สิงห์สุริยวงษ์

คำนำ
รายงานเรื่อง สิงห์สุริยวงษ์ เป็นส่วนหนึ่งของวิชาวรรณกรรมสำหรับนาฏศิลป์ศึกษา มี
จุดประสงค์เพื่อศึกษาหาความรู้การจัดทำการเขียนรายงานทางวิชาการ ซึ่งรายงานนี้มีเนื้อหา
เกี่ยวกับวรรณคดีเรอื่ ง สิงห์สุริยวงษ์ ซ่ึงทำให้รู้ถึง ความชาญฉลาด และความกลา้ หาญ เกง่ กลา้ ของ
สงิ หส์ รุ ยิ วงษ์ ข้าพเจ้าหวังว่าเนื้อหาในรายงานฉบบั นี้จะเปน็ ประโยชนก์ บั ผู้อา่ นเปน็ อย่างดี
รายงานเล่มนี้เสร็จสมบูรณ์ได้ด้วยดี ต้องขอขอบคุณ อาจารย์ รณกฤต เพชรเกลี้ยง ที่ได้ให้
คำแนะนำและเป็นที่ปรึกษาที่ดี ตลอดจนผู้เขียนตำรา ข้อมูลต่าง ๆ ที่นำมาอ้างอิงไว้ หากผู้อ่านมี
ข้อเสนอแนะที่เห็นว่าเป็นประโยชน์หรือมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับด้วยความ
ขอบคณุ และจะนำมาแกไ้ ขปรับปรุง เพือ่ ให้เกิดความสมบรู ณ์อนั เปน็ ประโยชน์สูงสดุ ตอ่ ผู้อ่านต่อไป

ผู้จัดทำ
นางสาวอุษณยี าภรณ์ จูมทอง

สารบญั

เร่ือง หนา้
เน้ือเรื่องยอ่ 1
ประวตั ิผแู้ ตง่ 2
บทประพนั ธ์ 3-52
ตัวละคร 52
วเิ คราะห์ตวั ละคร 53-54
เอกสารอ้างองิ 55
ภาคผนวก 56-68
ประวตั ินกั ศึกษา 69

1

เนือ้ เรอ่ื งยอ่ เรอื่ งสงิ ห์สุริยวงษ์

สิงห์สุริยวงษ์สำเร็จวิชาจึงลาพระนารทฤๅษีเพื่อไปครองเมอื ง ขณะที่นอนหลับอยู่ริมสระ นางยักษ์สะกดสิงหส์ ุริ
ยวงษแ์ ล้วอุ้มไปถ้ำ แตไ่ ด้พบกบั ยักษ์ไวยกัลป์ ต่อส้กู นั จนเสียชีวิตทั้งคู่ เม่ือสงิ ห์สุริยวงษต์ ืน่ ขน้ึ ไดช้ ุบยกั ษ์ทัง้ สอง
มาสอบถาม ยักษ์ทั้งสองขอเป็นผู้ติดตาม แต่สิงห์สุริยวงษ์ให้ไวยกัลป์ติดตามไปตนเดียว ทั้งสองเดินทางจนถึง
เขตเมืองปัญจาล สิงห์สุริยวงษ์แปลงเป็นกุมารน้อย ส่วนยักษ์ไวยกัลป์แปลงเป็นคนแก่ ทั้งสองมาเที่ยวชม
เมอื งปญั จาล

ขณะนั้นมีโอรสเจ้าเมอื งฝรั่งยกทัพมาประชิดเมืองหวังชิงนางสร้อยมณีธดิ าท้าวพิณราช ท้าวพิณราชจึงประกาศ
หาผู้มีวิชารบ สิงห์สุริยวงษ์อาสาช่วยรบ พญานาคชื่อท้าวอสูรนาคาซึ่งแปลงตนเป็นบุรุษรูปงามมาเที่ยวเมืองก็
อาสารบกับทัพฝรั่งเช่นกัน ทหารนำทั้งสามเฝ้าท้าวพิณราช ท้าวพิณราชให้กุมารและตาออกรบกับทัพฝรั่ง
สิงห์สุริยวงษ์และไวยกัลป์สามารถเอาชนะกองทัพฝรัง่ ได้ เมื่อจะกลับเข้าเมืองท้าวอสรู นาคาได้ใส่ร้ายว่าทั้งสอง
คิดร้าย และเข้าขัดขวางไมใ่ ห้ทัง้ สองเข้าเฝ้า

ทั้งสองฝ่ายต่อสู้กัน ยักษ์ไวยกัลป์เสียทีถูกอสูรนาคารัดไว้ได้ สิงห์สุริยวงษ์จึงแผลงศรเป็นครุฑ ช่วยไวยกัลป์
ท้าวอสูรนาคาหนีกลับเมืองบาดาล ท้าวพิณราชเตรียมการให้สิงห์สุริยวงษ์อภิเษกกับนางสร้อยมณี ท้าวอสูร
นาคาอาฆาตได้กลับมาลักนางสร้อยมณีเพื่อไปเมืองบาดาล ระหว่างทางนางสร้อยมณีดิ้นตกลงไปที่อาศรมพระ
นารทฤๅษี และพระฤๅษชี ว่ ยนางไว้

ฝ่ายสิงห์สุริยวงษ์เห็นนางหายไปก็ออกติดตาม ฝ่ายเจ้าฝรั่งคิดแก้แค้นแทนโอรสที่ถูกสังหาร จึงให้ยกทัพเรือ
พร้อมสรรพาวุธมาประชิดเมืองปัญจาลอีกครั้ง เสนาในเมืองปัญจาลมาทูลท้าวพิณราช ท้าวพิณราชบัญชาให้
เตรียมรบั ศกึ เจา้ ฝรั่ง เรอื่ งจบเพยี งเทา่ น้ี

2

ประวตั ผิ แู้ ตง่

พระราชวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจ้าสุทศั นนิภาธร เมอ่ื วันศกุ รท์ ี่ 28 มนี าคม พ.ศ. 2415 เปน็ พระราช
โอรสในกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ท่ีประสตู แิ ตจ่ อมมารดาหมอ่ มหลวงนวม ธดิ าหม่อมราชวงศ์เนตร ปาล
กะวงศ์

พระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทัศนนิภาธร ทรงเขา้ รับราชการในกระทรวงมหาดไทย ดำรงตำแหน่ง
ข้าหลวงมหาดไทยมณฑลปราจีนบรุ ี หลงั จากนน้ั ไดก้ ราบบงั คมทลู ลาออกจากตำแหน่งเม่ือปี พ.ศ. 2446
หลังจากนัน้ ได้เข้ารับราชการในกระทรวงคมนาคม ดำรงตำแหนง่ ผูช้ ว่ ยปลดั ทูลฉลอง กระทรวงคมนาคม[1]
ไดร้ ับพระราชทานยศเป็น มหาอำมาตย์ตรี นอกจากนี้ยังทรงเป็นเจ้าของคณะหุน่ กระบอก เรยี กกนั ในช่ือสามญั
ว่า "หุ่นพระองคส์ ุทศั น์" เป็นคณะหุ่นกระบอกสำคัญ ทกี่ ่อใหเ้ กิดความนิยมมหรสพชนดิ น[้ี และยงั ทรงพระ
นพิ นธ์บทห่นุ กระบอก เร่ืองสิงห์สรุ ิยวงษ์ เปน็ คำกลอนไว้อกี ดว้ ย

ในรชั สมยั พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยูห่ วั พระราชวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จ้าสุทศั นนิภาธร ไดร้ บั พระ
มหากรณุ าธิคุณ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ให้ดำรงตำแหนง่ องคมนตรี เม่ือปี พ.ศ. 2460

มหาอำมาตยต์ รี พระราชวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จา้ สุทัศนนภิ าธร ประชวรพระโรคไขจ้ บั สน้ิ พระชนมท์ ่ี
วงั ในคลองวดั ราชสิทธาราม เมอ่ื วนั พฤหัสบดีที่ 24 ตลุ าคม พ.ศ. 2461 พระชนั ษา 46 ปี ในการนีพ้ ระเจา้
บรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธ์ิ เสดจ็ เปน็ ประธานในการพระราชทานน้ำหลวงสรงพระศพ เจา้ พนกั งาน
ประโคมกลองชนะแตรสงั ข์จ่าปี่จ่ากลองตามพระเกยี รตยิ ศ เม่อื เสรจ็ การสรงพระศพแลว้ เจา้ พนกั งาน
ทรงเครอ่ื งสกุ ำพระศพเสร็จเชญิ ลงลองใน แล้วเชญิ ขึ้นตง้ั บนชนั้ แวน่ ฟา้ 2 ช้ัน ประกอบพระโกศพระองคเ์ จ้า
ตง้ั เคร่ืองสงู 3 ช้นั แวดล้อม 4 องค์ ในการนีพ้ ระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยูห่ วั ทรงพระกรุณาโปรด
เกล้าฯ ใหม้ ีประโคมแตรสังข์ กลองชนะ จา่ ปจี ่ากลอง ประจำพระศพ กับพระสงฆ์สวดพระอภิธรรม รบั
พระราชทานฉันเช้า 4 รูป ฉันเพล 4 รูป มกี ำหนด 15 วนั [4] และมีพิธพี ระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุ
วดั เทพศริ ินทราวาส วันท่ี 12 เมษายน พ.ศ. 2463

3

บทประพนั ธ์

บทชมดง บทชมโฉม บทชมเมอื ง บทตอ่ สู้

ซอ๏ เมื่อนน้ั องคพ์ ระนารถฤๅษี
สถิตยงั ศาลาพนาลี พระมนุ ีดำริห์ตรติ รอง
พระสงิ ห์สุริยวงษ์กมุ ารา เลา่ เรียนวทิ ยาได้แคลว่ คลอ่ ง
จำจะชว่ ยค้ำจุนหนุนประคอง ให้ได้ครองบา้ นเมอื งเรืองเดชา
คดิ พลางทางมบี รรหาร เรียกพระกุมารมาตรงหนา้
ดกู ่อนเจา้ สิงห์กุมารา ตัวเราจะวา่ ให้แจ้งใจ
แตช่ ุบเจา้ ใหเ้ ปนมนุษย์ เลิศล้ำบริสุทธสิ ดใส
วิชาอาคมสงิ่ ใดใด เจา้ ก็รำ่ เรียนได้ดงั ใจปอง
ควรจะไปหาคสู่ ู่สม อภริ มยร์ ่วมตำแหน่งแหง่ หอ้ ง
บา้ นเมืองจะได้มอบให้ครอบครอง ตามทำนองกระษตั ริยข์ ัตยิ า
อยูก่ ับตายากไรใ้ นไพรสณฑ์ กล็ ำบากลำบนเปนนักหนา
วันน้ฤี กษด์ ีแล้วนดั ดา จงไคลคลาไปทางทศิ อดุ ร ๚

ฯ ๑๒ คำ ฯ พระสงิ ห์ทรงฤทธ์ิอดศิ ร
ภูธรโศกศลั ย์พันทวี ๚
รา่ ย๏ เมอ่ื น้นั
ไดฟ้ งั ไอยกาว่าวอน พระคณุ เท่าดนิ ฟ้าราษี

ฯ ๒ คำ ฯ

โอป้ ๏่ี โอว้ ่าทรงเดชปกเกษเกล้า

เกดิ เปนคนเพราะพระองคท์ รงปรานี 4
ถึงยากเย็นเขญ็ ใจก็ไม่วา่
ใหใ้ ชส้ อยค่ำเชา้ เฝ้าพงึ่ บญุ หลานน้ยี ังมิไดส้ นองคณุ
ขอเปนข้าชว่ ยเหลอื เกอ้ื หนุน
ฯ ๔ คำ ฯ โอด พระเนตรขนุ่ ซบองค์ลงโศกี ๚

ซอ๏ เม่อื น้นั องค์พระนารทฤๅษี
สดบั คำหลานยาพาที มนุ ตี รสั ปลอบให้ชอบใจ
เจ้าก็เรืองฤทธาศักดาเดช ทกุ ประเทศไมร่ อต่อได้
ควรจะครองบา้ นเมอื งให้เรืองไชย อย่าหว่ งใยตาเลยนะหลานยา
แลว้ หยิบขวดน้ำมันมายื่นให้ ถา้ ผู้ใดมอดม้วยสังขาร์
รินนำ้ มนั ลบู ไลช้ โลมทา กจ็ ะฟ้ืนคนื มาไมบ่ รรไลย ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

ร่าย๏ ภูวนารถกราบบาทพระดาบศ โศกกำสรดเศร้าหมองไมผ่ อ่ งใส
รบั ขวดน้ำมนั มาทนั ใด จำใจจำลาพระอาจารย์
หยบิ ศรพระขรรคอ์ ันคมกล้า พระมนุ นี ำนา่ พาหลาน
ออกจากศาลาไมช่ ้านาน ถงึ ลานน่ากุฏกิ ็หยดุ ยั้ง
พระอาจารยช์ ้ีทิศให้หลานแกว้ ไปเถดิ เลศิ แล้วพอ่ รอ้ ยชงั่

จะได้ครองสรุ ยิ วงษด์ ำรงวงั เฝา้ โศกส่ังแสนอาไลยในนดั ดา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมอ่ื นัน้ พระสิงห์สรุ ยิ วงษพ์ งษา
น้อมคำนบั รับพรพระเจา้ ตา แลว้ กราบลาเหาะขึน้ บนอมั พร ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉงิ่

๏ ลอยควา้ งมากลางพโยมมาน 5
ลมรำเพยเชยชายกระจายจร
งามปานอินทรอ์ งค์ทรงศร
แดดออ่ นเหาะปลิวละลวิ่ มา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ บรรลถุ ึงเขาใหญใ่ นไพรสณั ฑ์ สรุ ยิ ันตเ์ ยน็ พยับลับเวหา
จึงเคลอ่ื นคล้อยลอยลงจากเมฆา กุมารารืน่ เริงบรรเทงิ ใจ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ แลเหน็ สระใหญใ่ สสอาด ประทมุ ชาติแบ่งบานกา้ นไสว

จอกกระจบั ตบั เต่าเปนเหลา่ ไป น้ำไหลจากผาศลิ าลาย

พระโฉมยงลงสกู่ ระแสสนิ ธุ์ วกั วารนิ ลบู องคแ์ ลว้ ลงว่าย

ท่ีเหน็ดเหน่ือยเมอื่ ยออ่ นค่อยผ่อนคลาย แสนสบายเบกิ บานสำราญใจ

แลว้ ขน้ึ จากฝากฝ่ังสระศรี มานัง่ ทแี่ ทน่ ผาศิลาใหญ่

เอนองค์ลงประธมใตร้ ม่ ไม้ กห็ ลับไปในเพลาราตรี ๚

*กล่าวถึง มองเหน็ สระใหญท่ ่ใี สสะอาด มีดอกบัวท่ีแบง่ บานสวยงาม มีสัตว์น้อยใหญ่อย่ทู ัว่ ไป สิงหส์ ุรยิ วงษไ์ ด้
ลงเล่นน้ำผ่อนคลาย และไดเ้ อนหลงั หลบั ทีใ่ ตร้ ม่ ไม้

