มหาราชพระองค์ที่ 6 สมเด็จพระเจ้าตากสิน

หลกั ไวม้ ที หารประจาการอยูม่ ากท่สี ดุ โดยให้ตง้ั เป็นหมบู่ า้ นมศี นู ยก์ ลางอยทู่ ่ี
บริเวณที่ต้ังวัดในปัจจุบัน มีการผลัดเปลี่ยนเวรยามกันตลอด และบริเวณนี้
เองท่ีมกี ารพบอาวธุ โบราณมากทีส่ ุด เรียกไดว้ ่าพบได้ทุกครวั เรอื นในแถบนน้ั

คุณสมชาย ฝั่งชลจิตร ไว้วิเคราะห์ถึงสาเหตุที่สมเด็จพระเจ้าตากสิน
ทรงเลือกเขาขนุ พนมเปน็ ทีป่ ระทับล้ภี ยั ทางการเมือง มเี หตุสาคัญดังตอ่ ไปน้ี

เมอื งนครศรธี รรมราชกาแพงเมอื งและคเู มอื งนครศรธี รรมราช
ดา้ นทศิ ใต้

1. ความเกี่ยวพันทางสายพระโลหิตกับผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราช
เป็นที่ทราบกันในตอนท่ีผ่านมากันแล้วว่า พระองค์ทรงมอบหม่อนปราง
ใหก้ ับพระยานคร (พฒั น์) ซึ่งได้กาเนิดบุตรท่ีติดครรภ์ออกมาซึ่งก็คือ
เจ้าพระยานคร (นอ้ ย)

2. การท่ีสมเด็จพระเจ้าตากสินทรงเลือกท่ีจะไปประทับอยู่ท่ีเขาขุน
พนมแทนที่จะเป็นตัวเมืองนครศรีธรรมราชก็เพราะ เป็นพระองค์ต้องการ
ความสงบเพ่ีอการปฏิบัติธรรม และไม่ต้องการให้ผู้อื่นเดือดร้อนเพราะ
พระองค์

คลองปากพนู นครศรธี รรมราช

3. “เขาขุนพนม” ท่ีอยู่ห่างไกลจากตัวเมืองก็จริงแต่มีชัยภูมิท่ีเหมาะ
กล่าวคือ เส้นทางเดินเรือสมัยก่อนจากปากน้าปากพูนที่เป็นท่าเรือขนาด
ใหญ่สามารถออกทะเลได้ มีคลองเล็กคลองน้อยที่แตกสาขาออกมา ใน
บริเวณ เขนขุนพนมเองก็มีคลองที่สามารถเช่ือมถึงกันได้กับคลองท่ีแตก
สาขามาจากปากนา้ ปากพนู คือสามารถเดนิ เรอื ได้ง่าย

วัดเขาขนุ พนม

อน่ึง มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ได้บันทึกไว้ในหนังสือประวัติวัด
พระมหาธาตุวรมหาวิหาร ว่า สมเด็จพระเจ้าตากสินได้โปรดให้สร้างวิหาร
ทับเกษตรต่อจากฐานทักษิณรอบองค์พระธาตุใน พ.ศ. 2312 แต่มิได้
หมายความว่า พระองคเ์ ป็นผสู้ ร้างวหิ ารสามจอมซงึ่ เปน็ ทป่ี ระดษิ ฐานอฐั ขิ อง
สกลุ ณ นคร

สรุปในชั้นต้นน้ีได้ว่า ตามความเชื่อของชาวนครศรีธรรมราชนั้น
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้เสด็จประทับอยู่ท่ีเขาขุนพนม เมือง
นครศรีธรรมราชในฐานะพระภิกษุ โดยมิได้ถูกประหารชีวิตตามท่ีบันทึกไว้
ในพงศาวดารทุกฉบับ และประทับอยู่ ณ ที่นี้จนเสด็จสวรรคตในอีก 3 ปี
ต่อมา ตามหลักฐานจากการบอกเลา่ ของสกุล “ณ นคร” และ “ฝั่งชลจิตร”
และหลกั ฐานทาง โบราณคดีบนเขาขนุ พนม

มีนักวิชาการได้สรุปประเด็นสาคัญทางประวัติศาสตร์ เรื่อง อวสานพระเจ้า
ตากฯ ไวน้ า่ สนใจดงั น้ี

เรือ่ ง "อวสานพระเจ้าตากฯ" เปน็ ประเด็นหน่ึงท่ียังคงถกเถียงกล่าวถึง
อยา่ งมากในยคุ ปจั จุบัน ถึงแม้วา่ เนอ้ื หาตอนนจ้ี ะปรากฏอย่างชัดเจนในพระ
ราชพงศาวดารฉบับต่างๆ แล้วก็ตาม จึงขอนาเสนอพระราชประวัติช่วงน้ี
ตามทปี่ รากฏในพระราชพงศาวดาร 4 ฉบบั ท่ีมกั มกี ารกล่าวอ้างถึงพระราช
ประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช ดังน้ี

1. พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) กล่าวไว้ ดงั น้ี
...เพลาเช้าสองโมง เสด็จพระราชดาเนินทัพมาจาก เสยี มราบ ประทับ

ณ พลบั พลาหน้าวัดโพธาราม ฝ่ายข้าทูล ละอองฯ ผู้ใหญ่ผู้น้อยพร้อมกันไป
เชิญเสด็จ ลงเรือพระที่น่ัง กราบ ข้ามมาพระราชวังสถิต ณ ศาลาลูกขุน

