เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน

เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดียม

บทเสภาเรื่องขนุ ชา้ งขนุ แผน ตอน ขุนช้างถวายฎกี า

ทําไมไมอ่ ยกู่ ับอ้ายแผน แล่นไปอยูก่ บั อา้ ยช้างใหม่
เดิมมงึ รกั อ้ายแผนแล่นตามไป ครนั้ ยกใหเ้ ตน้ กลบั เล่นตวั
อยูก่ ับอา้ ยชา้ งไม่อยู่ได้ เกดิ รงั เกยี จเกลียดใจด้วยชงั หวั
ตกว่าชวั่ แลว้ มึงไมไ่ ยดี
ดูยักใหมย่ า้ ยเกา่ เฝ้าเปลยี่ นตวั ละล้าละลงั ประนมหกม้มายเกถึงศีราวกบั วา่

๏ ครานัน้ วนั ทองไดร้ บั สัง่ ทูลคดีพระองคผ์ ้ทู รงธรรม์

หวั สยองพองพรัน่ ทันที

ถอดคาํ ประพนั ธ์ ให้ไปอยู่กบั ขนุ แผนทําไมถึงไมไ่ ปอย่แู ตก่ ลบั ไปอย่กู ับขุนชา้ ง ท้งั ๆ ทแ่ี ต่
ก่อนรกั กับขุนแผนไมใ่ ชห่ รอื พอจะยกใหไ้ ปอยูก่ ับขุนช้างกร็ งั เกียจขุนชา้ งขนึ้ มา เปล่ยี นไป
เปลยี่ นมามันไมด่ ี เมอื่ นางวันทองไดร้ บั สั่ง ก็รูส้ กึ ละล้าละลังจึงประนมมือไหวเ้ หนอื หวั
และรู้สกึ กลัวมาก

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดยี ม

บทเสภาเรื่องขุนชา้ งขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

ขอเดชะละอองธลุ ีพระบาท องค์หริรักษร์ าชรงั สรรค์
เมอ่ื กระหม่อมฉันมาแต่อรัญ คร้ังน้ันโปรดประทานขนุ แผนไป
ครัน้ อยู่มาขนุ แผนต้องจาํ จอง กระหม่อมฉันมที ้องนนั้ เติบใหญ่
อยทู่ ีเ่ คหาหนา้ วัดตะไกร ขนุ ชา้ งไปบอกวา่ พระโองการ
มรี ับสั่งโปรดปรานประทานให้ กระหม่อมฉนั ไมไ่ ปกห็ กั หาญ
ยอื้ ยุดฉุดคร่าทาํ สามานย์ เพือ่ นบ้านจะชว่ ยกส็ ดุ คดิ

ถอดคาํ ประพนั ธ์ นางวันทองทลู ขอพระพนั วษาว่า เม่ือตอนทอี่ อกจากป่าพระองคย์ ก
หมอ่ มฉันใหข้ นุ แผน ต่อมาขุนแผนถกู เขา้ คกุ นางได้ตง้ั ทอง ขนุ ช้างกเ็ ข้ามากระหม่อมไป
อยู่ด้วยโดยอ้างวา่ เปน็ พระบญั ชาของพระองค์ มาฉุดกระหมอ่ มไป เพ่อื นบ้านกเ็ กรงกลวั
เพราะคิดว่าเปน็ พระบญั ชาของพระองค์

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม

บทเสภาเรื่องขนุ ช้างขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎกี า

ด้วยขุนช้างอา้ งว่ารบั ส่งั ให้ ใครจะขัดขนื ไวก้ ็กลวั ผิด
จนใจมไิ ปกส็ ุดฤทธ์ิ ชวี ิตอยูใ่ ต้พระบาทา

๏ ครานัน้ พระองค์ผทู้ รงภพ ฟงั จบกรว้ิ ขนุ ช้างเป็นหนักหนา
อ้ายบ้าเย่อหยิ่งอา้ ยลิงโลน
มีพระสงิ หนาทตวาดมา มงึ ถอื ใจวา่ เปน็ เจ้าท่ีโรงโขน
เที่ยวทาํ โจรใจคะนองจองหองครนั
ตกว่ากูหาเป็นเจา้ ชวี ิตไม่
เปน็ ไม่มอี าชญาสทิ ธิค์ ดิ ดึงโดน

ถอดคําประพันธ์ พระพันวษาไดฟ้ งั กท็ รงกริว้ ขุนชา้ งมาก จงึ ตวาดเสยี งดงั ล่ันว่าถ้า
พระองคไ์ ม่เป็นกษตั ริย์ ขนุ ช้างกค็ งมองไมเ่ ห็นหวั เท่ยี วทาํ ตัวเป็นโจรอวดดี

