แสงสัจธรรม

51


การพ้นจากตาํ แหน่งของจุฬาราชมนตรี

มาตรา 9 จุฬาราชมนตรีพ้นจากตาํ แหน่งเม<ือ
(1) ตาย
(2) ลาออก
(3) มพี ระบรมราชโองการโปรดเกล้า ฯ ให้พ้นจากตาํ แหน่งเพราะขาดคุณสมบตั ิ

หรือมลี กั ษณะต้องห้ามตามมาตรา 7

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิเกีIยวกบั การพน้ จากตาํ แหน่งของจุฬาราชมนตรีนNีมีลกั ษณะทIีคลา้ ยคลึงกบั การ
พ้นจากตําแหน่งของผูด้ ํารงตําแหน่งโดยทIัวไป เพียงแต่ว่าเหตุแห่งพ้นจากตําแหน่งของ
จุฬาราชมนตรีมีเพียง ‡ ประการเท่านNัน ทNงั นNี เพืIอเป็ นการหลกั ประกนั การปฏิบตั ิหน้าทีIของ
จุฬาราชมนตรีในฐานะผูน้ าํ กิจการศาสนาอิสลามในประเทศไทย สามารถปฏิบตั ิหนา้ ทIีของตน
ไดอ้ ย่างถูกตอ้ งและเป็ นไปตามบญั ญตั ิแห่งศาสนาอิสลาม โดยไม่จาํ ตอ้ งเกรงกลวั อาํ นาจหรือ
อิทธิพลของผใู้ ด ในการทีIจะทาํ ใหต้ อ้ งพน้ จากตาํ แหน่งไดด้ ว้ ยเหตุต่างๆ เช่นตาํ แหน่งอืIนๆ

เหตุในการพน้ จากตาํ แหน่งทNงั สามประการไดแ้ ก่ (†) ตาย (‚) ลาออก (‡) ขาดคุณสมบตั ิ
หรือมีลกั ษณะตอ้ งหา้ มตามทIีกฎหมายกาํ หนด เหตุเนIืองจากการตายถือเป็นเหตุปกติโดยทวIั ไปทีI
ต้องระบุไว้ เนIืองจากเมืIอบุคคลดังกล่าวถึงแก่ความตายแล้วย่อมไม่อาจทIีจะดาํ รงตาํ แหน่ง
ดงั กล่าวไดอ้ ีกต่อไป การตายถือเป็ นขอ้ เท็จจริงทIีเกิดขNึนไม่สามารถทIีจะอาศยั การตีความหรือ
การอนุมานได้ ดว้ ยเหตุนNี ในการพิจารณาจึงตอ้ งนาํ หลกั ฐานทีIแสดงให้เห็นวา่ ผนู้ Nนั ถึงแก่ความ
ตายกเ็ พียงพอแลว้ ทIีจะถือวา่ มีเหตุใหพ้ น้ จากตาํ แหน่งได้ ซIึงจะมีผลในทนั ทีเมIือถึงแก่ความตาย

52


สําหรับเหตุแห่งการพน้ จากตาํ แหน่งกรณีลาออกนNนั เป็ นการแสดงเจตนาฝ่ ายเดียวและ
ถือเป็ นสิทธิเฉพาะตวั ของผูด้ าํ รงตาํ แหน่งดงั กล่าวทIีประสงคจ์ ะลาออกดว้ ยความสมคั รใจ และ
การลาออกจะมีผลเมืIอใดเป็ นไปตามความประสงคข์ องผูล้ าออก เพราะฉะนNนั หากการลาออก
เกิดจากการข่มขู่ บงั คบั ขู่เข็ญ หรือใชก้ ลฉ้อฉลดว้ ยประการใดๆ ทาํ ให้เกิดการจาํ ยอมตอ้ งเซ็น
ใบลาออก กรณีเช่นนNีไม่อยู่ในความหมายของคาํ ว่า “ลาออก” ทIีจะให้เป็ นเหตุให้พ้นจาก
ตาํ แหน่งได้ โดยทวIั ไปแลว้ การแสดงเจตนาลาออกอาจกระทาํ ดว้ ยวาจาและเป็ นลายลกั ษณ์
อกั ษรก็ได้ การลาออกดว้ ยกบั วาจานNนั จะตอ้ งเป็ นทIีรับทราบของบุคคลทีIเกIียวขอ้ งโดยชดั แจง้ วา่
ผนู้ Nนั ประสงคจ์ ะลาออกดว้ ยความสมคั รใจ เช่น มีการกระทาํ ต่อหนา้ หรือในทIีประชุม หรือมีการ
ประกาศเผยแพร่ภาพให้รับทราบโดยทวIั ไป เป็ นตน้ ซIึงในเรIืองนNี คณะกรรมการกฤษฎีกาโดยทIี
ประชุมใหญ่กรรมการร่างกฎหมาย ไดเ้ คยวินิจฉัยปัญหาการลาออกของรัฐมนตรี (เรืIองเสร็จทีI
‘‡/‚ƒ‚ƒ) วา่ รัฐมนตรีทีIประสงคจ์ ะลาออกอาจแสดงเจตนาลาออกดว้ ยวาจาหรือเป็ นลายลกั ษณ์
อกั ษรก็ได้ โดยการลาออกดว้ ยวาจาจะตอ้ งกระทาํ ดว้ ยวิธีแสดงให้รู้ถึงเจตนาวา่ มีความประสงค์
จะลาออกอยา่ งแน่นอน มิใช่เป็นเพียงการปรารภ ปรึกษาหารือ หรือกล่าวลอยๆ ส่วนการลาออก
เป็ นลายลกั ษณ์อกั ษรนNนั อาจอยใู่ นรูปหนงั สือราชการหรือจดหมายส่วนตวั ซIึงมีขอ้ ความทีIแสดง
ใหร้ ู้ถึงเจตนาทีIขอลาออกจากตาํ แหน่งรัฐมนตรี

สําหรับกรณีของผูด้ าํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรี หากประสงคท์ ีIจะลาออกก็จะตอ้ งมีการ
จดั ทาํ เป็นลายลกั ษณ์อกั ษรเพIือเสนอต่อนายกรัฐมนตรีทูลเกลา้ ต่อพระมหากษตั ริยเ์ พืIอทรงโปรด
เกล้าฯ ให้ลาออกจากตําแหน่ งได้ ทNังนNี เนืI องจากเป็ นบุคคลในตําแหน่ งทีI สําคัญ ซIึ ง
พระมหากษตั ริยท์ รงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ แต่งตNงั ดว้ ยเหตุนNี การให้พน้ จากตาํ แหน่งจึงตอ้ ง
โปรดเกลา้ ฯ ใหพ้ น้ จากตาํ แหน่งเช่นเดียวกนั ดว้ ย

คาํ ถาม วา่ กรณีทีIผดู้ าํ รงตาํ แหน่งหนIึงไดม้ ีการเซ็นชIือในใบลาออกไวล้ ่วงหนา้ โดยไม่ได้
มีการระบุวนั ทIีทีIจะลาออกไว้ ต่อมาเมืIอมีการลงวนั ทIีในภายหลงั แลว้ จะถือว่าเป็ นเหตุให้ผูน้ Nนั
ตอ้ งพน้ จากตาํ แหน่งเนIืองจากการลาออกเมIือถึงกาํ หนดเวลาตามทIีไดล้ งไวห้ รือไม่

