เครื่องยนต์ดีเซล

แผนการจัดการเรียนรู้
รายวชิ า เคร่ืองยนต์ดเี ซล รหัสวชิ า 2101-2102

ตรงตามจุดประสงค์รายวชิ า มาตรฐานรายวชิ าและคาอธิบายรายวชิ า
หลกั สูตรประกาศนียบตั รวชิ าชีพ พทุ ธศักราช 2546

เรียบเรียงโดย
นายภาณุเดช ฤทธิวรรณ

วทิ ยาลยั เทคนิคสว่างแดนดิน
สานักงานคณะกรรมการการอาชีวะศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ

คานา

เอกสารประกอบการสอน รายวชิ า เครื่องยนตด์ ีเซล รหสั 2101-2102 ตามหลกั สูตรประกาศนียบตั ร
วชิ าชีพ เอกสารประกอบการเรียนการสอน ไดจ้ ดั ทาข้นึ เพื่อเป็ นเอกสารประกอบการสอนและเป็ นคู่มือ
ในการศึกษาคน้ ควา้ ของผูเ้ รียนหรือเหมาะสาหรับผูเ้ ริ่มเรียนตลอดจนผูต้ อ้ งการศึกษาในรายละเอียดของ
เน้ือหา เอกสารประกอบการสอนน้ีมีท้งั หมด 12 หน่วย ครอบคลุมเน้ือหารายวิชาตามหลักสูตรเรียน
เพื่อใหผ้ เู้ รียนไดศ้ ึกษาคน้ ควา้ เขา้ ใจไดโ้ ดยง่ายพรอ้ มอธิบายข้นั ตอนการปฏิบตั ิโดยละเอียดเพ่อื ให้ผเู้ รียน
เรียนรูไ้ ดจ้ ริง

เอกสารประกอบการสอนน้ีคงเป็ นประโยชน์ ตอ่ ผเู้ รียน ครูอาจารย์ และผทู้ ่ีสนใจทว่ั ไปเป็ นอยา่ งดี
ผูเ้ ขียนขอขอบคุณ คณะครูอาจารยท์ ุกท่านที่ให้การสนับสนุนและส่งเสริมในการจัดทาเอกสาร
ประกอบการสอนน้ีใหส้ าเร็จลุล่วงไปดว้ ยดี

นายภาณุเดช ฤทธิวรรณ

สารบญั

เรื่อง หน้า
คานา ก
สารบญั ข
จุดประสงคร์ ายวชิ า ค
หน่วยการเรียน ง

หน่วยที่ 1 หลกั การทางานของเคร่ืองยนต์ 1
1.1 หลกั การทางานของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ 3
1.2 ไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ดลิ้นของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ 5
1.3 หลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะ 6

หน่วยที่ 2 ระบบฉีดนา้ มนั เชื้อเพลิง 12
2.1 ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง 14
2.2 การทางานของป๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิง 14
2.3 หวั ฉีด 15

หน่วยที่ 3 หัวเผาและระบบสตาร์ทเครื่องยนต์ดีเซล 21
3.1 หนา้ ท่ีของหวั เผา 23
3.2 ระบบสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซล 24

หน่วยที่ 4 ระบบหล่อลื่นเครื่องยนต์ดีเซล 30
4.1 หนา้ ทีข่ องระบบหล่อล่ืน 32
4.2 ระบบหล่อล่ืนแบบวดิ สาดและแบบใชแ้ รงฉีด 33
4.3 ระบบป้ัมน้ามนั หล่อลื่น 34

หน่วยที่ 5 ระบบระบายความร้อนเคร่ืองยนต์ดีเซล 41
5.1 หนา้ ท่ีของระบบระบายความร้อน 43
5.2 ประเภทของระบบระบายความร้อน 43
5.3 ส่วนประกอบของระบบระบายความรอ้ น 44

หน่วยที่ 6 ระบบไอดีและระบบไอเสียเคร่ืองยนต์ดเี ซล 55
6.1 หนา้ ทข่ี องระบบไอเสีย 59
6.2 หนา้ ทข่ี องซุปเปอร์ชาร์จเจอร์ 61

หน่วยท่ี 7 ลูกสูบและแหวนลูกสูบ 68
7.1 หนา้ ท่ขี องลูกสูบ 70
7.2 การแบ่งลกั ษณะของลูกสูบ 71
7.3 แหวนลูกสูบ 72

หน่วยที่ 8 เพลาข้อเหว่ียงและก้านสูบ 79
8.1 เพลาขอ้ เหวยี่ ง 81
8.2 หนา้ ท่ีกา้ นสูบ 82
8.3 หนา้ ที่ลอ้ ช่วยแรง 83
8.4 หนา้ ท่ฝี าสูบ 84

หน่วยท่ี 9 เพลาลูกเบยี้ วและเสื้อสูบ 91
9.1 เพลาลูกเบ้ยี ว 93
9.2 เส้ือสูบ 96
9.3 ปลอกสูบ 97

หน่วยท่ี 10 แบตเตอร่ี 104
10.1 หนา้ ทีแ่ บตเตอรี่ 106
10.2 ส่วนประกอบของแบตเตอร่ี 107

10.3 ชนิดของแบตเตอรี่ 108

หน่วยที่ 11 อ่างน้ามนั เครื่องและประเกน็ 116
11.1 อ่างน้ามนั เคร่ือง 118
11.2 ประเกน็ ฝาสูบ 119

หน่วยท่ี 12 การเปลย่ี นถ่ายนา้ มนั เครื่อง 125
12.1 การเปล่ียนถ่ายน้ามนั เครื่อง 127
ทดสอบปลายภาค 137
อ้างอิง

แผนการสอนรายวชิ า

ชื่อรายวิชา งานเครื่องยนตด์ ีเซล รหัสวชิ า 2101 - 2102
ระดับช้ัน
หน่วยกิต ปวช. 2 สาขาวชิ า เคร่ืองกล
ภาคเรียนที่
3 จานวนชั่วโมงรวม 108 ช่ัวโมง

1 ปี การศึกษา 2553

จุดประสงค์รายวชิ า
1. เพอื่ ใหม้ ีความเขา้ ใจหลกั การทางาน หนา้ ทร่ี ะบบต่าง ๆ ของเคร่ืองยนตด์ ีเซล

2. เพอื่ ให้สามารถถอดประกอบ ตรวจสภาพชิ้นส่วนระบบต่าง ๆ ของเคร่ืองยนตด์ ีเซล และบารุงรกั ษา
เคร่ืองยนตด์ ีเซล

3. เพอ่ื ใหม้ ีกิจนิสยั ทด่ี ีในการทางาน ดว้ ยความเป็ นระเบียบ สะอาด ประณีต ปลอดภยั และรกั ษา
สภาพแวดลอ้ ม

มาตรฐานรายวิชา
1. เขา้ ใจหลกั การตรวจสอบ บารุงรักษา ปรบั แตง่ ช้ินส่วนเครื่องยนตด์ ีเซล

2. บารุงรักษาเครื่องยนตด์ ีเซล

3. ตรวจสภาพช้ินส่วนของระบบต่าง ๆ เครื่องยนตด์ ีเซล

4. ถอด ประกอบชิ้นส่วนของระบบตา่ ง ๆ เคร่ืองยนตด์ ีเซล

5. ปรับแตง่ เคร่ืองยนตด์ ีเซล

คาอธิบายรายวิชา
ศึกษาและปฏิบตั ิงานเก่ียวกบั หลกั การทางาน การถอดประกอบ ตรวจสภาพช้ินส่วน ระบบฉีดน้ามนั

เช้ือเพลิง ระบบหล่อลื่น ระบบไอดี ระบบไอเสีย การตดิ เครื่องยนต์ การปรับแต่ง การบารุงรกั ษาเคร่ืองยนตด์ ีเซล

ตารางหน่วยการเรียนการสอน

รหัส 2101-2102 วิชา เคร่ืองยนต์ดีเซลจานวน 6 ชั่วโมง/สัปดาห

สัปดาห์ที่ ชื่อหน่วยและรายการสอน จานวนช่ัวโมง

1 หน่วยที่ 1 หลักการทางานของเคร่ืองยนต์ดเี ซล

1.1 หลกั การทางานของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ 6

1.2ไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ด ล้ินของเครื่องยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ

1.3 หลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะ

2 หน่วยท่ี 2 ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง 6
2.1 ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง
2.2 การทางานของป๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิง 6
2.3 หวั ฉีด 6

3 หน่วยท่ี 3 หัวเผาและระบบสตาร์ทเครื่องยนต์ดเี ซล
3.1 หนา้ ทขี่ องหวั เผา

4 3.2 ระบบสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซล

สัปดาห์ที่ ตารางหน่วยการเรียนการสอน จานวนช่ัวโมง
ช่ือหน่วยและรายการสอน 6

5 หน่วยท่ี 4 ระบบหล่อล่ืนเครื่องยนต์ดีเซล
4.1 หนา้ ท่ีของระบบหล่อลื่น

4.2 ระบบหล่อลื่นแบบวดิ สาดและแบบใชแ้ รงฉีด

6 4.3 ระบบป้ัมน้ามนั หล่อลื่น 6
6
7 หน่วยที่ 5 ระบบระบายความร้อนเคร่ืองยนต์ดเี ซล
5.1 หนา้ ที่ของระบบระบายความร้อน
5.2 ประเภทของระบบระบายความร้อน

