พระราชประวัติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช(ฉบับปรับปรุง)

เมอื งนครศรธี รรมราชกาแพงเมอื งและคเู มอื งนครศรธี รรมราชดา้ นทศิ ใต้

1. ความเกี่ยวพันทางสายพระโลหิตกับผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราชเป็นท่ี
ทราบกนั ในตอนทผี่ า่ นมากันแลว้ วา่ พระองคท์ รงมอบหมอ่ นปรางใหก้ บั พระยานคร
(พัฒน์) ซง่ึ ไดก้ าเนดิ บตุ รทตี่ ดิ ครรภอ์ อกมาซง่ึ ก็คอื เจ้าพระยานคร (นอ้ ย)

2. การที่สมเด็จพระเจ้าตากสินทรงเลือกที่จะไปประทับอยู่ท่ีเขาขุนพนม
แทนที่จะเปน็ ตัวเมอื งนครศรธี รรมราชก็เพราะ เป็นพระองค์ตอ้ งการความสงบเพี่อ
การปฏิบตั ิธรรม และไมต่ อ้ งการให้ผูอ้ ืน่ เดอื ดร้อนเพราะพระองค์

คลองปากพนู นครศรธี รรมราช

3. “เขาขุนพนม” ท่ีอยู่ห่างไกลจากตัวเมืองก็จริงแต่มีชัยภูมิท่ีเหมาะ
กล่าวคือ เส้นทางเดินเรือสมัยก่อนจากปากน้าปากพูนที่เป็นท่าเรือขนาดใหญ่
สามารถออกทะเลได้ มีคลองเล็กคลองน้อยที่แตกสาขาออกมา ในบริเวณ เขนขุน
พนมเองก็มีคลองที่สามารถเชื่อมถึงกันได้กับคลองที่แตกสาขามาจากปากน้าปาก
พนู คือสามารถเดนิ เรอื ไดง้ ่าย

วดั เขาขนุ พนม

อนึ่ง มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ได้บันทึกไว้ในหนังสือประวัติวัดพระ
มหาธาตวุ รมหาวหิ าร วา่ สมเด็จพระเจ้าตากสนิ ไดโ้ ปรดให้สรา้ งวหิ ารทบั เกษตรต่อ
จากฐานทกั ษณิ รอบองคพ์ ระธาตใุ น พ.ศ. 2312 แตม่ ิได้หมายความวา่ พระองค์เปน็
ผ้สู รา้ งวิหารสามจอมซึ่งเป็นท่ีประดษิ ฐานอฐั ิของ สกลุ ณ นคร
สรปุ ในชน้ั ตน้ นี้ได้ว่า ตามความเชอ่ื ของชาวนครศรธี รรมราชน้นั สมเดจ็ พระเจา้ ตาก
สินมหาราชได้เสด็จประทับอยู่ท่ีเขาขุนพนม เมืองนครศรีธรรมราชในฐานะ
พระภิกษุ โดยมิได้ถูกประหารชีวิตตามที่บันทึกไว้ในพงศาวดารทุกฉบับ และ
ประทบั อยู่ ณ ท่ีนจี้ นเสดจ็ สวรรคตในอกี 3 ปตี อ่ มา ตามหลักฐานจากการบอกเล่า
ของสกุล “ณ นคร” และ “ฝั่งชลจิตร” และหลักฐานทาง โบราณคดีบนเขาขุน
พนม

มีนักวิชาการได้สรุปประเด็นสาคัญทางประวัติศาสตร์ เรื่อง อวสานพระเจ้าตากฯ
ไวน้ ่าสนใจดังน้ี

เรื่อง "อวสานพระเจ้าตากฯ" เป็นประเด็นหนึ่งท่ียังคงถกเถียงกล่าวถึงอย่าง
มากในยุคปัจจุบัน ถึงแม้ว่าเนื้อหาตอนน้ีจะปรากฏอย่างชัดเจนในพระราช
พงศาวดารฉบบั ต่างๆ แลว้ กต็ าม จึงขอนาเสนอพระราชประวตั ิช่วงนี้ตามท่ีปรากฏ
ในพระราชพงศาวดาร 4 ฉบับ ท่ีมักมีการกล่าวอ้างถึงพระราชประวัติสมเด็จพระ
เจ้าตากสนิ มหาราช ดงั น้ี

1. พระราชพงศาวดาร ฉบบั พันจันทนุมาศ (เจมิ ) กลา่ วไว้ ดงั นี้
...เพลาเช้าสองโมง เสด็จพระราชดาเนินทัพมาจาก เสียมราบ ประทับ ณ

พลบั พลาหนา้ วัดโพธาราม ฝ่ายข้าทูล ละอองฯ ผู้ใหญ่ผู้น้อยพร้อมกันไปเชิญเสด็จ
ลงเรือพระท่ีนั่ง กราบ ข้ามมาพระราชวังสถิต ณ ศาลาลูกขุน มีหมพฤฒามาตย์

ราชกุลกวีมุขเฝ้าพร้อมกัน จึ่งมีพระราชบริหารดารัสปรึกษา ว่า เมื่อพระเจ้า
แผน่ ดนิ อาสตั ย์ธรรมดังนี้ แล้วท่านทงั้ ปวงจะ คดิ เป็นประการใด มขุ มนตรีพร้อมกัน
ทูลว่า พระเจ้าแผ่นดิน ละสัตย์สุจริตธรรมเสีย ประพฤติการทุจริตฉะนี้ ก็เห็นว่า
เป็น เสยี้ มหนามหลกั ตออันใหญ่อยู่ในแผ่นดินจะละเว้นไว้มิได้ ขอ ให้ปริวรรตออก
ประหารเสีย ฝ่ายทแกลว้ ทหารทงปวง มีใจเจ็บ แค้นเป็นอันมาก ก็นา เอาพระเจ้า
แผ่นดินและพวกโจทก์ท้ังปวงนั้นไปสาเร็จ ณ ป้อมท้ายเมืองในทันใดน้ัน (ประชุม
พงศาวดารฉบบั กาญจนาภิเษก เล่ม 3. 2542 : 527)

