภาพ
มาตรฐาน ตรงตามความต้องการของผบู้ รโิ ภค มแี นวทางดำเนนิ การดงั น้ี

(1) ใช้ตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภมู ิศาสตร์ในบรรจุภัณฑ์หรือจุดขายเพื่อใหผ้ ู้บรโิ ภครับรู้ว่า
เป็นปลาแรดจากลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีที่เพาะเลี้ยงในกระชัง ไม่ใช่ปลาแรดจากแหล่งอื่น ป้องกันการแอบ
อ้างหรอื ปลอมปน อาทิ ใช้สต๊กิ เกอร์ ปา้ ย หรอื ธงสญั ลกั ษณ์ ที่แสดงใหผ้ คู้ นท่วั ไปรูว้ ่า ผลติ ภณั ฑ์ ร้านค้า สถาน
ประกอบการที่มีสัญลักษณ์เหลา่ นี้ ใชผ้ ลผลติ ปลาแรดท่ีได้รบั การรับรองส่ิงบง่ ชที้ างภมู ิศาสตรข์ องจงั หวัด

(2) สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้แก่บริโภคว่าเป็นปลาแรดที่เพาะเลี้ยงจากลุ่มน้ำสะแกกรัง
อุทยั ธานี โดยจัดทำ QR Code เพือ่ ใหผ้ ู้บรโิ ภคสามารถตรวจสอบย้อนกลับแหล่งผลิตปลาแรด ผ่านเว็บไซต์ท่ีมี
ฐานข้อมูลของผู้ผลิต อาทิ ข้อมูลเกษตรกร แหล่งผลิต ช่วงเวลาที่ทำการผลิต ในการจำหน่ายเกษตรกรต้องมี
การนำ QR Code ท่ีแสดงข้อมูลการผลติ ติดไว้กับบรรจภุ ัณฑ์ หรือสถานทีข่ าย

(3) จดั ทำยทุ ธศาสตรจ์ งั หวดั และแผนการพฒั นา “ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรงั อทุ ัยธานี” และ
ดำเนินการอย่างจริงจัง เพื่อให้สินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ได้รับการส่งเสริมและพัฒนาจาก
หน่วยงานในจังหวดั อทุ ยั ธานอี ยา่ งตอ่ เนื่อง

2) การยกระดับกระบวนการผลิต (Process Upgrading) ยกระดับกระบวนการผลิตให้มี
ประสทิ ธิภาพ เพ่ือพัฒนาคุณภาพผลิตภณั ฑ์ มีการวางแผนการผลติ เพ่ือให้มีเพยี งพอต่อความต้องการของตลาด
มีแนวทางดำเนินการดงั นี้

(1) จังหวัดและท้องถิ่นต้องเข้มงวดในการปล่อยน้ำเสียลงแม่น้ำสะแกกรัง แก้ไขปัญหาน้ำ
เสียซึ่งส่งผลกระทบต่อการเลี้ยงปลาในกระชังโดยเฉพาะช่วงปริมาณน้ำในแม่น้ำสะแกกรังน้อย และพัฒนา
สู่ระบบบำบดั นำ้ เสียก่อนปลอ่ ยลงแหล่งน้ำธรรมชาติ

(2) สนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีทั้งด้านการเพาะเลี้ยง
สิง่ แวดลอ้ ม การแปรรูป และการตลาด เพ่อื พัฒนาสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรงั อุทัยธานี

(3) จัดทำฐานข้อมลู (Big Data) ตลอดโซ่อุปทาน เพื่อบริหารจัดการทั้งระบบ มีการจัดการ
ข้อมูลผู้ผลิต ปริมาณการผลิต และคู่ค้า เชื่อมโยงให้สามารถวางแผนการผลิตเพือ่ รองรับปริมาณความต้องการ
สินค้าไดต้ ลอดทง้ั ปี

3) การยกระดับในสถานะโซ่คุณค่า (Functional Upgrading) ยกระดับเกษตรกรให้
สามารถสรา้ งมูลคา่ เพ่ิมได้มากข้ึนโดยทผ่ี ่านมาเกษตรกรยังมแี หล่งจำหน่ายผลผลติ ไมม่ ากนัก การแปรรูปยังเป็น
การแปรรูปแบบพื้นบา้ น ไมม่ ีการนำเทคโนโลยีหรอื การศกึ ษาใหมเ่ ขา้ มาปรับใช้ มแี นวทางดำเนนิ การดงั น้ี