8 5.3 ส่วนประกอบของระบบระบายความรอ้ น 6

สัปดาห์ที่ ตารางหน่วยการเรียนการสอน จานวน
ชื่อหน่วยและรายการสอน ชั่วโมง

9 หน่วยที่ 6 ระบบไอดแี ละระบบไอเสียเคร่ืองยนต์ดเี ซล 6
6.1 หนา้ ท่ขี องระบบไอดี

6.2 หนา้ ท่ขี องระบบไอเสีย

10 6.3 หนา้ ทีข่ องซุปเปอร์ชาร์จเจอร์ 6
6
11 หน่วยท่ี 7 ลูกสูบและแหวนลูกสูบ
7.1 หนา้ ทีข่ องลูกสูบ 6
7.2 การแบง่ ลกั ษณะของลูกสูบ

12 7.3 แหวนลูกสูบ

สัปดาห์ท่ี ตารางหน่วยการเรียนการสอน จานวนช่ัวโมง
ช่ือหน่วยและรายการสอน 6

13 หน่วยที่ 8 เพลาข้อเหว่ยี งและก้านสูบ 6
8.1 หนา้ ทเ่ี พลาขอ้ เหวย่ี ง 6
8.2 หนา้ ท่ีกา้ นสูบ
8.3 หนา้ ท่ีลอ้ ช่วยแรง
8.4หนา้ ทฝ่ี าสูบ

14 หน่วยที่ 9 เพลาลกู เบยี้ วและเสื้อสูบ
9.1 เพลาลูกเบ้ียว
9.2 เส้ือสูบ
9.3 ปลอกสูบ

15 หน่วยท่ี 10 แบตเตอรี่
10.1 หนา้ ทแ่ี บตเตอร่ี
10.2 ส่วนประกอบของแบตเตอร่ี
10.3 ชนิดของแบตเตอร่ี

สัปดาห์ท่ี ชื่อหน่วยและรายการสอน จานวนช่ัวโมง
6
16 หน่วยที่ 11 อ่างนา้ มันเครื่องและประเกน็
11.1 อ่างน้ามนั เครื่อง 6
11.2 ประเก็นฝาสูบ 6

17 หน่วยท่ี 12 การเปล่ียนถ่ายนา้ มนั เคร่ือง
12.1 การเปลี่ยนถ่ายน้ามนั เครื่อง

18 ทดสอบปลายภาค

แผนการเรียนรู้ หน่วยท่ี 1

ช่ือวชิ า งานเคร่ืองยนตด์ ีเซล สอนคร้ังท่ี 1
ชื่อหน่วย หลกั การทางานของเคร่ืองยนต์ จานวน 6 ช่ัวโมง

หัวข้อเรื่องและงาน
1.1 หลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ
1.2 ไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ดลิ้นของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ
1.3 หลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะ

สาระสาคญั
1. เครื่องยนตด์ ีเซลเป็นเคร่ืองยนตท์ ี่ดูดอากาศเขา้ ไปภายในกระบอกสูบเพอื่ อดั อากาศใหร้ อ้ น
2. ไดอะแกรมลนิ้ คอื ช่วงการเปิ ดปิ ดล้ิน แสดงมุมเปิ ด-ปิ ดล้ินไอดีและลิ้นไอเสีย
3. เครื่องยนต์ 2 จงั หวะ มีการทางาน 2 ช่วงชกั คือช่วงชกั ท่ี 1 คือช่วงชกั ดูดกบั อดั และ ช่วงชกั ท่ี 2 คือ

ช่วงชกั ระเบดิ และคาย

สมรรถนะทพ่ี ึงประสงค์ ( ความรู้ ทักษะ คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณวชิ าชีพ )
1. อธิบายหลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะไดถ้ ูกอยา่ งตอ้ ง
2. อธิบายไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ดลิ้นของเครื่องยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. อธิบายหลกั การทางานของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะ ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
4. ความมีวนิ ยั : การแต่งกาย , การตรงต่อเวลา
5. ความรบั ผดิ ชอบ : ทางานเสร็จทนั ตามเวลาท่กี าหนด
6. ความสนใจใฝ่ รู้ : มีความสนใจในการหาความรูเ้ พมิ่ เติม , การกระตอื รือรน้ ที่จะเรียนรู้

แผนการสอน
ช่ือวชิ า งานเคร่ืองยนตด์ ีเซล
ช่ือหน่วย หลกั การทางานของเครื่องยนต์

เนื้อหาสาระ
เครื่องยนต์ดีเซล (องั กฤษ: diesel engine) เป็นเครื่องยนตป์ ระเภทหน่ึง คิดคน้ โดย นายรูดอลฟ์

ดีเซล (Rudolf Diesel) วศิ วกรชาวเยอรมนั ในปี ค.ศ. 1897 อาศยั การทางานของกลจกั ร คาร์โนต์ (Carnot's
cycle) ซ่ึงคิดข้นึ โดยชาวฝรั่งเศสชื่อ ซาร์ดิ คาร์โน ( Sardi carnot) ต้งั แต่ปี ค.ศ. 1824 เครื่องยนตช์ นิดน้ี ไม่
มีหวั เทียน การจดุ ระเบดิ อาศยั หลกั การอดั อากาศและเช้ือเพลิง ใหม้ ีความดนั สูงจนเช้ือเพลิงสามารถตดิ ไฟ
ได้

1. หลักการทางานของเครื่องยนต์ดเี ซล
1.1 หลักการทางานของเครื่องยนต์ดีเซล 4 จังหวะ

รูปท่ี 1.1 จังหวะดูด ( Intake stroke )
1.1.1 จงั หวะดูด ( Intake stroke ) จงั หวะดูดน้นั เริ่มตน้ จากลูกสูบอยดู่ า้ นบนเคลอื่ นที่ลงมาดา้ นล่างเพอ่ื
ดูดส่วนผสมไอดี(น้ามนั และอากาศ) เขา้ มาในกระบอกสูบโดยดูดผา่ นทางวาลว์ ไอดี ซ่ึงวาลว์ ไอดีจะปิ ด
เม่ือสิ้นสุดจงั หวะดูดโดยทก่ี ารเคลื่อนท่ขี องลกู สูบจะข้ึนอยกู่ บั เพลาขอ้ เหวยี่ ง(Crank shaft )

รูปท่ี 1.2 จังหวะอัด ( Compression stroke )
1.1.2 จงั หวะอดั ( Compression stroke ) เม่ือวาลว์ ไอดีปิ ดเรียบร้อยแลว้ ลูกสูบกจ็ ะเคล่ือนทจ่ี ากล่างข้ึน
บนเพอื่ อดั ส่วนผสมไอดีทถี่ ูกดูดเขา้ มาท้งั หมด ถูกอดั ตวั ทาใหแ้ รงดนั ในกระบอกสูบสูงข้ึนสมมุติ
อตั ราส่วน กาลงั อดั 10ต่อ1 ก็หมายความวา่ ลูกสูบลูกหน่ึงสามารถดูดอากาศเขา้ ไปได้ 10 ลิตรลูกสูบก็
จะตอ้ งอดั อากาศ 10 ลิตรใหเ้ หลือเพยี ง 1 ลิตร

รูปท่ี 1.3 จงั หวะระเบดิ หรือจงั หวะกาลัง ( Power stroke )
1.1.3 จงั หวะระเบดิ หรือจงั หวะกาลงั ( Power stroke )ในจงั หวะน้ีจะต่อเนื่องกบั จงั หวะทแี่ ลค้ ือ ใน
ตาแหน่งทล่ี ูกสูบข้ึนไปสูงสุดน้นั จะมกี ารเผาไหมเ้ กิดข้นึ ซ่ึงหวั เทยี นเป็ นตวั ทาใหเ้ กิดประกายไฟเพอ่ื ไป
จดุ ส่วนผสมระหวา่ งน้ามนั กบั อากาศใหเ้ กิดการเผาไหม้ และในจงั หวะระเบดิ น้ีเองท่ีส่งกาลอั อกมาใหใ้ ช้
งานกนั และลูกสูบกจ็ ะเคลอ่ื นที่ลงมาสู่ดา้ นล่าง และวาลว์ ไอเสียก็จะเริ่มเปิ ด

รูปท่ี 1. 4 จงั หวะคาย ( Exhaust stroke )
1.1.4 จงั หวะคาย ( Exhaust stroke ) เป็ นการทางานต่อจากจงั หวะระเบดิ เม่ือลูกสูบไดร้ ับแรงกระแทก
มาจากการเผาไหม้ ทาใหล้ ูกสูบเคลื่อนท่ลี งมาสู่ดา้ นล่าง พร้อมกบั เปิ ดวาลว์ ไอเสีย แลว้ ลูกสูบก็จะ
เคลื่อนท่ขี ้นึ สู่ดา้ นบนพรอ้ มกบั จดั การกวาดเอาไอเสียออกไปและเม่ือลูกสูบข้ึนไปจนสุด วาลว์ ไอเสียก็จะ
ปิ ด วาลว์ ไอดีกจ็ ะเริ่มเปิ ดเพอ่ื เขา้ สู่การดูดอีกคร้ัง และจะวนอยแู่ บบน้ีไปเร่ือยๆExhaust Stroke

รูปท่ี 1.5 ไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ด ลนิ้ ของเคร่ืองยนต์
1.2 ไดอะแกรมเวลาเปิ ด – ปิ ด ลนิ้ ของเคร่ืองยนต์ดีเซล 4 จังหวะ