2. พระราชพงศาวดาร ฉบบั บรติ ชิ มิวเซียม กลา่ วไว้ ดงั นี้
...เพลาเชา้ 2 โมง พระเจ้ากระษัตรศึกเสด็จพระราชดาเนิน ทัพมาจากเสียม

ราบ ประทับ ณ พลับพลาหน้าวัดโพธาราม ฝ่ายข้าทูลละอองผู้ใหญ่ผู้น้อยพร้อม
กัน ไปเชิญเสดจ็ ลงเรอื พระทนี่ ั่งกราบขา้ มมาพระราชวัง สถติ ณ ศาลาลูกขนุ มีหมู่
พฤฒามาตย์ ราชกลู กวมี ุขเฝา้ พร้อมกัน จงึ่ มพี ระราชบรหิ าร ดาารัสปรึกษาว่า เม่ือ
พระเจ้าแผ่นดินอสัตย์อธรรมดังน้ีแล้ว ท่านทั้งปวงจะคิดประการใด มุขมนตรีทั้ง

ปวงพรอ้ มกันทลู ว่า พระเจา้ แผน่ ดนิ ละสตั ยส์ ุจรติ ธรรมเสยี ประพฤติการทจุ รติ ฉะน้ี
ก็เห็นว่าเส้ียนหนาม หลักตออันใหญ่อยู่ในแผ่ดินจะละไว้มิได้ ขอให้ปริวัตรออก
ประหารเสีย ฝ่ายทแกล้วทหารทั้งปวงมีใจเจ็บแค้นเป็นอันมาก ก็นาาเอาพระเจ้า
แผ่นดินแลพวกโจทก์ท้ังปวงน้ัน ไปสาเร็จโทษ ณ ป้อมท้ายเมืองในทันใดนั้น
(ประชมุ พงศาวดารฉบบั กาญจนาภเิ ษก เล่ม 2. 2542 : 371-372)

3.พระราชพงศาวดาร ฉบบั หมอบรดั เล กลา่ วไว้ ดังนี้
...จงึ ตรัสปรึกษาดว้ ยมุขมนตรที ้ังหลายว่าเมือ่ พระเจา้ แผน่ ดนิ อาสตั ยอา์ ธรรม

ดังน้ีแล้วท่านท้ังปวงจะคิดอ่านประการใด มุขมนตรีทั้งหลายพร้อมกันกราบทูลว่า
พระเจา้ แผ่นดินละสจุ ริตธรรมเสีย ประพฤติการทจุ รติ ฉะน้ี ก็เหน็ ว่าเป็นเสี้ยนหนาม

หลักตออันใหญ่อยู่ในแผ่นดิน จะละไว้มิได้ควรจะให้สาเร็จโทษเสีย จึงรับส่ังให้มี
กระทู้ถามเจ้าตากสิน เจ้าแผ่นดินทุจริตว่า ตัวเป็นเจ้าแผ่นดินใช้เราไปกระทาการ
สงคราม ได้ความลาบาก กินเหง่ือต่างน้า เราอุตสาหะกระทาศึกมิได้อาลัยแก่ชีวิต
คดิ แต่ จะทานบุ ารงุ แผ่นดินให้สิ้นเสี้ยนหนาม จะใหส้ มณพราหมณาจารย์ และไพร่
ฟา้ ประชากรอยูเ่ ย็น เป็นสขุ ส้นิ ด้วยกัน ก็เหตไุ ฉนอยภู่ ายหลงั ตวั จงึ เอาบุตรภรรยา
เรามาจองจาทาาโทษ แล้วโบยตีพระภิกษุสงฆ์ และลงโทษแก่ข้าราชการ และ
อาณา ประชาราษฎร เร่งรัดเอาทรัพย์สินโดยพลการด้วยหาความผิด มิได้ กระทา
ให้แผ่นดินเดือดร้อนทุกเส้นหญ้า ทั้งพระพุทธ ศาสนาก็เส่ือมทรุดเศร้าหมอง ดุจ
เมอื งมิจฉาทฐิ ฉิ ะนี้ โทษตวั จะมี เปน็ ประการใดจงใหก้ ารไปให้แจง้ แลว้ เจ้าตากสนิ
ก็รับ ผิดท้ังส้ินทุกประการ จึงมีรับสั่งให้เอาไปประหารชีวิตสาเร็จ โทษเสีย
เพชฌฆาตกบั ผคู้ ุมก็ลากเอาตัวข้ึนแครห่ ามไป กับ ทง้ั สงั ขลกิ พันธนาการ เจา้ ตากจงึ
วา่ แก่ผู้คุมเพชฌฆาตว่า ตัวเรากส็ ิ้นบญุ จะถงึ ทีต่ ายแล้วช่วยพาเราแวะเขา้ ไปหาทา่ น
ผู้สาาเร็จราชการจะขอเจรจาด้วยสักสองสามคา ผู้คุมก็ให้หาม เข้ามา คร้ันได้
ทอดพระเนตรเห็น จงึ โบกพระหัตถม์ ิให้นามา เฝา้ ผคู้ มุ และเพชฌฆาตกห็ ามออกไป
นอกพระราชวังถึงหน้า ป้อมวิชัยประสิทธ์ิ ก็ประหารชีวิตตัดศีรษะเสีย ถึงแก่
พิราลัย จึงรับส่ังให้เอาศพไปฝังไว้ ณ วัดบางย่ีเรือใต้ และเจ้าตากสิน ขณะเม่ือ
สน้ิ บุญถึงทาลายชพี นนั้ อายไุ ดส้ ีส่ บิ แปดปี