66
(1) สร้างจุดจำหน่ายสนิ ค้าปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรัง อุทยั ธานี เพื่อเพิ่มชอ่ งทางการจำหน่าย
ปลาสดใหแ้ ก่เกษตรกร เปน็ แลนด์มาร์คสร้างภาพจำให้คนท่ัวไปไม่ว่าจะเป็นคนในพืน้ ทหี่ รือนกั ท่องเที่ยวรับรู้ว่า
หากจะซอ้ื หรือรบั ประทานปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานตี ้องมาทนี่ ่ี
(2) สนับสนุนการศึกษาวิจัยการพฒั นาเทคโนโลยีการแปรรูปปลาแรด เทคโนโลยีการรักษา
คุณภาพปลาสดเพื่อการจัดจำหน่าย เพิ่มมูลค่าสินค้าปลาแรด และเพิ่มช่องทางการจำหน่ายให้แก่เกษตรกร
ไดม้ ากขึ้น

4) การขยายธุรกิจโซ่คุณค่า (Chain/ Chanel Upgrading) ยกระดับสินค้าไปต่อยอดใน
ธรุ กิจอ่ืนเพอ่ื เพ่ิมโอกาสทางการตลาด หรอื เพมิ่ ชอ่ งทางการจำหน่ายสินค้า มีแนวทางดำเนนิ การดงั น้ี

(1) ประชาสัมพนั ธ์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังควบคู่ไปกับการส่งเสริมท่องเที่ยว “มาอุทัยต้อง
มากินปลาแรด”

(2) ส่งเสริมให้เกษตรกรใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อเพิ่มช่องทางการจำหน่ายสินค้า อาทิ
การใช้ Facebook fan page, Line หรือแพลตฟอรม์ จำหน่ายสินค้าออนไลน์ อาทิ Lazada และ Shopee โดย
เน้นให้เกษตรกร สามารถใชง้ านเพ่อื จำหนา่ ยสินค้า และส่ือสารกบั ลกู คา้ ได้

บทที่ 5
สรุปและข้อเสนอแนะ

5.1 สรปุ
การศกึ ษาแนวทางการพัฒนาปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรังอุทัยธานีที่ได้รับการรบั รองสิง่ บง่ ชี้ทางภูมิศาสตร์

รวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เกษตรกร กลุ่มเกษตรกร และผู้ที่เกี่ยวข้องตลอดโซ่อุปทานในพื้นที่ อ.เมือง
จังหวัดอุทัยธานี นำข้อมูลที่รวบรวมได้มาอธิบายข้อมูลทั่วไป การวิเคราะห์ห่วงโซ่อุปทานและห่วงโซ่คุณค่าใน
การผลติ ปลาแรดลุม่ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานี และแนวทางการพฒั นาปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรังอุทยั ธานีที่ได้รับรอง
สงิ่ บ่งชท้ี างภูมิศาสตร์ ผลการวจิ ยั สรปุ ได้ดังน้ี

5.1.1 ห่วงโซ่คณุ ค่าของปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรงั อุทยั ธานี
1) ห่วงโซ่คณุ คา่ ของปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรงั อุทัยธานี
(1) กิจกรรมหลกั เกษตรกรซ้อื ปัจจัยการผลิต ไดแ้ ก่ อาหารปลาสำเรจ็ รูปและยารักษาโรคใน

พื้นที่เป็นหลัก ในส่วนของอาหารประเภทพืชผัก อาทิ ผักบุ้ง จอกแหน ผักตบชวา ผักกระเฉด มะละกอจัดหา
โดยเก็บจากธรรมชาติ ด้านการเลี้ยงปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ของเกษตรกรซึ่งเป็นการเลี้ยงแบบวิถี
ชาวบา้ น ระยะเวลาเลี้ยงนาน 18 – 22 เดือน เพ่ือให้ได้ผลผลิตปลาแรดที่มเี น้ือแนน่ รสชาติหวาน ไม่มีกล่ินสาบ
โคลน การรวบรวมผลผลิตปลาแรดมีชีวิตพ่อค้าผู้รวบรวมจะรวบรวมปลาจากกระชังเลี้ยงปลาของเกษตรกร โดย
คัดแยกปลาขนาด 700-1,200 กรัมต่อตัว ซึ่งเป็นขนาดที่พอดีกับจานอาหาร เพื่อจำหน่ายต่อไปยังร้านอาหาร
และโต๊ะจีน ราคาที่เกษตรกรจำหน่ายได้จะสูงกว่าปลาเลี้ยงในบ่อดิน 10-15 บาทต่อกิโลกรัม ด้านกิจกรรม
แปรรูปผลิตภัณฑ์ เกษตรกรมีการนำผลผลิตบางส่วนมาแปรรูปผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เพื่อเพิ่มมูลค่า อาทิ ปลาร้าแรด
ดว่ น ขา้ วเกรียบปลาแรด แหนมปลาแรด น้ำพรกิ ปลาแรด และปลาแรดสวรรค์