มีหมพฤฒามาตย์ ราชกุลกวีมุขเฝ้าพร้อมกัน จึ่งมีพระราชบริหารดารัส
ปรกึ ษา วา่ เมอ่ื พระเจ้าแผน่ ดนิ อาสัตยธ์ รรมดังนี้ แล้วทา่ นทั้งปวงจะ คิดเป็น
ประการใด มุขมนตรีพรอ้ มกันทูลวา่ พระเจ้าแผ่นดนิ ละสตั ยส์ จุ ริตธรรมเสยี
ประพฤติการทุจริตฉะนี้ ก็เห็นว่าเป็น เส้ียมหนามหลักตออันใหญ่อยู่ใน
แผ่นดินจะละเว้นไว้มิได้ ขอ ให้ปริวรรตออกประหารเสีย ฝ่ายทแกล้ว
ทหารทงปวง มีใจเจ็บ แค้นเป็นอันมาก ก็นา เอาพระเจ้าแผ่นดินและพวก
โจทกท์ ้ังปวงนัน้ ไปสาเร็จ ณ ป้อมท้ายเมืองในทันใดนั้น (ประชุมพงศาวดาร
ฉบบั กาญจนาภิเษก เล่ม 3. 2542 : 527)

2. พระราชพงศาวดาร ฉบับบรติ ิชมิวเซียม กลา่ วไว้ ดงั น้ี
...เพลาเชา้ 2 โมง พระเจ้ากระษัตรศึกเสดจ็ พระราชดาเนิน ทพั มาจาก

เสียมราบ ประทับ ณ พลับพลาหน้าวัดโพธาราม ฝ่ายข้าทูลละอองผู้ใหญ่

ผู้น้อยพร้อมกัน ไปเชิญเสด็จลงเรือ พระที่น่ังกราบข้ามมาพระราชวัง สถิต
ณ ศาลาลูกขุน มีหมู่ พฤฒามาตย์ ราชกูลกวีมุขเฝ้าพร้อมกัน จ่ึงมีพระราช
บรหิ าร ดาารัสปรกึ ษาว่า เม่ือพระเจา้ แผน่ ดนิ อสัตย์อธรรมดังนี้แล้ว ท่านท้ัง
ปวงจะคิดประการใด มุขมนตรีทั้งปวงพร้อมกันทูลว่า พระเจ้าแผ่นดินละ
สัตย์สุจริตธรรมเสีย ประพฤติการทุจริตฉะนี้ ก็เห็นว่าเส้ียนหนาม หลักตอ
อันใหญ่อยู่ในแผ่ดินจะละไว้มิได้ ขอให้ปริวัตรออกประหารเสีย ฝ่ายทแกล้ว
ทหารทง้ั ปวงมใี จเจ็บแคน้ เป็นอันมาก กน็ าาเอาพระเจ้าแผ่นดนิ แลพวกโจทก์
ท้ังปวงน้ัน ไปสาเร็จโทษ ณ ป้อมท้ายเมืองในทันใดน้ัน (ประชุมพงศาวดาร
ฉบับกาญจนาภเิ ษก เล่ม 2. 2542 : 371-372)

3.พระราชพงศาวดาร ฉบับหมอบรัดเล กลา่ วไว้ ดังนี้

...จึงตรัสปรึกษาด้วยมุขมนตรีท้ังหลายว่าเมื่อพระเจ้าแผ่นดินอา
สัตยอ์าธรรมดังนี้แล้วท่านท้ังปวงจะคิดอ่านประการใด มุขมนตรีท้ังหลาย
พรอ้ มกันกราบทูลวา่ พระเจ้าแผน่ ดินละสุจริตธรรมเสีย ประพฤติการทุจริต
ฉะนี้ ก็เห็นวา่ เป็นเสี้ยนหนาม หลกั ตออันใหญ่อยู่ในแผน่ ดิน จะละไวม้ ิไดค้ วร
จะใหส้ าเรจ็ โทษเสีย จงึ รับสัง่ ให้มีกระทู้ถามเจ้าตากสิน เจ้าแผ่นดินทุจริตว่า
ตัวเปน็ เจ้าแผ่นดินใชเ้ ราไปกระทาการสงคราม ได้ความลาบาก กนิ เหงื่อตา่ ง
น้า เราอุตสาหะกระทาศึกมิได้อาลัยแก่ชีวิตคิดแต่ จะทานุบารุงแผ่นดินให้
ส้ินเสี้ยนหนาม จะให้สมณพราหมณาจารย์ และไพร่ฟ้าประชากรอยู่เย็น
เป็นสุขส้ินด้วยกัน ก็เหตุไฉนอยู่ภายหลัง ตัวจึงเอาบุตรภรรยาเรามาจองจา
ทาาโทษ แล้วโบยตีพระภิกษุสงฆ์ และลงโทษแก่ข้าราชการ และอาณา
ประชาราษฎร เร่งรัดเอาทรัพย์สินโดยพลการด้วยหาความผิด มิได้ กระทา
ใหแ้ ผ่นดนิ เดอื ดรอ้ นทุกเส้นหญา้ ทัง้ พระพทุ ธ ศาสนากเ็ สื่อมทรุดเศร้าหมอง
ดจุ เมืองมจิ ฉาทิฐฉิ ะนี้ โทษตัว จะมี เป็นประการใดจงให้การไปให้แจ้ง แล้ว
เจ้าตากสินก็รับ ผิดท้ังสิ้นทุกประการ จึงมีรับส่ังให้เอาไปประหารชีวิต
สาเร็จ โทษเสยี เพชฌฆาตกับผู้คมุ ก็ลากเอาตัวข้ึนแคร่หามไป กบั ทัง้ สังขลิก
พันธนาการ เจ้าตากจึงว่าแก่ผู้คุมเพชฌฆาตว่า ตัวเราก็ส้ินบุญจะถึงท่ีตาย
แล้วช่วยพาเราแวะเข้าไปหาท่าน ผู้สาาเร็จราชการจะขอเจรจาด้วยสักสอง
สามคา ผ้คู มุ ก็ให้หาม เข้ามา คร้ันไดท้ อดพระเนตรเหน็ จึงโบกพระหัตถ์มิให้
นามา เฝ้า ผู้คุมและเพชฌฆาตก็หามออกไปนอกพระราชวังถึงหน้า ป้อม
วชิ ยั ประสิทธ์ิ กป็ ระหารชวี ิตตัดศรี ษะเสยี ถึงแกพ่ ิราลยั จงึ รับส่งั ให้เอาศพไป
ฝังไว้ ณ วัดบางยี่เรือใต้ และเจ้าตากสิน ขณะเม่ือส้ินบุญถึงทาลายชีพน้ัน
อายไุ ดส้ ่ีสบิ แปดปี