4.พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา กล่าวไว้ ดังน้ี

..จึงตรัสปรึกษาด้วยมุขมนตรีท้ังหลายว่า พระเจ้าแผ่นดินละสุจริตธรรมเสีย
ประพฤติการทุจริตฉะน้ี ก็เห็นว่าเป็นเส้ียนหนามหลักตออันใหญ่อยู่ในแผ่นดิน จะ
ละไว้มิได้ควรจะให้สาเร็จโทษเสีย จึงรับสั่งให้มีกระทู้ถามเจ้าตากสินเจ้าแผ่นดิน
ทุจริตวา่ ตัวเป็นเจา้ แผ่นดนิ ใช้เราไปกระทาการสงครามไดค้ วามลาบากกนิ เหงอื่ ตา่ ง
น้า เราก็อุตสาหะอาสากระทาศึกมิได้อาลัยแก่ชีวิต คิดแต่จะทานุบารุงแผ่นดินให้
ส้ินเส้ียนหนาม จะให้สมณพราหมณาจารย์และไพร่ฟ้าประชากรอยู่เย็นเป็นสุข ก็
เหตุไฉน อย่ภู ายหลงั จงึ เอาบตุ รภรรยาเรามาจองจาทาโทษ แล้วโบยตพี ระภกิ ษสุ งฆ์
และลงโทษแก่ข้าราชการและอาณาประชาราษฎรเร่งรัดเอาทรัพย์สินโดยพลการ
ด้วยหาความผิดมิได้ กระทาใหแ้ ผ่นดนิ เดือดร้อนทุกเสน้ หญ้า ท้งั พระพทุ ธศาสนาก็
เสื่อมทรดุ เศร้าหมองดจุ เมืองมิจฉาทิฐิฉะน้ี โทษตัวจะมีเป็นประการใดจงให้การไป
ให้แจ้งและเจ้าตากสนิ กร็ บั ผดิ ทงั้ สิ้นทกุ ประการ จงึ มีรับสั่งใหเ้ อาตวั ไปประหารชีวิต
สาเร็จโทษเสีย เพชฌฆาตกับผู้คุมก็ลากเอาตัวขึ้นแคร่หามไปกับท้ังสังขลิก
พันธนาการ เจ้าตากจึงว่าแก่ผู้คุมเพชฌฆาตว่า ตัวเราก็สิ้นบุญจะถึงที่ตายอยู่แล้ว

ช่วยพาเราแวะเข้าไปหาท่านผ้สู าเร็จราชการ จะขอเจรจาดว้ ยสกั สองสามคาผู้คุมก็
ให้หามเข้ามา ได้ทอดพระเนตรเห็น จึงโบกพระหัตถ์มิให้นามาเฝ้า ผู้คุมและ
เพชฌฆาตก็หามออกไปนอกพระราชวังถงึ หน้าปอ้ มวชิ ยั ประสิทธิ์ กป็ ระหารชวี ติ ตดั
ศีรษะเสียถึงแก่พิราลัย จึงรับส่ังให้เอาศพไปฝังไว้ ณ วัดบางยี่เรือใต้ และเจ้าตาก
สินขณะเมื่อสิ้นบุญถึงทาลายชีพน้ันอายุได้สี่สิบแปดปี (พระราชพงศาวดาร ฉบับ
พระราชหตั ถเลขา เล่ม 2. 2535 : 230)

นธิ ิ เอยี วศรวี งศ์
เน้อื หาตอน "อวสานพระเจ้าตากฯ" จากพระราชพงศาวดารท้ัง 4 ฉบับอาจ
มีรายละเอียดที่แตกต่างกันเล็กน้อยเร่ืองอักขรวิธีการสะกดคา หรือเพ่ิมเติม
รายละเอียดบางสว่ น ดังที่ นิธิ เอียวศรวี งศ์ กล่าวว่า "...ฉบบั บรติ ิชมวิ เซียมคัดจาก
ฉบับพันจันทนุมาศ ฉบับหมอบรัดเลย์คัดจากฉบับบริติชมิวเซียม และฉบับพระ
ราชหัตถเลขาคัดจากฉบับหมอบรัดเลย์" (นิธิ เอียวศรีวงศ์. 2550: 113) ประเด็น

สาคัญคือพระราชพงศาวดารท้งั 4 ฉบบั บนั ทกึ ว่า "สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราช
ถกู สาเรจ็ โทษ"

อย่างไรก็ตามพระราชประวัติตอนถูกสาเร็จโทษก็ยัง "ไม่เป็นท่ียุติ" ในสังคม
ปจั จบุ ัน ยงั คงมกี ารกล่าวถึงวิพากษ์วิจารณ์ แสดงเหตุผลทั้ง "เห็นด้วย" และ "เห็น
ต่าง" จากเนื้อหาที่ปรากฏในพระราชพงศาวดาร การเห็นต่างไปจากพระราช
พงศาวดารจึงมีความน่าสนใจว่า เหตุใดสังคมปัจจุบันส่วนหน่ึงจึงไม่เชื่อว่าสมเด็จ
พระเจ้าตากสนิ มหาราชถกู ประหาร แลว้ มกี ารอธิบายถงึ ส่งิ ทีเ่ ช่ืออย่างไร

วรรณกรรมปจั จุบนั เริ่มปรากฏการนาเสนอพระราชประวตั ติ อน "อวสานพระ
เจ้าตากฯ" มากขึ้น ด้วยกลวิธีนาเสนอเหตุผลใหม่โดยยังอาศัยเนื้อความจากพระ
ราชพงศาวดาร หรือการตัดทอนถ้อยคาบางคาออก ท้ังน้ีเพื่อนาเสนอพระราช
ประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชตามทัศนะของผู้แต่งในฐานะเป็นส่วนหน่ึง
ของสงั คมปจั จบุ นั ขอยกตัวอย่างวรรณกรรมปจั จุบนั 10 เรอ่ื ง พรอ้ มระบปุ ที ี่ตพี มิ พ์
เผยแพรเ่ พื่อให้เห็นถงึ พัฒนาการความสืบเนอ่ื ง ดังนี้