(2) กิจกรรมสนับสนุน โครงสร้างพื้นฐานของสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ได้แก่
การข้นึ ทะเบยี นสิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ ปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรงั อุทยั ธานี ผผู้ ลติ ต้องขออนุญาตใช้ตราสัญลักษณ์
สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี และบริหารจัดการผลิตสินค้าตามข้อกำหนดในการ
ผลิตสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี ด้านการจัดซื้อจัดหาปัจจัยการผลิตนั้นมีการรวมกลุ่มเกษตรกร
เพื่อซื้ออาหารสำเร็จรูปในปริมาณมากต่อครั้ง เพื่อสร้างอำนาจต่อรองด้านราคาจากผู้แทนจำหน่ายอาหารปลา
สำเรจ็ รปู และเกษตรกรใช้เงนิ ทนุ ของตนเองทั้งหมดในการผลติ ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอทุ ัยธานี

กิจกรรมที่สร้างมูลค่าให้ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมากที่สุด คือ การผลิตปลาแรด
ในลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีโดยเลี้ยงในกระชังตามวิถีดั้งเดิม ซึ่งทำให้ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี
มีเนื้อแนน่ รสชาติหวาน ไมม่ กี ลน่ิ สาบโคลน ซง่ึ แตกต่างจากปลาแรดท่ีเล้ยี งในบอ่ ดนิ

2) การเปรียบเทียบตน้ ทุนการผลติ และผลตอบแทนปลาแรด
ปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรังอุทยั ธานี มีต้นทนุ การผลิตรวมเฉลี่ย 67.72 บาทตอ่ กโิ ลกรัม สูงกว่า

ต้นทุนการผลิตปลาแรดที่เพาะเลี้ยงในบ่อดินในจังหวัดอุทัยธานีซึ่งมีต้นทุนรวมเฉลี่ย 56.89 บาทต่อกิโลกรัม
เนอ่ื งจากการเล้ียงปลาแรดในกระชังใชร้ ะยะเวลาการเลย้ี งนานกว่าเลี้ยงในบ่อดินส่งผลให้ค่าแรงงานในการดูแล

68
รักษาสงู กวา่ สวนผลตอบแทนนัน้ ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอทุ ัยธานี มผี ลตอบแทนสุทธิ 17.40 บาทต่อกิโลกรัม
สูงกว่าปลาแรดที่เลี้ยงในบ่อดินที่มีผลตอบแทน 12.20 บาทตอกิโลกรัม เนื่องจากปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง
อุทัยธานจี ำหนา่ ยไดใ้ นราคาท่ีสูงกว่า

3) สว่ นต่างราคาแต่ละระดับ
ราคาท่เี กษตรกรจำหน่ายปลาแรดมชี วี ติ ให้พ่อคา้ รวบรวม 85.12 บาทตอ่ กิโลกรัม เม่ือพ่อค้า

รวบรวมนำไปส่งขายให้กับร้านอาหาร โต๊ะจีน ได้ราคา 105.12 บาทต่อกิโลกรัม และเกษตรกรที่จำหน่ายด้วย
ตนเองท่ีตลาดนดั หรือตลาดสด ได้ราคา 105.12 บาทตอ่ กโิ ลกรมั

ด้านผลิตภัณฑ์แปรรูปเกษตรกรและกลุ่มเกษตรกรจำหน่ายให้ผู้บริโภค 124.50 บาทต่อ
กโิ ลกรมั (ปลาแรดมชี ีวติ )

มูลค่าเพิ่มของราคาขายระหว่างเกษตรกรกับพ่อค้ารวบรวม/เกษตรกรจำหน่ายด้วยตนเอง
20.00 บาท/กิโลกรัม ระหว่างเกษตรกรและผลิตภัณฑ์แปรรปู เท่ากบั 39.38 บาท/กิโลกรัม และมูลค่าเพ่ิมของ
รายได้ระหว่างเกษตรกรกบั พ่อคา้ รวบรวม/เกษตรกรจำหนา่ ยด้วยตนเอง เท่ากับ 1,900,080.00 บาท ระหว่าง
เกษตรกรกับผลิตภัณฑ์แปรรูป 98,292.48 บาท มูลค่าเพิ่มรวม เท่ากับ 10,297,572.48 บาท แสดงให้เห็นว่า
การผลิตปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี การรวบรวมเพื่อจำหน่ายต่อไปยังร้านอาหาร โต๊ะจีน และผู้บริโภค
และแปรรปู เปน็ ผลิตภณั ฑเ์ ป็นขัน้ ตอนท่ีทำให้เกิดมูลคา่ เพมิ่ สงู ขึ้น

5.1.2 แนวทางการพัฒนาสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีท่ไี ด้สงิ่ บ่งชี้ทางภูมศิ าสตร์
วิเคราะหส์ ภาพแวดล้อมจากการเก็บข้อมลู การสัมภาษณ์ผู้ที่เก่ียวข้อง โดยกำหนดประเด็นจากการ

นำแนวคิดห่วงโซ่คุณค่า Value Chain มาวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน และแนวคิด Diamond Model
มาวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก นำมาจัดลำดับความสำคัญโดยการให้คะแนน และใช้ TOWS Matrix
นำมาจดั ทำแนวทางการพัฒนาปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีท่ีไดส้ ิ่งบง่ ชี้ทางภูมศิ าสตร์ไดด้ ังน้ี

1) การยกระดับผลิตภัณฑ์ (Product Upgrading) สินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี
เพ่อื ใหม้ ีคณุ ภาพ มาตรฐาน

(1) ใช้ตราสัญลักษณ์สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ในบรรจุภัณฑ์หรือจุดขายเพื่อให้ผู้บริโภครับรู้ว่า
เป็นปลาแรดจากลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีที่เพาะเลี้ยงในกระชัง ไม่ใช่ปลาแรดจากแหล่งอื่น ป้องกันการแอบ
อ้างหรือปลอมปน อาทิ ใช้สตก๊ิ เกอร์ ปา้ ย หรอื ธงสัญลกั ษณ์ ที่แสดงให้ผคู้ นทั่วไปรูว้ า่ ผลติ ภัณฑ์ ร้านค้า สถาน
ประกอบการทีม่ สี ญั ลักษณเ์ หล่าน้ี ใชผ้ ลผลติ ปลาแรดท่ีได้รบั การรบั รองส่ิงบ่งชี้ทางภูมศิ าสตร์ของจังหวัด

(2) สรา้ งความเช่อื มน่ั ใหผ้ ้แู ก่บรโิ ภค โดยจดั ทำ QR Code เพอ่ื ให้ผบู้ รโิ ภคสามารถตรวจสอบ
ย้อนกลับแหล่งผลิตปลาแรด ว่าเป็นปลาแรดที่เพาะเลี้ยงจากลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี โดยต้องมีการนำ QR
Code ทีแ่ สดงข้อมลู การผลติ ติดไวก้ บั บรรจุภัณฑ์ หรือสถานทข่ี าย

(3) จัดทำยุทธศาสตร์จังหวัดและแผนการพัฒนา “ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี”
เพื่อให้สินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทัยธานี ได้รับการส่งเสริมและพัฒนาจากหน่วยงานในจังหวัดอุทัยธานี
อย่างต่อเน่อื ง

69
2) การยกระดับกระบวนการผลิต (Process Upgrading) ให้มีประสิทธิภาพ เพื่อพัฒนาคุณภาพ
สินค้าปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรัง อทุ ยั ธานี

(1) จังหวัดและท้องถิ่นต้องเข้มงวดในการปล่อยน้ำเสียและพัฒนาระบบบำบัดน้ำเสียก่อน
ปลอ่ ยลงลงแมน่ ำ้ สะแกกรัง แก้ไขปญั หานำ้ เสยี ซ่ึงสง่ ผลกระทบต่อการเลย้ี งปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง โดยเฉพาะ
ชว่ งปรมิ าณน้ำในแมน่ ้ำสะแกกรงั น้อย

(2) สนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีทั้งด้านการเพาะเลี้ยง
สิ่งแวดลอ้ ม การแปรรูป และการตลาด เพ่อื พฒั นาสนิ ค้าปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรังอุทัยธานี

(3) จัดทำฐานข้อมูล (Big Data) ตลอดโซ่อุปทาน เพื่อบริหารจัดการทั้งระบบ มีการจัดการ
ข้อมูลผู้ผลิต ปริมาณการผลิต และคู่ค้า เชื่อมโยงให้สามารถวางแผนการผลิตเพื่อรองรับปริมาณความต้องการ
สนิ ค้าไดต้ ลอดทงั้ ปี