ไดอะแกรม (Valve Timing Diagram) คือช่วงชกั การเปิ ดและปิ ดล้ิน แสดงมุมเปิ ด-ปิ ดลิ้นไอดีและ
ลิ้นไอเสียเปิ ดก่อนศูนยต์ ายล่าง และเปิ ดเลยศนู ยต์ ายบนไปอีกเป็ นการเพมิ่ เวลาคายไอเสีย จากพลงั งาน
ถ่ายเทไอเสีย เกิดสุญญากาศช่วยดูดไอดี เพราะล้ินไอดีเปิ ดกอ่ นศนู ยต์ ายบนและไปเปิ ดหลงั ศูนยต์ าย
ล่างมีผลใหไ้ อดีบรรจไุ ดต้ ่อเน่ืองไปเพอ่ื ใหม้ ีประสิทธิภาพการบรรจสุ ูงจึงออกแบบใหล้ ิ้นดีกบั ลิ้นไอ
เสียเปิ ดเกยกนั (Overlap)

1.3 หลกั การทางานของเคร่ืองยนต์ดีเซล 2 จังหวะ

รูปที่ 1.6 จงั หวะคายและดูด
1.3.1 จงั หวะคายและดูด ลูกสูบจะเคลื่อนท่ีจากจดุ ศูนยต์ ายบนลงมาเร่ือยๆ จนผา่ นช่องไอเสีย ไอเสียก็
จะผา่ นออกไปทางช่องน้ีเม่ือลูกสูบเคล่อื นต่อไปอีกเล็กนอ้ ย ช่องไอดีกจ็ ะเปิ ดใหอ้ ากาศเขา้ ไปในกระบอก
สูบและไล่ไอเสียออกไปจนหมดสิ้น ลูกสูบจะเคล่ือนลงจนถึงจุดศนู ยต์ ายล่าง

รูปที่ 1.7 จงั หวะอดั และระเบดิ
1.3.2 จงั หวะอดั และระเบิด ลูกสูบจะเคลื่อนจากศนู ยต์ ายล่างข้ึนไปเร่ือยๆ จนปิ ดช่องไอดีและช่องไอ
เสียตามลาดบั พร้อมกบั อดั อากาศไปดว้ ยเม่ือลูกสูบเคลื่อนเขา้ ใกลจ้ ดุ ศนู ยต์ ายบน หวั ฉีดกจ็ ะทาการฉีด
น้ามนั เช้ือเพลิงใหแ้ ตกเป็ นฝอยเลก็ ๆ เขา้ ไปกระทบกบั อากาศทถ่ี ูกอดั จนรอ้ น ทาใหเ้ กิดการเผาไหมแ้ ละ
ระเบิดดนั ลูกสูบใหท้ างาน ในขณะเดียวกนั ไอเสียกจ็ ะมีความดนั สูงดว้ ย เมื่อลูกสูบเคลื่อนทล่ี งมาเปิ ดช่อง
ไอดี อากาศก็จะเขา้ มาและทาการขบั ไล่ไอเสียออกไปทางช่องไอเสียเหลือไว้ เพยี งแตไ่ อดีในหอ้ งเผาไหม้

กิจกรรมการเรียนการสอน

ข้ันนาเข้าสู่บทเรียน
1. ช้ีแนะเก่ียวกบั การปฏบิ ตั ใิ นหอ้ งเรียน
2. ช้ีแจงจดุ ประสงคข์ องการเรียนรู้
3. กล่าวนา เก่ียวกบั หลกั การาทางานเครื่องยนตด์ ีเซล

ข้นั สอน
1. อธิบายหวั ขอ้ 1.1 เร่ืองหลกั การทางานของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ ผเู้ รียนบนั ทึกตาม
2. ใหน้ กั ศกึ ษาคนหน่ึงอธิบายหลกั การทางานของเครื่องยนต์ 4 จงั หวะ และใหน้ กั ศึกษาคนอื่นช่วย

อธิบายเพม่ิ เตมิ และช่วยกนั สรุป
3. สรุปหลกั การทางานของเครื่องยนต์ 4 จงั หวะซ้าโดยใชเ้ คร่ืองยนตจ์ ริงเรื่องการทางานของ

เคร่ืองยนต์ 4 จงั หวะ
4. อธิบายหวั ขอ้ 1.2 เร่ือง ไดอะแกรมเวลาเปิ ด-ปิ ดล้ินของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 4
5. ใหน้ กั ศึกษาช่วยอธิบายไดอะแกรมเวลาเปิ ด-ปิ ดลิ้นของเครื่องยนตด์ ีเซล 4 จงั หวะ
6. อธิบายหวั ขอ้ 1.3 เร่ืองหลกั การทางานของเคร่ืองยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะผเู้ รียนบนั ทึกตาม
7. ใหน้ กั ศึกษาช่วยกนั อธิบายหลกั การทางานของเครื่องยนตด์ ีเซล 2 จงั หวะ
8. ใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบ

ข้ันสรุป ครูสรุปเน้ือหาจากบทเรียน โดยใชเ้ ครื่องฉายภาพ (Projector) และจากเครื่องยนตจ์ ริง

สื่อการเรียนการสอน
1. เอกสารประกอบการสอน
2. เคร่ืองยนตด์ ีเซลจริง

การวัดและประเมินผล
1. ตรงตอ่ เวลา
2. ความรบั ผดิ ชอบต่องานที่มอบหมาย
3. ทดสอบ

แบบทดสอบ

1. เครื่องยนต์มีหน้าทอี่ ะไร
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………..

2. หลักการทางานเครื่องยนต์ 4 จังหวะ คอื
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………….

3. หลกั การทางานของเครื่องยนต์ดเี ซล 2 จงั หวะ คอื
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………..

เฉลยแบบทดสอบ
1. ตอบ เปล่ียนพลงั งานความรอ้ นเป็นพลงั งานกล
2. ตอบ ดูด - อดั - ระเบดิ – คาย
3. ตอบ คายและดูด – อดั และระเบิด

เอกสารอ้างอิง

1. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ทฤษฎีดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
2. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ปฏบิ ตั ิดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
3. พงศศ์ กั ด์ิ ศริ ิขนั ธ์ และคณะ. งานเครื่องยนตเ์ บ้อื งตน้ . นนทบรุ ี : เจริญรุ่งเรืองการพมิ พ,์ 2546.
4. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. การปรบั แตง่ เครื่องยนต.์ กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
5. โตโยตา้ . คูม่ ือการซ่อมเคร่ืองยนต์ L, 2L : บริษทั โตโยตา้ มอเตอร์ประเทศไทย จากดั , 2529.

แผนการสอน หน่วยที่ 2
ช่ือวิชา งานเครื่องยนตด์ ีเซล สอนคร้งั ท่ี 2
ชื่อหน่วย ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง จานวน 6 ช่ัวโมง

หัวข้อเรื่องและงาน
2.1 ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง
2.2 การทางานของป๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิง
2.3 หวั ฉีด

สาระสาคญั
1. ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิงทาหนา้ ท่ลี าเลียงน้ามนั เขา้ ไปสู่เครื่องยนต์ ประกอบดว้ ย ถงั น้ามนั เช้ือเพลิง

น้ามนั เช้ือเพลิง กรองน้ามนั เช้ือเพลิง ป้ัมน้ามนั เช้ือเพลิง คาร์บูเรเตอร์ และหวั ฉีด
2. ป๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิงหนา้ ทด่ี ูดน้ามนั จากถงั น้ามนั สร้างแรงดนั สูงส่งไปยงั หวั ฉีด
3. หวั ฉีดหนา้ ท่ฉี ีดน้ามนั ใหเ้ ป็นฝอยละเอียด เขา้ หอ้ งเผาไหมข้ องเคร่ืองยนต์

สมรรถนะทพี่ ึงประสงค์ ( ความรู้ ทกั ษะ คณุ ธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณวชิ าชีพ )
1. สามารถอธิบายระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิงไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
2. สามารถอธิบายหนา้ ท่ปี ๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิงไดอ้ ยา่ ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. สามารถอธิบายหนา้ ท่ีหวั ฉีดไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
4. ความมีวนิ ยั : การแต่งกาย, การตรงตอ่ เวลา
5. ความรับผดิ ชอบ : ทางานเสร็จทนั ตามเวลาท่กี าหนด
6. ความสนใจใฝ่รู้ : มีความสนใจในการหาความรู้เพม่ิ เติม, การกระตือรือร้นท่ีจะเรียนรู้
7. ความมีมนุษยส์ มั พนั ธ์ : ยอมรับความคดิ เห็นผอู้ ่ืน
8. ความอดทน อดกล้นั : มีสติควบคุมอารมณ์ไดด้ ี

เนื้อหาสาระ
2. ระบบฉีดนา้ มันเชื้อเพลงิ
2.1 ระบบฉีดนา้ มันเชื้อเพลิง ( Fuel injection system )

รูปท่ี 2.1 ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง ( Fuel injection system )
ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง ( Fuel injection system )หนา้ ที่ของระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิงจะลาเลียง
น้ามนั เขา้ สู่เครื่องยนต์ ประกอบดว้ ย ถงั น้ามนั เช้ือเพลิง น้ามนั เช้ือเพลิง กรองน้ามนั เช้ือเพลิง ป้ัมน้ามนั
เช้ือเพลิง และคาร์บเู รเตอร์ หรือหวั ฉีด ระบบน้ามนั เช้ือเพลิงแกส๊ โซลีน (gasoline fuel system) เป็นระบบ
การป้อนน้ามนั เช้ือเพลิงของเครื่องยนตแ์ ก๊สโซลีนซ่ึงประกอบดว้ ย ถงั น้ามนั (fuel tank) ป้ัมน้ามนั (fuel
pump) และคาร์บเู รเตอร์( carburator) หรือหวั ฉีด(injector)
2.2 ปั๊มน้ามันเชื้อเพลิง