4.พระราชพงศาวดาร ฉบบั พระราชหตั ถเลขา กลา่ วไว้ ดงั นี้

..จึงตรัสปรึกษาด้วยมุขมนตรีทั้งหลายว่า พระเจ้าแผ่นดินละสุจริต
ธรรมเสียประพฤติการทุจรติ ฉะน้ี ก็เหน็ ว่าเปน็ เสยี้ นหนามหลกั ตออนั ใหญอ่ ยู่
ในแผ่นดิน จะละไว้มิได้ควรจะให้สาเร็จโทษเสีย จึงรับสั่งให้มีกระทู้ถามเจ้า
ตากสินเจ้าแผ่นดินทุจริตว่า ตัวเป็นเจ้าแผ่นดินใช้เราไปกระทาการสงคราม
ได้ความลาบากกินเหง่ือต่างน้า เราก็อุตสาหะอาสากระทาศึกมิได้อาลัยแก่
ชีวิต คิดแต่จะทานุบารุงแผ่นดินให้ส้ินเส้ียนหนาม จะให้สมณพราหมณา
จารย์และไพร่ฟ้าประชากรอยู่เย็นเป็นสุข ก็เหตุไฉน อยู่ภายหลังจึงเอาบุตร
ภรรยาเรามาจองจาทาโทษ แล้วโบยตีพระภิกษุสงฆ์ และลงโทษแก่
ข้าราชการและอาณาประชาราษฎรเร่งรัดเอาทรัพย์สินโดยพลการด้วยหา
ความผดิ มไิ ด้ กระทาให้แผ่นดินเดือดร้อนทุกเส้นหญ้า ท้ังพระพุทธศาสนาก็
เส่ือมทรดุ เศรา้ หมองดุจเมืองมิจฉาทิฐิฉะน้ี โทษตัวจะมีเป็นประการใดจงให้

การไปให้แจง้ และเจา้ ตากสนิ ก็รบั ผดิ ทัง้ สิน้ ทุกประการ จึงมรี บั สงั่ ใหเ้ อาตัวไป
ประหารชีวิตสาเร็จโทษเสีย เพชฌฆาตกับผู้คุมก็ลากเอาตัวข้ึนแคร่หามไป
กับท้งั สังขลิกพันธนาการ เจ้าตากจึงว่าแก่ผู้คุมเพชฌฆาตว่า ตัวเราก็สิ้นบุญ
จะถึงท่ีตายอยู่แล้ว ช่วยพาเราแวะเข้าไปหาท่านผู้สาเร็จราชการ จะขอ
เจรจาด้วยสักสองสามคาผู้คุมก็ให้หามเข้ามา ได้ทอดพระเนตรเห็น จึงโบก
พระหัตถ์มิให้นามาเฝ้า ผู้คุมและเพชฌฆาตก็หามออกไปนอกพระราชวังถึง
หนา้ ป้อมวิชยั ประสทิ ธิ์ ก็ประหารชีวิตตดั ศีรษะเสียถึงแก่พิราลัย จึงรับส่ังให้
เอาศพไปฝังไว้ ณ วัดบางย่ีเรือใต้ และเจ้าตากสินขณะเมื่อสิ้นบุญถึงทาลาย
ชีพนน้ั อายุได้สสี่ ิบแปดปี (พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม
2. 2535 : 230)

นธิ ิ เอยี วศรวี งศ์
เนื้อหาตอน "อวสานพระเจ้าตากฯ" จากพระราชพงศาวดารทั้ง 4
ฉบบั อาจมรี ายละเอยี ดทีแ่ ตกตา่ งกนั เลก็ นอ้ ยเร่ืองอักขรวิธีการสะกดคา หรอื

เพ่ิมเติมรายละเอยี ดบางสว่ น ดงั ท่ี นิธิ เอยี วศรีวงศ์ กล่าวว่า "...ฉบับบริติช
มิวเซียมคัดจากฉบับพันจันทนุมาศ ฉบับหมอบรัดเลย์คัดจากฉบับบริติชมิว
เซียม และฉบับพระราชหัตถเลขาคัดจากฉบับหมอบรัดเลย์" (นิธิ เอียวศรี
วงศ์. 2550: 113) ประเด็นสาคัญคือพระราชพงศาวดารทั้ง 4 ฉบับ บันทึก
ว่า "สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ มหาราชถกู สาเร็จโทษ"

อย่างไรกต็ ามพระราชประวัติตอนถูกสาเร็จโทษก็ยัง "ไม่เป็นที่ยุติ" ใน
สังคมปจั จุบัน ยงั คงมีการกล่าวถึงวิพากษว์ ิจารณ์ แสดงเหตุผลทั้ง "เห็นด้วย"
และ "เห็นต่าง" จากเน้ือหาที่ปรากฏในพระราชพงศาวดาร การเห็นต่างไป
จากพระราชพงศาวดารจึงมีความน่าสนใจว่า เหตุใดสังคมปัจจุบันส่วนหน่ึง
จึงไม่เชื่อว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชถูกประหาร แล้วมีการอธิบายถึง
ส่งิ ท่เี ช่อื อยา่ งไร

วรรณกรรมปัจจุบันเริ่มปรากฏการนาเสนอพระราชประวัติตอน
"อวสานพระเจ้าตากฯ" มากขึ้น ด้วยกลวิธีนาเสนอเหตุผลใหม่โดยยัง
อาศัยเน้ือความจากพระราชพงศาวดาร หรือการตัดทอนถ้อยคาบาง
คาออก ทั้งน้ีเพื่อนาเสนอพระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสิน
มหาราชตามทัศนะของผู้แต่งในฐานะเป็นส่วนหน่ึงของสังคมปัจจุบัน
ขอยกตัวอย่างวรรณกรรมปัจจุบัน 10 เร่ือง พร้อมระบุปีท่ีตีพิมพ์
เผยแพร่เพือ่ ให้เห็นถึงพฒั นาการความสบื เนอ่ื ง ดงั น้ี