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม

บทเสภาเรอื่ งขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

เลี้ยงมึงไม่ไดอ้ า้ ยใจร้าย ชอบแตเ่ ฆีย่ นสองหวายตลอดสัน
แลว้ กลับความถามข้างวนั ทองพลนั เออเม่อื มันฉดุ ครา่ พามึงไป
ก็ช้านานประมาณไดส้ บิ แปดปี ครงั้ นที้ าํ ไมมงึ จงึ มาได้
ฤว่าใครไปรับเอามึงมา
นม่ี ึงหนีมนั มาฤวา่ ไร
บงั คมคลั ประนมกม้ เกศา
๏ วันทองฟังถามให้คร้ามครนั่ พระอาญาเปน็ พน้ ลน้ เกลา้ ไป

ขอเดชะพระองคท์ รงศักดา

ถอดคําประพนั ธ์ อา้ ยขุนช้างนมี่ ันรา้ ยนัก มันคงตอ้ งโดนหวาย พระพันวษาก็ตรัสถาม
นางวนั ทองว่าเมื่อขุนช้างฉุดไปเป็นเวลาประมาณ ๑๘ ปี ทาํ ไมถึงหนมี าได้ หนีมาเองหรือว่า
ใครไปรับมา นางวนั ทองได้ฟงั คําถามก็ร้สู ึกกลัว

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดียม

บทเสภาเรอ่ื งขุนช้างขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

คร้งั น้ีจมื่นไวยนั้นไปรบั กระหม่อมฉนั จงึ กลบั คืนมาได้
มิใชย่ ้อนยอกทํานอกใจ ขนุ แผนกม็ ไิ ด้ประเวณี
แตม่ าน้ันเวลาสักสองยาม ขนุ ชา้ งจงึ หาความว่าหลบหนี
ขอพระองค์จงทรงพระปรานี ชีวอี ยูใ่ ตพ้ ระบาทา

ถอดคาํ ประพนั ธ์ นางวันทองกราบทูลสมเดจ็ พระพันวษาวา่ จมน่ื ไวยไปรับ
ตอนกลางคนื ขนุ ช้างจงึ คิดว่าหนอี อกมา ขุนแผนกไ็ ม่ไดท้ าํ อะไรไมด่ ีไมง่ าม
นางทูลขอความกรุณาจากสมเดจ็ พระพันวษา

เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม

บทเสภาเรอ่ื งขุนชา้ งขุนแผน ตอน ขุนชา้ งถวายฎีกา

หมายถงึ แจง้ ความไว้ ๏ ครานน้ั พระองค์ผู้ทรงเดช ฟังเหตขุ ุ่นเคืองเปน็ หนักหนา
เพอื่ เปน็ หลักฐาน
อ้ายหม่นื ไวยทําใจอหังการ์ ตกวา่ บา้ นเมืองไม่มนี าย
จะปรกึ ษาตราสินให้ไม่ได้ จึงทาํ ตามนาํ้ ใจเอางา่ ยง่าย
ถา้ ฉวยเกดิ ห่าฟันกันลม้ ตาย อันตรายไพร่เมืองกเ็ คืองกู
อ้ายชา้ งบงั อาจใจทาํ จลู่ ู่ หมายถงึ หุนหันพลนั แล่น
อีวันทองกใู หอ้ ้ายแผนไป ตะคอกขอู่ วี นั ทองให้ตกใจ
ฉุดมันขึน้ ช้างอ้างถึงกู

ถอดคาํ ประพนั ธ์ เม่ือพระพนั วษาได้ฟังความจากนางวันทอง ก็โกรธจม่ืนไวยที่ทําการอุกอาจทาํ
เหมือนบา้ นเมืองไม่มีกฎหมาย ถ้าเกดิ มีการฆ่าฟันล้มตายประชาชนจะข่นุ เคอื งพระพนั วษาได้
ทางด้านขนุ ชา้ งก็ผิดที่ไปฉดุ ตวั นางวนั ทองมา แลว้ ยงั อ้างชอ่ื พระพันวษาไปข่มข่พู าตัวนางวันทองมา

เพจภาษาไทยไม่จัก๊ เดยี ม

บทเสภาเร่อื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

ชอบตบใหส้ ลบลงกับที่ เฆย่ี นตเี สียใหย้ บั ไมน่ ับได้
มะพรา้ วห้าวยดั ปากใหส้ าใจ อา้ ยหมืน่ ไวยก็โทษถงึ ฉกรรจ์
มงึ ถือวา่ อีวนั ทองเปน็ แม่ตัว ไม่เกรงกลวั เว้โว้ทาํ โมหนั ธ์
อ้ายแผนพอ่ น้ันก็เปน็ ใจ
ไปรบั ไยไมไ่ ปในกลางวัน ถงึ บอกกูวา่ ดีหาเช่ือไม่
หมายถึง คุ้นเคยกนั มา มนั เหมือนววั เคยขามา้ เคยขี่ ว่าอา้ ยไวยลกั แม่ใหบ้ ิดา
อยา่ งดี รู้ทกี นั อ้ายชา้ งมนั ก็ฟ้องเป็นสองนยั