รูปที่ 2.2 ป๊ัมน้ามันเชื้อเพลิง
ป๊ัมน้ามนั เช้ือเพลิงจะทาหนา้ ทดี่ ูดน้ามนั จากถงั น้ามนั สร้างแรงดนั สูงส่งใหห้ วั ฉีดโดยจะควบคุปริมาณ
น้ามนั และช่วงเวลา(Timing) ในการฉีดใหเ้ หมาะสมกบั ความตอ้ งการของเคร่ืองยนตใ์ นสภาวะต่างๆ กนั
เช่น เวลาตอ้ งการใชก้ าลงั มากๆ ในเวลาข้นึ ทางชนั หรือบรรทกุ หนกั ก็ตอ้ งจา่ ยน้ามนั มากกวา่ ปรกติ

2.3 หัวฉีดเครื่องยนต์ดีเซล

รูปที่ 2.3 หัวฉีด
หวั ฉีดน้ามนั จะทาหนา้ ทีฉ่ ีดน้ามนั ใหเ้ ป็ นฝอยละเอียด เขา้ หอ้ งเผาไหมข้ องเครื่องยนต์ ละอองของ
น้ามนั ดีเซลทลี่ ะเอียดจะสามารถคลุกเคลา้ กบั อากาศไดด้ ี ทาใหน้ ้ามนั ถูกเผาไหมไ้ ดห้ มด ไม่มีเขม่าตกคา้ ง
เครื่องยนตท์ ี่มีอายกุ ารใชง้ านมานาน จะเกิดคราบสกปรกทห่ี วั ฉีด การฉีดของหวั ฉีดไม่เป็ นฝอยละเอียด
แรงดนั หวั ฉีดต่ากวา่ มาตรฐานหรือ หวั ฉีดแต่ละตวั จ่ายน้ามนั ไม่เท่ากนั มีผลใหน้ ้ามนั เผาไหมไ้ ม่หมด มี
ควนั ดา เครื่องยนตไ์ ม่มีกาลงั กินน้ามนั ผดิ ปกติ

กจิ กรรมการเรียนการสอน

ข้นั นาเข้าสู่บทเรียน
1. กล่าวนา ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง
2. ช้ีแจงจดุ ประสงคข์ องการเรียนรู้
3. กล่าวความสาคญั ระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิงเพม่ิ เติม

ข้นั สอน
1. อธิบายหวั ขอ้ 2.1 เร่ืองหนา้ ทีข่ องระบบฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง ผเู้ รียนบนั ทึกตาม
2. อธิบายหวั ขอ้ 2.2 เร่ืองปั๊มน้ามนั เช้ือเพลิง ผเู้ รียนบนั ทกึ ตาม
3. ใหน้ กั ศึกษาวาดภาพป้ัมน้ามนั เช้ือเพลิง
4. อธิบายหวั ขอ้ 2.3 เรื่องหวั ฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง
5. ครูสรุปฉีดน้ามนั เช้ือเพลิง
6. ใหน้ กั ศกึ ษาเขียนรายงานเร่ืองหวั ฉีด
7. ใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบ

ข้นั สรุป ครูสรุปเน้ือหาจากบทเรียน โดยใชเ้ ครื่องฉายภาพ (Projector) และจากเคร่ืองยนตจ์ ริง

ส่ือการเรียนการสอน
1. เอกสารประกอบการสอน
2. เครื่องยนตด์ ีเซลจริง

การวดั และประเมนิ ผล
1. ตรงตอ่ เวลา
2. ความรบั ผดิ ชอบตอ่ งานที่มอบหมาย
3. ทดสอบ

แบบทดสอบ 2.1

1. ระบบฉีดน้ามนั เชื้อเพลิงทาหน้าทีอะไร
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………...
…………………………………………………………………………………………………………..

2. ป้ัมนา้ มนั เชื้อเพลงิ ทาหน้าทอี่ ะไร
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………

3. หัวฉีดทาหน้าทีอ่ ะไร
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….

เฉลยแบบทดสอบ 2.1

1. ตอบ ลาเลียงน้ามนั เขา้ สู่เคร่ืองยนต์ ประกอบดว้ ย ถงั น้ามนั เช้ือเพลิง น้ามนั เช้ือเพลิง กรองน้ามนั
เช้ือเพลิง ป้ัมน้ามนั เช้ือเพลิง และคาร์บเู รเตอร์ หรือหวั ฉีด

2. ตอบ ดูดน้ามนั จากถงั น้ามนั สร้างแรงดนั สูงส่งใหห้ วั ฉีด โดยจะควบคุมปริมาณน้ามนั และ
ช่วงเวลา(Timing) ในการฉีดใหเ้ หมาะสมกบั ความตอ้ งการของเครื่องยนตใ์ นสภาวะต่างๆ

3. ตอบ ฉีดน้ามนั ใหเ้ ป็นฝอยละเอียด เขา้ หอ้ งเผาไหมข้ องเคร่ืองยนต์ ละอองของน้ามนั ดีเซลท่ี
ละเอียดจะสามารถคลุกเคลา้ กบั อากาศไดด้ ี ทาใหน้ ้ามนั ถกู เผาไหมไ้ ดห้ มด ไม่มีเขม่าตกคา้ ง
เคร่ืองยนตม์ ีอายกุ ารใชง้ านไดน้ าน

เอกสารอ้างอิง

1. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ทฤษฎีดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
2. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ปฏบิ ตั ิดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
3. พงศศ์ กั ด์ิ ศริ ิขนั ธ์ และคณะ. งานเครื่องยนตเ์ บ้อื งตน้ . นนทบรุ ี : เจริญรุ่งเรืองการพมิ พ,์ 2546.
4. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. การปรบั แต่งเครื่องยนต.์ กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
5. โตโยตา้ . คูม่ ือการซ่อมเคร่ืองยนต์ L, 2L : บริษทั โตโยตา้ มอเตอร์ประเทศไทย จากดั , 2529.

แผนการเรียนรู้ หน่วยที่ 3

ช่ือวชิ า งานเครื่องยนตด์ ีเซล สอนคร้งั ท่ี 3-4
ช่ือหน่วย หวั เผาและระบบสตาร์ทเคร่ืองยนตด์ ีเซล จานวน 12 ช่ังโมง

หัวข้อเร่ือง
3.1 หนา้ ที่ของหวั เผา
3.2 ระบบสตาร์ทเคร่ืองยนตด์ ีเซล

สาระสาคญั
1. หวั เผาทาหนา้ ที่เป็นตวั ช่วยทาความรอ้ นใหอ้ ากาศมีความรอ้ นข้ึนเพอื่ ในการสตาร์ทตดิ ง่ายข้นึ ขณะ
อากาศเครื่องยนตเ์ ยน็
2. การสตาร์ทเคร่ืองยนตด์ ีเซลทาไดโ้ ดยการบิดกญุ แจ 3 จงั หวะ คือ AC , ON และ START

สมรรถนะทพี่ งึ ประสงค์ (ความรู้ ทักษะ คณุ ธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ วิชาชีพ)
1. สามารถอธิบายหนา้ ที่หวั เครื่องยนตเ์ ผาไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
2. สามารถอธิบายการสตาร์ทเครื่องยนตไ์ ดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. ความมีวนิ ยั : การแต่งกาย, การตรงตอ่ เวลา
4. ความรับผดิ ชอบ : ทางานเสร็จทนั ตามเวลาทก่ี าหนด
5. ความสนใจใฝ่รู้ : มีความสนใจในการหาความรูเ้ พม่ิ เติม, การกระตอื รือรน้ ท่จี ะเรียนรู้
6. ความมีมนุษยส์ มั พนั ธ์ : ยอมรับความคิดเห็นผอู้ ื่น
7. ความอดทน อดกล้นั : มีสติควบคุมอารมณ์ไดด้ ี
8. ความซ่ือสตั ยส์ ุจริต : ไม่นาผลงานผอู้ ่ืนมาแอบอา้ งเป็นของตน
9. การประหยดั : ใชว้ สั ดุที่เหมาะสมกบั งาน, ปิ ดไฟฟ้าและน้าทกุ คร้งั ท่เี ลิกใช้
10. ความกตญั ญกู ตเวที : อาสาช่วยเหลืองานครู – อาจารย์ และส่วนรวม

เนื้อหาสาระ
3. หัวเผาและระบบสตาร์ทเครื่องยนต์ ( Diesel engine start system and glow plug )

รูปที่3.1 หัวเผา
ใชใ้ นเวลาเมื่อเคร่ืองยนตด์ ีเซลเยน็ ในการสตาร์ทคร้งั แรก หรือในตอนเชา้ กระบวนการอดั ตวั ของ
อากาศอาจไม่ถึงอุณหภมู ิที่จะตดิ เครื่องได้ หวั เผาจงึ เป็นตวั ช่วยท่ดี ี หวั เผาเป็ นแทง่ ความรอ้ นไฟฟ้า สรา้ ง
ความร้อนในหอ้ งเผาไหม้ และเพมิ่ อุณหภูมอิ ากาศ เมื่อเคร่ืองยนตเ์ ยน็ ซ่ึงทาใหเ้ ครื่องยนตส์ ตาร์ทไดง้ ่าย
ตามท่ี เคลย์ บราเธอร์ตนั (Cley brotherton) เป็ นผคู้ ดิ คน้ หวั เผาข้ึนมา
3.1 หนา้ ทขี่ องหวั เผาควบคุมความเร็ว