ฯ ๖ คำ ฯ ตระ.รัว

๏ มาจะกล่าวบทไป ถงึ นางยักษท์ ใ่ี นพนาสี

สำนกั อยถู่ ำ้ ใหญใ่ นคริ ี ฤทธเี ลิศลบภพไตร

พอพลบค่ำย่ำแสงสรุ ิยศรี ยกั ขินีออกจากท่อี าไศรย

ถือกระบองกายสิทธิฤทธิไกร เท่ียวไปในดงพงพี ๚

*กลา่ วถึง นางยักษ์ทอี่ าศยั อยใู่ นถำ้ ใหญ่ในป่า พอยามค่ำนางยักษ์กไ็ ด้ออกจากถ้ำ ถอื กระบองวเิ ศษเที่ยวไปใน
ดงป่าไม้

ฯ ๔ คำ ฯ กราว

6

๏ ลดั เลาะสุมทมุ พมุ่ ไม้ พบสตั วท์ ใี่ นพนาสี

แอบมองยอ่ งไปเหน็ ได้ที นางขินีโจนจับฉับพลัน ๚

*กลา่ วถึง เดินลดั เลาะตามพมุ่ ไม้ พบสัตว์ทอี่ ยใู่ นป่า และนางยกั ษ์กระโจนจับทนั ที

ฯ ๒ คำ ฯ เชดิ

๏ ไดม้ าฟันฟาดพฆิ าฏฆา่ กินเปนภกั ษาเกษมสนั ต์

แลว้ รีบเดนิ ไปในอารัญ หมายสำคัญสระใหญใ่ นไพรชฏั ๚

*กล่าวถึง นางยกั ษไ์ ดจ้ ับสัตว์กนิ เป็นอาหารอย่างมีความสขุ และเดินมุง่ หน้าไปที่สระใหญ่

ฯ ๒ คำ ฯ เชดิ

๏ ครน้ั ถงึ จงึ เหลือบแลเหน็ หนอ่ กระษตั ริย์

นางมารชน่ื ชมโสมนศั คอ่ ยยอ่ งหยัดเขา้ ใกลไ้ ม่ไหวดงั

ใครหนองามจรงิ ย่งิ นัก นา่ รกั ลำ้ มนุษยส์ ุดหวัง

มานอนหลับกบั ทีค่ ิรีบงั แตค่ ร้ังคราวก่อนบห่ ่อนมี

นึกรกั อยากได้ไว้เปนผัว แต่กลัวเธอจะอายหน่ายหนี

ดว้ ยรปู ร่างอัปลักษณเ์ ปนยกั ขนิ ี นางยกั ษีตรกึ ไตรอยูไ่ ปมา

อย่าเลยจะสกดใหห้ ลบั ใหล แลว้ พาไปถ้ำมณีจะดกี ว่า

คดิ พลางย่างเทา้ กา้ วมา ร่ายเวทสามคราแลว้ เปา่ ไป ๚

ฯ ๘ คำ ฯ รัว

๏ ด้วยเดชเวทมนต์ดลบนั ดาล พระกมุ ารระงบั หลบั ใหล
ไม่รูส้ กึ สมประดียักษ์ดีใจ ตรงเขา้ ใกลก้ อดจูบแล้วลบู คลำ

เปนบุญเรานก่ี ะไรนา่ ใครหัว มาได้ผวั น่าชมรูปคมขำ
เทวดาดลจติ รคิดชักนำ จะพาไปไว้ถ้ำใหส้ ำราญ
คิดพลางกางกรเข้าช้อนอุ้ม เน้อื นุ่มน่ารักสมคั สมาน
ขน้ึ บา่ แบกไปในดงดาล หมายสถานทีอ่ ยอู่ สุรี ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

7

สมิงทองมอญ๏ มาจะกลา่ วบทไป ถึงไวยกัลปย์ กั ษี
อาไศรยในถ้ำอันรจู ี ตอ้ งสาปภมู เี จ้าโลกา
ให้หน้าน้ันเปนเสอื มันเหลือดุ มุทลุหยาบคายรา้ ยนกั หนา
วันนน้ั พอสรุ ยิ นต์สนธยา อสุราคดิ จะไปในไพรวัน
จดั แจงแตง่ กายสรรพเสร็จ ขวาญเพ็ชรค์ ่มู ือถอื ม่ัน
ออกจากคหู าไมช่ ้าพลนั จรจรลั ไปในพนาวา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

ร่าย๏ ครัน้ ถึงกง่ึ กลางหว่างคริ ินทร์ หอมกล่นิ มนุษย์นักหนา
อสุรดี ใี จรบี ไคลคลา ตรงมาพบภักตรย์ ักขนิ ี
แบกมนษุ ย์เดินทางไปข้างนา่ อสุราปรีด์ิเปรมเกษมศรี
ถามไถ่ไปพลันทนั ที มนษุ ย์นน้ี างไดท้ ี่ไหนมา
จงแบง่ ปนั กนั กนิ คนละกง่ึ อยา่ โกรธขงึ้ รบี เถอื เน้อื ใหข้ า้
ทหี ลงั เราเท่ยี วหาไดม้ า กจ็ ะผา่ แบ่งเจา้ เท่า ๆ กัน
ขนิ ีมารฟงั สารหยดุ ชงกั ชะอ้ายยกั ษห์ น้าเสอื มันเหลอื ขนั
อย่ดู ี ๆ กม็ ากวนชวนแบง่ ปัน สอู้ ดกลนั้ โทษาแล้ววา่ ไป
มนษุ ย์น้เี ธอเปนผวั ของตัวขา้ แลว้ เท่ยี วมาหลับอยู่ในป่าใหญ่
มาตามพบจงึ ได้รับเธอกลบั ไป กินไมไ่ ด้ดอกนะอสุรี ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ไวยกัลป์หนั หุนฉุนพิโรธ อีรากโษษเหลวไหลพูดใสส่ ี
ชา่ งหวงกนิ สิ้นอย่างนางขินี มาพาทตี อแหลพูดแกต้ วั
ตะโกนก้องรอ้ งลัน่ สน่นั ป่า ชา่ งด้านหน้าขม่ ขูว่ ่าชู้ผวั
แกว่งขวานยืนยนั ตัวสัน่ รวั จะตัดหัวเสียให้สมอารมณม์ นั ๚

ฯ ๔ คำ ฯ 8

๏ บัดน้ัน นางขินเี คืองขุ่นหนุ หัน
เหม่อ้ายยกั ษ์มงึ จะตายวายชีวนั มาดดุ นั หยาบชา้ ทารุณ
ค่อยบรรจงวางองค์พงษน์ รา บนแทน่ ผาเนนิ ลำเนาภูเขาขุน
แกวง่ กระบองจ้องจบั ชลุ มนุ ว้าวุน่ เลอื่ นลัน่ สนั่นดัง ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ บัดนน้ั ไวยกัลป์ไม่ทอ้ ถอยหลัง
รบรุกคลุกคลตี ีประดัง ไมพ่ ลาดพลงั้ ฤทธริ งคย์ งยทุ ธ

หันเหยี นเปลยี่ นท่าราวี ต่างตตี ่างรบั สัปยทุ ธ
ทัง้ สองขา้ งต่างตอ้ งอาวธุ มว้ ยมดุ ดว้ ยกนั ทั้งสองรา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ ,โอด

๏ เม่ือนนั้ พระสงิ หส์ รุ ิยวงษพ์ งษา
คร้นั นางยกั ษ์สูญหายวายชวี า มนตราเส่อื มสา่ งทันที
พลิกฟื้นตื่นจากท่ีไสยาศน์ เอะ๊ ประลาดหลากใจไฉนน่ี
เราหลับอย่ไู ม่ร้สู มประดี ทำไมมาอยู่นี่ดว้ ยเหตุใด
สองยักษเ์ ปนไฉนใครฟันฆา่ จึงมอดม้วยมรณาน่าสงไสย
จำจะชุบขึ้นถามเน้อื ความใน คงได้รแู้ จ้งแห่งคดี
คิดพลางไคลคลามาที่ยกั ษ์ พระทรงศักด์ิรนิ นำ้ มนั ของฤๅษี
ชโลมลบู สองยักษ์ทนั ที คดิ ถึงคณุ มุนแี ล้วเป่าไป ๚

ฯ ๘ คำ ฯ รัว

9

๏ ด้วยเดชนำ้ มนั อันศกั ดิสทิ ธิ์ สองยกั ษ์คืนชีวติ รข้นึ มาได้
บาดแผลที่กายกห็ ายไป เหน็ องค์ทรงไชยกย็ นิ ดี
ต่างเข้าเคารพอภวิ าท แทบบาทบงกชบทศรี
ข้าขอเปนขา้ ฝา่ ธลุ ี ภูมีเสด็จไปไหนมา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เม่อื นนั้ พระสิงห์สรุ ิยวงษพ์ งษา
ไดฟ้ งั สองยักษ์วาจา ผ่านฟ้าจึงดำรสั ตรสั ไป
ตวั ท่านเปนไฉนใครฟันฆา่ จงึ มอดม้วยมรณานา่ สงไสย
ตัวเราบรรธมอยรู่ ่มไทร เหตใุ ดจึงมาอย่ปู า่ นี้ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บดั นน้ั สองยกั ษ์ทลู ความเปนถว้ นถ่ี
จงงดโทษโปรดเถิดพระภมู ี ข้าน้ผี ิดพลั้งแตห่ ลังมา
ตัวข้าท้งั สองขอรองบาท พระผู้พงษ์ธิราชนาถา
ขอตามเสด็จไคลคลา ไปกว่าชีวันจะบรรไลย ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมอ่ื นนั้ พระสงิ หส์ รุ ยิ วงษเ์ ปนใหญ่
ฟังสนองสองยักษ์ประจักษ์ใจ ภวู ไนยมรี าชวาที

เราขอบใจอสรุ านักหนานัก สามิภกั ดริ์ กั ใครไ่ ม่หน่ายหนี
ไวยกลั ป์นัน้ จะไปกต็ ามที แตข่ นิ ีจะได้ยากลำบากกาย
ด้วยเปนหญงิ ควรจะอยใู่ นคูหา ไปข้างนา่ พบกันเหมอื นม่ันหมาย
มีธุระก็จะมาอยา่ ระคาย เหมอื นเช้อื สายรกั กนั จนวนั ตาย
ขินมี ารฟังสารพระทรงเดช แสนเทวศดาลเดอื ดไมเ่ หือดหาย

10

จะตอ้ งจากพรากไปให้เสยี ดาย แขงใจถวายบงั คมลา ๚

ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เมื่อน้ัน พระสงิ ห์สุริยวงษน์ าถา
ครนั้ นางยกั ษล์ ากลบั ไปลับตา กุมาราตรสั ชวนไวยกลั ป์
เหาะขน้ึ ยงั พน้ื อัมพร ดว้ ยกำลงั ฤทธิรอนแขงขนั
หมายทิศอดุ รเปนสำคัญ พากันเหาะปลิวละล่ิวมา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ ครัน้ สายแสงสุริยาในอากาศ ภาณุมาศรอ้ นแรงแสงกล้า

ถงึ เขตรแขวงกรงุ กระษตั รยิ ์ขตั ิยา ชือ่ เมอื งปญั จาลพ์ ระเวยี งไชย

จึงชวนกันเคลื่อนคลอ้ ยลอยลง หมายตรงชายท่งุ นอกกรงุ ใหญ่

ด้วยเดชเวทมนตเ์ กรียงไกร ลงในพ่างพื้นพสุธา ๚

*กล่าวถงึ แสงอาทติ ย์ร้อนแรงแสงกล้าถงึ เขตพระนคร ชอื่ เมืองปญั จาล สงิ ห์สุรยิ วงษช์ วนไวยกัลปไ์ ปท่กี รุง
ใหญ่ด้วยเวทมนต์ลงสู่พืน้ ดินแห่งเมืองปัญจาล

ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ คร้ันถึงพา่ งพน้ื ธรณี พระภมู ตี รติ รึกแลว้ ปฤกษา

ทา่ นจงจำแลงแปลงกายา เปนคนชราได้เทย่ี วไป

เราจะแปลงเปนกมุ ารหลานชาย มใิ ห้คนทง้ั หลายนน้ั สงไสย

เท่ยี วเล่นเสียใหร้ อบขอบเวยี งไชย เผอื่ จะไดส้ มนกึ ดังตรกึ ตรา ๚

*กล่าวถงึ สงิ หส์ ุริยวงษ์ไดแ้ ปลงกายเป็นกมุ าร สว่ นไวยกลั ปแ์ ปลงกายเป็นตาแก่ โดยจะไดเ้ ที่ยวเลน่ ในเมือง
หลวงไดอ้ ย่างไม่มใี ครสงสัย

ฯ ๔ คำ ฯ เจรจา

๏ บัดนัน้ ไวยกลั ปส์ ทิ ธศิ ักด์ยิ กั ษา

11

เห็นชอบตอบคำพระราชา อสุรานฤมิตรกายี ๚

ฯ ๒ คำ ฯ รัว

๏ กลบั กลายกายาเปนตาเถา้ หนวดเครารงุ รังดังฤๅษี
สพายย่ามละว้าใหญใ่ ช่พอดี ท่วงทเี ปนบ้านนอกขอกนา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เมื่อน้ัน พระสงิ ห์สรุ ยิ วงษพ์ งษา
คร้นั ไวยกัลป์จำแลงแปลงกายา กุมารายอหดั ถ์มสั การ
คดิ คณุ พระฤๅษผี มู้ ีเดช ร่ายเวทศักดากล้าหาญ
ครบเสรจ็ เจด็ คาบมิทนั นาน กลายเปนกุมารด้วยฤทธี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รวั