1. วรรณกรรมเร่ือง ใครฆ่าพระเจ้ากรุงธน ตีพมิ พค์ รัง้ แรกปี พ.ศ.2492 ผแู้ ตง่
คือหลวงวิจิตรวาทการ ได้นาเสนอพระราชประวัติช่วงน้ีที่แตกต่างจากพระราช

พงศาวดาร ด้วยการนาเสนอว่าบุคคลผทู้ ถี่ กู ประหารชวี ติ นน้ั เปน็ สมเดจ็ พระเจา้ ตาก
สนิ มหาราชพระองค์ปลอม และสมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชพระองคจ์ รงิ หนรี อด
ไปได้ ดงั น้ี “บคุ คลทีถ่ กู ประหารชีวิต คอื หลวงอาสาศึก เขาตายดว้ ยความยนิ ดี ไม่มี
อะไรจะทาความปลาบปลื้มให้แก่เขาเท่ากับที่ได้ตายแทนมหาบุรุษผู้กู้ชาติ เขาต้ัง
คอรับคมดาบด้วยความเต็มใจ เขาตายโดยไม่รู้ว่าเขาได้รับแต่งต้ังเป็นเจ้าพระยา
ศพของเขาได้ถูกนาไปฝังไว้ท่ีวัดบางย่ีเรือใต้ ในขณะเดียวกันท่ีสาเภาลาใหญ่พา
พระองค์สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีไปยังนครศรีธรรมราช” (หลวงวิจิตรวาทการ.
2544 : 356-357)

2. วรรณกรรมเรื่อง ใครฆ่าพระเจ้าตากสิน ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ.2516 ผู้
แต่งคือภิกษุณีวรมัย กบิลสิงห์ นาเสนอพระราชประวัติคล้ายคลึงกับเร่ืองใครฆ่า
พระเจ้ากรงุ ธน คอื ผูท้ ี่ถกู ประหารชีวติ ที่ป้อมวิชัยประสิทธ์ิเป็นพระองค์ปลอม และ
พระองค์จริงสามารถหลบหนีออกมาได้ ดังนี้ “พระยาสุริยอภัย กับ พระยาสรรค์

บังคบั ให้สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชลาผนวช แลว้ เอาเครือ่ งจองจาใสค่ รบมารบั
โทษถึงขน้ั ประหาร แตเ่ ม่อื จะประหารจริงน้นั คณุ มั่นผูม้ ีความกตญั ญกู ตเวทีตอ่ องค์
สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราชได้ยอมอุทิศชีวติ ตายแทนพระเจ้าอยู่หัว คุณมั่นเป็น
วรี บุรุษโดยแท้” (ภิกษุณวี รมัย กบลิ สงิ ห์. 2551: 124)

3. วรรณกรรมเร่อื ง แผน่ ดินพระเจ้าตาก ตีพมิ พ์ครั้งแรกปี พ.ศ. 2545 ผแู้ ต่ง
คอื วบิ ลู วจิ ิตรวาทการ ไดน้ าเสนอวาระสดุ ท้ายของสมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช
ได้รบั การลงโทษประหารชวี ิตตัดศรี ษะ ตามที่ปรากฏในพระราชพงศาวดาร อีกท้ัง
ยังคัดลอกพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหตั ถเลขามาเปน็ ส่วนหนึ่งของเร่ืองเล่า
ดังนี้… “มาถึงวาระนี้เหตุการณ์เปลี่ยนแปลงกลับหน้ามือเป็นหลังมือ บุคคลท่ีท่าน
เคยต้องเคารพนอบน้อมและเกรงกลัว บัดน้ีอยู่ในสภาพนักโทษ และตัวท่านเอง
กลบั เปน็ ผทู้ ่ยี ง่ิ ใหญ่ มอี านาจวาสนาสงู ทส่ี ดุ ในกรงุ สยาม จึงเป็นทขี องท่านท่จี ะเป็น

ผู้ชาระความผิด ขู่ไต่ถามสอบความสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีด้วยพระราช
พงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา บนั ทกึ เหตุการณ์ตอ่ ไปวา่ “และพระเจ้าตากสิน
ก็รับผิดทั้งสิ้นทุกประการ จึงมีรับส่ังให้เอาตัวไปประหารชีวิตสาเร็จโทษเสีย... ถึง
หน้าป้อมวิชัยประสิทธ์ิ ก็ประหารชีวิตตัดศีรษะเสียถึงแก่พิราลัยจึงรับสั่งให้เอาศพ
ไปฝงั ไว้ ณ วัดบางยีเ่ รอื ใต้...” (วบิ ูล วจิ ิตรวาทการ)

4. วรรณกรรมเรื่อง ผู้อยู่เหนือเงื่อนไข ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ. 2545 ผู้แต่ง
คือสภุ า ศริ มิ านนท์ ไดน้ าเสนอโดยดาเนนิ เร่อื งตามเรอื่ ง ใครฆ่าพระเจ้ากรุงธน ที่ผู้
ถูกประหารชีวิตท่ีป้อมวิชัยประสิทธิ์เป็นพระองค์ปลอม และพระองค์จริงสามารถ
หลบหนีออกมาได้ แต่ได้ปรบั เปลี่ยนเพิ่มเติมรายละเอียดต่างๆ ดังนี้“ท่านจาหลวง
อาสาศึกได้ไหม... ชื่อเดิมของเขาวา่ บญุ คงนะ่ ? บญุ คงเป็นผซู้ ่ึงมีความจงรักภักดีต่อ
ท่านสูงสุด เขาเป็นเหมือนสุนัขท่ีซื่อ เขายอมตายแทนท่าน และผมเชื่อว่าเขาคง
จะต้องตายโดยไม่มีปัญหา บุญคงยอมรับตาแหน่งและฐานะของท่านเพื่อที่จะถูก