ถอดคําประพนั ธ์ ตอ้ งเฆย่ี นตีขนุ ชา้ งหลาย ๆ ที แลว้ เอามะพรา้ วห้าวยัดปาก จมนื่ ไวยก็มคี วามผดิ
ฉกรรจท์ ่ไี ปพาตวั นางวันทองมากลางดึก คงจะมขี นุ แผนผู้เป็นพ่อคอยหนนุ หลงั เพราะว่าขนุ ช้าง
เอาเร่อื งมาบอกพระพันวษาว่าจมน่ื ไวยฉุดนางวันทองกลับไปให้พอ่ ถอื วา่ เป็นความผิด

เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดยี ม

บทเสภาเร่อื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

เปน็ ราคีขอ้ ผิดมตี ดิ ตัว หมองมัวมลทินอยู่หนักหนา
ถา้ อา้ ยไวยอยากจะใคร่ไดแ้ ม่มา ชวนพอ่ ฟอ้ งหาเอาเป็นไร
อัยการศาลโรงก็มีอยู่ ฤว่ากตู ดั สินใหไ้ ม่ได้
หมายถงึ เฆ่ยี นตีดว้ ย ชอบทวนดว้ ยลวดใหป้ วดไป ปรับไหมใหเ้ ท่ากับชายชู้ หมายถึง ใหผ้ ้กู ระทาํ ผดิ
หนังที่ทําเป็นเส้นยาวๆ มันเกดิ เหตทุ งั้ นก้ี เ็ พราะหญิง จึงหงึ หวงช่วงชิงยุง่ ยิ่งอยู่ ชาํ ระเงนิ แทนความผดิ
จําจะตัดรากใหญใ่ ห้หล่นพรู
ซ่ึงเรียกวา่ ลวดหนงั ให้ลูกดอกดกอยแู่ ต่กง่ิ เดยี ว

ถอดคําประพันธ์ ถ้าจมน่ื ไวยอยากไดต้ ัวแม่ทาํ ไมไมพ่ าพอ่ มาฟ้องศาล หรอื คิดว่าพระพันวษา
ไมส่ ามารถตดั สนิ ใหไ้ ด้ ต้องลงโทษดว้ ยลวดและปรบั แลว้ รับสง่ั วา่ จะต้องแก้ปญั หาน้ีให้จบเสียที
ตอ้ งตดั รากใหญ่ (ปัญหา) ให้เหลือลกู ดอกกิง่ เดียว (ใหน้ างวนั ทองตัดสินใจเลือกเพยี งหน่งึ )

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม

บทเสภาเร่ืองขนุ ชา้ งขุนแผน ตอน ขนุ ชา้ งถวายฎกี า

อวี นั ทองตวั มันเหมือนรากแก้ว ถา้ ตดั โคนขาดแล้วก็ใบเหีย่ ว
ใครจะควรสู่สมอยู่กลมเกลียว ให้เดด็ เด่ยี วรู้กันแตว่ นั นี้
เฮ้ยอีวนั ทองวา่ กระไร มงึ ตงั้ ใจปลดปลงใหต้ รงท่ี
อย่าภวงั ค์กังขาเป็นราคี เพราะมึงมผี วั สองกูตอ้ งแคน้
ถา้ รักใหมก่ ็ไปอยู่กบั อ้ายชา้ ง ถ้ารกั เก่าเขา้ ขา้ งอา้ ยขุนแผน
อยา่ เวยี นวนไปให้คนมันหมน่ิ แคลน ถ้าแม้นมงึ รกั ไหนให้วา่ มา

ถอดคาํ ประพนั ธ์ นางวนั ทองเหมือนกับรากแก้วถ้าตัดโคนไดแ้ ลว้ ใบกจ็ ะเหี่ยวไปเอง
พระพนั วษาตรัสถามว่านางวันทองจะตกลงจะเอาอยา่ งไร อยา่ ลงั เลเพราะมที ง้ั ผัวและลกู
ถา้ รักใหมก่ ็ใหไ้ ปอยกู่ บั ขนุ ชา้ ง แต่ถา้ รกั เกา่ กเ็ ลือกขนุ แผน อย่าชกั ช้าคนจะนนิ ทาเอาได้
จะเลือกใครก็ว่ามา

เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดียม

บทเสภาเรือ่ งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎกี า

๏ คราน้ันวันทองฟงั รบั สัง่ ใหล้ ะลา้ ละลังเป็นหนักหนา
ขุนช้างแลดตู ายักคิว้ ลน
ครน้ั จะทูลกลวั พระราชอาญา บ้ยุ ปากตรงบดิ าเปน็ หลายหน
พระหมนื่ ไวยใช้ใบใ้ หแ้ ม่ว่า เป็นจนใจนิ่งอยู่ไม่ทลู ไป
วนั ทองหมองจิตคดิ เวยี นวน
หาไดย้ นิ วนั ทองทลู ขึ้นไม่
๏ ครานั้นพระองคท์ รงธรณนิ ทร์ ฤมงึ ไม่รักใครใหว้ า่ มา

พระตรัสความถามซกั ไปทันใด

ถอดคําประพนั ธ์ นางวันทองไดฟ้ งั คําพระพันวษาก็เกดิ ลังเลว่าจะเลือกใคร มองไปทางขนุ
ชา้ งกย็ กั ค้วิ มองไปทางจมื่นไวยก็ทาํ ปากบยุ้ ไปตรงพ่อ วันทองคดิ วนไปวนมา ก็ยังไม่ทลู
อะไรแกพ่ ระพนั วษา พระพันวษาไม่เหน็ วา่ นางวันทองทลู อะไร ทรงตรัสถามต่อวา่
หรือว่าไม่รกั ใครให้ว่ามา

เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม

บทเสภาเร่อื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎกี า

หมายถงึ ตกประหม่า จะรกั ชชู้ งั ผวั มึงกลวั อาย จะอยู่ดว้ ยลกู ชายกไ็ มว่ า่
ตามใจกจู ะให้ดงั วาจา แต่นเี้ บื้องหนา้ ขาดเด็ดไป

๏ นางวันทองรับพระราชโองการ ใหบ้ นั ดาลบังจติ หาคิดไม่
ดว้ ยส้นิ ในอายุท่ีเกดิ มา
อกศุ ลดลมวั ให้ชวั่ ใจ ดังตัวตกพระสเุ มรภุ ูผา
เกรงผิดภายหน้ากส็ ดุ คดิ
คดิ คะนึงตะลงึ ตะลานอก
ให้อุธจั อัดอั้นตนั อรุ า

ถอดคาํ ประพนั ธ์ จะไปอยู่กับลูกไหมตามแต่ใจแตถ่ า้ ตอบมาแล้วจะเปลี่ยนแปลงไมไ่ ด้
นางวันทองรับพระราชโองการแตก่ ็คดิ ไมอ่ อก อาจจะเพราะถึงเวลาสนิ้ อายุ จึงทําให้
ประหมา่ และเกรงวา่ จะตดั สนิ ใจผิด

เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม

บทเสภาเรือ่ งขุนชา้ งขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎกี า

จะวา่ รักขนุ ช้างกระไรได้ ทจ่ี รงิ ใจมิได้รกั แต่สักหนิด
รกั พ่อลูกหว่ งดงั ดวงชวี ิต แมน้ ทูลผดิ จะพิโรธไม่โปรดปราน
อยา่ เลยจะทูลเป็นกลางไว้ ตามพระทัยท้าวจะแยกใหแ้ ตกฉาน
คดิ แล้วเท่านั้นมิทันนาน นางกม้ กรานแลว้ กท็ ูลไปฉับพลนั
ความรักขุนแผนก็แสนรัก ดว้ ยรว่ มยากมานกั ไม่เดียดฉันท์
สลู้ าํ บากบุกป่ามาดว้ ยกนั สารพนั อดออมถนอมใจ

ถอดคาํ ประพันธ์ จะว่ารักขนุ ช้างก็ไม่ไดเ้ พราะตนไม่ไดร้ ัก รักผูเ้ ปน็ พ่อและหว่ งลูกมาก
ถา้ เกิดทูลพระพันวษาผิดพระองค์คงกร้วิ จงึ ทลู เปน็ กลาง ๆ ตามแตพ่ ระทยั ของพระ
พนั วษาว่าจะตัดสินใจอย่างไร จึงทลู ออกไปว่าขุนแผนน้นั ก็แสนรกั ร่วมทุกขร์ ่วมสุข
ดว้ ยกนั มานาน

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม

บทเสภาเรอื่ งขนุ ชา้ งขุนแผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

ขุนช้างแตอ่ ยูด่ ้วยกันมา คําหนักหาได้ว่า
ใหเ้ คืองไม่
เงินทองกองไวม้ ิให้ใคร ขา้ ไทใชส้ อย