๏ รปู รา่ งตละหนุ่ ลมนุ ลม่อม งามพร้อมทรวดทรงส่งศรี

ถือศรพระขรรคอ์ ันรูจี อสรุ ีนำนา่ พาไป

เข้าเขตรกรงุ ไกรใหญ่กวา้ ง แลสล้างบ้านช่องน้อยใหญ่

ตาหลานชมเพลินเจริญใจ เกือบใกลป้ ระตบู ุรี

สุริยงจวนดบั ลงลบั ฟา้ เหน็ ศาลาหน่ึงใหญ่ในวถิ ี

พอจะผ่อนพักไดใ้ นราตรี ภูมตี รัสชวนขุนมาร

วนั น้ีจวนคำ่ สนธยา ศาลากว้างใหญ่ไพศาล

เราหยุดอาไศรยใหส้ ำราญ พระกมุ ารเข้าไปในศาลา ๚

*กล่าวถึง สิงหส์ รุ ยิ วงษน์ ้นั รูปงามถอื พระขรรค์เดินทางมาถึงเขตเมืองใหญ่ สงิ หส์ ุริยวงษก์ บั ไวยกัลป์ท่แี ปลง
กายเป็นกุมารนอ้ ยกับตาแก่พากนั เดินชมบ้านเมอื งจนเพลินถงึ ยามค่ำจงึ ไดพ้ ากันเขา้ ไปอาศัยหลบั นอนในศาลา

ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

ซอ๏ มาจะกลา่ วบทไป ถึงท้าวพิณราชนาถา

ครอบครองสมบตั กิ ระษตั รา 12
ทา้ วไรพ้ ระราชบุตรา
มีพระมเหษผี ูร้ ว่ มใจ ในเมอื งปญั จาลเ์ วียงไชย
มพี ระราชบุตรวี ิไลยลักษณ์ ทจี่ ะสืบสวรรยากรงุ ใหญ่
พ่ึงแรกร่นุ ชัณษาสิบห้าปี ทรามไวยชอื่ นางสรอ้ ยมาลี
บา้ นเมืองเคอื งแค้นแสนสาหสั งามภักตร์เพยี งจันทรจ์ รสั ศรี
ท้ังสองขา้ งต่างยกโยธา ช่อื นางสร้อยมณีศรีโสภา
จะใหส้ ่งองค์ราชบุตรี ดว้ ยกระษัตริย์ฝรง่ั แขกแปลกภาษา
จะรบรอตอ่ สกู้ จ็ นใจ มาล้อมทา่ ปราการเมืองด่านไว
จะได้ใครดีหนอออกตอ่ สู้ พระภมู ีมวั หมองไม่ผอ่ งใส
ด้วยท้าวไทเธอทรงพระชรา
จำจะใหร้ ้องปา่ วชาวภารา สังหารหมูแ่ ขกฝรั่งให้สังขาร์

เผ่อื ว่าจะได้คนดี ๚

ฯ ๑๒ คำ ฯ

ร่าย๏ คิดพลางแตง่ องคท์ รงเครอื่ ง รุง่ เรอื งแลระยับสลบั สี
จับพระขรรคย์ า่ งเยือ้ งจรลี ออกที่พระโรงรจนา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

ลำ๏ สถติ ยแ์ ทน่ พระยภ่ี ปู่ ูลาด หมู่อมาตย์เฝ้าแหนแน่นหนา
ตามตำแหน่งนา่ ทีซ่ ึ่งมีมา พรั่งพรอ้ มทา้ วพระยาเสนาใน

จงึ มพี ระราชบญั ชา ดกู ่อนเสนานอ้ ยใหญ่
ปัจจามติ รมาติดกรุงไกร จะไดใ้ ครรบสกู้ ูบ้ ุรี
ตวั เรากช็ ราหตู าสน้ั เหมือนแต่กอ่ นน้นั แล้วไมห่ นี
จงเร่งไปรอ้ งปา่ วชาวบรุ ี ถ้าใครมวี ิทยาอาคม
ช่วยกำจัดศัตรใู หส้ นิ้ สูญ จะอนุกูลสนิ ทรพั ย์ทับถม
ให้ครอบครองบ้านเมอื งเรืองอุดม กบั ทรามชมพระราชบุตรี ๚

ฯ ๘ คำ ฯ เจรจา 13

ร่าย๏ เสนอี ย่าชา้ พากนั ไป ท้งั เหนือใต้ให้ทัว่ บรุ ีศรี
สั่งเสรจ็ พระเสดจ็ จรลี เขา้ ปราสาทมณีอลงั การ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ เสนานอ้ มคำนับรบั บรรหาร
ตามพระภบู าลมีบัญชา
๏ บดั นัน้ ตฆี ้องร้องป่าวไปขา้ งนา่
ออกมาศาลาเวรแล้วเกณฑก์ าร จะยกพระธิดาให้ครองวัง
แบง่ กันออกไปเปนสองกอง ทั่วทกุ บ้านช่องไมส่ มหวัง
ถ้าแมน้ ใครรบั ส้กู ู้ภารา
แยกยา้ ยรายกนั เที่ยวปา่ วร้อง เทีย่ วเดนิ เก้กังทุกแหง่ มา ๚

ออกจากกรุงใหญไ่ ม่รอรง้ั พระสิงห์สรุ ิยวงษ์พงษา
กับอสุราไวยกัลป์
ฯ ๖ คำ ฯ เชดิ ให้พวงสงไสยไฉนน่นั

ซอ๏ เมื่อน้นั เขาปา่ วร้องกนั ด้วยอนั ใด ๚
สถติ ย์อยยู่ ังบรรณศาลา
ได้ยินเขาป่าวร้องมาแตไ่ กล ไวยกัลปฟ์ ังแจง้ แถลงไข
เมอื งนี้ไซ้ศกึ มาติดธานี
จึงตรัสถามพเ่ี ลีย้ งไปดว้ ยพลัน คงสมนกึ ได้บำรุงซ่ึงกรงุ ศรี
ต่อตกี ำจัดดษั กร ๚
ฯ ๔ คำ ฯ

ร่าย๏ บดั นน้ั
จึงกราบทูลพระองค์ผู้ทรงไชย
ถ้าแม้นเรารบั อาสารบขา้ ศกึ
ขา้ ขอรบั อาสาฝ่าธลุ ี

ฯ ๔ คำ ฯ

14

๏ เมอื่ นน้ั พระสงิ ห์สุริยวงษ์ทรงศร
ฟังขุนยักษาวา่ วอน ภูธรเหน็ พร้อมยอมใจ
ยกั ษ์แปลงออกจากศาลา มาหาเสนาหาช้าไม่
เราจะอาสาท้าวไท ทา่ นจงพาไปในบดั น้ี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น เสนาไดฟ้ งั เปนถ้วนถ่ี
เหน็ ตาแกอ่ อกกลา้ พาที เสนีสงไสยวา่ ไปพลัน
ตัวทา่ นร่างกายแก่ชรา จะรบั อาสาได้ฤๅไรนน่ั
ฉวยเพล่ียงพล้ำซ้ำร้ายอับอายครนั พระทรงธรรม์จะกร้ิวโกรธพโิ รธเรา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ยักษแ์ ปลงแกล้งเคาะหัวเราะรา่ อย่าดูถูกตวั ขา้ ว่าแกเ่ ถา้
แขกฝร่ังฤๅจะสูอ้ ยา่ ดูเบา อาสาเจา้ เสยี ให้ฦๅชือ่ สักที
ตวั เราสองคนกับหลานขวญั จะช่วยกันรกุ รบไมห่ ลบหนี
พลางพยกั กวักเรยี กพระภมู ี ออกมานี่เถดิ พ่ออย่ารอรา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เสนเี หลือบแลแปรไป เหน็ เดก็ นอ้ ยงามวไิ ลยเปนหนักหนา
ศรพระขรรค์มนั่ มือถือมา คงเปนหนอ่ ขตั ิยาเจา้ ธานี
ตา่ งซกั ไชไ้ ล่เลยี งเหน็ เท่ียงแท้ คงจะแกก้ อบก้บู รุ ีศรี
เสนาดใี จใชพ่ อดี รบี พาเรว็ รี่เข้าวังใน ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ

15

๏ บัดนั้น เสนที ไ่ี ปขา้ งใต้

เท่ยี วรอ้ งปา่ วชาวบรุ ีไมม่ ีใคร รบั ลยุ ไลเ่ ขน่ ฆา่ ปจั จามิตร

เทีย่ วเดินทว่ั ทกุ หนแหง่ เสาะแสวงหาคนมนต์ศักดสิ์ ิทธ์ิ

ไมพ่ บปะผใู้ ดดังใจคิด จนจิตรตฆี ้องรอ้ งป่าวมา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ (ต้นฉบับขาดหาย)

๏ มาจะกล่าวบทไป ถงึ องคพ์ ระยายักษา
ชื่อท้าวอสูรนาคา ครอบครองภารามาช้านาน

เปนใหญใ่ นฝูงนาคราช องอาจศกั ดากล้าหาญ
วันนน้ั ขึน้ มาจากบาดาล เทยี่ วเลน่ สำราญในไพรวัน
ได้ยินเขาตีฆอ้ งร้องป่าวมา อสุราปรดี ์ิเปรมเกษมสนั ต์
แอบพุ่มพฤกษาพนาวนั พงั ความแม่นมน่ั ไมส่ งกา

ดใี จอยากไดพ้ ระบตุ รี เรานี้จะรบั อาสา
จะแปลงเปนมนุษยโ์ สภา ไปลวงฬ่อพ่อตาคงสมคิด
คดิ พลางยอกรข้ึนเหนอื เกษ ไหวค้ ุณพรหเมศอันศักดิส์ ทิ ธ์ิ
อา่ นมหามนตราวราฤทธิ์ นฤมิตรกลับแกลง้ แปลงกายา ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ รัว

๏ บดั ใจกลบั เปนมนษุ ย์นอ้ ย แช่มช้อยน่ารักเปนนกั หนา
ออกจากพระไทรไคลคลา เหน็ หม่เู สนาแล้วถามไป
ตัวทา่ นมาเทย่ี วตีฆ้อง ปา่ วรอ้ งเร่ืองราวเปนไฉน
ขอจงบอกเราให้เขา้ ใจ ขัดขวางอยา่ งไรนะเสนา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนั้น เสนตี วั นายซา้ ยขวา

แลไปใจคดิ ว่าเทวา 16
บดั นีม้ ีพวกแขกฝรัง่
พระภูมนิ ทรพ์ ิณราชเจ้าเวียงไชย ยอกรวันทาแล้วตอบไป
หาผู้อาสาปราบขา้ ศกึ มาประดงั อยูท่ ่ีทา่ ชลาใหญ่
จะเศกกับบตุ รีนวลลออง รบั สงั่ ใช้ใหข้ ้ามาปา่ วรอ้ ง
ถา้ สมนกึ ชว่ ยกำจดั ไมข่ ัดขอ้ ง
ใหค้ รอบครองบ้านเมอื งเรอื งฤทธ์ิ ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมือ่ นนั้ ทา้ วอสรู นาคาชล่าจติ ร
ฟงั ตอบชอบอารมณเ์ หน็ สมคิด ยักษน์ ิมิตรจึงตอบคำไป
เราจะชว่ ยรบสู้กู้บุรี เท่าน้ีหาพอเปนไรไม่
ราษฎรรอ้ นรนเปนพน้ ใจ เราไซ้จะเอาบุญกรณุ า ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บดั นัน้ เสนดี ใี จเปนนักหนา
จงึ วา่ แม้นแมน่ มัน่ ดังสัญญา อย่าชกั ชา้ ตามเราเขา้ ในวัง
วา่ แล้วเสนีทั้งสี่นาย ผนั ผายยักษต์ ามมาขา้ งหลัง
ออกจากสมุ ทุมพุม่ ไมบ้ ัง ไม่รอรงั้ รีบเหยา่ เขา้ วังใน ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ

๏ มาถงึ ยงั ซง่ึ น่าท้องพระโรงใหญ่
เสนที ี่พาตาหลานไป คลาไคลมาถึงพร้อมกนั
ตา่ งคนดีใจจะไดห้ นา้ เสนาปรดี ิ์เปรมเกษมสันต์
นำคนอาสาท่ีมานน้ั เข้าท้องพระโรงคัลอันรจู ี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เสมอ

๏ เมอื่ นั้น 17
เสดจ็ ออกหมมู่ ุขมนตรี
เหลือบแลแปรไปเห็นเสนา ท่านท้าวพณิ ราชเรอื งศรี
อกิ กมุ ารกบั ตาเถา้ เปนเหลา่ กัน เสนเี ฝ้าแหนแน่นนันต์
ดูก่อนเสนที ่เี ราใช้ กับหนุม่ น่อยภกั ตราเฉดิ ฉัน
หนมุ่ นอ้ ยกบั กุมารงามโสภา ทรงธรรมจ์ ึงมพี จนา
ยังได้สมมาดปราถนา
ทง้ั ตาเถ้าเข้ามาจะว่าไร ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บัดน้นั เสนานบนิ้วสนองไข
ทูลวา่ ขา้ เท่ียวปา่ วรอ้ งไป ตาเถา้ น้ไี ซ้กับหลานยา
อาสาว่าจะมารบข้าศกึ ทีห่ า้ วฮกึ ทจุ รติ พวกมิจฉา
อิกพวกหนึ่งทูลว่าข้าไดม้ า หนมุ่ น้อยโสภาน่าเอนดู
วา่ จะช่วยรบสู้กบู้ รุ ี ทว่ งทีคมสันขยนั อยู่
ทา่ จะเปนคนดีมีความรู้ สุดแตภ่ วู ไนยจะโปรดปราน ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ เมื่อนั้น ท่านท้าวพณิ ราชอาจหาญ
ได้ฟังเสนาทลู อาการ ภบู าลถวลิ จินตนา

กุมารนย้ี ังเดก็ เลก็ นดิ เดียว จะรบรบั ขับเคี่ยวเห็นเกนิ หนา้
ฝ่ายตาเถ้าเลา่ ก็แกเ่ ตม็ ประดา จะอาสารบสู้ดกู ะไร

เจา้ หนุ่มน้อยคนน้ที ีอาจหาญ งามสครานโสภาจะหาไหน
คงเปนหนอ่ กระษัตราภาราไกล เราได้ไวค้ รองเมอื งจะเล่ืองฦๅ
คดิ พลางทางมีบรรหาร ตากับหลานเจ้าจะสู้เขาไดฤ้ ๅ
ตาก็แก่หลานกเ็ ล็กเดก็ อมมือ เห็นไมค่ รอื ข้าศึกจะฮกึ ฮกั