1. วรรณกรรมเร่ือง ใครฆ่าพระเจ้ากรุงธน ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ.
2492 ผู้แต่งคือหลวงวิจิตรวาทการ ได้นาเสนอพระราชประวัติช่วงน้ีที่
แตกต่างจากพระราชพงศาวดาร ด้วยการนาเสนอว่าบุคคลผู้ที่ถูกประหาร
ชีวิตน้ันเป็นสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชพระองค์ปลอม และสมเด็จพระ
เจ้าตากสินมหาราชพระองคจ์ ริงหนรี อดไปได้ ดังนี้ “บคุ คลทถี่ กู ประหารชีวติ
คือหลวงอาสาศึก เขาตายด้วยความยินดี ไม่มีอะไรจะทาความปลาบปล้ืม
ให้แก่เขาเท่ากับท่ีได้ตายแทนมหาบุรุษผู้กู้ชาติ เขาตั้งคอรับคมดาบด้วย
ความเตม็ ใจ เขาตายโดยไมร่ วู้ ่าเขาได้รับแตง่ ตงั้ เป็นเจ้าพระยา ศพของเขาได้
ถูกนาไปฝังไว้ที่วัดบางยี่เรือใต้ ในขณะเดียวกันท่ีสาเภาลาใหญ่พาพระองค์
สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีไปยังนครศรีธรรมราช” (หลวงวิจิตรวาทการ.
2544 : 356-357)

2. วรรณกรรมเร่ือง ใครฆ่าพระเจ้าตากสิน ตีพิมพ์คร้ังแรกปี พ.ศ.
2516 ผู้แต่งคือภิกษุณวี รมัย กบลิ สงิ ห์ นาเสนอพระราชประวัตคิ ล้ายคลงึ กบั
เร่ืองใครฆ่าพระเจ้ากรุงธน คือผู้ที่ถูกประหารชีวิตที่ป้อมวิชัยประสิทธิ์เป็น
พระองค์ปลอม และพระองค์จริงสามารถหลบหนีออกมาได้ ดังน้ี “พระยาสุ
ริยอภัย กับ พระยาสรรค์ บังคับให้สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชลาผนวช
แลว้ เอาเครอ่ื งจองจาใส่ครบมารับโทษถงึ ข้นั ประหาร แตเ่ มื่อจะประหารจริง
นั้น คุณมั่นผู้มีความกตัญญูกตเวทีต่อองค์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้
ยอมอุทิศชีวิตตายแทนพระเจ้าอยู่หัว คุณม่ันเป็นวีรบุรุษโดยแท้ ”
(ภิกษณุ ีวรมัย กบิลสิงห์. 2551: 124)

3. วรรณกรรมเร่ือง แผ่นดินพระเจ้าตาก ตีพิมพค์ ร้ังแรกปี พ.ศ. 2545
ผู้แต่งคือ วิบูล วิจิตรวาทการ ได้นาเสนอวาระสุดท้ายของสมเด็จพระเจ้า
ตากสินมหาราชไดร้ ับการลงโทษประหารชวี ิตตัดศรี ษะ ตามท่ีปรากฏในพระ
ราชพงศาวดาร อกี ทงั้ ยงั คัดลอกพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา
มาเป็นส่วนหนึ่งของเร่ืองเล่า ดังนี้… “มาถึงวาระนี้เหตุการณ์เปล่ียนแปลง
กลบั หนา้ มอื เป็นหลงั มือ บคุ คลทีท่ า่ นเคยตอ้ งเคารพนอบน้อมและเกรงกลัว
บดั นอ้ี ยู่ในสภาพนกั โทษ และตวั ทา่ นเองกลบั เป็นผู้ทยี่ ิง่ ใหญ่ มอี านาจวาสนา
สูงท่สี ุดในกรุงสยาม จึงเป็นทีของท่านทจ่ี ะเปน็ ผู้ชาระความผิด ขไู่ ตถ่ ามสอบ
ความสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีด้วยพระราชพงศาวดาร ฉบับพระ
ราชหัตถเลขา บันทึกเหตุการณ์ต่อไปว่า“และพระเจ้าตากสินก็รับผิดทั้งส้ิน
ทกุ ประการ จึงมีรับสั่งให้เอาตวั ไปประหารชวี ิตสาเรจ็ โทษเสีย... ถึงหนา้ ป้อม
วิชัยประสิทธ์ิ ก็ประหารชีวิตตัดศีรษะเสียถึงแก่พิราลัยจึงรับสั่งให้เอาศพไป
ฝงั ไว้ ณ วัดบางยเ่ี รอื ใต้...” (วบิ ลู วจิ ิตรวาทการ)

4. วรรณกรรมเรอ่ื ง ผู้อยเู่ หนือเงอ่ื นไข ตีพมิ พ์คร้งั แรกปี พ.ศ. 2545 ผู้
แต่งคือสุภา ศริ ิมานนท์ ไดน้ าเสนอโดยดาเนินเรื่องตามเรื่อง ใครฆ่าพระเจ้า
กรุงธน ที่ผู้ถูกประหารชีวิตที่ป้อมวิชัยประสิทธ์ิเป็นพระองค์ปลอม และ
พระองค์จริงสามารถหลบหนีออกมาได้ แต่ได้ปรับเปลี่ยนเพิ่มเติม
รายละเอียดต่างๆ ดังนี้“ทา่ นจาหลวงอาสาศกึ ได้ไหม... ชอื่ เดมิ ของเขาวา่ บญุ
คงน่ะ? บุญคงเปน็ ผูซ้ ง่ึ มคี วามจงรักภกั ดีตอ่ ทา่ นสงู สดุ เขาเป็นเหมือนสุนัขท่ี
ซ่ือ เขายอมตายแทนท่าน และผมเช่ือว่าเขาคงจะต้องตายโดยไม่มีปัญหา
บุญคงยอมรับตาแหน่งและฐานะของท่านเพอื่ ทจี่ ะถกู ประหารในวนั สองวนั นี้
โดยน้าใจสงบเยือกเย็น ไม่สะทกสะท้าน ด้วยความจงใจอย่างที่จะหาใคร
เหมอื นเขาอีกไม่ไดแ้ ล้วในโลกนี้” (สุภา ศริ ิมานนท์. 2549: 85)