คาํ ตอบ เรืIองในทาํ นองเดียวกนั นNี คณะกรรมการกฤษฎีกาไดเ้ คยวินิจฉัยเกีIยวกบั การ
แสดงเจตนาลาออกว่า จะต้องเป็ นเจตนาทIีแท้จริงของผูด้ าํ รงตาํ แหน่งเท่านNัน (เรIืองเสร็จทIี
‘„‘/‚ƒ‡‚ บนั ทึก เรIือง เทศมนตรีเมืองอุทยั ธานี ลาออกจากตาํ แหน่ง) สรุปความไดว้ ่า นาย ฉ.
เทศมนตรี ไดท้ าํ ใบลาออกโดยระบุวา่ มีกิจธุระส่วนตวั ไม่สามารถปฏิบตั ิงานในตาํ แหน่งได้ จึง
ขอลาออก แต่ยงั มิไดก้ รอกขอ้ ความใหค้ รบถว้ นโดยเวน้ ขอ้ ความในส่วนวนั ทีIขอลาออกไว้ อีกทNงั

53


ยงั ปรากฏวา่ ไดป้ ฏิบตั ิงานในตาํ แหน่งต่อเนืIองตลอดมา มิไดแ้ สดงใหเ้ ห็นวา่ ไม่อาจปฏิบตั ิหนา้ ทีI
ดงั ทีIไดร้ ะบุไวใ้ นใบลาออก เมืIอ นาย ฉ. ทราบว่า มีการนาํ ใบลาออกนNนั ไปยืIนต่อผูว้ ่าราชการ
จังหวดั และได้มีการกรอกข้อความทีIเวน้ ว่างไวใ้ ห้ครบถ้วนว่า ขอลาออกตNังแต่วนั ทIี ‚•
กรกฎาคม ‚ƒ‡‡ เป็นตน้ ไป นาย ฉ. กไ็ ดไ้ ปชNีแจงคดั คา้ นในวนั เดียวกนั นNนั วา่ ตนมิไดป้ ระสงคจ์ ะ
ลาออกจากตาํ แหน่งเทศมนตรีในขณะนNัน คณะกรรมการกฤษฎีกาเห็นว่า จากข้อเท็จจริง
ดงั กล่าวไดย้ นื ยนั ใหเ้ ห็นวา่ นาย ฉ.ไม่มีความตNงั ใจอยา่ งแทจ้ ริงทีIจะลาออกจากตาํ แหน่งแต่อยา่ ง
ใด เจตนาลาออกของนาย ฉ. จึงยงั ไม่เกิดขNึน และใบลาออกนNนั ยงั ไม่มีผลสมบูรณ์ตามกฎหมายทIี
จะถือเป็นหลกั ฐานยนื ยนั วา่ นาย ฉ. ประสงคใ์ ชส้ ิทธิลาออก

คาํ ถาม หากมีการเขียนหนังสือลาออกไวล้ ่วงหน้าแลว้ ต่อมาเมืIอยงั ไม่ถึงกาํ หนดเวลา
ตามทIีไดล้ งไวใ้ นหนงั สือลาออก ผูด้ าํ รงตาํ แหน่งนNนั ประสงคท์ ีIจะยกเลิกหนงั สือลาออกนNนั จะ
กระทาํ ไดห้ รือไม่

คาํ ตอบ ปัญหาในทาํ นองเดียวกนั นNี คณะกรรมการกฤษฎีกาไดเ้ คยวินิจฉยั ไวแ้ ลว้ วา่ การ
ลาออกจะมีผลเมืIอผูล้ าออกได้แสดงเจตนาลาออกและการแสดงเจตนานNันต้องผูกพันได้
ขอ้ เท็จจริงปรากฏว่า หนังสือลาออกไดล้ งวนั ทีIไวล้ ่วงหน้า อีกทNงั ไดก้ าํ หนดเงIือนเวลาให้การ
แสดงเจตนาลาออกมีผลในวนั ทีI ‚‚ สิงหาคม ‚ƒ„† ดงั นNนั ก่อนถึงวนั ดงั กล่าว หนงั สือลาออกจึง
ยงั ไม่มีผลผูกพนั แมผ้ ูม้ ีอาํ นาจจะไดร้ ับหนังสือและอนุญาตให้ลาออก เมIือวนั ทีI †… สิงหาคม
‚ƒ„† แลว้ ก็ตาม การอนุญาตนNนั ยงั ไม่มีผลใดๆ จนกว่าจะถึงวนั ทีI ‚‚ สิงหาคม ‚ƒ„† ตามเงIือน
เวลาทีIกาํ หนดไว้ และเจา้ ของหนังสือยงั มีสิทธิทIีจะเพิกถอนได้ เมIือผูน้ Nันไดเ้ พิกถอนหนังสือ
ลาออกโดยแจง้ ดว้ ยวาจาในทีIประชุมและมีหนงั สือยืนยนั ต่อผูท้ าํ หน้าทIีประธานฯ ในขณะนNนั
การแสดงเจตนาลาออกตามหนงั สือลาออกดงั กล่าวยอ่ มสิNนผลไป (เรืIองเสร็จทีI ‘’„/‚ƒ„†)

สําหรับเหตุแห่งการพ้นจากตาํ แหน่งประการทีI ‡ คือ ขาดคุณสมบัติหรือมีลักษณะ
ต้องห้ามตามมาตรา ‘ ดังทีIได้กล่าวมาแล้วว่า ผูท้ ีIดาํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีจะต้องดาํ รง
คุณสมบตั ิตามทIีกฎหมายกาํ หนด และจะตอ้ งไม่มีลกั ษณะตอ้ งห้ามตามทีIมีกฎหมายกาํ หนดไว้
เช่นเดียวกนั ตลอดเวลาทีIดาํ รงตาํ แหน่งอยู่ หากปรากฏวา่ ในขณะหนIึงขณะใดบุคคลดงั กล่าวขาด
คุณสมบตั ิหรือมีลกั ษณะตอ้ งห้ามอยา่ งหนIึงอยา่ งใด ยอ่ มถือไดว้ ่ามีเหตุให้ตอ้ งพน้ จากตาํ แหน่ง
ตามความในอนุมาตรานNีแลว้ ทนั ที แต่อยา่ งไรกด็ ี คุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งหา้ มตามบทบญั ญตั ิ
มาตราดงั กล่าวกาํ หนดไวม้ ีลกั ษณะทIีเป็ นนามธรรมเป็ นอย่างมาก จาํ เป็ นตอ้ งมีการพิจารณา
วินิจฉัยจากข้อเท็จจริงทIีเกิดขNึนจึงจะสามารถถือได้ว่า เป็ นผูข้ าดคุณสมบัติหรือมีลักษณะ

54


ตอ้ งห้ามตามกฎหมายดงั กล่าว ซIึงกรณีของผูด้ าํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีนNีมิไดม้ ีการกาํ หนด
องค์กรทIีจะมีอาํ นาจในการวินิจฉัยเกีIยวกบั การขาดคุณสมบตั ิหรือการมีลกั ษณะตอ้ งห้ามไว้
แต่ประการใด ความเห็นของผูเ้ ขียนเห็นว่า ในกรณีนNีจะตอ้ งตีความเพIือแกไ้ ขปัญหาทีIเกิดขNึน
โดยหากปรากฏขอ้ เท็จจริงว่า ผูด้ าํ รงตาํ แหน่งขาดคุณสมบตั ิหรือมีลกั ษณะตอ้ งห้ามเกิดขNึนจริง
ผูท้ Iีมีหน้าทีIเกีIยวขอ้ งไม่ว่าจะเป็ นคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย หรือรัฐมนตรี
รักษาการตามกฎหมาย ยอ่ มสามารถเสนอเรืIองต่อนายกรัฐมนตรีเพืIอพิจารณาดาํ เนินการต่อไป
ได้

55


สิทธิในการสวมเสื2อครุยและ
การประดบั เขม็ พระปรมาภไิ ธย

มาตรา 10 จุฬาราชมนตรี กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย กรรมการอิสลาม
ประจําจังหวัด และกรรมการอิสลามประจํามัสยิด มีสิทธิสวมเสื/อครุยและประดับเข็มพระ
ปรมาภไิ ธย ท/งั นี/ ตามระเบียบว่าด้วยการน/ัน