พอ่ หนุ่มนอ้ ยท่มี าอาสานี้ คงจะเรอื งฤทธีมีศักด์ิ

ใหเ้ ขาส้ดู กู ่อนตาผอ่ นพกั 18

อยา่ เยอ้ื งยกั จะเหน็ เปนอยา่ งไร ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ บัดนน้ั ตาเถา้ ทูลแจง้ แถลงไข
เดมิ เมอ่ื ตีฆ้องร้องป่าวไป กม็ ไิ ดเ้ ลือกวา่ หนุ่มชรา
ตวั ข้าแกเ่ ถา้ กจ็ ริงอยู่ แตพ่ อส้หู นมุ่ ได้ไม่ขายหนา้
ขอใหค้ งตรงสตั ยส์ ัญญา แม้นแพม้ าขอถวายซึ่งชวี ี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ฝา่ ยทา่ นท้าวเจา้ บาดาลท่ีหาญกล้า ท่ีแปลงมาฟงั เลมียดพดู เสยี ดสี
ใหเ้ คืองแค้นแตร่ ะงับดบั ไว้ที อญั ชลแี ล้วทลู สนองไป
เดมิ ว่าไม่มีใครในธานี จะต่อตีรบส้กู ู้กรงุ ใหญ่
ข้าจงึ อาสาท้าวไท ดว้ ยใจจงรกั ภกั ดี
บดั นมี้ ผี มู้ าอาสา สมดังปราถนาพระโฉมศรี

ขา้ ขอบงั คมลาฝ่าธลุ ี ทำท่วงทลี นลานด้วยมารยา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เม่อื นั้น ทา่ นท้าวพณิ ราชนาถา
ฟงั อรรถขัดขอ้ งหมองอรุ า พระราชาใหล้ ะเหี่ยแสนเสยี ดาย
อีตาเถา้ คุยโตพูดโอหัง ดันทุลังขดั อารมณ์ไม่สมหมาย

เราใหร้ บคงไม่รอดถงึ วอดวาย ฝร่งั รา้ ยมันคงฆ่าสาแก่ใจ
ดำรหิ ์พลางทางมีบรรหาร เราขอบใจตาหลานเปนข้อใหญ่
อาสามารบสกู้ ู้กรงุ ไกร จงกลบั ไปผ่อนพกั ใหส้ ำราญ

วนั พร่งุ น้ตี ระเตรยี มใหพ้ รอ้ มสรรพ ไปรบกบั ไพรีท่นี ่าดา่ น
เราจะไปคอยดอู ยูป่ ราการ เร่งสงั หารไพรีให้มไี ชย

แลว้ ผนิ ภกั ตรท์ ักทายกบั หนมุ่ นอ้ ย 19
เจา้ น้มี ีนามกรใด
พอ่ ยอดสร้อยดเี หลอื เหมอื นเนื้อไข
กย็ บั ยัง้ อยูก่ อ่ นพอผอ่ นพกั ถงึ ไม่ไดร้ บรับกบั ไพรี
อสุราสมถวลิ ยนิ ดี
ด้วยเหน่ือยนักมาไกลจากไพรสี
ขา้ ช่อื นาคาสุริยวงษ์ อัญชลีแลว้ ทลู สนองไป
ขอเอาพระเดชปกเกษไป
พรงุ่ นี้ขอตามเสด็จไป เทย่ี วหลงเมอื งมาแตป่ ่าใหญ่
สดุ แต่ทา้ วไทจะเมตตา
แม้นเข้มแขงแรงเกินกำลงั ตา ด่านใหญ่ดขู า้ ศกึ ทฮี่ ึกกล้า

จะอาสารบรบั แลว้ จบั มัด ๚

ฯ ๑๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนัน้ ท่านทา้ วพิณราชจอมกระษตั ริย์
ฟังทูลช่ืนชมโสมนัศ จงึ ดำรสั ตรสั สั่งเสนี

พรงุ่ นี้จงเตรยี มพวกพลทหาร เราจะไปเมืองดา่ นชาญกรุงศรี
แล้วจัดแจงตำหนักจนั ทน์อันรูจี ให้โฉมศรผี อ่ นพักสำนกั กาย
สัง่ เสรจ็ เสด็จเขา้ ปราสาท หมู่อำมาตยพ์ ากนั ผันผาย
มาจดั ทส่ี ำนกั ให้ยกั ษร์ า้ ย แลว้ บาดหมายพลขันธด์ งั บญั ชา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เจรจา

๏ ครน้ั พวยพุ่งร่งุ แสงทินกร พระภธู รสระสรงทรงภูษา
แล้วทรงเครื่องงดงามอร่ามตา ชวนธิดาสาวสนมกรมใน
ออกนา่ พระโรงรตั น์ชัชวาลย์ ทวยหาญหมอบราบกราบไหว้
ข้ึนทรงรถสวุ รรณทันใด ให้หนุม่ น้อยงามวิไลยนน้ั นำพล

ทหารโห่สามลาสธุ าล่ัน พลขันธค์ ั่งคับสบั สน
ผงคลมี ดื คลุม้ ชอุ่มบน จรดลไปด่านชานชาลา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เชิด

20

๏ คร้ันถงึ เชิงเทินบนเนินป้อม พรักพร้อมพหลพลอาสา
ตรสั ชวนพระราชธิดา ขึน้ ปราการกน้ั ชัน้ บน
จอมกระษตั ริยท์ ัศนาหมขู่ ้าศกึ เหน็ เหลือลึกต้งั ทัพอยู่สบั สน
ดมู ากมายหลายหมื่นพ้ืนไพร่พล จะประจญเห็นยากลำบากใจ
พอตาหลานมาเคารพอภวิ าท มพี ระราชโองการขานไข
จะรบราข้าศึกประการใด ก็ตามใจไม่ขดั หทั ยา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

ลำ๏ เมือ่ นัน้ กมุ ารแปลงมอบเฝา้ อยู่ตรงหน้า

แลลอดสอดพบพระธิดา โสภาพร้อมพริ้งทุกสง่ิ อนั

กำเริบรักรวนเรเสนหา ชา่ งโสภาย่ิงอยา่ งนางสวรรค์

ให้งวยงงหลงพิศนางแจ่มจันทร์ ร้สู กึ ทนั จงึ ไดท้ ลู สนองไป ๚

*กลา่ วถึง สงิ ห์สรุ ยิ วงษ์ซ้ึงแปลงกายเป็นกมุ าร ไดส้ อดส่องจนพบกับพระธิดานนั่ กค็ อื สร้อยมณี ซึ่งเปน็ ผหู้ ญงิ ที่
มรี ูปร่างสวยเพียบพร้อมทกุ อย่าง กมุ ารจงึ ตกหลมุ รกั เพราะพระธิดางามเหมอื นด่งั นางฟ้านางสวรรค์

ฯ ๔ คำ ฯ

ร่าย๏ อันสงครามแขกฝรัง่ ในครงั้ น้ี จะตอ่ ตมี ใิ หย้ ากลำบากไพร่
ข้ากบั ตาขออาสาพระองค์ไป สงั หารให้ไพรนิ ส้ินชวี า

แล้วแลดยู กั ษ์แปลงแกลง้ หัวเราะ เปนทีเยาะบยุ้ ใบอ้ ยูใ่ นหนา้
ทูลลาองคท์ รงศกั ดจิ์ กั รา ออกมาน่าด่านชานบรุ ี

เหน็ กองทพั แขกฝรั่งตง้ั ซับซอ้ น แกลง้ เดินย้อนไปทค่ี า่ ยไม่หนา่ ยหนี
บอกวา่ เราจะเขา้ เฝ้าเจ้าธานี แลว้ เดินรจ่ี ะเขา้ ไปในกองทัพ
ฝ่ายกองรอ้ ยระวังด่านทหารแขก เห็นคนแปลกพวกไทยกไ็ ล่จับ
บางคนตั้งกระทูข้ สู่ ำทับ จะรบรับฤๅวา่ มาโดยดี
ถา้ แมน้ จะเฝา้ องค์พงษน์ รา ก็จงน่ังคอยทา่ อยทู่ ีน่ ่ี

เราจะไปกราบทลู พระภมู ี 21

จะปรานีโปรดปรานประการใด ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ ตาหลานวา่ เหวยแขกฝร่ัง เราหาฟงั เองห้ามปรามไม่

เดินเบียดเสียดแซงเขา้ ไป นายไพร่โมโหโกรธา

บา้ งเข้ารบรบั จับกุม เปน็ กลุม่ ๆ รอบลอ้ มอย่พู รอ้ มหนา้

ตาหลานสำแดงแผลงเดชา พฆิ าฏฆ่าฝรง่ั แขกแตกตาย ๚

*กล่าวถึง สงิ หส์ ุริยวงษ์กับไวยกลั ป์ไดโ้ ตต้ อบพวกฝรั่งว่าเราไมก่ ลัวพวกเองหรอกตากบั หลานจึงได้เดินเบียดเขา้
ไป นายฝรง่ั จึงไดโ้ มโหส่ังลกู นอ้ งรอบล้อมตาหลานไว้ ตากับหลานจงึ ไดแ้ ผลงอทิ ธฤิ ทธิฆ์ า่ พวกแขกฝร่ังจนตาย

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ

๏ เมอื่ นัน้ เจา้ แขกเจ้าฝรงั่ สองสหาย
ได้ยนิ สำเนยี งเสยี งวนุ่ วาย รบี แต่งกายออกมาทน่ี ่าทพั
ขึ้นขม่ี ้าเทศสงู ระหง อาจองทหารลอ้ มพร้อมสรรพ
หมายใจจะได้รบรบั ไม่เห็นทัพคนไทยท่ีไหนมา
เหน็ แตต่ าเถ้ากับเดก็ นอ้ ย กระจ้อยรอ่ ยไมร่ ้เู ดียงสา
จึงตรสั สงั่ พลไกรใหร้ อรา แจ้งกจิ จาให้เราฟังเปนยงั ไร ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เสนาทลู แจ้งแถลงเลา่ มีตาเถ้ากับกมุ ารจากดา่ นใหญ่
วา่ จะมาหาส่ภู วู ไนย ข้าห้ามไว้จงึ ได้เกิดกลุ ตี ี

พวกข้าเขา้ จบั สัปยทุ ธ ตอ้ งอาวธุ วอดวายตายเปนผี
ขอจงทราบกิจจาฝ่าธุลี ตามทจี ะโปรดปรานสถานใด ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เม่อื นั้น เจา้ ฝรั่งชาญฤทธิค์ ดิ สงไสย

จึงขบั ม้าออกน่าพลไกร 22
เหวยตาเถา้ กบั เด็กลูกเล็กนัน้
แลว้ ถามไปดว้ ยสำเนยี งออกเปร้ยี งมา
ฤๅรับใช้ผู้ใดในภารา เจา้ พากนั ไปไหนอยา่ งไรหวา

อย่าชกั ช้าบอกความไปตามจรงิ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บดั น้ัน ตาเถ้าเจา้ เลห่ ์เปนยอดยงิ่
จงึ วา่ เราเมตตาอย่าประวิง จะบอกส่ิงสำคัญเหมอื นสญั ญา
บดั นพ้ี ระองคท์ รงไชย รบั สั่งใหเ้ รากบั หลานหาญกลา้
มาจบั ทา่ นมดั ไปในภารา เพราะทา่ นพาร้ีพลมาปล้นเมอื ง
เราสงสารจงึ ได้บอกออกความให้ ขนื วุน่ ไปแล้วเห็นไมเ่ ป็นเรื่อง
เรง่ เลิกทพั กลบั ภาราอยา่ แค้นเคอื ง ขนื ยักเย้อื งแล้วคงยับดับชีวี ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เจ้าองั กฤษคิดแคน้ แสนพโิ รธ แทบจะโดดลงมามัดตัดเกษี
สงั่ พวกเราเอาสหิ วาอย่าชา้ ที จบั อ้ายนม่ี ัดยิงอย่าน่ิงนาน
พวกพหลพลหาญชำนาญทพั ตรงเขา้ จับสองราตากบั หลาน
บ้างฉวยปืนยนื ยงิ วิ่งทยาน อลหมา่ นบ่ันบกุ เขา้ คลุกคลี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ

๏ ยักษ์เสือเหลือโกรธพิโรธนัก ฉวยชักขวาญเพชรเจ็ดสี
ขว้างไปในหมโู่ ยธี ปถั พเี ลอื่ นลน่ั สน่ันดัง ๚

ฯ ๒ คำ ฯ รัว

๏ ต้องพวกแขกฝรงั่ ทัง้ หลาย ล้มตายซ้อนซบั คบั คง่ั
ค่ายสามสิบค่ายทลายพงั เจ้าฝร่งั มว้ ยมอดวอดวาย ๚

23

ฯ ๒ คำ ฯ เชดิ ฯ โอด

๏ เมื่อน้ัน เจา้ แขกม่งุ เขมน้ เหน็ สหาย
ตกจากมา้ ทรงลงมาตาย พลนกิ ายยอ่ ยยับอปั รา
เหลืออยูแ่ ต่นอ้ ยคนก็จนจติ ร ไทยน้มี ฤี ทธิเ์ ปนนักหนา
จำจะแก้ไขใชว้ ชิ า เข่นฆ่าเสียให้ยบั ดับชวี ิตร
คิดพลางเปล้ืองผ้าทโ่ี พกเกษ ของวเิ ศษออกสู้ครูประสิทธ์ิ
เศกด้วยมนตราวราฤทธ์ิ สำรวมจิตรเศกผ้าแลว้ ปาไป ๚

ฯ ๖ คำ ฯ รัว

๏ เกิดเปนผโี ป่งปา่ น่าสยอง ถอื ตระบองเหลก็ วาวยาวใหญ่
อเนกนบั หมนื่ แสนแนน่ ไป ตลุยไล่บุกบ่ันกระชน้ั มา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชดิ

๏ เมือ่ นั้น กมุ ารแปลงชาญฤทธจ์ิ ติ รกล้า
เห็นพวกแขกแกไ้ ขใชว้ ชิ า เปนผีปา่ เหลือกำลงั จะรงั้ รับ
พระตง้ั จิตรคดิ คนึงถึงฤๅษี ชว่ ยให้ผสี ูญหายกลายกลบั
กวดั แกวง่ พระแสงแก้วแวววับ เกิดพยับไฟฮอื กระพอื มา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รัว, เชดิ

๏ แลเปนควนั ลน่ั เปร้ียงเสียงสนนั่ บรรฦๅลน่ั ลุกแดงแสงจ้า
เผาปิศาจสูญหายวายชวี า กลับเปนผา้ โพกวางอยู่กลางทัพ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เม่ือน้ัน เจ้าแขกเสยี อารมณ์แทบลมจบั

เสียวิชาไพร่พลกป็ น่ ยบั 24
จำจะหลบหลกี ล้หี นไี ป
คิดพลางทางคายเพ็ชรเม็ดแดง จะรบรับสุดสิ้นกำลังแรง
ให้พ้นไภยขา้ ศกึ มนั เขม้ แขง
ออกกวัดแกว่งเศกคาถาแล้วปาไป ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รวั