3) การยกระดับในสถานะโซ่คุณค่า (Functional Upgrading) ยกระดับเกษตรกรให้สามารถ
สรา้ งมูลค่าเพิ่มสินค้าไดม้ ากขึ้น มแี นวทางดำเนนิ การดงั นี้

(1) สร้างจุดจำหนา่ ยสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรัง อุทยั ธานี เพือ่ เพิ่มชอ่ งทางการจำหน่าย
ปลาสดใหแ้ กเ่ กษตรกร เปน็ แลนดม์ ารค์ สร้างภาพจำให้คนทัว่ ไปไมว่ ่าจะเปน็ คนในพน้ื ทหี่ รือนักท่องเที่ยวรับรู้ว่า
หากจะซอื้ หรอื รบั ประทานปลาแรดล่มุ นำ้ สะแกกรังอุทยั ธานตี อ้ งมาทนี่ ่ี

(2) สนับสนุนการศึกษาวิจัยการพัฒนาเทคโนโลยีการแปรรูปปลาแรด เทคโนโลยีการรักษา
คุณภาพปลาสดเพื่อการจัดจำหน่าย เพิ่มมูลค่าสินค้าปลาแรด และเพิ่มช่องทางการจำหน่ายให้แก่เกษตรกร
ไดม้ ากขนึ้

4) การขยายธุรกิจโซ่คุณค่า (Chain/ Chanel Upgrading) เพื่อยกระดับสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำ
สะแกกรัง อุทยั ธานี ไปตอ่ ยอดในธุรกิจอ่ืนเพื่อเพมิ่ โอกาสทางการตลาด

(1) ประชาสัมพันธ์ปลาแรดลุ่มนำ้ สะแกกรังควบคู่ไปกับการส่งเสริมท่องเทีย่ ว “มาอุทัยต้อง
มากนิ ปลาแรด”

(2) ส่งเสริมให้เกษตรกรใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ เพื่อเพิ่มช่องทางการจำหน่ายสินค้า อาทิ
การใช้ Facebook fan page, Line หรือแพลตฟอรม์ จำหน่ายสนิ ค้าออนไลน์ อาทิ Lazada และ Shopee โดย
เนน้ ใหเ้ กษตรกร สามารถใชง้ านเพอ่ื จำหน่ายสนิ คา้ และส่อื สารกบั ลูกค้าได้

70
5.2 ขอ้ เสนอแนะ

5.2.1 หนว่ ยงานภาครฐั ภาคเอกชน ผู้ประกอบการ ทเ่ี กยี่ วข้องในระดบั พืน้ ที่ควรบรู ณาการการทำงาน
ร่วมกัน เพื่อขับเคลื่อนพัฒนาสินค้าปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีที่ได้รับรองสิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ ผลักดัน
ใหเ้ ข้าไปอยใู่ นแผนยุทธศาสตร์ของจังหวัด เพือ่ ใหส้ ินคา้ ปลาแรดลมุ่ น้ำสะแกกรัง อุทยั ธานี ได้รบั การพัฒนาจาก
หนว่ ยงานในจงั หวดั อทุ ยั ธานอี ย่างตอ่ เนื่อง เกดิ การพฒั นาด้านเกษตรกร การตลาด และการประชาสัมพันธ์ของ
จงั หวัด

5.2.2 เนื่องจากปลาแรดใช้ระยะเวลาการเลี้ยงยาวนาน (1.5-2 ปี) ควรรวมกลุ่มกันวางแผนการผลิต
และการจำหน่ายเพื่อให้ผลผลิตมีเพียงพอต่อการจำหน่ายทั้งปี ไม่ขาดช่วง เพื่อป้องกันการปลอมปนของปลา
แรดจากแหล่งอน่ื

5.2.3 ควรมีหน่วยงาน หรือเจ้าภาพหลกั ในการจัดทำฐานข้อมูลผูป้ ระกอบการ และผู้ผลิตปลาแรดล่มุ
นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานีทไี่ ดร้ บั รองสิง่ บง่ ช้ที างภมู ิศาสตร์เพ่ือการบริหารจัดการทง้ั ระบบตลอดหว่ งโซ่อุปทาน และ
รวบรวมข้อมูลผู้ผลิต แหล่งผลิต และรอบการผลิต และแสดงไว้บนเว็บไซต์ที่เป็นทางการ พร้อมจัดทำ QR
Code แสดงไว้บนบรรจภุ ัณฑ์หรือติดตั้งไว้ ณ สถานท่ีจำหน่ายเพือ่ เป็นชอ่ งทางให้ผ้บู รโิ ภคสามารถตรวจสอบได้
ว่าปลาแรดทีซ่ ้อื มาจากกลุม่ เกษตรกรผูเ้ ล้ียงปลาแรดลมุ่ นำ้ สะแกกรงั อุทัยธานี