ประหารในวันสองวันน้ี โดยน้าใจสงบเยือกเย็น ไม่สะทกสะท้าน ด้วยความจงใจ
อยา่ งที่จะหาใครเหมือนเขาอกี ไม่ได้แล้วในโลกน้ี” (สภุ า ศิรมิ านนท์. 2549: 85)

5. วรรณกรรมเรอ่ื ง ตากสินมหาราชชาตนิ ักรบ ตีพมิ พค์ รง้ั แรกปี พ.ศ. 2549
ผู้แต่งคือคีฟ-ฟอกซ์ แคลร์ (Claire Keefe-Fox) กล้วยไม้ แก้วสนธิ เป็นผู้แปล
กลา่ วถึงวาระสุดท้ายของพระองค์โดยอาศัยเน้ือหาพระราชพงศาวดารว่าพระองค์
ถกู สาเรจ็ โทษจรงิ แต่สร้างเรอื่ งเลา่ ใหม่โดยเปล่ียนวธิ ีการประหารชวี ติ ตดั ศรี ษะเปน็
การสาเรจ็ โทษทบุ ด้วยท่อนจันทน์ ดังนี้ “กฎมนเทียรบาลถูกนามาใช้ในการสาเร็จ
โทษพระเจ้าตากสินเช่นเดียวกับคร้ังกรมหมื่นเทพพิพิธ มาธิวเคยได้ยินข่าวว่าขุน
นางบางคนไม่อยากถวายพระเกยี รตดิ ังนี้ จะใหป้ ระหารแบบคนทรยศ แต่รัชกาลท่ี
1 ทรงตดั สินใหป้ ระหารชีวติ พระเจา้ ตากสินเยี่ยงกษัตริย์ ทรงพจิ ารณาเห็นวา่ การที่
ราชอาณาจกั รสยามยังต้งั อย่ไู ด้ กเ็ พราะพระเจา้ ตากสนิ เจ้าหนา้ ท่ถี อดโซท่ ลี่ า่ มอดตี
กษัตริย์ออก ให้พระองค์ทรงภูษาสีแดง ให้ทรงนั่งคุกเข่า มัดพระหัตถ์กับพระบาท
จากนัน้ จงึ คลุมถุงกามะหยี่สีแดง เพชฌฆาตยกท่อนไม้จันทน์ข้ึนฟาดแรงๆ ซ้าแล้ว
ซ้าเล่า จนพระวรกายไม่ขยับ และพระโลหิตเป้ือนถุงเป็นป้ืนดา ไม่มีเสียงครวญ
ครางใดๆอกี (คีฟ-ฟอกซ์ แคลร์. 2550: 436-437)

6. วรรณกรรมเร่อื ง ความหลงในสงสาร ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ. 2549 ผู้แต่ง
คือสุทัสสา อ่อนค้อม ยังคงใช้วิธีการสร้างเร่ืองเล่าขึ้นใหม่ท่ีมีเน้ือหาปฏิเสธการ
สวรรคตของสมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราชท่ปี ้อมวชิ ัยประสิทธ์ิดว้ ยการนาเสนอวา่
ผู้ถูกประหารชีวติ ทีป่ ้อมวิชยั ประสิทธ์เิ ป็นพระองค์ปลอม และพระองคจ์ ริงสามารถ
หลบหนีออกมาได้ ดังน้ี“… เพียงแต่ท่ีถูกสาเร็จโทษไม่ใช่เรา เป็นสหายอีกคนหนึ่ง
ของเราท่ีเขามีความจงรักภักดีต่อเรา ถึงขนาดยอมสละชีวิตของตัวเองเพื่อรักษา
ชีวิตเราไว้ บังเอิญว่า เขารูปร่างหน้าตาคล้ายคลึงกับเรามาก ทั้งท่ีไม่ได้เป็นญาติ
สบื สายโลหติ กัน” (สทุ ัสสา ออ่ นคอ้ ม. 2551: 13)

7. วรรณกรรมเรอ่ื ง พระเจา้ ตากฯ สน้ิ พระชนมท์ เี่ มอื งนคร ตีพิมพ์ครั้งแรกปี
พ.ศ. 2550 ผู้แตง่ คอื ทศยศ กระหมอ่ มแกว้ แมว้ า่ ไมไ่ ด้กล่าวถึงเหตุการณ์รอดชวี ิต
ของสมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราชทปี่ ้อมวชิ ยั ประสทิ ธใิ์ นเวลานัน้ แต่ไดน้ าเสนอวา่
พระองค์มาอยทู่ ี่นครศรีธรรมราช ตามคาบอกเล่าของตระกูล ณ นคร ท่ีสืบสายมา
จากเจ้าพระยานคร (น้อย) เปน็ บุตรติดครรภ์เจ้าจอมปราง ท่สี มเดจ็ พระเจ้าตากสิน
มหาราชพระราชทานให้เป็นชายาเจ้าอปุราชพัฒน ์ เมื่อเจ้าอปุ ราชพัฒน์รับ
พระราชทานเป็นชายาแล้ว ก็ตั้งไว้เป็นนางเมืองโดยไม่ยุ่งเกี่ยวในฉันชู้สาว คนใน
ตระกูล ณ นคร จึงมคี วามเชือ่ กันวา่ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชไมไ่ ดถ้ กู ประหาร
ชีวิต ดังนี้“เนินดิน” ที่ก่อข้ึนสูงบริเวณสนามหน้าเมืองนั้นคือกองอิฐ และมูลดินท่ี
เหลือจากการซ่อมแซมกาแพงทท่ี รดุ โทรมลงมาในสมัยธนบรุ ตี ่อมาเม่อื พระเจ้าตาก
สินสนิ้ พระชนมท์ ่ีเขาขุนพนม กไ็ ด้มกี ารปรบั แตง่ พน้ื ที่ ปลูกวิหารบนเนนิ สูงดังกล่าว