เหมือนของตัว
จมนื่ ไวยเล่าก็เลือดที่ในอก กห็ ยบิ ยกรัก
เทา่ กนั กับผัว

ทลู พลางตวั นางเร่มิ ระรวั ความกลวั อาญา
ถอดคาํเป็นระพพน้ ันไธป์ ขนุ ช้างอยูด่ ว้ ยกนั มากไ็ มเ่ คยทาํ เร่อื งให้ขุ่นเคืองใจและมเี งนิ ทองบา่ วไพร่ใช้
ไมข่ ดั สน ส่วนจม่ืนไ๏วยทค่ีเรปาน็ ลน้ั ูกพชราะยอกงเ็ คป์ผ็นู้ทเหรมงือภนพเลอื ดในอก ยฟอ่ ังมจรบกั แเทคา่้นกคับลรงั่ กั ดผงั วั เพอยลแู่ิงไลห้วม้
ทลู เสร็จเหนมาอืงนวันดทนิ อปงระกส็สิว่นั ปดลว้ ิวยตคดิ วกาับมเกปลลวัวไหฟลงั จากนางวันทองทดูลดู เู๋ พป็นระไพด้อนั ีววันษทาอกงรวิ้ อย่าง
มากเหมอื นดินประสิวท่ีโดนไฟแล้วปะทุ

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม

บทเสภาเร่ืองขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎกี า

จะวา่ รักข้างไหนไมว่ า่ ได้ น้าํ ใจจะประดังเข้าท้งั สอง
ออกน่นั เข้านี่มสี ํารอง ยง่ิ กว่าทอ้ งทะเลอันล้าํ ลกึ
จอกแหนแพเสาสําเภาใหญ่ จะทอดถมเท่าไรไม่รู้สึก
เหมือนมหาสมทุ รสุดซ้งึ ซึก น้ําลกึ เหลอื จะหย่ังกระทงั่ ดิน
อฐิ ผาหาหาบมาทมุ่ ถม กจ็ อ่ มจมสญู หายไปหมดสิ้น
อีแสนถ่อยจญั ไรใจทมฬิ ดงั เพชรนิลเกิดขึน้ ในอาจม

ถอดคําประพนั ธ์ นางวันทองไม่ยอมบอกวา่ จะเลอื กใคร พระพนั วษารบั ด่านางว่า
รักข้างไหนเลอื กไมถ่ ูกจะเอาไว้สาํ รองทั้งสอง ยิ่งกวา่ ความลึกของทะเลทอดสมอลึก
เกนิ จะหยั่งถงึ ได้ คนถ่อย จัญไร ใจทมิฬ เหมือนเพชรทเ่ี กิดในสง่ิ สกปรก

เพจภาษาไทยไมจ่ ัก๊ เดยี ม

บทเสภาเรอ่ื งขุนชา้ งขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

รูปงามนามเพราะน้อยไปหรอื ใจไมซ่ ่อื สมศกั ดิเ์ ท่าเส้นผม
แต่ใจสัตวม์ ันยงั มที ี่นิยม สมาคมกแ็ ต่ถงึ ฤดูมนั
มงึ นถ่ี ่อยย่งิ กวา่ ถ่อยอีทา้ ยเมอื ง จะเอาเรอ่ื งไม่ได้สกั สง่ิ สรรพ์
ละโมบมากตณั หาตาเปน็ มนั สักรอ้ ยพันให้มึงไมถ่ ึงใจ
ว่าหญิงช่วั ผวั ยังคราวละคนเดยี ว หาตามตอมกนั เกรียวเหมอื นมึงไม่
หนกั แผ่นดนิ กูจะอยู่ไย อ้ายไวยมึงอยา่ นบั ว่ามารดา

ถอดคําประพันธ์ หน้าตาสวยงามชื่อเพราะนอ้ ยไปหรอื ถึงไดจ้ ติ ใจไมซ่ อ่ื เทา่ กบั เสน้ ผม
เลวกวา่ สัตวเ์ พราะสัตว์ยังมฤี ดผู สมพนั ธุ์ หญงิ ชัว่ ยงั มีผัวคราวละคน จะอยู่ใหห้ นกั
แผ่นดนิ ทําไม ทรงหันไปตรสั กบั จม่ืนไวยวา่ อย่านบั นางวนั ทองเปน็ แม่

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดยี ม

บทเสภาเร่อื งขุนช้างขนุ แผน ตอน ขนุ ช้างถวายฎีกา

อา้ ยขุนช้างกเู ลี้ยงมงึ ถงึ ใหเ้ ป็นหวั หมืน่ คนอ่นื รวู้ ่าแม่ก็ขายหนา้
ขนุ แผนทั้งสองรา กูจะหาเมยี ให้อยา่ อาลยั
หญงิ กาลกิณอี ีแพศยา มันไมน่ ่าเชยชิดพสิ มยั
ที่รปู รวยสวยสมมถี มไป มึงตัดใจเสียเถดิ อีคนน้ี
เร่งเร็วเหวยพระยายมราช ไปฟนั ฟาดเสียให้มันเปน็ ผี
อกเอาขวานผา่ อยา่ ปรานี อยา่ ให้มโี ลหิตตดิ ดนิ กู
เอาใบตองรองไว้ให้หมากิน ตกดินจะอปั รยี ์กาลอี ยู่
ฟนั ให้หญงิ ชายทงั้ หลายดู สัง่ เสร็จเสดจ็ สู่ปราสาทชยั