๏ แผน่ ดนิ แตกแยกยาวสกั เก้าเส้น แล้วเกิดเปนยกั ษพ์ ยนตต์ นใหญ่
ผดุ ข้ึนมาตาแดงดังแสงไฟ เข้าลุยไล่รบรกุ คลกุ คลี

แล้วอา่ นมนตค์ าถาภาษาแขก แผน่ ดนิ แยกเจา้ ทมิฬดำดนิ หนี
ไปในหวา่ งพา่ งพื้นปัถพี ใหย้ ักษีรบส้อู ยแู่ ทน ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รัว, เชิด

๏ พระสิงห์สรุ ยิ วงษก์ มุ ารา เห็นยกั ษ์ศักดามนั กลา้ แสน
สุดรบรอตอ่ ฤทธใิ์ ห้คิดแคน้ ชกั ศรหมายแมน่ แล้วแผลงมา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชิดฉ่งิ

๏ เกดิ เปนวานรเผือกผู้ โกง่ หางกางหูลถู่ ลา

ตรงเขา้ จับยกั ษ์มศี ักดา อสุรากลอกกลบั รบั รอง

ยกั ษ์กดลิงกดั ฟดั ฟาด ยักษข์ ยาดลงิ ขยบั จบั จอ้ ง

ยักษต์ ีลิงไต่ไม้ตะบอง ทั้งสองสกู้ ันสนั่นไป ๚

*กลา่ วถึง เกิดเปน็ ลิงตวั ผู้ โก่งหางกางหูตรงเขา้ ไปจบั ยักษ์มวี ิชายกั ษจ์ ึงไดก้ ลบั จบั ลงิ เกดิ การฟาดฟันกันยักษ์
จะตลี ิงแต่ลิงเลยขนึ้ ไตไ่ มก้ ระบอกท้งั สองตนสู้กนั เสยี งดงั สนนั่

ฯ ๔ คำ ฯ เชิดนอก, เตยี ว

๏ ยักษม์ นต์ไมท่ นทานฤทธิ์ ลงิ นิมติ รรวบรัดมัดไวไ้ ด้

รูปยักษ์กลับกลายหายไป ลิงไพรสญู วบั ไปกบั ตา ๚

*กล่าวถงึ ยักษท์ นอทิ ธิฤทธข์ิ องลิงไมไ่ หวเลยถูกลงิ รวมตวั มัดไวไ้ ดร้ า่ งของยักษเ์ ลยหายไปและลงิ กไ็ ด้หายวับไป

ฯ ๒ คำ ฯ 25

๏ แขกฝร่งั ทงั้ หลายครนั้ นายหนี เห็นเต็มทจี วนตวั กลวั นกั หนา
ตา่ งคนตา่ งเขา้ มาวันทา สามภิ ักด์เิ ปนข้าให้ช่วงใช้
พระกมุ ารช่นื ชมสมถวิล เหน็ ไพรนิ สามิภักด์ิรกั ใคร่
ค่อยนา้ วโนม้ โลมเลา้ พดู เอาใจ ให้ทำสตั ย์ไวท้ กุ ตัวคน
แลว้ ให้เกบ็ หอกดาบกำซาบงา้ ว ปืนยาวปนื สั้นชว่ ยกันขน

ไปถวายกระษตั ราเจา้ สากล ไพรพ่ ลพร้อมพรัง่ ตามหลงั มา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ ท่านทา้ วเจ้าบาดาลหาญกลา้
บนปราการด่านชานบุรี
๏ เมื่อนน้ั รบข้าศึกตายแตกหนี
อยูก่ ับองคท์ รงศักด์ิจกั รา ดทู ตี ามระบอบไม่ชอบกล
เหน็ ตาเถ้ากับกุมารหลานชาย ยักยา้ ยคดิ แก้เสียแต่ตน้
ถ้าปลอ่ ยใหม้ าเฝ้าเจา้ ธานี
จำจะแสร้งเสเพทบุ าย จึงผอ่ นปรนขอลูกสาวทา้ วตอ่ ไป
ข้าแตน่ เรนทรส์ รู เปนใหญ่
ถา้ เจ้าเมอื งโง่งงหลงกล จะไว้ใจนักดูไม่สดู้ ี
คดิ พลางยอกรบังคมทลู คบั คั่งลน้ หลามตามวิถี
ตาหลานชำนาญการชิงไชย ท่วงทีทุจรติ ผิดทำนอง
บัดนี้คมุ พวกแขกฝร่งั น่าทจี่ ะว่นุ ขนุ่ ขอ้ ง
ตรงมายังประตูบรุ ี
ถ้าแมน้ ปลอ่ ยให้เขา้ มายงั ธานี แล้วเป่ามนต์ดลต้องพระราชา ๚

แคน้ เคืองบาทาฝา่ ลออง

ฯ ๑๒ คำ ฯ

๏ เมือ่ นัน้ 26
ตอ้ งมนตย์ กั ษมี ศี ักดา
จริงแลว้ แกว้ ตาเจ้าว่าขาน ทา่ นทา้ วพิณราชนาถา
พ่อจงออกไปหา้ มปรามไว้ ผ่านฟ้าเหน็ จรงิ ทุกส่ิงไป
ถา้ แมน้ ตรงคงสตั ย์เหมือนแตห่ ลงั อ้ายตาหลานลาดเลาจะเอาใหญ่
แม้ดึงดื้อถอื ใจเปนไพรี อยา่ ใหเ้ ขา้ มาในธานี
ใหย้ บั ยัง้ อยูน่ อกบุรศี รี
ฯ ๖ คำ ฯ อยา่ ชา้ ทจี บั รดั มดั เอามา ๚

๏ เมือ่ นน้ั ยกั ษแ์ ปลงดใี จเห็นได้ทา่
ทำหมอบราบกราบไหว้วนั ทา แลว้ ออกมาน่าดา่ นชานบรุ ี
พอตาหลานกบั พวกแขกฝรั่ง พร้อมพรง่ั รบี ตบงึ มาถงึ ที่
ยกั ษอ์ อกกน้ั กางขวางรี แล้วพาทหี า้ มปรามตามทำนอง
บัดน้ีจอมวงั รับสง่ั ใช้ ให้มาบอกกลา่ วเจ้าทงั้ สอง
จงย้งั หยดุ อยแู่ ตน่ า่ พลับพลาทอง อยา่ เลยล่องเข้าในด่านชานชลา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ จงึ เอื้อนโอษฐตอบคำท่รี ำ่ วา่
สัง่ ให้มารบสู้หมูไ่ พรี
๏ ตาเถ้าฟงั สารรำคาญโสตร
เรานพ้ี งษก์ ระษตั รยิ ข์ ัตยิ า แตกพงั ลม้ ตายกระจายหนี
ของดดี ถี วายองค์พระทรงธรรม์
บดั นเ้ี ราสงั หารแขกฝรั่ง
ไดเ้ ชลยหลายหลากมากมี ถอื ตามรบั สง่ั เปนกวดขัน
อยา่ ช้าพลนั ส่งมาให้ขา้ ดู ๚
บดั นี้ท่านมาหา้ มปราม
มีส่ิงใดเห็นเปนสำคญั

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เม่อื นัน้ 27
จงึ วา่ เจ้าเขา้ ไมไ่ ด้ในประตู
มีรบั สัง่ ด้วยพระโอษฐโปรดประภาษ ท้าวอสรู ลวงหลอกตะคอกขู่
จงหยดุ ยงั้ ฟงั หา้ มตามธิบาย ทำอวดรู้ดื้อดงึ จะถงึ ตาย
อยา่ มุ่งมาดสิ่งสำคญั เหมอื นม่นั หมาย
ขนื วุ่นวายแล้วเห็นไดเ้ ลน่ กนั ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดน้ัน ตาเถ้าเคืองข่นุ อยู่หนุ หนั
จงึ วา่ เจ้าอ้างองคพ์ ระทรงธรรม์ สิง่ สำคญั ก็ไม่เห็นเปนพยาน
จงถอยไปเสียใหพ้ ้นเจา้ คนเอก พูดโหยกเหยกหยาบชา้ ทำหน้าดา้ น
เราจะเขา้ ไปในปราการ กราบทลู ภูบาลให้แจง้ ใจ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เม่ือนั้น ทา้ วอสรู ฟงั สนองใหห้ มองไหม้
ขบเขี้ยวเกรยี้ วกราดตวาดไป อ้ายจัญไรอวดดอ้ื ทำถอื ดี
เราจะจับมัดไปในนคร ใหภ้ ูธรหำ้ ห่ันฟนั เกษี
แล้วฉวยชักศรสิทธ์ฤิ ทธี เข้าไล่ราวเี ปนโกลา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บดั นนั้ ยักษเ์ สอื ฤทธไิ กรใจกล้า

เห็นหนุ่มนอ้ ยคกึ คักทำศกั ดา โกรธาตาแดงดังแสงไฟ

กวดั แกว่งขวานเพช็ รเจด็ สี เขา้ ราวรี กุ รบตลบไล่

ด้วยเดชศกั ดาอนั เกรียงไกร จะเข้าไปในด่านชานชลา ๚

*กล่าวถึง ยกั ษ์โกรธจนตาเป็นสแี ดงทเ่ี ห็นหนุม่ นอ้ ยอวดเก่งจึงไดก้ วดั แกวง่ เพชรเจด็ สีเข้าตอ่ ตีดว้ ยอิทธฤิ ทธิ์

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

28

๏ ท้าวอสูรแขงข้อเขา้ ตอ่ ตี เหน็ ไพรเี รีย่ วแรงแขงกล้า

จงึ กลับกลายยา้ ยเพศเปนนาคา ดกู ายาใหญ่หลวงพ่วงพี ๚

*กล่าวถงึ ทา้ วอสรู นาคาเหน็ สิงห์สรุ ิยวงษม์ ีเรยี่ วแรงท่ีแขง็ กลา้ ตนจงึ กลายร่างเป็นพญานาค ดูร่างใหญน่ า่ กลัว

ฯ ๒ คำ ฯ รัว, เชิด

๏ เข้ารวบรัดมัดตาถลาวงิ่ นาคกช็ งิ มดั ไว้ไมใ่ หห้ นี
หมดกำลงั วงั ชาจะราวี นาคแี ขงขงึ เข้ารงึ รดั ๚
*กลา่ วถงึ อสรู นาคาไดเ้ ขา้ รวบรดั จนสิงหส์ รุ ยิ วงษ์หมดแรง

ฯ ๒ คำ ฯ เชดิ , โอด

๏ เม่ือนั้น พระสงิ ห์สรุ ิยวงษพ์ งษ์กระษตั ริย์
เห็นไพรีแผลงเดชเวทชงดั เปน็ นาคมัดตาไว้ไม่ไหวติง
พระพิโรธโกรธกริว้ กระทบื บาท ชกั ศรมอี ำนาจเปนยอดยง่ิ
โกง่ สายหมายม่ันกระสันยงิ เนตรน่ิงเลง็ ล่ันไปทนั ใด ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิดฉง่ิ

๏ เกิดเปนสบุ รรณอนั อาจหาญ ลมปกี ลนั่ ปานแผ่นดนิ ไหว
เผน่ ทยานผา่ นเมฆมาไรไร จนเกอื บใกลอ้ สรู นาคี ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อน้ัน ท้าวอสรู นาคายักษี
เหลือบแลเห็นสุบรรณในทันที อสุรตี ระหนกตกใจ
สูญหายกลายเพศจากนาคา กลบั กายกายาหาชา้ ไม่
เปนยักษมี ีอิทธฤิ์ ทธไิ กร แกว่งตระบองเขา้ ไล่โจมตี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รัว, เชิด

29

๏ เมอื่ น้นั พระสงิ ห์สุรยิ วงษ์เรืองศรี
เห็นนาคาสูญหายกลายกายี เปนยกั ษเี ติบโตมหิมา
จะรบสูไ้ ม่ถนัดใหข้ ดั ขวาง ดว้ ยแปลงร่างไวเ้ ปนเด็กเล็กนักหนา
จงึ จำแลงแปลงร่างอย่างเดมิ มา เข้าโจมจบั อสุราดว้ ยเรืองฤทธิ์ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รัว, เชดิ

๏ เมอื่ นัน้ ทา้ วอสรู เดือดดาลทยานจติ ร
แลเห็นเดก็ นอ้ ยจ้อยจ๋ิรดิ เบือนบิดสญู หายกลายกายา

เปนหน่มุ น้อยโสภาน่ารกั ผวิ ภักตร์ดังเทวเลขา
อสรุ คี ง่ั แค้นแนน่ อรุ า แกวง่ คทาหกั โหมเขา้ โจมตี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

๏ เมื่อนัน้ พระสงิ หส์ ุริยวงษเ์ รืองศรี

เหน็ ยกั ษบ์ ั่นบุกเข้าคลุกคลี พระภมู โี จนจับรบั รอง

กวดั แกวง่ พระแสงทรงองอาจ ไลพ่ ฆิ าฏกลา้ แกล้วแคล่วคลอ่ ง

ยักษ์เพลียเสยี เชงิ ละเลงิ ลอง ตีตอ้ งหลงั ล้มจมสุธา ๚

*กลา่ วถงึ สิงห์สุรยิ วงษ์ผู้กลา้ หาญ เห็นยกั ษ์บกุ เขา้ สิงหส์ ุรยิ วงษ์ทรงกวัดแกวง่ อทิ ธิฤทธ์ิอยา่ งองอาจไล่ฆ่าอยา่ ง
คลอ่ งแคลว่ จนยกั ษ์หมดแรงตอ่ สูจ้ นได้ล้มลงกบั พื้น

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมอื่ น้นั ทา้ วอสูรเจบ็ จกุ ลกุ ถลา
ยืนหอบหายใจอยไู่ ปมา ตรกึ ตราเกรงฤทธ์คิ ิดครนั่ คร้าม

ถา้ แม้นขนื รบสอู้ ยตู่ ่อไป ก็คงไมม่ ไี ชยในสนาม
จะหนไี ปอยา่ ทนั มนั ติดตาม คิดสงครามดว้ ยอบุ ายเม่อื ปลายมือ

ดำริห์พลางอ่านมนตอ์ ันศักดิส์ ิทธ์ิ ให้มืดมิดลมจดั เสยี งพัดหวอื

30

สลาตนั ปั่นปว่ นหวนกระพือ ยักษก์ ถ็ ือตระบองล่องลมไป ๚

*กล่าวถงึ ทา้ วอสรู นาคาบาดเจบ็ ยนื คดิ ว่าถ้าสตู้ ่อไปกไ็ ม่มีชัยชนะจงึ คิดออกอบุ ายเมื่อไรก้ ำลงั และได้ร่ายมนต์
ใหม้ ดื สนทิ และได้ถือกระบอกหนลี ่องลมไป