แล้วมีการจัดขบวนแห่พระศพมายังสนามหน้าเมือง และได้พักพระบรมศพไว้ท่ี
วิหารสูงแห่งน้ี ภายหลังเม่ือฌาปนกิจพระบรมศพท่ีสนามหน้าเมืองเสร็จ เมรุท่ีใช้
เผาก็ถูกรื้อออกตามประเพณีโบราณส่วนหอพระสูง หรือวิหารน้ัน ถูกปลูกสร้าง
ขึน้ มาระหวา่ งพักพระบรมศพน่ันเอง เพราะที่บริเวณน้ันเป็นท่ีพักพระบรมศพของ
พระเจ้าตาก ซึ่งถอื ว่าเป็นพระเจ้าแผ่นดิน เพื่อป้องกันไม่ให้ใครมาใช้สถานที่ซ้ากับ
บรเิ วณดงั กลา่ ว (ทศยศกระหมอ่ มแก้ว. 2550: 67-68)

8. วรรณกรรมเร่ือง ตามรอยเลือดพระเจ้าตาก ตีพิมพ์ครั้งแรกปีพ.ศ. 2550
ผแู้ ต่งคือชานนท์ ท. มีการสรา้ งเรื่องเลา่ ท่คี ล้ายคลึงกบั เรื่องแผ่นดินพระเจ้าตาก ท่ี
คดั ลอกเนื้อความจากพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา แต่ผแู้ ต่งได้ต้ังใจ
ตดั ทอนวิธีการประหารชีวิตโดยไม่ปรากฏคาวา่ “ตัดศีรษะ” ดังนส้ี มเด็จเจ้าพระยา
มหากษัตริย์ศึกจึงตั้งกระทู้ถามต่อสมเด็จพระเจ้ากรุงธน......ความในพระราช
พงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขากล่าวต่อไปว่า“และพระเจ้าตากสินก็รับผิด
ท้ังสิ้นทุกประการ จึงมีรับสั่งให้เอาตัวไปประหารชีวิตสาเร็จโทษเสีย... ผู้คุมและ

เพชฌฆาตก็หามออกไปนอกพระราชวงั ถึงหน้าป้อมวิชยั ประสทิ ธ์ิ ก็ประหารชีวิต”
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จสวรรคต พระศพฝังไว้ ณ วัดบางย่ีเรือใต้ ขณะมี
พระชนมายสุ ส่ี บิ ปี (ชานนท์ ท.2550: 222)

9. วรรณกรรมเร่ือง จอมกษัตริย์แห่งนักรบ ตีพิมพ์คร้ังแรกปี พ.ศ.2550 ผู้
แต่งคือศรีศากยอโศก ได้กล่าวถึงเหตุการณ์รอดชีวิตของสมเด็จพระเจ้าตากสิน
ม ห า ร า ช ด้ ว ย น า เ ส น อ ว่ า ผู้ ที่ ถู ก ป ร ะ ห า ร ชี วิ ต ใ น ค ร้ั ง น้ั น ป็ น
พระองค์ปลอม และพระองค์จริงสามารถหนีไปได้ ดังน้ี “ขณะท่ีนายเข้มกาลังจะ
ประหารพระเจ้ากรุงธนนั้นพระองค์ทรงตรัสถามนายเข้มผู้เพชฌฆาตว่า แผ่นดินนี้
พระองค์เป็นผู้กอบกู้กลับคืนมาเป็นปึกแผ่นให้นายเข้ม ผู้เพชฌฆาตได้มีท่ียืนให้
ประหารชีวิตพระองคซ์ ึง่ เปน็ หนา้ ทขี่ องนายเขม้ พระองคม์ ไิ ดบ้ งั เกดิ ความขดั เคอื งแต่
ประการใด เพียงแต่เว้นชีวิตพระราชโอรสที่ยังทรงพระเยาว์ เพียงเท่านั้น ในกาล
น้ันนายเข้มได้บังเกิดความเสียใจเป็นอันมาก จึงเป็นกาลังสาคัญในการนาผู้อื่นมา

ประหารชวี ิตแทนด้วยความเต็มใจจากบุคคลท้งั หลาย ณ ปอ้ มวิชัยประสิทธิ์ วันที่ ๗
เมษายน พทุ ธศกั ราช ๒๓๒๕... (ศรีศากยอโศก. 2550: 277)

10. วรรณกรรมเรื่อง ดวงพระเจ้าตากไม่ถูกประหาร ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ.
2551 ผู้แตง่ คอื เล็ก พลโู ต นาเสนอเร่อื งเลา่ ดว้ ยเหตผุ ลทางโหราศาสตร์เพ่ือปฏิเสธ
การถกู สาเร็จโทษ ผู้แตง่ ได้นาเสนอด้วยการอธิบายดวงชะตาที่ปรากฏเกณฑ์ชะตา
เป็นนักโทษประหารแล้วนามาเปรียบเทียบกับดวงชะตาสมเด็จพระเจ้ าตากสิน
มหาราชเพื่อแสดงให้เห็นถึงความแตกตา่ ง ดังนี้... “จดุ รอดของพระองค์ทีใ่ ช้เป็นตวั
ช้ขี าดว่า เป็นดวงชะตานกั โทษประหาร หรือ ถูกผู้อ่ืนฆ่าตายหรือไม่? อยู่ตรงที่ ท้ัง
พระราชลัคนา และดาวเจ้าเรือนพระราชลัคนา ไม่ได้ต้องกระแสดาวมรณะ หรือ
ดาวอังคารโดยตรง หรืออย่างจังคือกุมนาหน้าอยู่ในภพกัมมะ เหมือนกับดวง
นักโทษประหารสองรายที่ยกตัวอย่างมาอ้างอิง อีกท้ังพระราชลัคนา และดาวเจ้า