ถอดคาํ ประพันธ์ หากพระไวยเรียกแม่จะอายเขาได้ จากนั้นรบั สง่ั กบั ขนุ ชา้ งกบั ขนุ แผนว่า
พระองค์จะทรงหาเมียใหม่ให้ แลว้ รับส่ังใหเ้ อานางวนั ทองไปประหารชีวติ เอาขวานผ่าอก
แลว้ เอาใบตองมารองเลอื ดใหห้ มากนิ อย่าให้เลอื ดอัปรยี ก์ าลีตกถงึ พ้นื ดินเลย

รับสง่ั เสร็จ ก็เสดจ็ เขา้ สูป่ ราสาทที่ประทบั

คณุ ค่าวรรณคดี
เสภาเรอ่ื งขุนชา้ งขุนแผน

ตอน ขนุ ชา้ งถวายฎีกา

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊กั เดยี ม

คุณค่าดา้ นวรรณศิลป์

๑. เร่อื งขุนช้างขุนแผนเป็นยอดของกลอนเสภา ดเี ลิศทั้งด้าน
เนอื้ หา และกระบวนกลอน ใช้เปน็ บทขับเสภาในเทศกาลต่าง ๆ

๒. ลักษณะสําคญั ของกลอนเสภา มีฉันทลักษณ์คลา้ ยกับความสุภาพ
คือ ๑ บทมี ๔ วรรคหรอื ๒ คํากลอน จํานวนคาํ ในวรรคมกั จะมี
๗- ๙ คาํ กลอนเสภา นยิ มใชค้ าํ นาํ วา่ ”จะกลา่ วฝา่ ย” “จะกล่าวถึง”
“ครานั้น”

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม

คณุ คา่ ด้านวรรณศลิ ป์

๓. ลกั ษณะเด่นของบทเสภาขนุ ชา้ งขุนแผน ตอนขนุ ชา้ งถวายฎกี า
ในเนอ้ื หาสามารถแสดงบุคลิกนสิ ยั ของตัวละครไดอ้ ยา่ งชัดเจนและยัง
แฝงขอ้ คิดกบั เร่ืองความรักระหวา่ งแม่กบั ลูกและสะท้อนใหเ้ หน็ ความ
จงรกั ภกั ดีตอ่ องคพ์ ระมหากษตั ริย์อยา่ งสุด

เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดยี ม

คุณค่าด้านวรรณศลิ ป์
๔. สะทอ้ นอารมณต์ ่าง ๆ ไดแ้ ก่

๔.๑ อารมณโ์ กรธแคน้ และสะเทอื นใจ

เชน่ ตอนท่ีขุนชา้ งโกรธพระไวยที่มาพานางวันทองไป

ย่ิงคดิ เดือดดาลทะยานใจ ฉวยได้กระดานชนวนมา
รา่ งฟอ้ งท่องเทียบใหเ้ รยี บร้อย ถ้อยคําถถ่ี ว้ นเป็นหนักหนา

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดยี ม

คณุ ค่าด้านวรรณศลิ ป์

๔. สะทอ้ นอารมณ์ตา่ ง ๆ ไดแ้ ก่
๔.๒ อารมณว์ ติ กห่วงใย

เชน่ ตอนที่ขนุ แผนทํานายฝันร้ายของนางวนั ทอง

คร้ังน้นี า่ จะมอี ันตราย ฝันรา้ ยสาหัสตัดตํารา
พเิ คราะหด์ ทู ้งั ยามอัฐกาล กบ็ ันดาลฤกษ์แรงเปน็ หนักหนา
มริ ู้ทจ่ี ะแถลงแจง้ กจิ จา กอดเมยี เมนิ หน้านํ้าตากระเดน็

เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดียม

คณุ คา่ ด้านวรรณศลิ ป์

๔. สะทอ้ นอารมณ์ต่าง ๆ ได้แก่
๔.๓ อารมณ์เศร้าเสยี ใจ

เช่น ตอนทนี่ างวนั ทองตอบพระไวยก่อนท่ีจะตดั สินใจไปกบั ลูก

ทุกวนั น้ใี ช้แมจ่ ะพาสขุ มแี ตท่ ุกขใ์ จเจบ็ ดั้งเหน็บหนาม
ต้องจําจนทนกรรมท่ีตดิ ตาม จะขนื ความคดิ ไปก็ใชท่ ี

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดยี ม

คณุ คา่ ด้านวรรณศลิ ป์

๕. มกี ารพรรณนาถึงเรอ่ื งฝันร้าย ประหลาดใจน้องฝันพร่ันอรุ า
แมงมุมทุ่มอกทร่ี มิ ฝา
เชน่ ตอนท่นี างวันฝันร้าย ดงั วญิ ญานางจะพรากไปจากกาย