5.2.4 ควรมกี ารวจิ ัยและพัฒนาวธิ กี ารเล้ียงเพื่อเพม่ิ ประสิทธภิ าพและลดต้นทนุ การผลติ ปลาแรดลุ่มน้ำ
สะแกกรังอุทัยธานี รวมไปถึงศึกษาวิธีการเก็บรักษาปลาสดให้มีอายุการเก็บรักษาได้นาน และการแปรรูปเป็น
ผลติ ภณั ฑต์ า่ ง ๆ เพอื่ เพ่มิ มูลค่าสินค้าและช่องทางการจำหน่ายให้แกเ่ กษตรกร

5.2.5 เพิ่มการประชาสัมพันธ์ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีควบคู่ไปกับการประชาสัมพันธ์การ
ทอ่ งเทยี่ วของจังหวัด สรา้ งภาพจำปลาประจำจังหวัดเพ่ือใหผ้ ู้บริโภครู้จักปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานีมาก
ขึน้

5.2.6 หนว่ ยงานภาครฐั ที่เก่ียวข้อง ควรมีการติดตามประเมนิ ผลผู้ทดี่ ำเนนิ การขอตราสัญลักษณ์สินค้า
GI เพื่อติดตามผลการส่งเสริม ผลสำเร็จ ปัญหาอุปสรรคและข้อจำกัดในการดำเนินงาน เพื่อใช้ในการปรับ
แผนการส่งเสริมตอ่ ไป

บรรณานุกรม

กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์. (2561). ส่ิงบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ (GI). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:
http://www.ipthailand.go.th/th/gi-001.html (วนั ทส่ี บื คน้ ขอ้ มูล: 16 ธันวาคม 2562).

กรมประมง. (2559). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2557.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries.
go.th/index.php/doffile/fkey/ref59717 (วันทีส่ ืบคน้ ข้อมูล: 16 ธันวาคม 2562).

กรมประมง. (2560). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2558.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries.
go.th/index.php/doffile/fkey/ref59718 (วนั ทส่ี ืบค้นขอ้ มูล: 16 ธันวาคม 2562).

กรมประมง. (2561). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2559.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries.
go.th/index.php/doffile/fkey/ref59719 (วนั ทีส่ บื คน้ ขอ้ มลู : 16 ธนั วาคม 2562).

กรมประมง. (2562). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2560.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries.
go.th/index.php/doffile/fkey/ref59720 (วนั ทส่ี บื คน้ ขอ้ มลู : 16 ธนั วาคม 2562).

กรมประมง. (2563). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2561.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries.
go.th/index.php/doffile/fkey/ref68622 (วันทีส่ บื ค้นขอ้ มูล: 20 พฤษภาคม 2564).

กรมประมง. (2564). สถิติการประมงแห่งประเทศไทย ปี 2562.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www4.fisheries
.go.th/index.php/doffile/fkey/ref74905 (วันทีส่ บื คน้ ข้อมูล: 20 พฤษภาคม 2564).

จีราวัฒน์ มันทรา. (2560). การศึกษาศักยภาพในการแข่งขันของผู้ประกอบการ: กรณีศึกษาอุตสาหกรรมผ้า
ไหมในอำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://www.tci- thaijo.org/
index.php/dhammathas/article/view/79729 (วันท่ีสืบค้นขอ้ มูล: 16 ธันวาคม 2562).

ชนิดา พงษ์พานารัตน์. (2554). การพัฒนาและทดสอบความตรงของตัวช้ีวัดกระบวนการบริหารซัพพลายเชน
ในอุตสาหกรรมบริการ. วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต. คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี.
มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์.

ชนิตา พันธ์ุมณี และอัมรินทร์ คีรีแก้ว. (2556). แนวทางการพัฒนาศักยภาพของเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟอาราบิ
กาอินทรีย์ในภาคเหนือของประเทศไทย การประยุกต์ใช้แนวคิดห่วงโซ่คุณค่า. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้
จาก : http://librae.mju.ac.th/goverment/20 11 11 19 10 48 34 _librae/Doc_25 58 03 1 6
111559_688862.PDF (วันทีส่ บื คน้ ขอ้ มลู : 16 ธนั วาคม 2562).