คาํ อธิบาย

บทบัญญัติในมาตรานNีเป็ นการกาํ หนดสิทธิในการสวมเสNือครุยและการประดับเข็ม
พระปรมาภิไธยของจุฬาราชมนตรี กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย กรรมการอิสลาม
ประจาํ จงั หวดั และกรรมการอิสลามประจาํ มัสยิด สิทธินNีไม่ใช่เป็ นสิทธิทีIเกิดขNึนใหม่ตาม
พระราชบญั ญตั ิฉบบั นNี หากแต่ไดเ้ คยมีการกาํ หนดใหส้ ิทธิดงั กล่าวไวแ้ ลว้ ตามมาตรา 9 ของพระ
ราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการศาสนูปถมั ภฝ์ ่ ายอิสลาม พุทธศกั ราช 2488 ดว้ ยเหตุนNี การกาํ หนดสิทธิ
ตามมาตรานNีจึงถือเป็นการรักษาสิทธิทIีมีอยเู่ ดิม

การกาํ หนดสิทธิในการสวมเสNือครุยและประดบั เข็มพระปรมาภิไธยนNีจาํ เป็ นตอ้ งมีการ
ออกระเบียบหรือกฎหมายลาํ ดบั รองเพIือกาํ หนดรายละเอียดแห่งสิทธิ ซIึงแต่เดิมมาตรา 9 ของ
พระราชกฤษฎีกาฯ ไดก้ าํ หนดใหเ้ ป็นไปตามระเบียบทีIจะทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ กาํ หนดขNึน
ซIึงต่อมาไดม้ ีการออกประกาศสํานกั นายกรัฐมนตรี ลงวนั ทIี 7 พฤศจิกายน 2488 และประกาศ
สํานักนายกรัฐมนตรี (ฉบบั ทIี 2) ลงวนั ทีI 13 พฤศจิกายน 2497 เรืIอง ระเบียบการสวมเสNือครุย
และประดับเข็มพระปรมาภิไธย โดยกําหนดให้กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย
กรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั กรรมการอิสลามประจาํ สุเหร่า และรวมถึงเจา้ หนา้ ทีIฝ่ ายอิสลาม

56


มีสิทธhิตามประกาศดงั กล่าว ซIึงจะเห็นไดว้ ่า บุคคลทIีมีสิทธิในการสวมเสNือครุยและประดบั เขม็
พระปรมาภิไธยเดิมนNัน มิได้กําหนดให้จุฬาราชมนตรี ได้รับสิ ทธิ ซIึงอาจจะเนIืองจาก
จุฬาราชมนตรีตามพระราชกฤษฎีกาดงั กล่าวมีสถานะเป็นขา้ ราชการส่วนพระองคซ์ Iึงมีสิทธิตาม
กฎหมายทีIจะไดร้ ับเครืIองราชอิสริยาภรณ์อยแู่ ลว้ ต่อมา เมืIอมีการประกาศใชพ้ ระราชบญั ญตั ิการ
บริหารองคก์ รศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540 ไดก้ าํ หนดให้จุฬาราชมนตรีมีสถานะทีIแตกต่างไปจาก
เดิม โดยมีฐานะเป็ นผนู้ าํ กิจการศาสนาอิสลามในประเทศไทย มิไดเ้ ป็ นขา้ ราชการส่วนพระองค์
อีกต่อไป ดว้ ยเหตุนNี มาตรา 10 จึงไดก้ าํ หนดใหจ้ ุฬาราชมนตรีมีสิทธิในการทIีจะสวมเสNือครุยและ
ประดบั เขม็ พระปรมาภิไธยตามกฎหมายดงั กล่าวดว้ ย

การกาํ หนดให้ผูบ้ ริหารองคก์ รศาสนาอิสลามในทุกระดบั ไดร้ ับสิทธิในการสวมเสNือครุย
และประดบั เข็มพระปรมาภิไธยดงั กล่าวถือเป็ นการเชิดชูเกียรติของผูด้ าํ รงตาํ แหน่งดงั กล่าว
อยา่ งยIิง อีกทNงั ยงั เป็ นเครIืองบ่งชNีให้เห็นถึงความสําคญั ของการแต่งตNงั ตาํ แหน่งผูบ้ ริหารองคก์ ร
ศาส น าอิ ส ลาม ทN ังห ม ด ใน ก ารช่ วยเห ลื องาน ราช ก ารเกีI ยวกับ ก ารบ ริ ห ารราช ก ารแผ่น ดิ น
โดยเฉพาะในส่วนทีIเกIียวขอ้ งกบั กิจการศาสนาอิสลามในประเทศไทย จึงมีการกาํ หนดใหไ้ ดร้ ับ
สิทธิดงั กล่าวเป็นกรณีพิเศษแตกต่างไปจากบุคคลโดยทวIั ไป

ภ าย ห ลังจ าก ทIี มี ก าร ป ร ะ ก าศ ใช้พ ร ะ ร าช บัญ ญัติ ฉ บับ นN ี แ ล้ว ก็ ไ ด้มี ก าร อ อ ก ร ะ เบี ย บ
กระทรวงมหาดไทยว่าดว้ ยการสวมเสNือครุยและประดบั เขม็ พระปรมาภิไธย พ.ศ. 2548 โดยได้
กาํ หนดรายละเอียดของเสNือครุยและเข็มพระปรมาภิไธยให้มีลกั ษณะเช่นเดียวกบั ทIีประกาศ
สาํ นกั นายกรัฐมนตรี ลงวนั ทIี 7 พฤศจิกายน 2488 และประกาศสาํ นกั นายกรัฐมนตรี (ฉบบั ทIี 2)
ลงวนั ทIี 13 พฤศจิกายน 2497 เรืIอง ระเบียบการสวมเสNือครุยและประดบั เข็มพระปรมาภิไธย
ตามพระราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการศาสนูปถมั ภ์ฝ่ ายอิสลาม พุทธศกั ราช ๒๔๘๘ ไดก้ าํ หนดไว้
โดยครุยมีลกั ษณะเป็ นเสNือคลุมเปิ ดอก ส่วนเข็มพระปรมาภิไธย มี ๒ ชNนั และกาํ หนดให้สิทธิ
สวมเสNือครุยและประดับเข็มพระปรมาภิไธยได้ในขณะดาํ รงตาํ แหน่งเท่านNัน หากพน้ จาก
ตาํ แหน่งไปแลว้ ก็ใหส้ ่งคืนเขม็ พระปรมาภิไธย การสวมเสNือครุยใหก้ ระทาํ ไดใ้ นโอกาสเนIืองใน
งานสําคญั ทางศาสนาอิสลาม เช่น วนั เมาลิดินนบีมุฮัมมดั (ซ.ล.) วนั อีดิNลฟิ ฏร์ และวนั อีดิNล
อฎั ฮา หรือในงานพระราชพิธี หรือรัฐพิธี เป็นตน้

57


การจดั ต2งั อสิ ลามวทิ ยาลยั แห่งประเทศไทย

มาตรา 11 เม<ือเห็นสมควร กระทรวงศึกษาธิการอาจจดั ต/งั "อสิ ลามวทิ ยาลยั "
ขนึ/ เพื<อให้การศึกษาและอบรมทางวชิ าการศาสนา วชิ าการทวั< ไป และวชิ าชีพได้