เล่าความบอกผวั ด้วยกลวั ภัย
ใตเ้ ตียงเสยี งหนกู ็กกุ กกั
ยิ่งหวาดหวั่นพร่ันตวั กลวั มรณา

เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม

คณุ ค่าดา้ นวรรณศลิ ป์

๖. การบรรยายโวหาร

เชน่ บรรยายพธิ กี รรมตอนทีพ่ ระไวยจะไปพานางวันทองกลับบ้านตนเอง

ฟ้าขาวดาวเดน่ ดวงสว่าง จันทรก์ ระจา่ งทรงกลดหมดเมฆสน้ิ
จงึ เซ่นเหลา้ ข้าวปลาให้พรายกนิ เสกขม้ินว่านยาเข้าทาตัว

เพจภาษาไทยไม่จก๊ั เดียม

คุณคา่ ดา้ นวรรณศิลป์

๗. ใช้ใวหารเชิงเปรียบเทยี บ

เชน่ ตอนทพ่ี ระพนั วษาจะตดั สนิ คดขี องนางวนั ทอง

อีวนั ทองตวั มนั เหมือนรากแกว้ ถา้ ตดั โคนขาดแล้วกใ็ บเห่ียว
ใครจะควรสูส่ มอย่กู ลมเกลยี ว ให้เด็ดเดี่ยวรกู้ นั แต่วนั นี้

เพจภาษาไทยไมจ่ กั๊ เดยี ม

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

๘. สมั ผัสสระและพยัญชนะ หนา้ ตาดําเหมอื นมนิ หม้อมอม
-สัมผสั พยญั ชนะ

ดงั ทองคาํ เลี่ยมปากกะลา

- สมั ผัสสระ

เสียแรงเป็นลูกผู้ชายไมอ่ ายเพื่อน จะพาแม่ไปเรือนให้จงได้

เพจภาษาไทยไม่จั๊กเดยี ม

คณุ ค่าด้านวรรณศิลป์

๙. แทรกอารมณ์ขันในการแต่ง ขัดใจลกุ ขน้ึ ทัง้ แก้ผ้า
ย่างเท้ากา้ วมาไม่รู้ตัว
ขนุ ช้างเหน็ ขา้ ไม่มาใกล้ น่ันพอ่ จะไปไหนพ่อทนู หวั
แหงนเถ่อเป้อปงั ยืนจงั กา ขุนช้างมองดูตวั กต็ กใจ
ยายจนั งันงกยกมอื ไหว้
ไมน่ ุ่งผอ่ นนุ่งผา้ ดูนา่ กลัว

เพจภาษาไทยไมจ่ ก๊ั เดยี ม

เพจภาษาไทยไม่จ๊กั เดียม คณุ ค่าด้านสงั คม

๑. แสดงถึงความจงรักภกั ดีต่อองคพ์ ระมหากษตั รยิ ์อยา่ งสุดสงู

คราน้นั วนั ทองไดร้ บั สัง่ ละลา้ ละลงั ประนมกม้ เกศี
หวั สยองพองพรน่ั ทนั ที ทลู คดพี ระองค์ผู้ทรงธรรม์
ขอเดชะละอองธุลีพระบาท องคห์ รริ กั ษร์ าชรังสรรค์
เม่อื กระหมอ่ มฉนั มาแต่อารัญ ครัน้ น้ันโปรดประทานขุนแผนไป
ครนั้ อยู่มาขุนแผนตอ้ งจําจอง กระหม่อมฉนั มีทอ้ งน้ันเติบใหญ่
อยู่ท่เี คหาหน้าวดั ตะไกร ขุนชา้ งไปบอกว่าพระโองการ
มีรับสง่ั ให้โปรดปรานประทานให้ กระหม่อมฉนั ไมไ่ ปก็หักหาญ
ยอ้ื ยุดฉุดครา่ ทาํ สามานย์ เพอ่ื นบ้านจะชว่ ยกส็ ุดคิด
ดว้ ยขุนช้างอ้างวา่ รับสง่ั ให้ ใครจะขัดขนื ไวก้ ก็ ลวั ผดิ
จนใจจะมไิ ปกส็ ดุ ฤทธ์ิ ชวี ติ อยใู่ ต้พระบาทา

(หนงั สอื วรรณคดีวจิ ักษ์ ม.๖ หนา้ ๓๗)