ฯ ๖ คำ ฯ รัว, เชิด

๏ เมือ่ นนั้ ท่านท้าวพณิ ราชเปนใหญ่
อย่บู นปราการชาญไชย ตกใจไมเ่ ปนสมประดี

กลวั ยกั ษ์ศักดาทำตาขาว เรียกลกู สาวร่วมจิตรจะคิดหนี
เห็นเด็กนอ้ ยกลบั กลายกายี เปนหน่มุ น้อยท่วงทงี ามโสภา

พระแสนพศิ วงงงงวย รปู สวยนา่ รักเปนนักหนา
แลเล็งเพ่งมองมือปอ้ งตา เรียกธดิ ามาดว้ ยให้ชว่ ยดู
เหน็ ยกั ษาหลบล้ีหนไี ป ดีพระไทยสรวลสันต์สน่ันหู
ไม่เสยี ทีหนอพอ่ โฉมตรู แก้กเู้ มอื งไดใ้ นคราวน้ี
ดีพระไทยไคลคลาลงจากอาศน์ เรียกอำมาตยอ์ อื้ อึงคนงึ มี่
ลงจากอฒั จันท์ทันที ส่ังเสนีให้เปิดทวารา ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เมอ่ื นนั้ พระสิงห์สรุ ิยวงษพ์ งษา
ครน้ั ยักษ์หนลี บั ไม่กลบั มา ชวนตามาเฝา้ เจ้าบรุ ี
เข้าไปในทวารดา่ นใหญ่ พบพระองคท์ รงไชยอนั เรืองศรี
จึงลดองคล์ งถวายอัญชลี ฟงั ภมู ีจะโปรดประการใด ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมือ่ นัน้ ท่านท้าวพิณราชเปนใหญ่
แลเห็นพระองค์ทรงไชย ภวู ไนยโสมนศั สวสั ดี

ตรงเขา้ กอดจบู แล้วลูบหลัง พอ่ ผิดพล้ังหลงเช่อื อา้ ยยักษี

ห้ามปรามมใิ หเ้ จ้าเขา้ บรุ ี 31
อนึง่ เล่าเจา้ กแ็ กลง้ แปลงมา
พอ่ ขอทีเถิดอยา่ โกรธถือโทษเลย
แตน่ ีส้ ิน้ ทุกข์รอ้ นนอนเสบย บดิ าไมร่ เู้ ลยลกู เอย๋

อยา่ ชา้ เลยเชญิ เจา้ เขา้ บุรี ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมอื่ นั้น พระสงิ ห์สุริยวงษเ์ รืองศรี
ประนมกรกราบทลู มลู คดี ตัวขา้ น้ีไม่ถือโทษโรธกร
จะขอเปนเกอื กทองอยรู่ องบาท เพราะไร้ญาติขาดท่สี โมสร
หวังพระคุณอุ่นจติ รเหมือนบิดร พระภธู รอย่าระแวงแคลงวญิ ญา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมอ่ื น้ัน ทา่ นท้าวพิณราชนาถา
ไดฟ้ ังช่นื ชอบตอบวาจา แกว้ ตาอยา่ หว่นั พรน่ั ใจ
จะเลี้ยงเจ้าใหเ้ ปนบตุ รสุดสวาดิ มอบสทิ ธขิ าดบ้านเมืองนอ้ ยใหญ่
ตรสั พลางทางส่ังเสนาใน ชเลยเหลา่ บ่าวไพร่ปจั จามติ ร
จงเอามาทำสัตย์สาบาล อยา่ ใหค้ ิดการทุจรติ
แลว้ ปล่อยไปบ้านเมืองอยา่ เคืองคดิ ยกชวี ิตรใหไ้ ปไมฆ่ า่ ฟนั
แลว้ ตรสั ชวนพระราชธดิ า คนื เข้าภาราเขตรขณั ฑ์
พรั่งพรอ้ มนกั สนมกำนลั จรจรลั ลงมาจากปราการ
ขึ้นทรงรถาสารถี กรกมุ แสงมณดี ูอาจหาญ
ยกพวกพลไกรไชยชาญ พระกมุ ารกำกับทพั หลังมา ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ เชิด

๏ ครน้ั ถึงเวยี งไชยมิได้ย้ัง รถที่นั่งจอดประทับกับเกยน่า
เสด็จตรงลงเกยเลยลลี า สงั่ ธิดาขนึ้ ปราสาทราชวงั

แล้วเสด็จขึ้นทอ้ งพระโรงรตั น์ 32
เรยี กกมุ ารขนึ้ มานง่ั บนบลั ลังก์
พรอ้ มขนดั เสนาทงั้ นา่ หลงั
จอเชิญเจา้ เลา่ แถลงใหแ้ จง้ เรอ่ื ง พระจอมวังจงึ มพี จนา
ตวั เจา้ ชื่อไรไปไหนมา
ถงึ บา้ นเมอื งลูกนอ้ ยเสนหา
ตาเถา้ นั้นคอื ใครท่ีไหนเล่า จงึ ปลอมแปลงกายาเปนทารก
การรบพงุ่ แขงขนั ไม่งนั งก
ดูลาดเลามิใชค่ นสกปรก
พ่อวิตกเหลอื ละเจา้ เม่อื คราวนั้น ๚

ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เม่ือน้นั พระสงิ ห์สรุ ิยวงษ์รังสรรค์
กราบทลู เบ่ยี งบดิ ตดิ พนั กระหมอ่ มฉันชอ่ื สงิ หส์ รุ ิยวงษ์
อยู่กบั พระเจา้ ตาสิทธาเถ้า ทา่ นบอกเลา่ อาคมสมประสงค์

จงึ ทลู ลาเทีย่ วมาในป่าดง แสวงหาอนงคเ์ ปนคคู่ รอง
แล้วปลอมแปลงกายามาเท่ียวเลน่ หวงั ไดเ้ หน็ ตึกกวา้ นบา้ นช่อง
ยกั ษ์หน้าเสือเหลือดใี ชพ่ ่ีนอ้ ง เปนพวกพ้องของขา้ มาแต่ไกล ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ พระจอมวังฟงั คารมคมขำ แกล้งปิดงำบา้ นเมืองไมแ่ จ้งไข
จะถามซกั หนกั เลา่ ก็เกรงใจ อยนู่ านไปคงจะแจง้ แหง่ คดี
จึงปราไสดว้ ยสนุ ทรอนั อ่อนหวาน บุญบันดาลชกั พามาถึงนี่
จะเศกเจ้าใหค้ รอบครองบุรี กับนางสรอ้ ยมณีพระธดิ า

ตรัสพลางทางสง่ั เสนี จงจดั แจงพิธที ุกส่งิ สา
เราจะทำงานการววิ าห์ อย่าชักชา้ จัดให้เสร็จในเจ็ดวนั
แลว้ จดั แจงปราสาทราชฐาน ให้กมุ ารอยเู่ ปนศุขเกษมสันต์
สั่งเสรจ็ แล้วเสด็จจรจรัล เขา้ ปราสาทสวุ รรณอนั โอฬาร ๚

ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

33

๏ มาจะกล่าวบทไป ถงึ อสรู นาคาศกั ดาหาญ
เม่ือพ่ายแพ้เสยี เชิงละเลิงลาน พระยามารหนีไปในอารญั
พอพลบค่ำย่ำแสงสรุ ยิ ศรี ก็ถึงทส่ี ระใหญ่ในไพรสณั ฑ์
ประกอบด้วยโกมทุ บุษบนั ทา้ วกุมภณั ฑ์หยดุ เหนอ่ื ยทเี่ ล่ือยล้า
แลว้ อาบกินสนิ ธุในสระกว้าง คอ่ ยเสอื่ มสรา่ งเหนด็ เหนอื่ ยเมือ่ ยแขง้ ขา
ลมพระพายชายชวยระรวยมา อสรุ าเบิกบานสำราญใจ
นกึ เสยี ดายทรามสงวนนวลหง ชา่ งงามทรงโสภาจะหาไหน
จำจะคิดแยบยนตเ์ ปนกลใน ลกั ไปเวียงไชยใต้บาดาล
คดิ พลางผาดแผลงสำแดงฤทธ์ิ มืดมดิ ดินฟ้าศักดาหาญ
เหาะขน้ึ ยงั พนื้ คัคณานต์ ขนุ มารรบี ไปในเมฆี ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ เชดิ

๏ ครน้ั ถงึ กลางนเิ วศน์เขตรขณั ฑ์ สรุ ิยันตจ์ วนแจ้งแสงศรี

จงึ เคลอ่ื นคล้อยลอยลงในบุรี เห็นเงยี บดรี บี เดินดำเนินมา

พอแลเหน็ ปราสาทราชฐาน ขุนมารแยม้ ยม้ิ อยู่ในหน้า

ประนมกรอา่ นเวทอนั ศักดา ถ้วนสามคราเปา่ ซ้ำกระหน่ำไป ๚

*กลา่ วถงึ ถึงเขตพระนครตอนพระอาทติ ยส์ อ่ งแสงสวา่ ง จึงได้คล้อยลงในเมอื งกรุงบรรยากาศเงยี บดแี ละได้
มองเห็นปราสาทราชฐานบ้านเมอื ง จงึ ดใี จย้ิมแยม้ และไดเ้ ป่ามนต์คาถาใส่

ฯ ๔ คำ ฯ รัว

๏ เดชะพระเวทอาคมขลัง ฝูงชนทั้งนนั้ ต่างหลบั ใหล

พนกั งานอย่ยู ามตามไฟ ลม้ ไถลโงกหงบั หลบั ตาปรือ

ขุนมารเดนิ เรยี งเขา้ เคยี งชิด มือสกดิ ศอกถองไมร่ ้องหอื

บา้ งลเมอเพ้อกรนบ่นอออือ พอปลอ่ ยมือลม้ ทับกับสุธา

ขุนมารแย้มยม้ิ กระหยม่ิ ใจ ไมม่ ีใครกีดทางขวางหน้า

ตรงขนึ้ ปราสาทอันโอฬาร์ รา่ ยมนตราเสดาะบานทวารพลนั ๚

34

ฯ ๖ คำ ฯ รวั

๏ บานทวารเปิดปลอดตลอดโลง่ เขา้ ห้องโถงพบเหล่านางสาวสรรค์
ล้มระเนนเอนหลับบ้างทบั กนั ของสำคญั ตูมตง้ั ดังดอกบัว
พระยามารเพง่ พศิ ยง่ิ ติดใจ นกึ จะใคร่เชยชิมให้อม่ิ ทว่ั
แล้วเกรงจะชักช้าขาสัน่ รัว เดินทรงตัวมาถงึ หอ้ งพระบุตรี
เลิกวิสูตรรดู กร่างเหน็ นางหลับ อัจกลับสอ่ งสวา่ งกระจ่างศรี
ดูยิ้มเย้ือนเหมอื นจะชวนใหย้ วนยี อสรุ ีรบั ขวญั กลั ยา
แล้วหักจิตรคิดกลัวจะร่งุ สาง เขา้ อุ้มนางกางกรชอ้ นเกษา
ออกทางชอ่ งบัญชรไชยไมช่ กั ชา้ อสุราเหาะขึ้นยงั เมฆี ๚
ฯ ๘ คำ ฯ เชดิ

๏ ดว้ ยเดชะกศุ ลแต่หนก่อน ดวงสมรไม่ควรแกย่ ักษี
ใหร้ ้อนรนทั่วสกนธ์กายี เหมอื นหนงึ่ อุ้มอัคคีมาแนบกาย
จะพาไปถงึ ปล่องชอ่ งสุธา หมดปญั ญาร้อนเรา้ ไม่เบาหาย

สุดทนทานร่านร้อนไมผ่ อ่ นคลาย ราพร้ายเหาะตรงลงมา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รวั

๏ จำเภาะตรงกฎุ ีฤๅษสี าร ท่ีชบุ พระกุมารเหมอื นดังว่า
สรอ้ ยมณสี ่างมนตอ์ สรุ า ลืมตาเหน็ ยกั ษก์ ็สุดกลวั
ดน้ิ หลุดผลุดเขา้ ในกฎุ ี พบมุนนี ัง่ เจา่ มอื เกาหวั
นางดีใจเขา้ ข้างหลงั จะบังตัว เสียงสั่นรัวรอ้ งตะโกนพระมุนี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

35

๏ เม่ือนัน้ องค์พระนารถฤๅษี

กำลังนั่งเลง็ ญาณการโลกยี ์ แวว่ เสียงสัตรีกต็ กใจ

เอออะไรใครมาอยู่ข้างหลัง ลุกข้ึนเก้กังหาช้าไม่

สดุดโดนหม้อน้ำควำ่ ลงไป น้ำไหลเปยี กทัว่ ท้ังกุฎี

พอได้สติตริตรอง แลเห็นนวลลอองผ่องศรี

จึงถามไถ่ไปพลนั ทนั ที เจา้ นอ้ี ยแู่ ห่งใดไปไหนมา ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมอ่ื นนั้ นวลนางสรอ้ ยมณเี สนหา

จึงแถลงแจง้ กจิ พระสทิ ธา ข้าอยูป่ ญั จาลพ์ ระเวียงไชย

หน่อท้าวพณิ ราชจอมกระษัตริย์ ผา่ นสมบัติเฟือ่ งฟุ้งในกรงุ ใหญ่

เมื่อคนื นี้มเี หตุเภทไภย ยกั ษ์ไปลกั หลานนี้ออกมา

พอรู้สกึ ฟื้นตน่ื ตัว เหน็ ยกั ษก์ ก็ ลัวนักหนา

ดนิ้ หลุดมาในกฏุ ิพระเจา้ ตา จงชว่ ยชีวาขา้ ไว้ ๚

*กลา่ วถงึ นางสร้อยมณแี จ้งพระฤๅษวี ่าอาศัยอยู่เมอื งปญั จาลพระเวยี งไชย เป็นลูกของท้าวพิณราชซงึ่ เป็น
กษัตริย์มีสมบตั ิมากมาย เม่ือคืนมเี หตถุ ูกยักษล์ กั พาตวั มาพอรูส้ กึ ตวั เลยได้หนมี าในกฏุ ิทา่ นตาและทา่ นช่วยชีวิต
ขา้ ไว้

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เม่ือนน้ั พระนารททรงญาณอาจารยใ์ หญ่