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิมาตรานNี หากพิจารณาถอ้ ยคาํ จะเห็นไดว้ า่ เป็นเรIืองทีIเกIียวกบั อาํ นาจหนา้ ทIีของ
กระทรวงศึกษาธิการในการทีIจะจัดตNังอิสลามวิทยาลัยขNึนเพืIอจัดให้มีการศึกษาอบรมทาง
วิชาการศาสนาอิสลาม รวมถึงอาจจะมีการเรียนการสอนเกีIยวกบั วิชาการทวIั ไปและวิชาชีพร่วม
ดว้ ยก็ได้ บทบญั ญตั ิดงั กล่าวไม่น่าจะมีผลกระทบต่อสังคมมุสลิมแต่ประการใด แต่ในสายตา
ของผเู้ ขียนแลว้ เห็นวา่ มีความหมายหรือมีผลทIีเป็ นนยั ยะสาํ คญั แตกต่างไปจากเดิมในลกั ษณะทIี
ดอ้ ยคุณค่าลงไปดว้ ย ซIึงจะไดก้ ล่าวในรายละเอียดต่อไป

ถึงแม้ว่าบทบัญญัติมาตรา 11 จะใช้ถ้อยคําคําว่า “อาจจัดตNัง” อันมีความหมายว่า
กระทรวงศึกษาธิการจะตอ้ งไปพิจารณาว่าสมควรจะจดั ตNงั หรือไม่ก็ตาม แต่ทว่าในความเป็ น
จริ งแล้วได้มี การจัดตN ังอิ ส ลาม วิท ยาลัยตาม นัยยะของบ ท บัญ ญัติ ม าตรานNี ขNึ น แล้วตN ังแต่ ปี
2493 ภายหลงั จากทIีไดม้ ีการประกาศใชพ้ ระราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการศาสนูปถมั ภ์ฝ่ ายอิสลาม
พทุ ธศกั ราช 2488 ดงั จะเห็นไดจ้ ากการทีIบทเฉพาะกาลในมาตรา 45 ของพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNี
ไดก้ าํ หนดให้ “อิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศไทย" ซIึงจดั ตNงั ขNึนตามพระราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการ
ศาสนูปถัมภ์ฝ่ ายอิสลาม พุทธศักราช 2488 ถือเป็ นอิสลามวิทยาลัยตามพระราชบัญญัตินNี
ความหมายโดยสรุป ก็คือ มิใช่เป็ นการกาํ หนดหน้าทIีให้กระทรวงศึกษาธิการจดั ตNงั อิสลาม

58


วิทยาลยั ขNึนใหม่แต่ประการใด หากแต่ให้อิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศไทยทีIมีอยู่เดิม ถือเป็ น
อิสลามวทิ ยาลยั ตามความในมาตรา 11 นNีเท่านNนั

ผเู้ ขียนเห็นวา่ หากพิจารณาแต่เพียงผิวเผินก็อาจจะเห็นวา่ บทบญั ญตั ิของทNงั สองกฎหมาย
นNนั มีความเหมือนกนั หรือใกลเ้ คียงกนั หรือมีผลเป็นอยา่ งเดียวกนั แต่อยา่ งไรกต็ าม หากพิจารณา
ถอ้ ยคาํ ของบทบญั ญตั ิในทNงั สองกฎหมายแลว้ จะเห็นไดว้ า่ มีความแตกต่างกนั ในรายละเอียดโดย
พระราชกฤษฎีกาวา่ ดว้ ยการศาสนูปถมั ภฝ์ ่ ายอิสลามฯ ไดก้ าํ หนดใหจ้ ดั ตNงั สถานการศึกษาเรียกวา่
"อิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศไทย" เพืIออิสลามศาสนิกจะไดศ้ ึกษา และรับการอบรมในทาง
ศาสนา ผูส้ ําเร็จการศึกษาจากวิทยาลยั นNีมีสิทธิเขา้ รับเลือกเพืIอรับพระราชทานเงินทุนส่งไป
เขา้ ศาสนาจารีต ณ นครเมกกะ ตามจาํ นวนทีIจะไดท้ รงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ กาํ หนดขNึนเป็ น
คราวๆ ซIึงจะเห็นไดว้ ่า มีการกาํ หนดในเรIืองการมีสิทธิไดร้ ับการคดั เลือกเพืIอรับพระราชทาน
เงินทุนเพืIอไปศึกษาศาสนาในต่างประเทศ คือ ณ นครเมกกะ ประเทศซาอุดิอาระเบีย ตาม
จาํ นวนทีIจะไดท้ รงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ เป็นคราวๆ ดว้ ย ในขณะทIีพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีมิได้
มีการกาํ หนดเรืIองการไดร้ ับทุนดงั กล่าวไวแ้ ต่อยา่ งใด

รวมทNงั ในพระราชบญั ญตั ิปัจจุบนั ใชช้ ืIอแต่เฉพาะวา่ “อิสลามวทิ ยาลยั ” เท่านNนั ทNงั ทIีเดิมใช้
คาํ วา่ “อิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศไทย” อนั มีลกั ษณะทีIเป็ นวิทยาลยั อิสลามทีIไดร้ ับการรับรอง
วา่ เป็นองคก์ รเดียวในประเทศไทย ทNงั นNีเนIืองจากตามกฎหมายไทยแลว้ องคก์ รทีIจะต่อทา้ ยดว้ ย
กบั คาํ ว่า “แห่งประเทศไทย” ไดน้ Nนั จะตอ้ งเป็ นองคก์ รทีIมีความสาํ คญั และไดร้ ับการยอมรับต่อ
ทางราชการเป็ นกรณีพิเศษว่าดาํ เนินการในนามของชาติหรือประเทศไทย ทNงั นNี โดยเทียบเคียง
กับแนวความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกา (เรIื องเสร็จทีI 574/2561 บันทึกสํานักงาน
คณะกรรมการกฤษฎีกา เรIือง การใชอ้ กั ษรหรือเครืIองหมายทีIแสดงว่าเป็ นสมาคม คณะบุคคล
หรื อบุคคล ซIึงดําเนินกิจกรรมเกIียวข้องกับการกีฬาในนามของชาติหรื อประเทศไทย,
คณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะทIี 8)) ดว้ ยเหตุนNี ผเู้ ขียนจึงเห็นวา่ บทบญั ญตั ิของพระราชกฤษฎีกา
ว่าด้วยการศาสนูปถมั ภ์ฝ่ ายอิสลามฯ มีการระบุวตั ถุประสงค์ของการเป็ นสถาบันการศึกษา
อิสลามทีIชดั เจนกว่าพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNี และมีการกาํ หนดสถานะของอิสลามวิทยาลยั แห่ง
ประเทศไทยในลักษณะทีIเป็ นสถาบันการศึกษาอิสลามในระดับชาติทีIดีกว่าบทบัญญัติใน
มาตรา ††นNี

นอกจากนNีแล้ว อีกประเด็นหนIึงทีIสําคัญก็คือ การทIีในปัจจุบันอิสลามวิทยาลัยแห่ง
ประเทศไทย อยใู่ นการดูแลของกระทรวงศึกษาธิการจึงมีการกาํ หนดให้มีสถานะเป็ นโรงเรียน

59


มธั ยมศึกษาขนาดใหญ่พิเศษ แบบสหศึกษา รับนกั เรียนทNงั ชายและหญิงทวIั ไป สังกดั สาํ นกั งาน
เขตพNืนทIีการศึกษามธั ยมศึกษา เขต 1 กรณีจึงเป็ นผลทาํ ให้อิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศไทย
จะตอ้ งรับนักเรียนนักศึกษาทNงั ชายและหญิงโดยทวัI ไป ไม่แต่เฉพาะผูท้ ีIนับถือศาสนาอิสลาม
เท่านNัน จากเหตุผลดังทีIกล่าวขา้ งต้นจึงเห็นได้ว่า สถานะของอิสลามวิทยาลยั ตามกฎหมาย
ปัจจุบนั มิไดม้ ีลกั ษณะเป็นสถาบนั การศึกษาทีIมีวตั ถุประสงคเ์ ช่นทีIอิสลามวิทยาลยั แห่งประเทศ
ไทยตามเจตนารมณ์ของพระราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการศาสนูปถมั ภฝ์ ่ ายอิสลามฯ ทIีมุ่งเนน้ เพืIอให้
อิสลามศาสนิกไดร้ ับการศึกษาหรือรับการอบรมทางศาสนาอิสลามเป็นพิเศษอีกต่อไป