โชติกา พุ่มกาหลง. (2554). การวิเคราะห์สมรรถนะโลจิสติกส์ขาเข้า ด้วยการจำลองแบบเชิงพลวัต :
กรณีศึกษาบริษทั ผ้ผู ลติ ผ้าพื้นเมือง . มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์/ปทุมธาน.ี

72

ฐารดี วงศ์ษา. (2557). ส่ิงบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์และส่วนประสมทางการตลาดท่ีมีความสัมพันธ์กับการรับรู้คุณค่า
ตราสินค้าชามไก่ลำปาง. [ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก: http://it.nation.ac.th/research/ntu/files
/56011310 52210f.pdf (วนั ทสี่ ืบค้นข้อมูล: 16 ธนั วาคม 2562).

ณชิ นันท์ คุปตานนท์ และคณะ. (2561). การศกึ ษาเรื่องข้าวเฉี้ยงปากรอ : สิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์เพอื่ สิทธิชมุ ชน
ภายใต้ชุดโครงการพัฒนาเครือขา่ ยพันธกิจสมั พันธ์ ม.อ. เพื่อชุมชนเข้มแข็ง.[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก :
http://kb.psu.ac.th/psukb/bitstream/2016/11880/1//ข้าวเฉ้ียงปากรอ% 20สิ่งบ่งช้ีท าง
ภมู ิศาสตรเ์ พอ่ื สิทธชิ ุมชน%20%282018%29.pdf (วันที่สบื คน้ ข้อมูล: 16 ธันวาคม 2562).

ทิชากร เกสรบัว และฌานนท์ ป่ินเสม. (2561). กลยุทธ์การพัฒนาผู้ประกอบการสินค้าหน่ึงตำบลหน่ึง
ผลิตภัณฑ์ (OTOP)กลุ่มเบญจบูรพา สู่การค้าชายแดนไทย-กัมพูชา (ด่านอรัญประเทศ) ด้วยการ
วิเคราะห์ SWOT. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก : http://www.journal.rmutt.ac.th/index.php/
business/article/download/1413/884 (วันทส่ี บื คน้ ข้อมลู : 16 ธันวาคม 2562).

ธนิต โสรตั น์. (2550). การประยุกตใ์ ช้โลจสิ ติกส์และโซ่อุปทาน. กรุงเทพฯ: ประชมุ ทอง พริ้นตง้ิ กรุป๊ จำกัด.

พัชรี หล้าแหล่ง. (2554). แนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของกลุ่มสหกรณ์ผู้
ปลูกกาแฟจังหวัดชุมพร จำกัด. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก : https://www.tci-thaijo.org/index.php
/Veridian-E-Journal/article/view/28159 (วันทีส่ ืบคน้ ขอ้ มูล: 16 ธันวาคม 2562).

พันธกานต์ ชูจันทร. (2558). ปัญหาความสอดคล้องกับมาตรฐานสากลของพระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบ่งชี้
ภู มิ ศ าส ต ร์ พ .ศ .2 54 6 . [อ อ น ไล น์ ]. เข้ าถึ งได้ จ าก : http://dspace.bu.ac.th/bitstream/
123456789/2140/1/phunthakan_choo.pdf (วนั ท่ีสืบคน้ ข้อมลู : 16 ธนั วาคม 2562).

รังสรรค์ เนียมสนิท และคณะ. (2549). แนวทางการวิเคราะห์เพื่อพัฒนาห่วงโซ่คุณค่า (Value Chain) ข้าว
หอมมะลิเพ่ือการส่งออก. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://home.kku.ac.th/nesi/Academic
Documents/VCJR-Book.pdf (วนั ที่สืบค้นขอ้ มูล: 16 ธันวาคม 2562).

เริงชัย ตันสุชาติ และคณะ. (2557). ห่วงโซ่คุณค่าของปลานิลในจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย. [ออนไลน์].
เขา้ ถงึ ได้ จ า ก : http://librae.mju.ac.th/goverment/2 0 1 1 1 1 1 9 1 0 4 8 3 4 _librae/Doc_
25571127130444_258192.PDF (วนั ทสี่ บื ค้นขอ้ มลู : 16 ธันวาคม 2562).

วาสนา สุวรรณวิจิตร และสมพงศ์ พรมสะอาด. (2558) ได้วิเคราะห์ห่วงโซ่คุณค่าของกาแฟดอยช้างและกาแฟ
ดอยตุง. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://kb.tsu.ac.th/jspui/bitstream/123456789/3308/1/
%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%B2%20%E0%B8%AA%E
0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%
B4%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%A3%2000180067.pdf (วั น ท่ี สื บ ค้ น
ข้อมลู : 16 ธันวาคม 2562).