5. วรรณกรรมเรื่อง ตากสนิ มหาราชชาตินักรบ ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ.
2549 ผู้แต่งคือคีฟ-ฟอกซ์ แคลร์ (Claire Keefe-Fox) กล้วยไม้ แก้วสนธิ
เป็นผู้แปล กล่าวถึงวาระสุดท้ายของพระองค์โดยอาศัยเน้ือหาพระราช
พงศาวดารว่าพระองค์ถูกสาเร็จโทษจริง แต่สร้างเรื่องเล่าใหม่โดยเปลี่ยน
วิธีการประหารชีวิตตัดศีรษะเป็นการสาเร็จโทษทุบด้วยท่อนจันทน์ ดังน้ี
“กฎมนเทียรบาลถูกนามาใช้ในการสาเร็จโทษพระเจ้าตากสินเช่นเดียวกับ
ครั้งกรมหมื่นเทพพิพิธ มาธิวเคยได้ยินข่าวว่าขุนนางบางคนไม่อยากถวาย
พระเกียรติดังนี้ จะให้ประหารแบบคนทรยศ แต่รัชกาลท่ี 1 ทรงตัดสินให้
ประหารชีวิตพระเจ้าตากสินเยี่ยงกษัตริย์ ทรงพิจารณาเห็นว่าการที่
ราชอาณาจักรสยามยังต้ังอยู่ได้ ก็เพราะพระเจ้าตากสินเจ้าหน้าท่ีถอดโซ่ที่
ล่ามอดีตกษัตริย์ออก ให้พระองค์ทรงภูษาสีแดง ให้ทรงน่ังคุกเข่า มัดพระ
หัตถ์กับพระบาท จากนั้นจึงคลุมถุงกามะหย่ีสีแดง เพชฌฆาตยกท่อนไม้
จันทน์ข้ึนฟาดแรงๆ ซ้าแล้วซ้าเล่า จนพระวรกายไม่ขยับ และพระโลหิต
เป้ือนถุงเป็นปื้นดา ไม่มีเสียงครวญครางใดๆอีก (คีฟ-ฟอกซ์ แคลร์. 2550:
436-437)

6. วรรณกรรมเร่ือง ความหลงในสงสาร ตีพิมพ์คร้ังแรกปี พ.ศ. 2549
ผู้แต่งคือสุทัสสา อ่อนค้อม ยังคงใช้วิธีการสร้างเร่ืองเล่าขึ้นใหม่ท่ีมีเนื้อหา
ปฏิเสธการสวรรคตของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชท่ีป้อมวิชัยประสิทธิ์
ดว้ ยการนาเสนอวา่ ผ้ถู กู ประหารชวี ิตท่ีปอ้ มวิชยั ประสทิ ธิ์เปน็ พระองค์ปลอม
และพระองค์จรงิ สามารถหลบหนีออกมาได้ ดงั นี้“… เพยี งแต่ท่ถี กู สาเรจ็ โทษ
ไม่ใชเ่ รา เปน็ สหายอีกคนหน่งึ ของเราที่เขามีความจงรกั ภักดีต่อเรา ถงึ ขนาด
ยอมสละชีวิตของตัวเองเพื่อรักษาชีวิตเราไว้ บังเอิญว่า เขารูปร่างหน้าตา
คล้ายคลึงกับเรามาก ท้ังที่ไม่ได้เป็นญาติสืบสายโลหิตกัน” (สุทัสสา อ่อน
คอ้ ม. 2551: 13)

7. วรรณกรรมเร่อื ง พระเจา้ ตากฯ ส้นิ พระชนม์ทเี่ มอื งนคร ตพี มิ พค์ รั้ง
แรกปี พ.ศ. 2550 ผู้แต่งคือ ทศยศ กระหม่อมแก้ว แม้ว่าไม่ได้กล่าวถึง
เหตกุ ารณร์ อดชีวติ ของสมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชทป่ี อ้ มวชิ ยั ประสทิ ธใิ์ น
เวลานน้ั แต่ได้นาเสนอว่าพระองค์มาอยู่ท่ีนครศรีธรรมราช ตามคาบอกเล่า
ของตระกูล ณ นคร ท่ีสืบสายมาจากเจ้าพระยานคร (น้อย) เป็นบุตรติด
ครรภ์เจ้าจอมปราง ที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชพระราชทานให้เป็น
ชายาเจ้าอปุราชพัฒน ์ เมื่อเจ้าอปุ ราชพัฒน์รับพระราชทานเป็นชายาแล้ว
ก็ตั้งไว้เป็นนางเมืองโดยไม่ยุ่งเก่ียวในฉันชู้สาว คนในตระกูล ณ นคร จึงมี
ความเช่ือกันว่าสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชไม่ได้ถูกประหารชีวิต ดังน้ี
“เนินดิน” ท่ีก่อขึ้นสูงบริเวณสนามหน้าเมืองน้ันคือกองอิฐ และมูลดินท่ี
เหลือจากการซ่อมแซมกาแพงท่ีทรุดโทรมลงมาในสมัยธนบุรีต่อมาเม่ือพระ