60


หมวด 2
การจดั ตEงั และการเลกิ มสั ยดิ

61


การจดั ต2งั และการเลกิ มสั ยดิ

มาตรา 12 การสร้าง การจดั ต/งั การย้าย การรวม การเลกิ และการจดทะเบียนมสั ยดิ
ให้เป็ นไปตามหลกั เกณฑ์และวธิ ีกา ทก<ี าํ หนด ในกฎกระทรวง การจดั ต/งั การรวม และ
การเลกิ มสั ยดิ ให้ประกาศในราชกจิ จานุเบกษา

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิภายในหมวด 2 นNีทNงั 4 มาตรา เป็ นเรืIองทีIเกIียวขอ้ งกบั การจดั ตNงั และการเลิก
มัสยิดตามทIีได้เคยกาํ หนดไวใ้ นพระราชบัญญัติมัสยิดอิสลาม พ.ศ. 2490 ซIึงถือได้ว่าเป็ น
กฎหมายฉบบั แรกทIีมีบทบญั ญตั ิเกีIยวขอ้ งกบั มสั ยดิ โดยตรง ถึงแมว้ า่ ชIือหมวดจะใชค้ าํ วา่ “การ
จดั ตNงั และการเลิกมสั ยิด” เท่านNัน แต่ทว่าเนNือหาของบทบญั ญตั ิภายในหมวดนNีมิใช่มีแต่เฉพาะ
การจดั ตNงั และการเลิกมสั ยิด ยงั มีการกาํ หนดเกIียวกบั การจดทะเบียน การรวม การยา้ ย รวมทNงั
การดาํ เนินต่างๆ ไม่วา่ จะเป็นการกาํ หนดใหม้ สั ยดิ มีสภาพเป็นนิติบุคคล การมีตวั แทนของมสั ยดิ
ในการดาํ เนินการทีIเกีIยวขอ้ งกบั บุคคลภายนอกดว้ ย การทีIชIือหมวดเขียนแต่เฉพาะการจดั ตNงั และ
การเลิกมสั ยิด ก็เนIืองจากประสงค์ทีIจะนําความหมายหรือเนNือหาทIีเป็ นสาระสําคญั บางส่วน
มาระบุเป็ นชืIอหมวดเท่านN นั

ในเรืIองการจดั ตNงั มสั ยิดนับเป็ นสIิงทIีมีความสําคญั เป็ นอย่างมากเนืIองจากมิใช่เป็ นเรืIองทIี
เกIียวขอ้ งกบั หลกั การศาสนาอิสลามแต่เพียงอยา่ งเดียวเท่านNนั หากแต่มีความเกIียวขอ้ งกบั อาํ นาจ
ในการปกครองดูแลสัปปุรุษ การมีชุมชนมุสลิม การมีกรรมสิทธhิในทีIดินและเขตพNืนทีIทีIเป็ น
ของมสั ยดิ ทNงั หมด ตลอดจนกิจการเกีIยวกบั ศาสนาอิสลามทีIอยภู่ ายใตก้ ารดาํ เนินการของมสั ยิด

62


นNนั ดว้ ย ดงั นNนั ในการพิจารณาเพืIอใหม้ ีการจดั ตNงั มสั ยดิ ขNึนในประเทศไทยจึงตอ้ งคาํ นึงถึงปัจจยั
หรือองคป์ ระกอบเหล่านNีในการทีIจะอนุญาตหรือไม่ดว้ ยเสมอ

เดิมทีพระราชบญั ญตั ิมสั ยิดอิสลามฯ ไดก้ าํ หนดเนNือหาสาระทีIเกIียวขอ้ งกบั การขอจดั ตNงั
การจดทะเบียน การดําเนิ นงาน และการเลิกมัสยิดอยู่ในตัวกฎหมายเลย แต่สําหรับ
พระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีมิไดก้ าํ หนดบทบญั ญตั ิในลกั ษณะเช่นนNนั หากแต่กาํ หนดเพียงหลกั การ
ใหญ่ๆ ไวเ้ ท่านNัน โดยมาตรา 12 กาํ หนดไวว้ ่า “การสร้าง การจดั ตNงั การยา้ ย การรวม การเลิก
และการจดทะเบียนมสั ยดิ ใหเ้ ป็นไปตามหลกั เกณฑแ์ ละวธิ ีการทีIกาํ หนดในกฎกระทรวง” ซIึงจะ
เห็นได้ว่า บทบัญญัติมาตรานNีได้กาํ หนดให้การดาํ เนินการ 6 กรณี คือ การสร้าง การจัดตNัง
การยา้ ย การรวม การเลิก และการจดทะเบียนนNนั ใหอ้ าํ นาจแก่รัฐมนตรีผรู้ ักษาการตามกฎหมาย
ทIีจะออกกฎกระทรวงเพืIอกาํ หนดรายละเอียดเกีIยวกบั เรืIองดงั กล่าวในภายหลงั ซIึงการกาํ หนดใน
ลกั ษณะเช่นนNีมีทNงั ขอ้ ดีและขอ้ ดอ้ ย ขอ้ ดีประการแรก คือ จะทาํ ใหเ้ นNือหาของกฎหมายมีจาํ นวน
ไม่มากเนIืองจากไม่จําต้องระบุเนNือหาในรายละเอียด หากแต่ระบุเฉพาะในส่วนทIีเป็ น
สาระสําคญั เท่านNัน การเสนอกฎหมายให้รัฐสภาพิจารณาจึงสามารถกระทาํ ไดโ้ ดยง่าย ส่วน
เนNือหาในรายละเอียดใหไ้ ปกาํ หนดในกฎกระทรวงซIึงเป็นกฎหมายลาํ ดบั รองทีIรัฐมนตรีสามารถ
กาํ หนดได้ในภายหลงั ขอ้ ดีประการทIีสอง การกาํ หนดไวใ้ นกฎกระทรวงนNันสามารถแก้ไข
เปลIียนแปลงไดง้ ่ายกวา่ การแกไ้ ขตวั พระราชบญั ญตั ิทIีจะตอ้ งเสนอต่อรัฐสภาเป็นผพู้ ิจารณา

สาํ หรับขอ้ ดอ้ ยประการแรกก็คือ ตวั บทกฎหมายจะมีความไม่ชดั เจน ทาํ ให้ไม่อาจทราบ
รายละเอียดทIีเกีIยวกับการจดั ตNงั การสร้าง การยา้ ย การรวม การเลิก การจดทะเบียนว่าต้อง
ดาํ เนินการอย่างไร รวมทNงั หลกั เกณฑ์และวิธีการในการดาํ เนินการดงั กล่าวอาจจะถูกแกไ้ ข
เปลIียนแปลงไดเ้ สมอ เพราะเป็ นเพียงอาํ นาจของเจา้ หนา้ ทีIทีIจะแกไ้ ขเพIือให้เกิดความเหมาะสม
ในแต่ละสถานการณ์ ผใู้ ชก้ ฎหมายมีหนา้ ทีIตอ้ งติดตามความเคลIือนไหวของกฎหมายลาํ ดบั รอง
เหล่านNีว่ามีการแกไ้ ขไปอย่างไรบา้ ง เพIือทีIจะดาํ เนินการให้ถูกตอ้ งตามทIีกาํ หนดไว้ ขอ้ ดอ้ ย
ประการทIีสองก็คือ เนNือหาทIีจะกาํ หนดในกฎกระทรวงนNนั จะตอ้ งมิใช่สIิงทIีกระทบต่อสิทธิหรือ
หน้าทIีของประชาชนหรือเป็ นการจาํ กัดสิทธิเสรีภาพของประชาชนตามทIีรัฐธรรมนูญหรือ
กฎหมายไดร้ ับรองไวแ้ ลว้