รูปท่ี 3.2 วงจรไฟหัวเผา

3.1.1 กล่องควบคุมหวั เผา (Timer) ควบคุมการทางานตามสญั ญาณจากเซนเซอร์อุณหภมู ิ ป้องกนั
ไม่ใหห้ วั เผาทางานนานจนเกิดความเสียหาย

3.1.2 รีเลยห์ วั เผาตดั ต่อวงจรไฟไปยงั หวั เผาคงท่ี
3.1.3 หวั เผาเปลี่ยนพลงั งานไฟฟ้าเป็นพลงั งานความร้อนโดยความรอ้ นเกิดทไ่ี สห้ วั เผาทร่ี อ้ นแดง
3.1.4 เซนเซอร์อุณหภูมิน้าหล่อเยน็ (Thermo Switch) ทาหนา้ ทีส่ ่งสญั ญาณไปยงั กลอ่ งควบคุม เพอ่ื
กาหนดเวลาหวั เผา
3.1.5 ไฟเตือนทาหนา้ ท่แี สดงความพร้อมทีห่ วั เผา

สีแดง หมายถึง ใหค้ อยอยา่ เพ่ิงตดิ เคร่ืองยนต์
สีเขียว หมายถึง พรอ้ มแลว้ ติดเคร่ืองได้

3.2 ระบบสตาร์ทเครื่องยนต์ดเี ซล

รูปท3ี่ .3 ระบบสตาร์ท
รถยนตเ์ คร่ืองยนตเ์ บนซินและเคร่ืองยนตด์ ีเซลระบบสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซลจะตอ้ งบดิ กญุ แจ 3
จงั หวะ คือ AC , ON และ START ผขู้ บั ข่ปี ิ ดกญุ แจรวดเดียว 3 จงั หวะไปที่ START ถา้ รถยนตร์ ถใหม่ก็
อาจจะไม่มีปัญหาอะไร แตถ่ า้ รถผา่ นการใชง้ านมานาน ๆหรือรถมอื สอง อาจตอ้ งสตาร์ทหลายคร้ังก่อนท่ี
เครื่องยนตจ์ ะตดิ และมีวธิ ีการสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซล
3.2.1. ปิ ดอุปกรณ์ท่ใี ชร้ ะบบไฟท้งั หมดในรถ เช่น เครื่องปรบั อากาศไฟหนา้ และเคร่ืองเสียงต่าง ๆ
เพอ่ื ใหแ้ บตเตอร์ร่ีจ่ายไฟเตม็ ที่
3.2.2 เหยบี ครัชใหส้ ุด (สาหรับเกียร์ AUTO ใหเ้ ขา้ เกียร์ทต่ี าแหน่ง N หรือ P เพอื่ ผอ่ นแรงมอร์เตอร์
สตาร์ท
3.2.3 บดิ กญุ แจมาท่ตี าแหน่ง ON คา้ งไว้ ตราวจเชค็ ไฟเตอื นตา่ ง (รายละเอียดใหศ้ ึกษาจากคู่มือรถ) รอ
จนไฟเตือนหวั เผารูปขดสปริงเปล่ียนจาก สีแดงเป็นสีเขียว หากเคร่ืองยนตเ์ ยน็ ควรกดแป้นคนั เร่ง 1 คร้ัง

กจิ กรรมการเรียนการสอน

ข้นั นาเข้าสู่บทเรียน
1. ครูกล่าวนา หวั เผาและระบบสตาร์ทเครื่องยนต์
2. ครูช้ีแจงจุดประสงคข์ องการเรียนรู้
3. ครูอธิบายหวั เผาเครื่องยนตแ์ ละระบบสตาร์ทเครื่องยนต์

ข้นั สอน
1. ครูอธิบายหวั ขอ้ 4.1 เร่ืองหนา้ ท่ขี องหวั เผาควบคุมความเร็ว
2. ครูใหน้ กั ศึกษาเขยี นรายงานหวั เผาเคร่ืองยนตด์ ีเซล
3. ครูครูอธิบายหวั ขอ้ 4.2 เร่ืองระบบสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซล
4. ครูใหน้ กั ศกึ ษาวาดภาพระบบสตาร์ทเครื่องยนตด์ ีเซล
5. ครูใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบ

ข้นั สรุป ครูสรุปเน้ือหาจากบทเรียน โดยใชเ้ ครื่องฉายภาพ (Projector) และจากเครื่องยนตจ์ ริง

สื่อการเรียนการสอน
1. เอกสารประกอบการสอน
2. เคร่ืองยนตด์ ีเซลจริง

การวดั และประเมนิ ผล
1. ตรงตอ่ เวลา
2. ความรับผดิ ชอบตอ่ งานทมี่ อบหมาย
3. ทดสอบ

แบบทดสอบ 3.1

1. ไฟเตือนทาหน้าทแ่ี สดงความพร้อมท่ีหวั เผาเครื่องยนต์ดเี ซล สีแดงหมายถึงอะไร
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….

2. เซนเซอร์อณุ หภูมนิ า้ หล่อเยน็ (Thermo Switch) ทาหน้าทอ่ี ะไร
……………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………

3. จงอธิบายระบบสตาร์ทเคร่ืองยนต์ดีเซล
. ……………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………..
….…………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………..

เฉลยแบบทดสอบ

1. ตอบ สีแดง หมายถึง ใหค้ อยอยา่ เพงิ่ ติดเครื่องยนต์
2. ตอบ ส่งสญั ญาณไปยงั กล่องควบคุม เพอ่ื กาหนดเวลาหวั เผาเคร่ืองยนตด์ ีเซล
3. ตอบ ระบบสตาร์ทเคร่ืองยนตด์ ีเซลจะตอ้ งบดิ กุญแจ 3 จงั หวะ คือ AC , ON และ START

เอกสารอ้างองิ

1. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ทฤษฎีดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
2. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ปฏิบตั ิดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
3. พงศศ์ กั ด์ิ ศิริขนั ธ์ และคณะ. งานเคร่ืองยนตเ์ บ้อื งตน้ . นนทบรุ ี : เจริญรุ่งเรืองการพมิ พ,์ 2546.
4. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. การปรบั แต่งเครื่องยนต.์ กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
5. โตโยตา้ . คู่มือการซ่อมเครื่องยนต์ L, 2L : บริษทั โตโยตา้ มอเตอร์ประเทศไทย จากดั , 2529.

แผนการเรียนรู้ หน่วยที่ 4

ช่ือวิชา งานเคร่ืองยนตด์ ีเซล สอนคร้ังที่ 5-6
ชื่อหน่วย ระบบหล่อล่ืนเคร่ืองยนตด์ ีเซล จานวน 12 ชั่วโมง

หัวข้อเรื่องและะงาน
4.1 หนา้ ท่ขี องระบบหล่อล่ืน
4.2 ระบบหล่อล่ืนแบบวดิ สาดและแบบใชแ้ รงฉีด
4.3 ระบบป้ัมน้ามนั หล่อล่ืน

สาระสาคญั
1. ระบบหล่อลื่นมีหนา้ ท่ีหล่อล่ืนชิ้นส่วนท่เี คลอื่ นทีข่ องเคร่ืองยนต์ ป้องกนั สนิม ทาความสะอาด

ชิ้นส่วนตา่ ง ๆ ภายในเคร่ืองยนต์ ระบายความร้อนออกจากเครื่องยนต์ และช่วยอุดรอยรว่ั ของแหวน
ลูกสูบ

2. ระบบหล่อล่ืนแบบวดิ สาดเป็นระบบหล่อล่ืนในเคร่ืองยนตส์ ูบเดียวเป็ นการระบายความร้อนดว้ ย
อากาศ

3. ระบบป้ัมน้ามนั หล่อลื่นมีหลายแบบ ,แบบเฟือง,แบบโรเตอร์,แบบเฟืองภายใน

สมรรถนะทพี่ งึ ประสงค์ ( ความรู้ ทกั ษะ คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณวิชาชีพ )
1. นกั เรียนสามารถอธิบายหนา้ ท่รี ะบบหล่อลนื่ ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
2. นกั เรียนสามารถอธิบายระบบหล่อล่ืนแบบวดิ สาดและระบบใชแ้ รงฉีด
3. นกั เรียนสามารถอธิบายระบบป้ัมน้ามนั หลอ่ ลื่น แบบเฟือง,แบบโรเตอร์,แบบเฟืองภายใน ไดอ้ ยา่ ง

ถูกตอ้ ง
4. ความมีวนิ ยั : การแตง่ กาย, การตรงต่อเวลา
5. ความรบั ผดิ ชอบ : ทางานเสร็จทนั ตามเวลาที่กาหนด
6. ความสนใจใฝ่รู้ : มีความสนใจในการหาความรูเ้ พมิ่ เติม, การกระตอื รือรน้ ทจี่ ะเรียนรู้
7. ความมีมนุษยส์ มั พนั ธ์ : ยอมรับความคิดเห็นผอู้ ่ืน
8. ความกตญั ญกู ตเวที : อาสาช่วยเหลืองานครู – อาจารย์ และส่วนรวม

เนื้อหาสาระ
4. ระบบหล่อลื่นเคร่ืองยนต์ดเี ซล ( Diesel engine lubricating system )