เพจภาษาไทยไม่จัก๊ เดยี ม คณุ คา่ ดา้ นสงั คม

๒. คนสมยั นั้นมีความเชอื่ เรอ่ื งไสยศาสตร์

ดังจะเห็นไดจ้ ากบทประพนั ธ์

คะเนนบั ยาํ่ ยามไดส้ ามครา ดูเวลาปลอดห่วงทักทิน
ฟา้ ขาวดาวเดน่ ดวงสวา่ ง จนั ทรกระจา่ งทรงกลดหมดเมฆสนิ้
จึงเซ่นเหล้าขา้ วปลาใหพ้ รายกนิ เสกขมน้ิ ว่านยาเขา้ ทาตัว
ลงยันตร์ าชะเอาปะอก หยิบยกมงคลขึ้นใสหวั
เป่ามนตรเ์ บือ้ นบนชอุ่มมวั พรายย่วั ยวนใจใหไ้ คลคลา
จับดาบเคยปราบณรงค์รบ เสร็จครบบริกรรมพระคาถา
ลงจากเรอื นไปมไิ ด้ชา้ รีบมาถึงบา้ นขนุ ชา้ งพลัน

(หนังสอื วรรณคดีวิจกั ษ์ ม.๖ หน้า ๒๓)

เพจภาษาไทยไมจ่ ก๊ั เดียม คุณค่าดา้ นสงั คม

๓. มคี วามเชอ่ื เกย่ี วกบั เรอื่ งของความฝนั วา่ ถ้าฝันร้ายจะมีเรอ่ื งร้าย ๆ เกิดขนึ้

ดังจะเหน็ ได้จากบทประพนั ธ์

ดเุ หว่าเรา้ เสยี งสาํ เนียงก้อง ระฆงั ฆ้องขานแขง่ ในวันหลวง
วันทองนอ้ งนอนสนทิ ทรวง จติ งว่ งระงับสภู่ วงั ค์
ฝันวา่ พลดั ไปในไพรเถ่ือน เลื่อนเปือ้ นไปรทู้ ีจ่ ะกลับหลงั
ลดเล้ยี วเท่ยี วหลงในดงรงั องั มีพยัคฆร์ ้ายมาราวร
ทั้งสองมองหมอบอยรู่ ิมทาง พอนางดน้ั ป่ามาถึงท่ี
โดดตะครบุ คาบค้ันในทันที แลว้ ฉดุ ครา่ พารี่ไปในไพร

(หนงั สือวรรณคดวี จิ กั ษ์ ม.๖ หนา้ ๓๓ - ๓๔)

เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม คณุ คา่ ด้านสงั คม

๔. มคี วามเชอ่ื เรอ่ื งของเวรกรรมวา่ ที่ทุกขแ์ บบน้นี ้ันเกิดจากกรรมเกา่ ท่ี
ไดท้ ํามาต้ังแต่ชาตกิ ่อน

ดงั จะเหน็ ไดจ้ ากบทประพันธ์

พร้อมญาติขาดอย่แู ต่มารดา นกึ นกึ ตรกึ ตราละหอ้ ยหวน
โอว่าแมว่ นั ทองช่างหมองนวล ไม่สมควรเคยี งค่กู บั ขนุ ช้าง
เออน่ีเนอื้ เคราะหก์ รรมานาํ ผดิ น่าอายมิตรหมองใจไมห่ ายหมาง
ฝ่ายพอ่ มบี ุญเป็นขุนนาง แตแ่ มไ่ ปแนบข้างคนจญั ไร

(หนังสือวรรณคดีวิจกั ษ์ ม.๖ หนา้ ๒๓)

เพจภาษาไทยไม่จ๊ักเดียม

คณุ คา่ ด้านสังคม

๕. ค่านยิ มและความเช่ือเกีย่ วกับสตรี

สังคมสมัยนัน้ ไมน่ ิยมสตรีเยี่ยงนางวันทอง คือมสี ามีสอง
คนในเวลาเดยี วกนั แมโ้ ดยแทจ้ ริงแล้วการที่มีสามสี องคนน้นั มิใช่
เกดิ จากความปรารถนาของนางเอง แตจ่ ุดนีส้ ังคมกลับมองข้ามเห็น
แต่เพยี งผิวเผนิ ว่านางนา่ รังเกียจ

เพจภาษาไทยไม่จกั๊ เดียม

ขอ้ คดิ ทไี่ ดจ้ ากเรื่อง

๑. ความรักทําให้เกดิ ความทุกข์
๒. พอ่ แม่ทกุ คนรักลกู และยอมเสยี สละทกุ อย่างเพือ่ ลูกได้
๓. การทาํ สิ่งใดตอ้ งมีสตยิ ัง้ คดิ ไมต่ ัดสนิ ใจด้วยอารมณ์ควรใชเ้ หตุผลประกอบ
๔. ชีวิตมนุษย์ยอ่ มมที ้งั สขุ และทกุ ข์ สมหวังและผดิ หวังเป็นเร่อื งธรรมดา

เพจภาษาไทยไมจ่ ๊ักเดยี ม

ฉนั ทําให้
แมพ่ มิ จ๊ะ

จบ