สาํ หรับเนNือหาทIีบทบญั ญตั ิมาตรา 12 ไดก้ าํ หนดไวเ้ ป็ นหลกั การสาํ คญั ก็คือ การจดั ตNงั การ
รวม และการเลิกมสั ยดิ ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เหตุผลทIีกาํ หนดให้ตอ้ งมีการประกาศ
ในราชกิจจานุเบกษาก็เนIืองจากมีวตั ถุประสงคเ์ พืIอทีIจะให้ประชาชนทวIั ไปไดร้ ับรู้ถึงการจดั ตNงั

63


การรวมมสั ยดิ และการเลิกมสั ยดิ แต่ละแห่ง อนั เนIืองมาจากการดาํ เนินการในเรIืองการจดั ตNงั การ
รวม และการเลิกมสั ยดิ นNนั มีความสาํ คญั ตามทIีไดก้ ล่าวมาแลว้ ในตอนตน้ วา่ เป็ นเรืIองทIีเกีIยวขอ้ ง
กบั ความสงบของกฎหมายบา้ นเมือง ชุมชนพลเมือง อาคาร ทีIดิน และทรัพยส์ ินดว้ ย

ต่อมา รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทยไดอ้ อกกฎกระทรวง ฉบบั ทีI (2) พ.ศ. 2542 ออก
ตามความในพระราชบญั ญตั ิการบริหารองคก์ รศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540 เพIือกาํ หนดรายละเอียด
เกIียวกบั หลกั เกณฑใ์ นการสร้าง การจดั ตNงั การจดทะเบียนมสั ยดิ รวมทNงั กาํ หนดเกIียวกบั การยา้ ย
การรวม และการเลิกมสั ยิดดว้ ย ซIึงสาระสําคญั โดยสรุปก็คือ ขNนั ตอนแรก จะตอ้ งมีการยIืนขอ
ความเห็นชอบในการสร้างมสั ยิดต่อคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั พร้อมทNงั เอกสารทIี
เกีIยวขอ้ ง เช่น แผนผงั การใช้ทIีดินและสIิงก่อสร้าง เขตทีIตNงั มสั ยิดและระยะห่างจากมสั ยิดอืIน
หนงั สือแสดงกรรมสิทธhิในทIีดินหรือสิทธิครอบครอง เป็ นตน้ ซIึงคณะกรรมการอิสลามประจาํ
จงั หวดั จะตอ้ งพิจารณาใหแ้ ลว้ เสร็จภายใน 90 วนั เมIือไดร้ ับความเห็นชอบแลว้ จึงจะสามารถทาํ
การก่อสร้างมสั ยดิ ได้ ขNนั ตอนทีIสอง เมIือก่อสร้างมสั ยดิ แลว้ เสร็จ จะตอ้ งยนIื ขอความเห็นชอบใน
การจดั ตNงั มสั ยิดต่อคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั อีกครNังหนIึง เพืIอพิจารณาว่าไดม้ ีการ
ก่อสร้างมสั ยิดเป็ นไปตามแบบแปลนหรือแผนผงั ทIีไดย้ Iืนขออนุญาตก่อสร้างไว้ จึงจะมีมติให้
ความเห็นชอบในการจดั ตNงั มสั ยดิ ต่อไปได้ ขNนั ตอนทีIสาม ใหย้ นืI คาํ ขอจดทะเบียนจดั ตNงั มสั ยดิ ต่อ
นายอาํ เภอทอ้ งทีI พร้อมทNงั เอกสารมติของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ทIีอนุญาตใหจ้ ดั ตNงั
มสั ยิด รวมทNงั ใบอนุญาตให้ก่อสร้างอาคารตามพระราชบญั ญตั ิควบคุมอาคารดว้ ย ขNนั ตอนทIีสIี
ให้นายอาํ เภอทอ้ งทIีเสนอเรIืองไปยงั พนักงานเจา้ หน้าทIีทีIรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
แต่งตNงั เป็นผพู้ ิจารณาใหค้ วามเห็นชอบในการจดทะเบียนจดั ตNงั มสั ยดิ ตามกฎหมายต่อไป

จากขNนั ตอนการดาํ เนินการทNงั 4 ขNนั ตามทีIกาํ หนดในกฎกระทรวง จะเห็นไดอ้ ยา่ งชดั เจน
วา่ ในการจดทะเบียนจดั ตNงั มสั ยดิ นNนั เป็นเรืIองทIีสาํ คญั และเกีIยวขอ้ งทNงั ในดา้ นศาสนาอิสลามและ
ทางด้านการปกครอง ซIึงจะต้องมีหน่วยงานหรือเจ้าหน้าทีIทีIเกIียวข้องกับเรืIองดังกล่าวเป็ น
ผพู้ ิจารณาใหค้ วามเห็นชอบตามขNนั ตอนต่างๆ ทีIกาํ หนดไว้ เป็นผลทาํ ใหก้ ารเกิดขNึนของมสั ยดิ จึง
กระทาํ ไดไ้ ม่ง่ายนกั ซIึงเดิมตามพระราชบญั ญตั ิมสั ยดิ อิสลามฯ ไดก้ าํ หนดขNนั ตอนไวแ้ ต่เพียงวา่
การจดทะเบียนจดั ตNงั มสั ยดิ นNนั ใหจ้ ดทะเบียนต่อพนกั งานเจา้ หนา้ ทีIโดยทIีอิหม่าม คอเตบ็ บิหลนIั
เป็นผขู้ อโดยความเห็นชอบของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั เท่านNนั ซIึงจะเห็นไดว้ า่ การ
จดั ตNงั มสั ยดิ แต่เดิมนNนั สามารถกระทาํ ไดง้ ่ายกวา่ แต่อยา่ งไรกต็ าม ขNนั ตอนทNงั สีIขNนั ตอนเป็นการ
กาํ หนดในกฎกระทรวง ซIึงถือวา่ เป็นกฎหมายลาํ ดบั รอง ดว้ ยเหตุนNี หากสังคมมุสลิมหรือบุคคล

64


ทีIเกีIยวขอ้ งเห็นวา่ ขNนั ตอนการจดทะเบียนจดั ตNงั มสั ยดิ เป็นสิIงทีIกระทาํ ไดย้ าก สมควรทีIจะแกไ้ ขก็
สามารถทีIจะเสนอต่อรัฐมนตรีผรู้ ักษาการตามกฎหมายใหแ้ กไ้ ขกฎกระทรวงดงั กล่าวไดโ้ ดยไม่
จาํ เป็นตอ้ งออกเป็นพระราชบญั ญตั ิแกไ้ ขขอ้ กาํ หนดในเรืIองดงั กล่าวแต่อยา่ งใด