73

วฒุ ิชัย เครือไกรวรรณ. (2559). การศึกษาห่วงโซ่อุปทานและห่วงโซ่คุณค่า เพื่อเพิ่มศักยภาพในการแขง่ ขันของ
เก ษ ต รก รผู้ ป ลู ก ส้ ม โอ ใน อำเภ อ บ้ าน แท่ น จังห วัด ชั ยภู มิ . [อ อ น ไลน์ ]. เข้าถึงได้ จาก :
https://gsmis.gs.kku.ac.th/publish/details/22009 (วนั ที่สืบคน้ ข้อมลู : 16 ธันวาคม 2562).

สถาบันนานาชาติเพื่อเอเชียแปซิฟิกศึกษา มหาวิทยาลัยกรุงเทพ. (2555). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:
https://www.ipthailand.go.th/th/gi-002.html (วันทสี่ ืบคน้ ข้อมูล: 16 ธันวาคม 2562).

สุชีลา เตชะวงค์เสถยี ร. (2558). การศึกษาเร่อื งการวิเคราะห์รูปแบบและกระบวนการจัดการย่ืนขอข้นึ ทะเบียน
GI ของพริกไทยกาปอตใน ประเทศกัมพูชา. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: https://conference.
kku.ac.th/colaimg/files/articles/b56f8-o-115-sreymom-phath.pdf (วันท่ีสืบค้นข้อมูล: 16
ธันวาคม 2562).

สุรีรตั น์ ศรีทะแกว้ และสเุ ทพ นม่ิ สาย. (2556). การวิเคราะหโ์ ซอ่ ปุ ทานและความได้เปรียบทางการแขง่ ขันด้ าน
การส่งออกของผลไม้สดไทยไปยังตลาดสหภาพเมียนมาร์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: (วันท่ีสืบค้น
ข้อมลู : 16 ธันวาคม 2562).

โสพิศ พงค์รัตน์. (2559). การจัดการเชิงกลยุทธ์ผลิตภัณฑ์ปลาส้มในพ้ืนที่จังหวัดยะลา. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้
จาก: http://wb.yru.ac.th/bitstream/yru/229/1/โสพิศ%20พงค์รัตน์.pdf (วันท่ีสืบค้นข้อมูล: 16
ธนั วาคม 2562).

อภิชาต โสภาแดง. (2552). การศึกษาระบบจัดการโซ่อุปทานของลำไยสดในประเทศไทย. กรุงเทพฯ :
สำนักงานกองทุนสนบั สนนุ การวจิ ัย.

อังคณา สุวรรณกูฏ. (2561). GI ส่ิงบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://ithesis-
ir.su.ac.th/dspace/bitstream/123456789/2781/1/60311304.pdf (วันท่ีสืบค้นข้อมูล: 16
ธนั วาคม2562).

อมุ าพร มณีเนียม. (2559). ความสำคัญของโลจสิ ติกส์และโซ่อุปทาน [ออนไลน์]. เขา้ ถึงได้จาก: https://sites.
google.com/site/nasiclogistics2 0 1 6 / bth-thi-1 -khwam-ru-phun-than-sahrab-kar-cad-
karlo-ci-sti-ks-laea-so-xupthan/khwam-hmay (วันทส่ี บื คน้ ข้อมลู : 16 ธนั วาคม 2562).

Neuman, W. L. (1 9 9 1 ) . Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches.
Boston: Allyn and Bacon.

Porter, M. E. (1980). The Value Chain. From Competitive Advantage. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก:
http://people.tamu.edu/~v-buenger/466/Value_Chain.pdf (วันที่สืบค้นข้อมูล: 16 ธันวาคม
2562).

74

Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage. Creating and Sustaining Superior Performance.
[ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: http://people.tamu.edu/~v-buenger/466/ Value_Chain.pdf
(วนั ทส่ี บื คน้ ขอ้ มลู : 16 ธนั วาคม 2562).

ภาคผนวก

76

77

ภาคผนวก ก
ประกาศกรมทรัพสินทางปัญญา เรื่องการขน้ึ ทะเบยี นสิ่งบง่ ชท้ี างภมู ิศาสตร์ ปลาแรดล่มุ นำ้

สะแกกรังอทุ ัยธานี ทะเบยี นเลขที่ สช 56100061

78

79

80

81

82

83