เจา้ ตากสนิ ส้ินพระชนม์ท่ีเขาขุนพนม ก็ได้มีการปรบั แตง่ พ้ืนท่ี ปลูกวิหารบน
เนินสูงดังกล่าว แล้วมีการจัดขบวนแห่พระศพมายังสนามหน้าเมือง และได้
พักพระบรมศพไว้ที่วิหารสูงแห่งนี้ ภายหลังเม่ือฌาปนกิจพระบรมศพท่ี
สนามหน้าเมืองเสร็จ เมรุท่ีใช้เผาก็ถูกรื้อออกตามประเพณีโบราณส่วนหอ
พระสูง หรือวิหารนั้น ถูกปลูกสร้างข้ึนมาระหว่างพักพระบรมศพนั่นเอง
เพราะที่บริเวณน้ันเป็นท่ีพักพระบรมศพของพระเจ้าตาก ซ่ึงถือว่าเป็นพระ
เจา้ แผน่ ดนิ เพอ่ื ป้องกนั ไม่ให้ใครมาใช้สถานที่ซ้ากับบริเวณดังกล่าว (ทศยศ
กระหมอ่ มแก้ว. 2550: 67-68)

8. วรรณกรรมเรื่อง ตามรอยเลือดพระเจ้าตาก ตีพิมพ์คร้ังแรกปีพ.ศ.
2550 ผู้แต่งคือชานนท์ ท. มีการสร้างเรื่องเล่าที่คล้ายคลึงกับเร่ืองแผ่นดิน
พระเจ้าตาก ท่ีคัดลอกเน้ือความจากพระราชพงศาวดาร ฉบับพระ

ราชหตั ถเลขา แตผ่ แู้ ต่งได้ต้ังใจตดั ทอนวิธีการประหารชีวิตโดยไม่ปรากฏคา
ว่า “ตัดศีรษะ” ดังนี้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกจึงต้ังกระทู้ถามต่อ
สมเด็จพระเจ้ากรุงธน......ความในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระ
ราชหัตถเลขากล่าวต่อไปว่า“และพระเจ้าตากสินก็รับผิดทั้งส้ินทุกประการ
จึงมีรับส่ังให้เอาตัวไปประหารชีวิตสาเร็จโทษเสีย... ผู้คุมและเพชฌฆาตก็
หามออกไปนอกพระราชวัง ถึงหน้าป้อมวิชัยประสิทธ์ิ ก็ประหารชีวิต”
สมเด็จพระเจ้ากรงุ ธนบุรีเสด็จสวรรคต พระศพฝงั ไว้ ณ วัดบางยเี่ รือใต้ ขณะ
มพี ระชนมายุส่สี บิ ปี (ชานนท์ ท.2550: 222)

9. วรรณกรรมเรื่อง จอมกษัตริย์แห่งนักรบ ตีพิมพ์ครั้งแรกปี พ.ศ.
2550 ผแู้ ตง่ คือศรศี ากยอโศก ได้กล่าวถงึ เหตกุ ารณร์ อดชีวิตของสมเด็จพระ
เจ้าตากสินมหาราช ด้วยนาเสนอว่าผู้ท่ีถูกประหารชีวิตในครั้งน้ันป็น

พระองค์ปลอม และพระองค์จริงสามารถหนีไปได้ ดังน้ี “ขณะที่นายเข้ม
กาลังจะประหารพระเจ้ากรุงธนน้ันพระองค์ทรงตรัสถามนายเข้มผู้
เพชฌฆาตว่า แผ่นดินนี้พระองค์เป็นผู้กอบกู้กลับคืนมาเป็นปึกแผ่นให้นาย
เข้ม ผู้เพชฌฆาตได้มีทย่ี ืนให้ประหารชวี ิตพระองคซ์ งึ่ เปน็ หน้าท่ีของนายเข้ม
พระองค์มิได้บังเกิดความขัดเคืองแต่ประการใด เพียงแต่เว้นชีวิตพระราช
โอรสที่ยังทรงพระเยาว์ เพียงเท่านั้น ในกาลน้ันนายเข้มได้บังเกิดความ
เสยี ใจเป็นอนั มาก จงึ เป็นกาลงั สาคญั ในการนาผู้อื่นมาประหารชวี ติ แทนดว้ ย
ความเต็มใจจากบุคคลทั้งหลาย ณ ป้อมวิชัยประสิทธ์ิ วันที่ 7 เมษายน
พุทธศักราช 2325... (ศรีศากยอโศก. 2550: 277)

10. วรรณกรรมเรอื่ ง ดวงพระเจ้าตากไม่ถูกประหาร ตีพิมพ์ครั้งแรกปี
พ.ศ. 2551 ผู้แต่งคือเล็ก พลูโต นาเสนอเร่ืองเล่าด้วยเหตุผลทาง

โหราศาสตร์เพ่ือปฏิเสธการถูกสาเร็จโทษ ผู้แต่งได้นาเสนอด้วยการอธิบาย
ดวงชะตาท่ีปรากฏเกณฑ์ชะตาเป็นนักโทษประหารแล้วนามาเปรียบเทียบ
กับดวงชะตาสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเพ่ือแสดงให้เห็นถึงความ
แตกต่าง ดังนี้... “จุดรอดของพระองค์ที่ใช้เป็นตัวช้ีขาดว่า เป็นดวงชะตา
นักโทษประหาร หรือ ถูกผู้อื่นฆ่าตายหรือไม่? อยู่ตรงท่ี ทั้งพระราชลัคนา
และดาวเจ้าเรือนพระราชลคั นา ไมไ่ ดต้ ้องกระแสดาวมรณะ หรือดาวอังคาร
โดยตรง หรืออย่างจังคือกุมนาหน้าอยู่ในภพกัมมะ เหมือนกับดวงนักโทษ
ประหารสองรายท่ียกตัวอย่างมาอ้างอิง อีกทั้งพระราชลัคนา และดาวเจ้า
เรือนพระราชลัคนาก็โดนบาปเคราะห์หรือ ดาวร้ายเบียนแค่หอมปากหอม
คอ ไมม่ ากมายหรอื หนกั หนาสาหสั นกั ”... (เล็ก พลโู ต. 2551: 119)