อยา่ งไรก็ดี ผูเ้ ขียนมีขอ้ สังเกตเกIียวกบั เอกสารสําคญั ทีIใชใ้ นการขอรับความเห็นชอบใน
การสร้างมสั ยดิ ซIึงอาจจะก่อใหเ้ กิดปัญหาตามมาในภายหลงั ได้ ทNงั นNี เนIืองจากตามกฎกระทรวง
ฉบบั ทIี 2 (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบญั ญตั ิการบริหารองคก์ รศาสนาอิสลาม พ.ศ.
2540 ขอ้ 2 ไดก้ าํ หนดว่า “บุคคลใดประสงค์จะสร้างมสั ยิดให้ยืIนคาํ ขอรับความเห็นชอบต่อ
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ตามแบบ บอ. 1 ท้ายกฎกระทรวงนNี พร้อมด้วยเอกสาร
ดงั ต่อไปนNี (1) แผนผงั แสดงการใช้ทีIดินและสิIงก่อสร้างของมสั ยิด (2) แผนทีIแสดงเขตทIีตNงั
มสั ยดิ และระยะห่างจากมสั ยดิ อIืน (3) สาํ เนาหนงั สือสาํ คญั แสดงกรรมสิทธhิหรือสิทธิครอบครอง
ทIีดินทีIใช้สร้างมสั ยิด (4) สําเนาหนังสือสัญญาซIึงเจา้ ของกรรมสิทธhิหรือผูม้ ีสิทธิครอบครอง
ทีIดินตามกฎหมายทาํ กบั คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั แสดงความจาํ นงว่าจะให้ทีIดิน
ดงั กล่าวเพIือสร้างมสั ยิด” ซIึงเอกสารประกอบคาํ ขอรับความเห็นชอบในการจดั ตNงั สร้างมสั ยิด
ตาม (1)(2)(3) นNัน มีความชดั เจนและเป็ นประโยชน์ในการพิจารณาคาํ ขอ แต่สําหรับเอกสาร
ตาม (4) นNนั เป็ นเพียงเอกสารหนงั สือสัญญาทIีแสดงความจาํ นงว่าจะให้ทีIดินดงั กล่าวเพืIอสร้าง
มสั ยดิ เท่านNนั กรณียอ่ มไม่มีความชดั เจนวา่ ทIีดินแปลงนNนั จะตกเป็นของมสั ยดิ ในอนาคตหรือไม่
เนIืองจากยงั มิไดม้ ีการโอนกรรมสิทธhิและจดทะเบียนโดยถูกตอ้ งตามกฎหมาย ดว้ ยเหตุนNี หาก
ผูใ้ ห้สัญญาไม่ปฏิบตั ิตามหรือละเมิดสัญญา กรณีก็ยอ่ มไม่มีสภาพบงั คบั ให้ตอ้ งดาํ เนินการตาม
สัญญาได้ หากแต่สามารถเรียกร้องไดเ้ ฉพาะความรับผิดทางแพ่งเท่านNนั ดงั นNนั จึงเป็ นผลทาํ ให้
ไม่มีทIีดินทีIจะสร้างมสั ยิดโดยถูกตอ้ งตามกฎหมาย ดว้ ยเหตุนNี จึงเห็นว่าสมควรยกเลิกเอกสาร
ดังกล่าวเสียหรือกาํ หนดเงืIอนไขในการใช้เอกสารดังกล่าวให้มีความชัดเจนมากยิIงขNึนและ
สามารถมีสภาพบงั คบั ไดต้ ามกฎหมายดว้ ย

นอกจากนNีแลว้ ในปัจจุบนั ไดเ้ กิดปัญหาเกีIยวกบั เรIืองนNีในภูมิภาคต่างๆ โดยเฉพาะอยา่ งยงิI
จงั หวดั ทIีมิไดม้ ีชุมชนมุสลิมเกิดขNึน หากแต่มีการจดั ตNงั หรือมีการก่อสร้างมสั ยดิ เพืIอใหผ้ เู้ ดินทาง
หรือบุคคลในละแวกใกลเ้ คียงมาละหมาดวนั ศุกร์ร่วมกนั ซIึงกรณีเช่นนNียงั ไม่อาจถือไดว้ ่าเป็ น
มสั ยิดทีIสมควรได้รับการจดทะเบียนตามเจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติฉบับนNี แต่ควรจะ
พิจารณาให้มีสถานะในทางกฎหมายไดเ้ พียงเป็ น “มู่ซ็อลลา” หรือ “บาลยั หรือบาแล”ในภาษา

65


มาลายู ซIึงหมายถึง สถานทีIประกอบศาสนกิจในศาสนาอิสลามโดยทีIมิไดม้ ีชุมชนมุสลิมเกิดขNึน
ในบริเวณดงั กล่าวตามทีIไดก้ ล่าวรายละเอียดในบทนิยามคาํ วา่ “มสั ยดิ ” ในตอนตน้ แลว้

มสั ยดิ จดทะเบียนมฐี านะเป็ นนิตบิ ุคคล

มาตรา 13 ให้มสั ยดิ ทไ<ี ด้จดทะเบยี นจดั ต/งั ต่อพนักงานเจ้าหน้าทแ<ี ล้ว มฐี านะเป็ นนิติ
บุคคล โดยให้คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ เป็ นผู้แทนของมสั ยดิ ในกจิ การทเ<ี กยี< วกบั
บุคคลภายนอก เพ<ือการนี/ คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ อาจ มอบหมายให้กรรมการ
คนหน<ึงหรือหลายคนทาํ การแทนกไ็ ด้

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิมาตรานNีกาํ หนดให้มสั ยิดทIีไดจ้ ดทะเบียนต่อพนักงานเจา้ หน้าทIีแลว้ มีฐานะ
เป็ นนิติบุคคล ซIึงเดิมในพระราชบญั ญตั ิมสั ยิดอิสลามฯ ก็มีการกาํ หนดในมาตรา 5 ในลกั ษณะ
เช่นเดียวกนั คือ ให้มสั ยิดซIึงไดจ้ ดทะเบียนต่อหน้าพนกั งานเจา้ หน้าทIีแลว้ เป็ นนิติบุคคล ซIึงจะ
เห็นไดว้ า่ แมถ้ อ้ ยคาํ จะใชแ้ ตกต่างกนั เลก็ นอ้ ย คือ ใชว้ า่ “จดทะเบียนต่อหนา้ พนกั งานเจา้ หนา้ ทีI”
ซIึงเป็นถอ้ ยคาํ โบราณแต่ความหมายหรือนยั ยะคงมีผลในทางกฎหมายเช่นเดียวกนั กล่าวคือ เมIือ
พนักงานเจ้าหน้าทีIได้รับจดทะเบียนมสั ยิดใดให้เป็ นมสั ยิดตามกฎหมายแลว้ ย่อมมีผลทาง
กฎหมายทาํ ใหม้ สั ยดิ นNนั มีสภาพเป็นนิติบุคคลในทนั ที

การมีสถานะเป็ นนิติบุคคลในทางกฎหมายถือว่าเป็ นสิIงทIีมีความสาํ คญั อยา่ งยิIง เพราะว่า
นิติบุคคล หมายถึง บุคคลทีIกฎหมายสมมติขNึนเพIือให้มีความสามารถ มีสิทธิ หนา้ ทIี และความ

66


รับผิดชอบไดต้ ามกฎหมายเหมือนกบั บุคคลธรรมดา เวน้ แต่ สิทธิและหนา้ ทีIบางอยา่ งซIึงบุคคล
ธรรมดามีอยู่โดยธรรมชาติหรือมีอยู่โดยเฉพาะเท่านNัน นิติบุคคลจะมีไม่ได้ เช่น สิทธิในดา้ น
ครอบครัว สิทธิในทางการเมือง เป็ นตน้ ดว้ ยเหตุนNี เมืIอมสั ยิดมีสถานะเป็ นนิติบุคคลในทาง
กฎหมายย่อมเป็ นผลทาํ ให้มัสยิดเป็ นองค์กรทีIมีสภาพอยู่จริง มีชืIอ มีความสามารถ มีการ
แสดงออกโดยใชช้ Iือของตนเอง สามารถแสดงเจตนาหรือตดั สินใจหรือทาํ นิติกรรมในเรIืองหนIึง
เรืIองใดได้ รวมทNงั สามารถทIีจะรับทรัพยส์ ินหรือถือกรรมสิทธhิในทีIดินหรืออสงั หาริมทรัพย์ หรือ
เป็นผคู้ รอบครองสิทธิต่างๆ ในนามของตนเองไดด้ ว้ ย นอกจากนNีแลว้ มสั ยดิ ยงั อาจไดก้ รรมสิทธhิ
ในทีIดินโดยการครอบครองปรปักษ์ตามมาตรา 1382 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
อีกดว้ ย ทNงั นNี เป็นไปตามแนวคาํ พิพากษาฎีกาทีI 239/2514