รูปท่ี 4.1 วงจรระบบหล่อล่ืน
ในการทางานของเครื่องยนต์ มีชิ้นส่วนต่างๆ ของเคร่ืองยนตเ์ กิดการเคล่ือนไหว ลกั ษณะการ
เคลื่อนไหวตา่ งๆ ดงั กล่าวเป็ นการหมุนการเสียดสีทาใหช้ ้ินส่วนและเคร่ืองยนตเ์ กอดการสึกหรอและเกิด
ความร้อนข้นึ ถา้ ไม่ไดร้ บั การระบายความร้อนซีลระหวา่ งชิ้นส่วนน้นั จะทาให้ช้ินส่วนเครื่องยนตเ์ กิดการ
สึกหรออยา่ งรวดเร็วและทาใหเ้ กดการชารุดเสียหายในท่สี ุด การลดปัญหาดงั กล่าวสามารถทาไดโ้ ดยการใช้
ระบบหล่อล่ืนเขา้ มาช่วยระบบหล่อล่ืนส่วนต่างๆ และระบายความร้อน
4.1 หน้าทข่ี องระบบหล่อลื่น

รูปท่ี 4.2 การเตมิ น้ามนั หล่อล่ืน
4.1.1 ลดความเสียดทานของช้ินส่วนตา่ งๆ ของเคร่ืองยนตเ์ พอ่ื ลดการสึกหรอ
4.1.2 ระบายความรอ้ นท่เี กิดข้ึนจากการเคลอื่ นที่และเสียดสีของช้ินส่วนของเครื่องยนต์
4.1.3 ทาหนา้ ทเ่ี ป็ นซีลระหวา่ งแหวนลูกสูบกบั ผนงั กระบอกสูบเพอ่ื ป้องกนั การรว่ั ของแรงอดั ภายใน
กระบอกสูบ

4.1.4 ระบบหล่อลื่นช่วยป้องกนั การกดั กร่อนหรือการสึกหรอของหนา้ สมั ผสั ช้ินส่วนเครื่องยนต์
4.1.5 ช่วยพาเศษ หรือเขม่าที่เกดจากการทางานของเคร่ืองยนตไ์ ปยงั ส่วนระบบจากดั

4.2 ระบบป้ัมน้ามนั หล่อล่ืนแบบต่าง ๆ ( Type of lubricating system )

รูปท่ี 4.3 วงจรน้ามนั หล่อล่ืน

4.2.1 ระบบวดิ สาด ( Splash system ) ระบบหล่อลื่นแบบวดิ สาดง่ายและใชม้ ากในเครื่องยนตส์ ูบ
เดียวที่มีการระบายความรอ้ นดว้ ยอากาศ น้ามนั หล่อล่ืนทอี่ ยใู่ นหอ้ งน้ามนั เคร่ืองจะถูกป้ัมดูดส่งน้ามนั จาก
หอ้ งน้ามนั เครื่องไปยงั อ่างน้ามนั เครื่องซ่ึงอยใู่ ตก้ า้ นสูบทีป่ ลายกา้ นสูบจะมีเหลก็ วดิ สาด (dipper) จุม่ ลงใน
อ่างน้ามนั เครื่องและวดิ เอาน้ามนั เคร่ืองสาดไปทว่ั ช้ินส่วนตา่ งๆ ของเครื่องยนต์

4.2.2 ระบบใชแ้ รงฉีด ( Pressure feed system ) ใชก้ นั มากสาหรบั เคร่ืองยนตข์ องรถ
แทรกเตอร์ ซ่ึงมีความยงุ่ ยากและซบั ซอ้ นกวา่ แบบวดิ สาด แตท่ าการหล่อลื่นดีกวา่ ระบบหล่อลื่นแบบใช้
แรงฉีดประกอบดว้ ยส่วนต่างๆ ดงั น้ี

4.2.1.1. เคร่ืองกรองน้ามนั กอ่ นเขา้ ป้ัม
4.2.1.2 ป้ัม
4.2.1.3 ลิ้นควบคุมความดนั
4.2.1.4 หมอ้ กรองน้ามนั เคร่ือง
4.2.1.5 เคร่ืองวดั ความดนั น้ามนั เคร่ือง

4.3 ป้ัมน้ามันหล่อลืน่
4.3.1 ปั๊มน้ามนั เครื่อง ( Oil pump )มีหลายแบบดงั น้ี

รูปท4ี่ .4 รูปเฟ่ื องป้ัมน้ามนั
4.3.1.1 แบบเฟือง (Gear type) ภายในชุดของป้ัมแบบเฟื องจะมีเฟืองจานวน 2 ตวั ทางานขบกนั อยู่
โดยมีเพลาขบั ชุด

รูปท่ี 4.5 เฟ่ื องป้ัมแบบโรเตอร์
4.3.1.2 ป้ัมแบบโรเตอร์ (Rotor type) ภายในป้ัมจะประกอบดว้ ยโรเตอร์ตวั ใน และตวั นอก

รูปที่ 4.6 เฟื่ องป้ัมนา้ มนั
4.3.1.3 แบบเฟืองภายใน (Internal gear type) เป็ นป้ัมท่ีเฟืองขบั ต่อโดยตรงกบั เพลาขอ้ เหวย่ี ง
4.3.2 ลิ้นระบายแรงดนั ( Relief pressure cobe )ลิ้นระบายแรงดนั ทาหนา้ ท่ีรกั ษาแรงดนั น้ามนั ใน
ช่องทางออกไปยงั หวั ฉีดและตวั กกั แรงดนั น้ามนั ไม่ใหส้ ูงเกินไป
4.3.3 กรองน้ามนั เคร่ือง ( Oil filter )

รูปท่ี 4.7 กรองน้าเครื่อง
เคร่ืองยนตท์ ี่ใชง้ านไปนานๆน้ามนั เคร่ืองทอ่ี ยใู่ นเคร่ือง ยนตจ์ ะมีเศษเขม่า ฝ่นุ ละออง เศษผง และเศษ
โลหะเลก็ ๆ ผสมอยกู่ บั น้ามนั เครื่อง และในระหวา่ งการทางานของเครื่องยนต์ เศษของฝ่ นุ ละอองหรือ
โลหะทมี่ ีขนาดใหญ่จะจมอยขู่ า้ งล่างอ่างน้ามนั เคร่ือง แต่เศษ ที่เล็ก ๆ อาจจะไหลรวมไปตามทอ่ ทางกบั
น้ามนั เครื่องไปยงั ผวิ หนา้ แบร่ิงและจบั หรือฝังอยใู่ น ในแบร่ิง ทาใหแ้ บริ่งและเพลาชารุดเสียหาย ดว้ ยเหตุน้ี
จงึ ไดม้ ีการออกแบบกรองน้ามนั เครื่อง เพอื่ ทาหนา้ ทใี่ นการกรองเอาเศษ ฝ่นุ ละออง เศษโลหะ และเศษเขม่า
ออกจากน้ามนั เครื่อง โดยทว่ั ไปหมอ้ กรองน้ามนั เคร่ืองจะมีไสก้ รองที่ทาดว้ ย วสั ดุทท่ี าดว้ ยไมห้ รือฝา้ ยที่

สามารถร่ัวซึมไดง้ ่าย ฝอยโลหะ หรือวสั ดุที่คลา้ ยกนั

กจิ กรรมการเรียนการสอน

ข้นั นาเข้าสู่บทเรียน
1. ครูกล่าวนา ระบบหล่อล่ืนเคร่ืองยนตด์ ีเซล
2. ครูช้ีแจงจดุ ประสงคข์ องการเรียนรู้
3. ครูอธิบายระบบหล่อล่ืนและระบบป้ัมน้ามนั หล่อลื่น

ข้นั สอน
1. ครูอธิบายหวั ขอ้ 4.1 เรื่องหนา้ ท่ีหนา้ ที่ของระบบหล่อล่ืน ผเู้ รียนบนั ทึกตาม
2. ครูใหน้ กั เรียนเขียนรายงานเร่ืองระบบหล่อลื่น
3. ครูอธิบายหวั ขอ้ 4.2.1 เร่ืองระบบหล่อลื่นแบบวดิ สาด
4. ครูใหน้ กั ศึกษาเขียนรายงาน เร่ืองระบบหล่อลื่นแบบวดิ สาด
5. ครูครูอธิบายหวั ขอ้ 4.3 เร่ืองป้ัมน้ามนั หล่อลื่น
6. ครูใหน้ กั ศึกษาวาดภาพ ป้ัมน้ามนั หล่อล่ืนป้ัมแบบโรเตอร์
7. ครูใหน้ กั เรียนทาแบบทดสอบ

ข้นั สรุป ครูสรุปเน้ือหาจากบทเรียน โดยใชเ้ คร่ืองฉายภาพ (Projector) และจากเคร่ืองยนตจ์ ริง

ส่ือการเรียนการสอน
1. เอกสารประกอบการสอน
2. เครื่องยนตด์ ีเซลจริง

การวัดและประเมินผล
1. ตรงตอ่ เวลา
2. ความรบั ผดิ ชอบตอ่ งานที่มอบหมาย
3. ทดสอบ

แบบทดสอบ 4.1

1. หน้าทีข่ องระบบหล่อล่ืน คอื
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………

2. ป๊ัมนา้ มนั เครื่อง ( Oil pump ) มีกี่แบบ อะไรบ้าง
.......................................................................................................................................................
…………………………………………………………………………………………………...
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………

เฉลยแบบทดสอบ 4.1

1. ตอบ
1. ลดความเสียดทานของชิ้นส่วนต่างๆ ของเครื่องยนตเ์ พอ่ื ลดการสึกหรอ
2. ระบายความร้อนท่ีเกิดข้ึนจากการเคลื่อนทแี่ ละเสียดสีของชิ้นส่วนของเคร่ืองยนต์
3. ทาหนา้ ที่เป็ นซีลระหวา่ งแหวนลูกสูบกบั ผนงั กระบอกสูบเพอ่ื ป้องกนั การรว่ั ของแรงอดั