ได้ฟังโฉมงามทรามไวย จึงตอบอรไทยไปพลนั

ถา้ แมน้ จริงจงั ดงั ว่า อย่ากลวั ยักษาเลยหลานขวญั

ตาจะช่วยคุม้ ครองปอ้ งกัน ยกั ษ์มันไมก่ ล้ามาวา่ กู

ว่าพลางหยิบไม้ทา้ วกา้ วออก มาขา้ งนอกปอ้ งภกั ตรอ์ ยสู่ กั ครู่

แลเหน็ ยกั ษ์ยืนอยู่รมิ ประตู ต้งั กระท้ถู ามไถไ่ ปด้วยพลนั

ดูกอ่ นยกั ษีอันมศี กั ด์ิ ทา่ นไปลักพระธดิ ามาฤๅนัน่

ฤๅเกย่ี วขอ้ งญาติวงษ์เปนพงษ์พันธุ์ จงเร่งบรรยายบอกอยา่ หลอกลวง ๚

ฯ ๘ คำ ฯ

36

๏ ท้าวอสูรเสแสรง้ แกลง้ มุสา เดมิ ทีขา้ เทย่ี วไปในไพรหลวง
พบนางอยผู่ ู้เดยี วเปล่าเปลี่ยวทรวง พดู เหนยี่ วหนว่ งตัวข้าให้พาไป
แลว้ ต่างคนไดเ้ สยี เปนเมียผัว ข้าพาตัวจะกลับไปกรุงใหญ่

ครัน้ มาถงึ กุฎพี ระชไี พร นางกลับใจหนผี ลุดเข้ากุฎี
ข้ามไิ ด้ลกั พามาแตไ่ หน ไมเ่ หลวไหลลวงหลอกดอกฤๅษี

ชว่ ยส่งตัวออกมาอย่าช้าที จะรีบไปบรุ ียงั วี่วัน ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อน้นั พระสทิ ธาฟังยักษม์ ักกระสัน
เลง็ ญาณดรู ู้จบครบครนั นางนนั้ จะไดเ้ ปนคู่ครอง

กับสิงห์สรุ ยิ วงษ์กุมารา อา้ ยยักษม์ าเล้ียวลดปดคลอ่ งคล่อง
พระมนุ เี ข้าใจในทำนอง จำจะตอ้ งขดั ขวางช่วยนางไว้
จงึ วา่ เหวยยกั ษไี มม่ สี ตั ย์ สารพดั หลอกกูเปนผู้ใหญ่
เมอื่ คนื เองลักนางมากลางไพร จงรบี ไปเสียใหพ้ น้ เจา้ คนดี ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมอ่ื น้ัน ท้าวอสูรขึน้ เสยี งเถียงฤๅษี
เอออะไรเจา้ คุณพระมนุ ี ช่างพาทีเปนสทิ ธาไมน่ ่าฟัง
เมียเขาหนีไปในกุฎี แลว้ กลบั ไล่ผัวนี้ใหก้ ลบั หลงั
คบหญิงไวใ้ นศาลาดนู ่าชงั ปาราชิกดอกกระมงั พระอาจารย์ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เม่ือนน้ั 37
เหม่อ้ายยกั ษเ์ กะกะพูดระราน
พระโยคีเคืองขุ่นง่นุ งา่ น
หญงิ นห้ี นีรอ้ นมาพ่งึ เยน็ กูทรงญาณไมป่ ระสงค์ตรงโลกยี ์
จงึ รับไวใ้ ห้พน้ คนย่ำยี
วา่ พลางทางประกาศกกู่ อ้ ง กกู เ็ หน็ วา่ ไมผ่ ดิ กจิ ฤๅษี
อ้ายยักษเ์ จ้ากรรมทำพยศ ทำอวดดีว่ากผู ทู้ รงพรต
เรียกร้องศิษยห์ ามาให้หมด
อยา่ ละลดจับเฆีย่ นให้เจียนตาย ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ บดั น้นั ศษิ ย์พระมนุ นิ ทร์ส้ินท้งั หลาย
ไดย้ นิ พระโยคีอภปิ ราย ตา่ งผันผายรีบมาไม่ช้าพลนั
ครน้ั ถึงเห็นยกั ษ์ชะงักหยุด บ้างนง่ั ซุดความกลวั จนตัวส่ัน
จะหลีกลหี้ นีเรน้ เหน็ ไมท่ ัน พัลวนั เกะกะประทะกัน ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมอ่ื น้นั ท้าวอสูรสำรวลสรวลสันต์
เออพง่ึ เคยเห็นฤทธ์ิศษิ ย์นกั ธรรม์ ชา่ งแขงขนั นอ้ ยไปเม่อื ไรมี
อย่าชกั ช้าเลยพระองคส์ ง่ นางมา ตัวขา้ จะได้กลับไปกรงุ ศรี
แล้วกวดั แกว่งตระบองแก้วมณี ทำทจี ะเข้ารอนราญ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เมื่อนนั้ พระฤๅษีเหน็ ยกั ษท์ ำหักหาญ
จงึ ชี้หดั ถต์ รัสว่าอา้ ยสาธารณ์ กวู า่ ขานโดยดกี ม็ ิฟงั
จะตอ้ งทำโทษมงึ ถงึ ขนาด ทบ่ี ังอาจเฉโกทำโอหงั

แลว้ เศกไมธ้ ารกรผอ่ นกำลัง ครบเจด็ ครง้ั สิทธากป็ าไป ๚

ฯ ๔ คำ ฯ รัว

38

๏ เปนงดู ินดิน้ โดดแลว้ โลดเล้ือย ยาวเฟอ้ื ยตัวดำกำยำใหญ่
แผลงศกั ดาตาแดงดงั แสงไฟ ทลึ่งไลร่ วบรัดจะมัดยกั ษ์
ท้าวอสูรแกวง่ ตระบองจอ้ งจะตี งูฤๅษรี ดั ลม้ ลงจมปลกั
จะแกไ้ ขกไ็ ม่หลุดสดุ เยอ้ื งยัก อกึ อกั ลกุ ลม้ จมสุธา ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชดิ , โอด

๏ ยกั ษสี ิ้นฤทธ์ิไมค่ ดิ สู้ รอ้ งอโู้ ปรดช่วยด้วยเจา้ ข้า
ที่ไดท้ ำผิดพล้งั แต่หลงั มา จงเมตตาเถิดองค์พระทรงญาณ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ

๏ เม่อื น้นั พระมนุ ีชีไพรได้ฟังสาร
หัวรอ่ ร่าฮา้ เฮย้ เหวยขุนมาร ไยไมห่ าญไปอิกเล่าเจา้ สู่รู้
ถา้ ทีแรกฟงั เราส่ังสอน ไม่ตอ้ งนอนมดั ตรึงเหมือนหน่งึ หมู

นเ่ี องทำเกาะแกะมาแขวะกู จึงใหด้ ฤู ทธีฤๅษีดง
แล้วไคลคลามามองจอ้ งพนิ จิ เอาหัดถป์ ลิดงูดนิ สิน้ พิศม์สง
งหู ายกลายเปนไมท้ า้ วทรง ออกจากองค์ขุนมารไม่นานช้า ๚

ฯ ๖ คำ ฯ รวั

๏ เม่อื น้นั ทา้ วอสูรพรน่ั ตัวกลวั นกั หนา
ลกุ ขนึ้ ปัดฝนุ่ ผงแล้วตรงมา นอบนอ้ มวันทาพระอาจารย์
ตวั ข้าไดท้ ำผดิ คดิ ร้าย หยาบคายเยอ้ื งยกั ทำหักหาญ
ต่อองค์พระมนุ ีอนั มีญาณ ขอประทานโทษาแกข่ า้ นี้ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ ฟังสาร 39
กูไม่ถอื โทษาอยา่ ราคี
เปนคู่ของจุลจกั รหลักพภิ พ พระทรงญาณชืน่ ชอบตอบยกั ษี
ไปภายนา่ จะได้พ่งึ นางนงคราญ อันนางนีไ้ มใ่ ช่บญุ ของขุนมาร
แล้วตรัสเรียกโฉมยงนงคราญ อย่าเซาซบเสยี ใจไปเลยหลาน
จงออกมาตาจะเลา่ ใหเ้ ขา้ ใจ จงสมานจติ รสมคั รักกันไว้
ดูก่อนหลานนวลลอองอนั ผ่องใส
ฯ ๖ คำ ฯ ยกั ษเ์ ขาไมเ่ กะกะละพยศ ๚

๏ เมื่อนน้ั นางสรอ้ ยมณฟี ังสทิ ธาหนา้ สลด
ความกลัวยักษห์ นักฤไทยให้รนั ทด พระนักพรตเตือนซ้ำต้องจำใจ
ค่อยย่องเหยยี บเลียบออกนอกกฎุ ี เหน็ ยักษีองคส์ ่ันอยู่หวั่นไหว
เข้าแอบองค์มนุ พี ระชไี พร อรไทยพรั่นตวั กลัวขนุ มาร ๚

ฯ ๔ คำ ฯ ทา้ วอสรู นาคาศกั ดาหาญ
กราบกรานงอนง้อขอษมา
๏ เมอื่ นัน้ ได้แค้นเคอื งยากไรม้ าในป่า
แลเหน็ โฉมยงนางนงคราญ อยา่ ใหเ้ ปนเวราขา้ งน่าไป
ขา้ ทำผิดคดิ รักแมข่ วญั เมือง ตามจิตรแม่จะเลี้ยงสกั เพยี งไหน
จงงดโทษโปรดเถดิ กลั ยา จงนกึ ถงึ ข้าไซ้จะรีบมา
ข้าขอเปนขา้ ไทให้ใชช้ ดิ เมอื งบาดาลนาคราชชาติยักษา
ภายน่ามธี รุ ะส่ิงอันใด จงแจ้งหัทยานางเทวี ๚
ข้าอยู่ใตป้ ถั พินเปนถนิ่ ฐาน
นามข้าฤๅคอื อสูรนาคา

ฯ ๘ คำ ฯ

๏ เม่อื นั้น 40
ฟังยกั ษ์กราบทลู มูลคดี
จงึ มีพจนาปราไส สรอ้ ยมณพี รงิ้ เพรศิ ประเสริฐศรี
แต่เดมิ ท่านทำผิดคดิ เมามัว เทวคี ่อยคลายหายกลวั
ขา้ ไมถ่ ือโทษาพระยายกั ษ์ ดกู ่อนมารชาญไชยมใิ ช่ชั่ว
ครั้นรตู้ ัวมาง้อขอโทษกร
จะนบั ถอื เหมอื นหนง่ึ พรี่ ่วมอุทร ท่ลี อบลักเราพามาแตก่ ่อน

มที กุ ขร์ ้อนสิ่งใดอาไศรยกัน ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ขุนมารฟงั สารเสนาะโสตร ให้ปราโมทยป์ รีดิ์เปรมเกษมสนั ต์
จึงทูลตอบขอบพระคุณการุญครัน แมแ่ จม่ จนั ทรม์ ีธุระสิ่งอะไร

จงนึกถงึ ตัวข้าจะมาเฝา้ แล้วกม้ เกลา้ กรประนมบงั คมไหว้
ทูลลาพระนักสทิ ธิ์ฤทธไิ กร ทง้ั ทรามไวยพระธิดายุพาพาล
แลว้ ออกมาพ้นบรรณศาลา ท้าวยักษาอา่ นมนตก์ ำแหงหาญ
ชำแรกแทรกพนื้ สธุ าธาร ลงไปเมอื งมารสำราญใจ ๚

ฯ ๖ คำ ฯ รัว

๏ เมือ่ นนั้ ฯ ๔ คำ ฯ พระทรงศลี ยนิ ดีจะมีไหน
เห็นยกั ษาลากลบั ไปฉับไว จึงปราไสแกอ่ งค์กัลยา
เจา้ จงหยุดอยู่ปา่ กบั ตาก่อน พอคลายร้อนหมดเคราะห์เหมาะนกั หนา
จะมีผู้มารับกลบั ภารา ไม่เนน่ิ ช้าสามวนั ได้ครรไล ๚

๏ เมอ่ื นั้น นวลนางสร้อยมณีศรใี ส
ไดฟ้ งั พระทรงญาณชาญไชย อรไทยกราบกม้ ประนมกร
ตามแตพ่ ระองค์ทรงเห็นดี หลานน้ีไมข่ ัดคำท่รี ่ำสอน
แตค่ ดิ ถึงบติ เุ รศแลมารดร จะอาวรณโ์ หยหาถึงขา้ น้ี ๚

41

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ พระทรงญาณฟังหลานแถลงไข จึงโลมเลา้ เอาใจมารศรี
อยา่ ทุกข์ร้อนฟังตาพาที สามราตรีได้กลับหลังยงั เวยี งไชย
แลว้ จดั แจงแตง่ กุฏหิ์ ลงั สดุ ทา้ ย บนเนนิ ทรายใหโ้ ฉมตรูอยู่อาไศรย
สร้อยมณีสนิ้ ทกุ ขเ์ ปนศขุ ใจ ไมม่ ไี ภยอยู่ดว้ ยองคพ์ ระมนี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ จะกลา่ วกลบั จับเรือ่ งเมอื งปัญจาล์ พอเวลาสายแสงสรุ ิยศรี
สรา่ งมนต์ยักษาในธานี ท้าวนางขา้ งที่ตา่ งฟืน้ กาย
แลเหน็ พระทวารบานบญั ชร หลุดถอนเปิดโล่งก็ใจหาย
เอะ๊ นา่ ท่จี ะมเี หตุร้าย สายแล้วยงั ไมต่ ่ืนประธม
นวลนางพ่ีเล้ียงก็พากัน เข้าในห้องสุวรรณอนั สวยสม
แฝงฉากเมียงมองตามชอ่ งลม ไม่เห็นนางทรามชมในไสยา
นางพเ่ี ลีย้ งตวั สน่ั ขวญั แขวน ลกุ แลน่ งันงกตกประหมา่
ร้องเรียกสาวสรรค์กัลยา ให้เทีย่ วคน้ ควา้ ทงั้ วังใน

ค้นจบไมพ่ บพระธดิ า นางพีเ่ ลย้ี งโศการำ่ ไห้
ดงั หนึ่งจะวินาศขาดใจ ไม่เปนสตสิ มประดี ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ โอด

๏ ครนั้ คลายวายความโศกศลั ย์ เหน็ พร้อมยอมกนั เปนถ้วนถี่
บ้างไปทูลองค์พระชนนี บ้างไปทป่ี ราสาทบิตรุ งค์ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เชิด