เรือนพระราชลัคนาก็โดนบาปเคราะห์หรือ ดาวร้ายเบียนแค่หอมปากหอมคอ ไม่
มากมายหรือหนักหนาสาหัสนกั ”... (เล็ก พลโู ต. 2551: 119)

วรรณกรรมทง้ั 10 เร่ืองข้างตน้ เปน็ ตัวอย่างทแ่ี สดงใหเ้ หน็ ถงึ เรอ่ื งเลา่ พระราช
ประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชช่วงท้ายรัชกาล พบว่ามี วรรณกรรมถึง 8
เรื่องท่ีสร้างเรื่องเล่าข้ึนใหมแ่ ตกตา่ งไปจากพระราชพงศาวดารมีเนื้อหาปฏิเสธการ
ถูกประหารชวี ติ ทีป่ ้อมวชิ ัยประสิทธิ์จานวน 7 เร่ือง และเปลี่ยนแปลงการประหาร
ชีวิตตัดศีรษะเป็นการทุบด้วยท่อนจันทน์จานวน1 เรื่อง จึงเหลือวรรณกรรมอีก
เพียง 2 เร่อื งท่ยี อมรบั วา่ พระองคถ์ กู ประหารชีวติ ตัดศีรษะท่ีป้อมวิชัยประสิทธิ์จริง
โดยมี 1 เร่อื งท่ีตง้ั ใจละคาว่า “ตดั ศีรษะ”ออก

ดังนั้นจึงเหลือวรรณกรรมเพียงเรื่องเดียวที่ยังคงนาเสนอตามพระราช
พงศาวดาร วรรณกรรมปัจจุบันเหล่านจ้ี ึงสะทอ้ นความเชอื่ ในสงั คมปจั จบุ นั บางสว่ น
ท่ีมีต่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระราชประวัติของพระองค์จึงมีแนวโน้มท่ี
ปฏิเสธเร่ืองการถูกประหารชีวิตมากข้ึนในรูปแบบเรื่องเล่า จากการเปลี่ยนแปลง
เร่ืองเล่า พระราชประวัติตอนน้ีจึงเกิดคาถามต่อมาท่ีน่าสนใจว่าเหตุใดสังคม
ปจั จุบนั ตอ้ งการนาเสนอว่าพระองค์ไมถ่ ูกประหารชวี ติ

วรรณคดสี มยั กรงุ ธนบรุ ี กวแี ละวรรณคดที ส่ี าคัญ มดี งั นี้

รามเกยี รตต์ิ อนท้าวมาลีวราชวา่ ความ
สมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช

บทละครเรื่องรามเกยี รติ์ 4 ตอน คอื
ตอนพระมงกฎุ ประลองศร
ตอนหนมุ านเกย้ี วนางวานรนิ
ตอนทา้ วมาลวี ราชวา่ ความ
ตอนทศกณั ฐต์ งั้ พธิ ที รายกรด พระลกั ษมณต์ อ้ งหอกกบลิ พทั จนถงึ
ตอนผกู ผมทศกัณฐก์ บั นางมณโฑ

จติ รกรรมฝาผนงั ภายในพระอุโบสถวัดดาวดงึ ษาราม กรงุ เทพฯ
“กฤษณาสอนนอ้ งคาฉนั ท์” ฉบบั ธนบุรี วา่ ดว้ ยหญงิ ในอดุ มคตขิ องชายไทย
พระภกิ ษอุ นิ ทแ์ ละพระยาราชสภุ าวดี

กฤษณาสอนนอ้ งคาฉนั ท์

นายสวนมหาดเลก็
โคลงยอพระเกยี รตสิ มเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช

หลวงสรวชิ ติ (เจา้ พระยาพระคลงั (หน)
อเิ หนาคาฉนั ท์
ลลิ ติ เพชรมงกฎุ

พระยามหานภุ าพ
นริ าศเมอื งกวางตงุ้
เพลงยาว
………………………………………………………………………….

แหล่งข้อมูลอา้ งอิง

กรมหลวงนรนิ ทรเทวี. จดหมายความทรงจาของพระเจา้ ไปยกิ าเธอ กรมหลวงนริ
นทรเทวี (เจา้ ครอกวดั โพ) ตง้ั แต่ จ.ศ. 1129-1182. (กรุงเทพฯ : ตน้ ฉบบั ,
2546), น. 139.

กณุ ฑล นโิ ครธา วฒั นวรี ์.กรณวี พิ ากย”์ พระเจา้ ตาก”สวรรคต ณ นครศรธี รรมราช
จรงิ หรอื ?.กรงุ เทพฯ:ปีวอก,2555.

ดารงราชานภุ าพ, สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ. พงศาวดาร เรอื่ ง ไทยรบพม่า. พมิ พ์
ครงั้ ที่ 3. กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพม์ ตชิ น, 2551.

ทรงวทิ ย์ ดลประสทิ ธ์ิ. พระเจา้ ตากสนิ กบั วดั อนิ ทาราม. ศลิ ปวัฒนธรรม. ปที ี่ 3,
ฉบบบั ที่ 2 (ธ.ค. 2524)

ทพิ ากรวงศ,์ เจา้ พระยา. พระราชงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี 1. พระนคร:
ครุ สุ ภา, 2503

ประวตั ศิ าสตรไื ทยฉบบั พัฒนาการ.กรงุ เทพฯ,อกั ษรเจรญิ ทศั น์
ปรามนิ ทร์ เครือทอง.ปรศิ นาพระเจา้ ตาก.กรงุ เทพฯ: มตชิ น,2555.
พระราชพงศาวดารกรงุ ธนบรุ ี (สมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช) ฉบับหมอรดั เล.