ภายในกระบอกสูบ

2. ตอบ
1. แบบเฟือง (Gear type) ภายในชุดของป้ัมแบบเฟื องจะมีเฟืองจานวน 2 ตวั ทางานขบกนั อยู่

โดยมีเพลาขบั ชุด
2. ป้ัมแบบโรเตอร์ (Rotor type) ภายในป้ัมจะประกอบดว้ ยโรเตอร์ตวั ใน และตวั นอก

เอกสารอ้างอิง

1. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ทฤษฎีดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
2. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. ปฏิบตั ิดีเซล. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
3. พงศศ์ กั ด์ิ ศริ ิขนั ธ์ และคณะ. งานเคร่ืองยนตเ์ บ้ืองตน้ . นนทบุรี : เจริญรุ่งเรืองการพมิ พ,์ 2546.
4. ศรีณรงค์ ตทู้ องคา และคณะ. การปรับแต่งเคร่ืองยนต.์ กรุงเทพฯ : โรงพมิ พเ์ จริญธรรม, 2541.
5. โตโยตา้ . คู่มือการซ่อมเครื่องยนต์ L, 2L : บริษทั โตโยตา้ มอเตอร์ประเทศไทย จากดั , 2529

แผนการเรียนรู้ หน่วยท่ี 5

ชื่อวิชา งานเคร่ืองยนตด์ ีเซล สอนคร้ังท่ี 7-8
ชื่อหน่วย ระบบระบายความร้อนเครื่องยนตด์ ีเซล จานวน 12 ช่ัวโมง

หัวข้อเร่ือง
5.1 หนา้ ทีข่ องระบบระบายความรอ้ น
5.2 ประเภทของระบบระบายความร้อน
5.3 ส่วนประกอบของระบบระบายความรอ้ น

สาระสาคญั
1. ระบบระบายความร้อนทาหนา้ ท่ีรกั ษาอุณหภูมิของเคร่ืองยนตใ์ หอ้ ยใู่ นอุณหภมู ิท่ีมีความเหมาะสมใน

การทางานไม่ใหเ้ ครื่องยนตร์ ้อนหรือเยน็ จนเกินไป
2. ระบบระบายความรอ้ น สามารถแบง่ ไดเ้ ป็น 2 ประเภท คือ ระบายความรอ้ นดว้ ยอากาศและระบาย

ความร้อนดว้ ยน้า
3. ส่วนประกอบของระบบระบายความร้อนคอื ป้ัมน้า วาลว์ น้า พดั ลมระบายความรอ้ น หมอ้ น้า

สมรรถนะทพ่ี ึงประสงค์ (ความรู้ ทักษะ คุณธรรม จริยธรรม จรรยาบรรณ วิชาชีพ)
1. นกั เรียนสามารถอธิบายความหนา้ ที่ระบบระบายความรอ้ นไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
2. นกั เรียนสามารถอธิบายความรอ้ นดว้ ยอากาศและระบายความร้อนดว้ ยน้าไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
3. นกั เรียนสามารถอธิบายส่วนประกอบของระบบระบายความร้อนไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ ง
4. ความมีวนิ ยั : การแตง่ กาย, การตรงตอ่ เวลา
5. ความรบั ผดิ ชอบ : ทางานเสร็จทนั ตามเวลาที่กาหนด
6. ความสนใจใฝ่ รู้ : มีความสนใจในการหาความรูเ้ พม่ิ เติม, การกระตอื รือร้นทจ่ี ะเรียนรู้
7. ความมีมนุษยส์ มั พนั ธ์ : ยอมรับความคิดเห็นผอู้ ื่น
8. ความอดทน อดกล้นั : มีสติควบคุมอารมณ์ไดด้ ี

เนื้อหาสาระ
5. ระบบระบายความร้อนเคร่ืองยนต์ดเี ซล ( Diesel engine cooling system )
5.1 ความหมายของระบบระบายความร้อน

รูปที่ 5.1 ระบบระบายความร้อน
พลงั งานความร้อนถูกเปล่ียนเป็ นพลงั งานกลเพอ่ื นาไปใชง้ านน้นั เกิดจากการเผาไหมภ้ ายใน
เคร่ืองยนต์
ความร้อนทเ่ี กิดจากาการเผาไหมน้ ้ีมีมากแตถ่ ูกเปลี่ยนเป็นพลงั งานกลนอ้ ย ความรอ้ นส่วนใหญ่จะสูญเสีย
ไปโดยการถ่ายเทความรอ้ นไปทเี่ ส้ือสูบ ฝาสูบ ลูกสูบ และลิ้น ดงั น้นั ถา้ หากชิ้นส่วนต่างๆ เหล่าน้ีไมไ่ ด้
รับการระบายความร้อนทีด่ ี และเพยี งพอแลว้ จะทาใหเ้ ครื่องยนตไ์ ดร้ ับความเสียหายและก่อใหเ้ กิดอนั ตราย
ได้ การระบายความรอ้ นในเคร่ืองยนตจ์ ึงมีความสาคญั เพราะถา้ หากวา่ มีการระบายความร้อนนอ้ ยเกินไป
เคร่ืองยนตจ์ ะรอ้ นมาก
ชิ้นส่วนตา่ งๆ อาจจะชารุดแตกเสียหาย ลูกสูบและลิ้นอาจจะไหม้ เคร่ืองยนตอ์ าจจะเกิดการน๊อค และ
ระบบหล่อล่ืนจะทางานไดไ้ ม่ดี แตถ่ า้ หากมีการระบายความรอ้ นมากเกนิ ไป เครื่องยนตจ์ ะเยน็ ทาให้
ส้ินเปลืองน้ามนั เช้ือเพลิง
5.2 หน้าที่ของระบบระบายความร้อน
ระบบระบายความรอ้ นทาหนา้ ทีร่ กั ษาอุณหภูมิของเครื่องยนตใ์ หอ้ ยใู่ นอุณหภมู ิที่มีความเหมาะสมใน
การทางานไม่ใหเ้ ครื่องยนตร์ ้อนหรือเยน็ จนเกินไป
5.3ประเภทของระบบระบายความร้อน
5.3.1 ระบบระบายความรอ้ นดว้ ยอากาศ

การระบายความรอ้ นดว้ ยอากาศ (Air Cooling System) ส่วนใหญ่จะใชก้ บั เครื่องยนตข์ นาดเลก็ สูบ
เดียว โดยการใชอ้ ากาศท่ีผา่ นเคร่ืองยนตเ์ ป็ นตวั รับความรอ้ นทรี่ ะบายจากเครื่องยนต์ เส้ือสูบและฝาสูบจะ
ออกแบบใหม้ ีลกั ษณะเป็นครีบเพอื่ เพมิ่ เน้ือทกี่ ารระบายความรอ้ นใหก้ บั อากาศ อาจจะมีพดั ลมตดิ

อยตู่ รงลอ้ ช่วยแรง และมีแผน่ โลหะบงั คบั ทศิ ทางลมใหผ้ า่ นบริเวณตวั เครื่องเพอื่ ทจี่ ะใหก้ ารระบายความ
ร้อนดีข้นึ

5.3.2 ระบบระบายความรอ้ นดว้ ยน้า
ระบบระบายความรอ้ นดว้ ยของเหลว (Liquid Cooling System) ส่วนใหญอ่ าศยั น้ารับความร้อนท่ี
ระบายออกจากเคร่ืองยนตแ์ ละใชอ้ ากาศรับความร้อนจากน้า ทาใหน้ ้าเยน็ ลงแลว้ ใหน้ ้าเยน็ น้นั ไหลกลบั ไป
รบั ความร้อนจากเครื่องใหม่ ระบบระบายความรอ้ นดว้ ยของเหลวน้ีสามารถควบคุมอุณหภูมิของ
เคร่ืองยนตไ์ ดด้ ีกวา่ และช่วยใหเ้ คร่ืองยนตเ์ ยน็ เร็วกวา่ ระบบระบายความรอ้ นดว้ ยอากาศ
5.4 ส่วนประกอบของระบบระบายความร้อน
5.4.1 หมอ้ น้า ( Radiator )

รูปท่ี 5.2 หม้อน้า

หนา้ ที่การทางานหมอ้ น้า ( Radiator )
ระบายความร้อนของน้าทีเ่ ดินทางมาจากเครื่องยนต์ โดยท่หี มอ้ น้าจะมีท่อทางเดินน้า แลว้ ปิ ดดว้ ยครีบ

รงั ผ้งึ เพอ่ื ระบายความร้อนมาทค่ี รีบ เม่ือลมพดั ผา่ นทอ่ ทางเดินน้ากเ็ กิดการถ่ายเทความร้อนไปกบั ลม ทาให้
น้าเยน็ ตวั ลง

ปัญหาหมอ้ น้า ( Radiator )
การรวั่ ของหมอ้ น้า ถา้ รัว่ ตามตะเขบ็ ตวั ล่างจะทาใหส้ งั เกตไดย้ ากเพราะเพราะส่วนของหมอ้ น้าจะบงั