๏ ครัน้ ถึงจงึ เขา้ ไปกราบทูล 42
ทลู แถลงแจง้ ความไปตามตรง
ข้าเที่ยวค้นควา้ หาจบ นเรนทร์สรู ปน่ิ เมอื งเรอื งระหง
น่าท่จี ะมเี หตุเภทไภย องค์พระธดิ ามาหายไป
ไม่พานพบท่วั ท้ังวังใหญ่
หายในไสยาเมอ่ื ราตรี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ เม่ือนน้ั ท่านทา้ วพณิ ราชเรืองศรี
ฟังพีเ่ ลย้ี งทลู แถลงแจ้งคดี ภูมีกรว้ิ กราดตวาดดัง
เสยี แรงกไู ว้เนือ้ เชือ่ ใจ มัวแตน่ อนหลบั ใหลไมต่ ่ืนมง่ั
ไม่ดูแลเปนธุระปะปัง ชอบเฆ่ียนหลงั เสยี ให้ยับเปนสับปลา
แลว้ หวนคดิ อาไลยพระไทยหาย แสนเสียดายลกู รักเปนนกั หนา
จำจะตอ้ งไต่ถามความโหรา ใหร้ ู้วา่ เปนตายรา้ ยฤๅดี
ตริพลางจับพระแสงฤทธริ งค์ อาจองดังพระยาราชสหี ์
ลงจากปราสาทรูจี ภมู ีออกท้องพระโรงคลั ๚

ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ สถติ ยังแทน่ แกว้ แววไว พรอ้ มเสนาในตัวขยัน
ทัง้ พระสงิ หส์ รุ ยิ วงษท์ รงธรรม์ แนน่ นนั ตใ์ นทอ้ งพระโรงไชย

จงึ มีพจนาดถ์อันสุนทร ดกู ่อนราชครูผใู้ หญ่
แถลงเลา่ นสุ นธแ์ิ ตต่ ้นไป เปนอย่างไรชว่ ยทายร้ายฤๅดี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ

๏ บัดนน้ั พระโหรเถา้ ประนตบทศรี
พเิ คราะห์ดฤู กษย์ ามตามวธิ ี ทงั้ ชตาธานปี ระกอบกัน
ราหูเลง็ ลักษณป์ ระจกั ษ์เรื่อง จะแคน้ เคืองท่ัวไปทง้ั ไอสวรรย์

ราษฎรจะร้อนใจดังไฟกัลป์ 43
สอบทานเทีย่ งแท้แน่ในจิตร
ประนมกรอ่อนเกลา้ คารวะ ในเจ็ดวนั คงไมแ่ คลว้ เสยี แล้วละ
เห็นไมผ่ ิดจรงิ จงั เหมือนดังกะ
เม่ือใกลร้ ุ่งมศี ัตรูหมู่พาลา ขอเดชะพระองคท์ รงธรณี
ในตำราว่าไปในเมฆี
มาลักพระธดิ าแลว้ พาหนี
แตจ่ ะเกดิ การใหญ่ในนคร แต่บัดนห้ี มดมลทนิ สน้ิ พระเคราะห์
ชตาเมืองเคืองเข็ญเหน็ จำเภาะ
เร่ารอ้ นทวั่ กันเปนมน่ั เหมาะ
เปนอยู่เบ็ดเสร็จสบิ เอ็ดวนั จะเสดาะกไ็ มเ่ บาบันเทาคลาย
แมน้ ไม่จรงิ ดังขา้ โหราทาย
พน้ นั้นไปแลว้ ก็เสื่อมหาย
ขอถวายชวี าไมอ่ าไลย ๚

ฯ ๑๒ คำ ฯ

ลำ๏ เมอ่ื น้นั พระสงิ หส์ ุรยิ วงษเ์ ปนใหญ่
แจ้งว่าพระธดิ ายาใจ หายไปในทศี่ รีไสยา
สุดแสนเสียดายสายสวาด์ิ มานิราศหา่ งเหเสนหา

จะไดช้ มอยูแ่ ลว้ แก้วกานดา ควรฤๅมาพลดั พรากตอ้ งจากไป
จะตอ้ งคิดติดตามนวลลออง ทุกหบุ ห้องเหวผาในปา่ ใหญ่
เผ่อื จะพบโฉมงามทรามไวย จงึ ทลู ไทธบิ ดินทร์ป่ินประชา
กระหมอ่ มฉนั ขออาสาพระทรงเดช เท่ียวประเวศตามตดิ ขนษิ ฐา
จนกวา่ จะพบพานกานดา ขอพระราชานุญาตประสาทพร ๚

ฯ ๘ คำ ฯ

ร่าย๏ เมอ่ื น้ัน ทา้ วพิณราชอดศิ ร
ไดฟ้ ังกุมาราว่าวอน พระภธู รโสมนศั สวัสดี
เปนคราวเคราะหข์ ององคพ์ ระทรงธรรม์ จะต้องจากเขตรขัณฑบ์ รุ ศี รี
ลืมคำโหราที่พาที ว่าจะมเี หตุใหญ่ในภารา

จึงดำรสั ตรัสตอบชอบแล้วลกู 44
พ่อจะเกณฑพ์ หลพลโยธา
คดิ พันผกู ตามนางไปกลางปา่
ใหล้ ูกยาไปดว้ ยได้ช่วยกนั ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ เมื่อนน้ั พระสงิ ห์สุรยิ วงษร์ ังสรรค์
จงึ ทลู ตอบขอบพระคุณการุญครัน กระหมอ่ มฉันจะรีบไปในวนั น้ี
ซ่ึงจะเกณฑพ์ หลพลโยธา จะเนิน่ ชา้ ท่ีจะไปในไพรศรี
แต่สองคนกับพ่เี ลย้ี งผภู้ ักดี ไปตดิ ตามเทวใี นกลางไพร
ทูลพลางทางถวายบังคมลา ออกมาจากทอ้ งพระโรงใหญ่

พระภมู นิ ทร์พิณราชเรืองไชย คลาไคลคืนเข้าราชวงั ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ พระสิงห์สรุ ยิ วงษ์กุมารา ครน้ั ออกมาพน้ น่าพระท่นี ่ัง
รีบออกจากทวารบานบัง ไปยังทพี่ ักตำหนกั จนั ทน์
ครนั้ ถึงจงึ แจ้งกิจจา ให้ยกั ษาทราบสิ้นทุกสงิ่ สรรพ์
เมือ่ คนื น้ีพระธดิ าลาวรรณ ศัตรมู นั ลักพรากไปจากวัง
น้องรบั อาสาองค์พระทรงฤทธิ์ ไปตามติดเห็นคงสมอารมณห์ วงั
เท่ยี วค้นทุกสมุ ทมุ พมุ่ ไมบ้ งั อย่ารอร้งั รีบไปในวันน้ี ๚

ฯ ๖ คำ ฯ

๏ ไวยกัลป์ฟงั เรือ่ งใหเ้ คอื งแคน้ ชะชา่ งแสนทรลกั ษณ์อ้ายยักษี
มาลอบลกั นงนชุ พระบุตรี เปนไรมีคงได้เลน่ เหน็ กนั

แล้วจดั แจงแตง่ กายท้งั สองรา หยิบสาตราคกู่ รศรพระขรรค์
ออกจากท่พี ักตำหนักจนั ทน์ เหยี นหันเหาะเรข่ ้นึ เมฆี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด

45

๏ ถึงแดนไพรในพนัศพนาสัณฑ์ ชวนกมุ ภณั ฑล์ งในไพรพฤกษี

เท่ยี วลัดเลาะเสาะหานางเทวี ทกุ เถ่ือนท่ีถำ้ เขาลำเนาธาร

ทง้ั สมุ ทุมพมุ่ ไมก้ ็หาจบ ไม่พานพบทัว่ แห่งเหวละหาน

พระกลุ้มกลัดขดั แคน้ ฤดีดาล กบั ขนุ มารเท่ียวแสวงทุกแหง่ ไป

ถงึ บา้ นเมืองปลอมกายเทีย่ วไตถ่ าม ไมไ่ ดค้ วามมง่ิ มติ รพิศมัย

กลางคนื ผ่อนนอนพักในพงไพร อโณไทยรุง่ ฟา้ เที่ยวหานาง

ไม่พานพบจบส้ินทัง้ ดนิ ฟา้ ทรงโศกาหมน่ ไหมพ้ ระไทยหมาง

ไม่ชืน่ ชมนกไม้ในกลางทาง รบี เย้ืองย่างเสาะแสวงทกุ แหง่ มา ๚

*กล่าวถงึ สงิ ห์สรุ ยิ วงษ์ออกตามหานางสรอ้ ยมณีทว่ั ดงปา่ ไพรและตามบ้านเมอื งต่างๆจนเหนื่อยล้าจึงได้นอน
พกั ในพงไพร พอรงุ่ เช้าก็ออกตามหาระหวา่ งทางก้ไม่ไดช้ ื่นชมนกชมไม้กลางทางเลยเพราะต้องรีบตามหานาง
สรอ้ ยมณี

ฯ ๘ คำ ฯ

๏ จะกลา่ วถงึ พวกพหลพลฝรง่ั เมอื่ คราวคร้ังเจา้ นายวายสังขาร์

ไทยปล่อยให้กลบั หลงั ยงั ภารา ลงนาวารีบไปไม่หยดุ ย้งั ๚

ฯ ๒ คำ ฯ โล้. เชิด

๏ ครน้ั ถงึ ขอบเขตรนิเวศนส์ ถาน พวกหหารต่างยกขึ้นคบั คัง่
เสนตี ัวนายไม่รอรง้ั รีบเข้าวังถึงเวลาบ่ายหา้ โมง ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เสมอ

๏ พอองค์ท้าวเจ้าประเทศวเิ ศษศักดิ์ ออกตำหนักกลางชลานา่ มขุ โถง
แอดมิราลใจกลา้ ในตาโพลง ศศี ะโคง้ เดนิ เขา้ ไปเฝ้าพลนั ๚

ฯ ๒ คำ ฯ

๏ คร้นั ถงึ ทูลแถลงใหแ้ จ้งเหตุ ไม่โปรดเกษถา้ จะฆ่าก็อาสญั
พระโอรสยกทหารชาญฉกรรจ์ กระหม่อมฉนั กำกับกองทัพไป

ถงึ เมืองไทยได้ทเี ข้าตปี อ้ ม 46
บอกให้สง่ องค์ธดิ าทรามไวย
ใหต้ าแกก่ บั เด็กเล็กนิดเดียว ยกพลล้อมรอบทุ่งนอกกรุงใหญ่
ฝา่ ยไทยยกทัพออกรับรบ
มนั ขว้างขวานมาระเบดิ เลิศลบ เปนแมท่ ัพขบั เค่ยี วตตี ลบ
พระโอรสทรงมา้ พลาหก
ซำ้ ต้องขวานประกายเปนสายวบั ไพรน่ ายตายเปนศพทัง้ กองทัพ
ขา้ อยู่กำกบั เปนทัพเรอื พลัดตกลงดินดิ้นหรับหรับ
ไดก้ ลบั มาอภิวาทบาทบงสุ์ ย่อยยัยสญู หายไม่เหน็ องค์
จึงหลอเหลอื มาไดไ้ มผ่ ุยผง
ตามแตจ่ ะทรงพระเมทตา ๚

ฯ ๑๐ คำ ฯ

๏ เม่ือนั้น เจา้ ฝร่ังตัวดมี สี งา่
ฟงั เสนที ลู แถลงแจง้ กิจจา เสยี วอรุ าตรสั ร่ำรำพรรณ ๚

ฯ ๒ คำ ฯ

โอ้๏ โอว้ ่าลูกรักของพอ่ เอ๋ย กะไรเลยมามว้ ยอาสัญ
จะใหค้ รองนัคเรศเขตรคัน มาสญู ส้ินชีวันแตห่ นุม่ น้อย
คดิ ไปใจเจียนจะจากร่าง ไม่เส่อื มสร่างครำ่ ครวญหวนลห้อย
จนพระเนตรแดงเผอื ดดงั เลือดยอ้ ย ใหเ้ ศรา้ สรอ้ ยซบองค์ลงโศกี ๚

ฯ ๔ คำ ฯ โอด

ร่าย๏ ครัน้ เสอื่ มคลายวายโศกใหค้ ดิ แค้น กระทำทดแทนให้ถงึ ที่
จึงดำรสั ตรัสส่ังเสนี ให้ตรวจเตรียมโยธใี หพ้ ร้อมไว้
ทัง้ เรือรบเรือท่อตอปิโด สกั สิบโหลเอาไปด้วยช่วยแก้ไข
ปนื ใหญป่ ืนกลขนเอาไป ลูกระเบิดอยา่ งใหม่ใหพ้ รอ้ มพรัก
พรุ่งนี้รุง่ แจง้ แสงตวัน เราจะยกพลขันธไ์ ปหาญหกั

แก้แค้นแทนทดโอรสรัก 47

ส่งั แลว้ เขา้ ตำหนกั วังใน ๚

ฯ ๖ คำ ฯ เสมอ

๏ เสนรี ีบรดั มาจดั การ ระดมทหารห้าวฮกึ ที่ฝกึ ใหม่
แล้วจดั เรอื เรียงเรียบประเทยี บไว้ คอยเสด็จภวู ไนยจะยาตรา ๚

ฯ ๒ คำ ฯ เจรจา

๏ คร้ันรงุ่ แจง้ สรุ ิโยขึ้นโอภาษ พระจอมราษฎร์ฝรง่ั เรอื งเคืองนักหนา
เสด็จลกุ จากทศ่ี รไี สยา เขา้ หอ้ งสรงคงคาแล้วแตง่ องค์
สนับเพลากำมะหย่ีสีดำมัน แถบสุวรรณลายกนกวิหกหงษ์
ฉลององค์ปกั เปนยนั ตก์ ระสนั ทรง ธำมรงคเ์ รือนเพช็ รเม็ดลกู บัว
มาลาดำขำดีมขี นนก ปักกนกฝงั เพช็ รเท่าเมด็ ถ่วั
ทบั ทิมคั่นแดงดสี ไี ม่มวั ลายฉลปุ รุทวั่ ทองระยับ

แลว้ สวมสายสพายทรงดูองอาจ รองพระบาทบ๊ตู ประจำหนังดำขลับ
เหนบ็ กระบีค่ มขาวดูวาววบั พอเสร็จสรรพออกพระโรงรจนา ๚

ฯ ๘ คำ ฯ เสมอ

๏ พร่ังพรอ้ มหม่พู หลพลไกร คลาไคลขนึ้ ราชรถั า
ฝากระจกดสู วา่ งกระจา่ งตา เทียมม้าเทศดลี ว้ นสีดำ
ส่คี ู่ชกั รถบทจร ปากออ่ นเคยี งแข่งดคู มขำ
ทหารมา้ มากหมน่ื ปนื ประจำ แห่นำตามเสดจ็ มาคัง่ คับ ๚

ฯ ๔ คำ ฯ เชิด