วรรณกรรมทั้ง 10 เร่ืองข้างต้นเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงเรื่องเล่า
พระราชประวัติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชช่วงท้ายรัชกาล พบว่ามี
วรรณกรรมถึง 8 เรื่องที่สร้างเร่ืองเล่าข้ึนใหม่แตกต่างไปจากพระราช
พงศาวดารมเี นอ้ื หาปฏเิ สธการถกู ประหารชีวติ ที่ป้อมวชิ ัยประสิทธจ์ิ านวน 7
เร่ือง และเปลย่ี นแปลงการประหารชีวิตตดั ศรี ษะเปน็ การทบุ ดว้ ยทอ่ นจนั ทน์
จานวน1 เรื่อง จึงเหลือวรรณกรรมอีกเพียง 2 เร่ืองท่ียอมรับว่าพระองค์ถูก
ประหารชีวิตตัดศีรษะที่ป้อมวิชัยประสิทธิ์จริง โดยมี 1 เร่ืองที่ตั้งใจละคาว่า
“ตัดศีรษะ”ออกดังน้ันจึงเหลือวรรณกรรมเพียงเรื่องเดียวท่ียังคงนาเสนอ
ตามพระราชพงศาวดาร วรรณกรรมปัจจุบันเหล่าน้ีจึงสะท้อนความเชื่อใน
สงั คมปจั จุบนั บางสว่ นที่มีตอ่ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระราชประวตั ิ
ของพระองค์จึงมีแนวโน้มที่ปฏิเสธเร่ืองการถูกประหารชีวิตมากข้ึนใน
รปู แบบเรื่องเลา่ จากการเปลี่ยนแปลงเร่ืองเลา่ พระราชประวัตติ อนนจ้ี ึงเกิด
คาถามต่อมาทีน่ า่ สนใจว่าเหตใุ ดสงั คมปจั จบุ นั ตอ้ งการนาเสนอวา่ พระองคไ์ ม่
ถกู ประหารชีวติ

วรรณคดสี มยั กรงุ ธนบรุ ี กวแี ละวรรณคดที ีส่ าคญั มีดงั นี้

รามเกียรตต์ิ อนทา้ วมาลวี ราชวา่ ความ
สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราช

บทละครเรอ่ื งรามเกียรต์ิ 4 ตอน คอื
ตอนพระมงกฎุ ประลองศร
ตอนหนมุ านเกย้ี วนางวานรนิ
ตอนทา้ วมาลีวราชวา่ ความ
ตอนทศกณั ฐต์ งั้ พธิ ที รายกรด พระลักษมณต์ ้องหอกกบิลพทั
จนถงึ ตอนผกู ผมทศกณั ฐก์ บั นางมณโฑ

จิตรกรรมฝาผนงั ภายในพระอโุ บสถวดั ดาวดงึ ษาราม กรงุ เทพฯ“กฤษณา
สอนน้องคาฉันท์” ฉบบั ธนบรุ ี วา่ ด้วยหญงิ ในอุดมคตขิ องชายไทย

พระภกิ ษุอนิ ท์และพระยาราชสภุ าวดี

กฤษณาสอนนอ้ งคาฉันท์

นายสวนมหาดเล็ก
โคลงยอพระเกยี รติสมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช

หลวงสรวิชติ (เจา้ พระยาพระคลงั (หน)
อิเหนาคาฉันท์
ลลิ ติ เพชรมงกฎุ

พระยามหานภุ าพ

นริ าศเมอื งกวางตงุ้
เพลงยาว

………………………………………………………………………….

แหล่งข้อมลู อา้ งองิ

กรมหลวงนรนิ ทรเทวี. จดหมายความทรงจาของพระเจา้ ไปยกิ าเธอ กรม
หลวงนรนิ ทรเทวี (เจา้ ครอกวดั โพ) ตง้ั แต่ จ.ศ. 1129-1182.
(กรงุ เทพฯ : ตน้ ฉบบั , 2546), น. 139.

กณุ ฑล นิโครธา วฒั นวรี ์.กรณวี ิพากย”์ พระเจา้ ตาก”สวรรคต ณ
นครศรธี รรมราชจรงิ หรอื ?.กรงุ เทพฯ:ปวี อก,2555.

ดารงราชานภุ าพ, สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ. พงศาวดาร เรื่อง ไทยรบ
พมา่ . พิมพค์ รง้ั ที่ 3. กรงุ เทพฯ: สานักพมิ พม์ ติชน, 2551.

ทรงวทิ ย์ ดลประสทิ ธ์ิ. พระเจา้ ตากสนิ กบั วดั อนิ ทาราม. ศลิ ปวัฒนธรรม.
ปที ี่ 3, ฉบบบั ที่ 2 (ธ.ค. 2524)

ทิพากรวงศ์, เจ้าพระยา. พระราชงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1.
พระนคร: คุรสุ ภา, 2503

ประวตั ศิ าสตรไื ทยฉบบั พฒั นาการ.กรงุ เทพฯ,อกั ษรเจรญิ ทศั น์
ปรามนิ ทร์ เครอื ทอง.ปรศิ นาพระเจ้าตาก.กรงุ เทพฯ: มตชิ น,2555.
พระราชพงศาวดารกรงุ ธนบุรี (สมเด็จพระเจา้ ตากสนิ มหาราช)

ฉบบั หมอรดั เล. พมิ พค์ รงั้ ท่ี3. กรงุ เทพฯ:
สานกั พมิ พโ์ ฆษติ , 2551.
ส.พลายนอ้ ย. พระเจ้าตากสนิ มหาราชแหง่ ชาติไทย. กรงุ เทพฯ:
สานกั พมิ พ์ พมิ พค์ า, 2550
สาราญ ผลด.ี ปรศิ นาตานานลบั พระเจ้าตากสนิ .กรงุ ทพฯ:กายใจ,2556.
พระราชพงศาวดารกรงุ เก่า ฉบบั หลวงประเสรฐิ พมิ พค์ รง้ั ที่ 1.
นนทบรุ :ี มหาวทิ ยาลัยสโุ ขทัยธรรมาธริ าช, 2547

พระราชพงศาวดารกรงุ ธนบรุ ี ฉบบั พนั จันทนมุ าศ (เจิม) จดหมายเหตุ
รายวนั ทพั ,อภนิ ิหารบรรพบรุ ษุ และเอกสารอ่ืน. กรงุ เทพฯ:
สานกั พมิ พศ์ รปี ญั ญา, 2551.

พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลท่ี 1 ฉบบั เจ้าพระยาทพิ ากรวงศ์

ฉบบั ตวั เขยี น, (กรงุ เทพฯ :อมรินทร์วชิ าการ, 2539), น. 49.

พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1 ของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์
(ขา บนุ นาค) สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดารงราชานภุ าพ

ทรงตรวจชาระและทรงพระนพิ นธอ์ ธบิ าย, พมิ พค์ รง้ั ท่ี 6. (กรงุ เทพฯ : กอง
วรรณคดีและประวตั ศิ าสตร์ กรมศลิ ปากร, 2531), น. 26.

พระราชพงศาวดารฉบบั พระราชหัตถเลขา เลม่ 2, (กรงุ เทพฯ : คลงั วทิ ยา,
2516), น. 475.

พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1

ฉบบั เจา้ พระยาทพิ ากรวงศ์ ฉบบั ตวั เขยี น, น. 186.

พระราชพงศาวดารฉบบั พระราชหตั ถเลขา เลม่ 2
พระราชพงศาวดารกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ รชั กาลที่ 1 ฉบบั เจ้าพระยาทพิ ากรวงศ์

ฉบบั ตวั เขยี น, น. 62.

นธิ ิ เอยี วศรีองศ์. จากสมเดจ็ พระเจา้ กรงุ ธนบรุ ถี งึ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาดารง
ราชานภุ าพ. ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ี่ 6, ฉบบั ท่ี 7 (พ.ค. 2528)

รบพม่า เลม่ 2. กรงุ เทพฯ: สานกั พมิ พว์ สิ ดอม, 2553. ทศยศ
กระหมอ่ มแกว้ . พระเจ้าตากสนิ ฯสนิ้ พระชนมเ์ มอื งนคร.

วมิ ล พงศพ์ ิพฒั น์. สมเด็จพระเจ้ากรงุ ธนบุรมี สี ตฟิ นั่ เฟอื น จรงิ หรอื ไม่?
เหตใุ ดจงึ ตอ้ งสาเรจ็ โทษพระองคท์ า่ น? :

พระราชงศาวดารเชอื่ ได้ หรอื ไม?่ . ศลิ ปวัฒนธรรม. ปที ี่ 6, ฉบบั ที่ 4
(ก.พ. 2528)ศิลปวฒั นธรรม. พระเจ้าตาก (สนิ ) และเจา้ พระยาจกั รี
มสุ ลมิ สองพอ่ ลกู . ศลิ ปวัฒนธรรม. ปที ่ี 1, ฉบบั ท่ี 5 (ม.ี ค. 2523)

สม สจุ ริ า.ตานานสมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช.กรงุ เทพฯ: สานกั พมิ พ์
อมรนิ ทรธ์ รรมะ,2555.

สนั ต์ สวุ รรณประทปี . พระเจา้ ตากเปน็ จนี อะไร?. ศิลปวฒั นธรรม. ปที ี่ 12,c
ฉบบั ที่ 9 (ก.ค.2534)

สุภทั ร สคุ นธาภิรมย์ ณ พทั ลงุ . นา้ พระทยั สมเดจ็ พระเจ้าตากสนิ .
ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 10, ฉบบั ที่ 2 (ธ.ค. 2531)

สวุ ทิ ย์ ธรี ศาศวัต. สมเดจ็ พระเจ้าตากสินทรงเสยี พระสตจิ รงิ หรอื ไม่ :
วเิ คราะหต์ ามหลกั ฐานประวัตศิ าสตรแ์ ละจติ เวชศาตร์.
ศลิ ปวัฒนธรรม. ปที ี่ 3, ฉบบั ที่ 11 (ก.ย. 2525)

อณชุ ติ , พระยา. พระราชประวัติสมเด็จพระเจา้ กรงุ ธนบรุ ี (พระเจา้ ตากสิน).
ศลิ ปวฒั นธรรม. ปที ่ี 5, ฉบบั ที่ 2 (ธ.ค.2526)

เอกสารประกอบสมั มนาวชิ าการประจาปี 2560 "250 ปเี สยี กรงุ ศรอี ยุธยา-
สถาปนากรงุ ธนบรุ ี 2310-2560" 250 Anniversary of the Fall of
Ayutthaya and the Rise of Thonburi 1767-2017
ณ หอประชมุ ศนู ยม์ านษุ ยวทิ ยาสริ นิ ธร (องคก์ ารมหาชน) ตล่ิงชนั
กรงุ เทพฯ กนั ยายน 2560 : ปฐมพงษ์ สขุ เลก็

www.car.chula.ac.th
www.pattaya.go.th
www.thaipost.net

www.thebangkokinsight.com
huexonline.com
lrls.nfe.go.th
watnathawee.com
sites.google.com
https://www.matichonbook.com
https://www.thaipost.net
https://th.wikipedia.org
https://3king.lib.kmutt.ac.th
https://www.finearts.go.th
https://arit.kpru.ac.th
http://www2.nac2.navy.mi.th
https://mgronline.com
https://thainews.prd.go.th
https://so05.tci-thaijo.org
https://www.silpa-mag.com

ขอบคณุ ภาพและขอ้ มลู จากเวบ็ ไซตต์ ่างๆ

.........................................................