เอาไว้ แต่ถา้ มีการรัว่ ซึมในบริเวณอื่นจะสงั เกตไดง้ า่ ย ปัญหาอีกอยา่ งหน่ึงของหมอ้ น้าก็คอื การอุดตนั ถา้ มี
การอุดตนั ของหมอ้ น้า ตอ้ งมีการถอดหมอ้ น้าออกมาทาความสะอาดโดยการทะลวงเอาสิ่งสกปรกออกมา
แตถ่ า้ เป็นหมอ้ น้ารุ่นใหม่ทเ่ี ป็นอลูมิเนียมและใชฝ้ าครอบพลาสติกจะใหญจ่ ะถอดออกมาไม่ได้ การใชน้ ้ายา
ลา้ งหมอ้ น้าแกก้ ารอุดตนั ของหมอ้ น้าส่วนใหญ่จะไดผ้ ลไม่ดีนกั ดงั น้นั ผขู้ บั ข่คี วรจะมีการป้องกนั การอุดตนั

5.4.2 ปั๊มน้า ( Water pump )

รูปท่ี 5.3 การระบายความร้อน
หนา้ ทีก่ ารทางานป๊ัมน้า ( Water pump )

ทาใหน้ ้าหมุนเวยี นจากเคร่ืองไปยงั หมอ้ น้าแลว้ ไหลกลบั เขา้ เคร่ืองการทางานของ ปั๊มน้าจะอาศยั
สายพานจาก เครื่องยนตม์ าหมุนและจะมีลกู ปื น มารองรบั ในการหมุน
ปัญหาป๊ัมน้า ( Water pump ) สาเหตทุ ่ที าใหป้ ั๊มน้าไม่ทางาน สาเหตแุ รกก็คอื สายพานขาด เม่ือสายพาน
ขาดป๊ัมน้ากไ็ ม่สามารถหมุน เมื่อป๊ัมน้าไม่หมุนกไ็ ม่มกี ารไหลเวยี นของน้าเพอ่ื เอาความรอ้ นออกจาก
เคร่ืองยนตส์ าเหตอุ ีกประการหน่ึง คือการสึกหรอ หรือแตกของลูกปื นจะทาใหป้ ั๊มน้าปิ ดตายไม่ยอมหมุน
หรือหมุนแบบแกวง่ ตวั ทาใหส้ ่วยอื่นของเคร่ืองยนตเ์ สียหายตามไปดว้ ย ส่วนปัญหาทเ่ี จอกนั บอ่ ยของป๊ัม
น้าก็คือป๊ัมน้าร่ัว การตรวจสอบทาโดยการติดเคร่ืองและเร่งเคร่ืองยนตจ์ ะทาให้เห็นไดช้ ดั เจนวา่ จะมีน้าไหล
ออกมาแต่ถา้ จอดรถไวเ้ ฉย ๆ โดยไม่มีการตดิ เคร่ืองยนต์ หรือติดเคร่ืองในรอบเดินเบาน้าจะไม่รว่ั ซึมให้
เห็นการร่ัวของป๊ัมน้าส่วนมากมกั จะเกิดในบริเวณซิลแกนหมุนน้าจะไหลออกมาทางดา้ นหนา้ และออกจาก
รูระบายอากาศ วธิ ีดูแลรักษาปั๊มน้า ( Water pump )

1. ตอ้ งคอยตรวจสอบสายพานใหอ้ ยใู่ นสภาพท่ีใชง้ านได้ อยา่ ใหข้ าด สายพานควรจะเปลี่ยนใหม่เมื่อมี
การใชง้ านรถเป็นระยะทาง 40,000 ก.ม

2. เมื่อลูกปื นปั๊มน้ามีเสียงดงั แสดงวา่ ลูกปื นสึกหรอควรรีบเปลี่ยนทนั ที
3. การตรวจสอบแบริ่งของป้ัมน้า ทาโดยจบั ใบพดั ท้งั ส่วนบนและล่างและโยกไปมาขา้ งหนา้ และขา้ ง
หลงั ถา้ ใบพดั ขยบั ไดแ้ สดงวา่ แบร่ิงป้ัมน้าสึกหล่อ ตอ้ งเปลี่ยนใหม่ แตถ่ า้ ป๊ัมน้าไม่มีใบพดั ใหจ้ บั บนพลู เลย์

5.4.3 พดั ลมเคร่ืองยนต์ ( Engine fan )

รูปที่ 5.4 พดั ลมระบายความรอ้ น

หนา้ ที่การทางานพดั ลมเคร่ืองยนต์ ( Engine fan )
มีหนา้ ท่ดี ูดลมใหผ้ า่ นรงั ผ้งึ หมอ้ น้า เพอื่ ระบายความรอ้ นน้าหล่อเยน็ พดั ลมจะมีปะโยชนเ์ มื่อรถวง่ิ ดว้ ย

ความเร็วต่าหรือการจอดรถเป็ นเวลานาน ๆ เช่น รถติด แต่ถา้ รถวงิ่ ดว้ ยความเร็วระดบั 60 กม./ชม.ข้ึนไป จะ
มีกระแสลมทมี่ าปะทะรังผ้งึ หมอ้ น้า เครื่องยนตก์ ไ็ ม่จาเป็ นตอ้ งใชพ้ ดั ลม ในเวลารถติดถา้ พดั ลมมี
ประสิทธิภาพในการทางานไม่เพยี งพอ จะทาให้เคร่ืองยนตม์ ีความรอ้ นสูง
ปัญหาพดั ลมเคร่ืองยนต์ ( Engine fan )

สาเหตทุ ีพ่ ดั ลมมีประสิทธิภาพในการทางานไม่เพยี งพอ เนื่องมาจาก ใบพดั เสื่อมสภาพไม่กินลม ชุด
ฟรีคลทั ชข์ องแกนใบพดั เส่ือม ทาใหใ้ บพดั หมุนชา้ ในรอบต่า
วธิ ีดูแลรักษาพดั ลมเคร่ืองยนต์ ( Engine fan )

เมื่อชุดฟรีคลทั ชข์ องแกนใบพดั เสื่อม วธิ ีแกไ้ ขตอ้ งอดั น้ายาประเภทพาราฟินเพมิ่ หรือเปลี่ยนชุด
ฟรีคลทั ชใ์ หม่ ส่วนรถทใ่ี ชพ้ ดั ลมไฟฟ้า จะมีปัญหาเก่ียวกบั ระบบควบคุมทาใหใ้ บพดั ไม่หมุน หรือหมุนแต่
ไม่เร็วพอเน่ืองจากการเส่ือมสภาพของมอเตอร์ใบพดั หรือถ่านสึก ตอ้ งซ่อมหรือเปล่ียนใหม่

5.4.4 เทอร์โมสตทั ( Thermo stat )

รูปที่ 5.5 เทอร์โมสตทั
หนา้ ทีก่ ารทางานเทอร์โมสตทั ( Thermo stat )
ทาหนา้ ที่ปิ ดก้นั ทางเดินน้าไม่ใหไ้ หลเขา้ เคร่ืองเม่ือเครื่องยนตเ์ ยน็ เพอื่ ท่ีจะทาใหเ้ คร่ืองยนตร์ ้อนถึง
อุณหภมู ิการทางานเร็วข้นึ
ปัญหาเทอร์โมสตทั ( Thermo stat )

วาลว์ น้าเป็นอุปกรณ์ทีไ่ ม่คอ่ ยมีปัญหา แต่ก็ยงั มีโอกาสเสีย เช่น วาลว์ น้าไม่เปิ ดเม่ือร้อนเนื่องจากเกิด
การเส่ือมสภาพ ทาใหเ้ คร่ืองรอ้ นจดั (โอเวอร์ ฮีท) การแกป้ ัญหาเฉพาะหนา้ ทาไดโ้ ดยการถอดวาลว์ น้าออก
ชว่ั คราว ก่อนถอดวาลว์ น้าออก ใหถ้ ่ายน้าหล่อเยน็ ออกบางส่วน ถอดทอ่ น้าออกจากโลหะ ถอดแป้นเกลียว
ทีย่ ดึ ฝาครอบวาลว์ น้า ควรคลายแป้นเกลียวออกทลี ะนอ้ ย ๆ เพอื่ ไม่ใหฝ้ าครอบบิดตวั ถา้ ฝาครอบติดแน่น
บนเส้ือหุม้ ใหใ้ ชแ้ ทง่ ไมต้ อกเบา ๆ เพอ่ื ใหฝ้ าครอบหลุดออกมา หลงั จากน้นั ยกวาลว์ น้าออกและควรใช้
เศศษผา้ อุดช่องเปิ ดไวก้ ่อน ขดู ปะเก็นเก่าออกใหห้ มดแลว้ ทาความสะอาดผวิ หนา้ ประกบและเปลย่ี น
ประเกน็ ใหม่ สงั เกตวา่ วาลว์ น้าเสียหรือไม่ดูจากจากการเปิ ดฝาหมอ้ น้าแลว้ ตดิ เคร่ืองยนตจ์ นร้อนแลว้ เร่ง
เครื่อง ถา้ เกจว์ ดั ความรอ้ นข้ึนสูงแตไ่ ม่มีการหมุนวนของน้าอยา่ งเร็วโดยดูจากช่องฝาปิ ดหมอ้ น้าที่เปิ ดไว้
แสดงวา่ วาลว์ น้ามีปัญหา หรืออีกกรณีหน่ึงการทว่ี าลว์ เปิ ดตลอดเวลาทาใหเ้ ครื่องยนตร์ อ้ นชา้ ถา้ เปิ ดฝาหมอ้
น้าแลว้ เร่งเคร่ืองถึงแมว้ า่ เคร่ืองยนตจ์ ะเยน็ ก็ตามแตจ่ ะมีการหมุนวนของน้าอยา่ งเร็ว