พิมพค์ รงั้ ท่ี3. กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพโ์ ฆษติ , 2551.
ส.พลายนอ้ ย. พระเจา้ ตากสนิ มหาราชแหง่ ชาตไิ ทย. กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพ์

พิมพค์ า, 2550
สาราญ ผลด.ี ปรศิ นาตานานลบั พระเจา้ ตากสนิ .กรงุ ทพฯ:กายใจ,2556.

พระราชพงศาวดารกรงุ เกา่ ฉบบั หลวงประเสรฐิ พมิ พค์ รง้ั ที่ 1. นนทบรุ :ี
มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธริ าช, 2547
พระราชพงศาวดารกรงุ ธนบรุ ี ฉบบั พนั จนั ทนมุ าศ (เจมิ ) จดหมายเหตรุ ายวนั ทพั ,
อภนิ หิ ารบรรพบรุ ษุ และเอกสารอน่ื . กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพศ์ รีปญั ญา, 2551.
พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1 ฉบบั เจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์

ฉบับตวั เขยี น, (กรงุ เทพฯ : อมรนิ ทรว์ ชิ าการ, 2539), น. 49.

พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี 1 ของเจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์ (ขา
บนุ นาค) สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดารงราชานภุ าพ ทรงตรวจ

ชาระและทรงพระนพิ นธอ์ ธบิ าย, พมิ พค์ รงั้ ท่ี 6. (กรงุ เทพฯ : กองวรรณคดแี ละ
ประวตั ศิ าสตร์ กรมศลิ ปากร, 2531), น. 26.

พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหตั ถเลขา เล่ม 2, (กรงุ เทพฯ : คลงั วทิ ยา, 2516),
น. 475.

พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1 ฉบบั เจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์ ฉบับ

ตวั เขยี น, น. 186.

พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหตั ถเลขา เลม่ 2
พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี 1 ฉบบั เจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์ ฉบบั

ตวั เขยี น, น. 62.

นิธิ เอยี วศรอี งศ.์ จากสมเดจ็ พระเจา้ กรุงธนบรุ ถี งึ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาดารงราชานุ
ภาพ. ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 6, ฉบับท่ี 7 (พ.ค. 2528)

รบพมา่ เลม่ 2. กรงุ เทพฯ: สานกั พมิ พว์ สิ ดอม, 2553. ทศยศ กระหมอ่ มแกว้ . พระ
เจา้ ตากสนิ ฯสนิ้ พระชนม์ เมอื งนคร.

วิมล พงศ์พพิ ฒั น.์ สมเด็จพระเจา้ กรงุ ธนบรุ มี สี ตฟิ น่ั เฟอื น จรงิ หรอื ไม่? เหตใุ ดจงึ
ตอ้ งสาเรจ็ โทษพระองคท์ า่ น? :

พระราชงศาวดารเชอ่ื ได้ หรอื ไม?่ . ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ี่ 6, ฉบบั ท่ี 4 (ก.พ. 2528)
ศลิ ปวฒั นธรรม. พระเจา้ ตาก (สนิ ) และเจา้ พระยาจกั รมี สุ ลมิ สองพอ่ ลกู .

ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 1, ฉบบั ที่ 5 (ม.ี ค. 2523)
สม สจุ ริ า.ตานานสมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ มหาราช.กรงุ เทพฯ: สานกั พิมพอ์ มรนิ ทร์

ธรรมะ,2555.
สนั ต์ สุวรรณประทปี . พระเจา้ ตากเปน็ จนี อะไร?. ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 12,cฉบบั ท่ี

9 (ก.ค.2534)
สภุ ทั ร สคุ นธาภิรมย์ ณ พทั ลงุ . นา้ พระทยั สมเดจ็ พระเจา้ ตากสนิ . ศลิ ปวฒั นธรรม.

ปีท่ี 10, ฉบบั ที่ 2 (ธ.ค. 2531)

สุวทิ ย์ ธรี ศาศวตั . สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ ทรงเสยี พระสตจิ รงิ หรอื ไม่ :วิเคราะหต์ าม
หลกั ฐานประวตั ศิ าสตรแ์ ละ

จติ เวชศาตร.์ ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ี่ 3, ฉบบั ท่ี 11 (ก.ย. 2525)
อณชุ ติ , พระยา. พระราชประวตั สิ มเดจ็ พระเจา้ กรงุ ธนบุรี (พระเจ้าตากสนิ ).

ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 5, ฉบบั ท่ี 2 (ธ.ค.2526)
เอกสารประกอบสมั มนาวชิ าการประจาปี 2560 "250 ปเี สยี กรงุ ศรีอยธุ ยา-

สถาปนากรงุ ธนบรุ ี 2310-2560" 250 Anniversary of the Fall of
Ayutthaya and the Rise of Thonburi 1767-2017 ณ หอประชมุ ศนู ย์
มานษุ ยวทิ ยาสริ นิ ธร (องคก์ ารมหาชน) ตลง่ิ ชนั กรงุ เทพฯ กนั ยายน 2560
: ปฐมพงษ์ สขุ เลก็

www.car.chula.ac.th
www.pattaya.go.th
www.thaipost.net
www.thebangkokinsight.com
huexonline.com
lrls.nfe.go.th
watnathawee.com
sites.google.com
https://www.matichonbook.com
https://www.thaipost.net/main/detai
https://th.wikipedia.org/wiki/

ขอขอบคุณเว็ปไซต์ หนงั สอื ขอ้ มลู ภาพ จากแหลง่ ตา่ งๆ