เหตุผลทIีตอ้ งมีการกาํ หนดใหเ้ ป็นนิติบุคคลกเ็ นืIองจากเดิมก่อนทีIจะมีพระราชบญั ญตั ิมสั ยดิ
อิสลามฯ มัสยิดหรือสุเหร่าในขณะนNันไม่มีสถานะทีIเป็ นนิติบุคคล จึงมีปัญหาในการถือ
กรรมสิทธhิในทีIดินหรือการครอบครองอสังหาริมทรัพยห์ รือทรัพยส์ ินต่างๆ เมIือมีผมู้ าอุทิศหรือ
วะก๊าฟให้ ดว้ ยเหตนNี โต๊ะอิหม่ามหรือบุคคลหนIึงบุคคลใดจึงตอ้ งถือกรรมสิทธhิในทIีดินหรือ
ทรัพยส์ ินนNนั แทนมสั ยิด โดยการใส่ชIือบุคคลดงั กล่าว เมIือเวลาผ่านไปบุคคลนNนั ไดเ้ สียชีวิตลง
ทายาทเข้ามารับมรดกของผูถ้ ึงแก่ความตายโดยอาจจะรู้หรือไม่รู้ถึงการทIีบุคคลนNันได้ถือ
กรรมสิทธhิในทIีดินหรือทรัพยส์ ินแทนมสั ยิด จึงมีปัญหาในการฟ้องร้องเป็ นคดีในศาลอยตู่ ลอด
มา ด้วยเหตุนNี การจดทะเบียนมสั ยิดเป็ นนิติบุคคลจึงสามารถแก้ไขปัญหาเหล่านNีได้โดยผูท้ ีI
ประสงคจ์ ะอุทิศทIีดินหรือบริจาคทรัพยส์ ินให้กบั มสั ยิดก็สามารถใส่ชืIอมสั ยิดในฐานะเป็ นนิติ
บุคคลผูร้ ับมอบทรัพยส์ ินนNันได้ โดยไม่จาํ เป็ นตอ้ งมอบให้บุคคลหนIึงบุคคลใดใส่ชIือแทนอีก
ต่อไป

อยา่ งไรก็ตาม การถือกรรมสิทธhิในทีIดินเพIือการศาสนาขององคก์ รศาสนาทุกศาสนานNนั
กฎหมายไดก้ าํ หนดขอ้ จาํ กดั เกีIยวกบั จาํ นวนในการถือครอง และเงIือนไขในการทีIตอ้ งไดร้ ับ
อนุญาตไวใ้ นประมวลกฎหมายทีIดิน มาตรา 84 ความวา่

“การไดม้ าซIึงทีIดินของวดั วาอาราม วดั บาดหลวงโรมนั คาธอลิค มูลนิธิเกIียวกบั คริสตจ์ กั ร
หรือมสั ยดิ อิสลาม ตอ้ งไดร้ ับอนุญาตจากรัฐมนตรี และใหไ้ ดม้ าไม่เกิน ๕๐ ไร่

ในกรณีทIีเป็ นการสมควร รัฐมนตรีจะอนุญาตให้ไดม้ าซIึงทีIดินเกินจาํ นวนทีIบญั ญตั ิไวใ้ น
วรรคแรกกไ็ ด้

67


บทบญั ญตั ิในมาตรานNีไม่กระทบกระเทือนการไดม้ าซIึงทIีดินทIีมีอยแู่ ลว้ ก่อนวนั ทIีประมวล
กฎหมายนNีใช้บงั คบั และการไดม้ าซIึงทีIดินของมสั ยิดอิสลามโดยทางบทบญั ญตั ิแห่งศาสนา
อิสลามในจงั หวดั ทีIมีตาํ แหน่งดะโตะ๊ ยตุ ิธรรม”

สําหรับในส่วนของการดาํ เนินการของมสั ยิดซIึงเป็ นนิติบุคคลนNันตามกฎหมายเดิม คือ
พระราชบญั ญตั ิมสั ยิดอิสลามฯ มิไดม้ ีการกาํ หนดให้บุคคลใดเป็ นผูแ้ ทนของมสั ยิด จึงถือเป็ น
ช่องวา่ งของกฎหมาย เมIือมีกรณีพิพาทเกิดขNึนจนเป็นคดีความกนั ศาลฎีกาจึงไดว้ ินิจฉยั ในฎีกาทIี
2211/2514 ว่า มสั ยิดซIึงไดจ้ ดทะเบียนเป็ นนิติบุคคลแลว้ นNัน เมIือกรรมการมสั ยิดซIึงกฎหมาย
บญั ญตั ิให้มีหนา้ ทีIจดั การ ทรัพยส์ ินของมสั ยดิ ไดล้ งมติให้ดาํ เนินคดีกบั จาํ เลยซIึงอยใู่ นทีIดินของ
มสั ยิดเจา้ หนา้ ทีIบริหารของมสั ยิดอนั ไดแ้ ก่ อิหม่าม คอเต็บและบิหลนIั ก็ยอ่ มดาํ เนินการแต่งตNงั
ทนายความให้ฟ้องคดีในนามของมสั ยิดได้ อนั จะเห็นไดว้ ่า ศาลฎีกาไดต้ ีความอุดช่องว่างของ
กฎหมายในขณะนNันโดยการให้คณะกรรมการมัสยิดทีIมีหน้าทIีจดั การทIัวไปในกิจการและ
ทรัพยส์ ินของมสั ยดิ เป็นผแู้ ทนของมสั ยดิ เพIือแกป้ ัญหาทIีกฎหมายมิไดก้ าํ หนดเอาไวช้ ดั เจน

จากเหตุผลดังกล่าวข้างต้น ความในตอนท้าย ของบทบัญ ญัติมาตรา 13 ของ
พระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีจึงไดก้ าํ หนดว่า “ให้คณะกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดเป็ นผูแ้ ทนของ
มสั ยดิ ในกิจการทีIเกIียวกบั บุคคลภายนอก” โดยเหตุทIีเมืIอมสั ยดิ เป็ นนิติบุคคลแลว้ แต่ทวา่ มสั ยดิ
มิไดม้ ีสภาพตวั ตนเช่นบุคคลธรรมดายอ่ มไม่สามารถทีIจะกระทาํ การในทางกายภาพ เช่น การซNือ
ขาย การจดทะเบียน การลงนามในสญั ญาต่างๆ ไดเ้ ช่นคนปกติ ดว้ ยเหตุนNี ในการดาํ เนินการของ
มสั ยิดจึงจาํ เป็ นจะตอ้ งมีผูแ้ ทนของนิติบุคคล ซIึงบทบญั ญตั ิมาตรานNีกาํ หนดให้คณะ กรรมการ
อิสลามประจาํ มสั ยดิ เป็ นผแู้ ทนของมสั ยดิ ในการดาํ เนินการหรือกระทาํ นิติกรรมต่างๆ เกIียวกบั
บุคคลภายนอก ซIึงการทIีคณะกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยดิ จะสามารถแต่งตNงั ผแู้ ทนของมสั ยดิ
ไดก้ ็ดว้ ยการประชุมร่วมกนั และมีมติในเรIืองใดเรืIองหนIึง ซIึงอาจจะมีมติเป็ นการทวIั ไปมอบให้
บุคคลหนIึงบุคคลใดเป็นผแู้ ทนตลอดไป หรืออาจจะมีมติเป็นการเฉพาะในแต่ละเรืIองกไ็ ด้

68


การจดทะเบียนเลกิ มสั ยดิ

มาตรา 14 มสั ยดิ ทเ<ี ป็ นนิตบิ ุคคลอาจเลกิ ได้โดยการจดทะเบียนเลกิ มสั ยดิ ต่อพนักงาน
เจ้าหน้าที< บรรดาทรัพย์สินของมสั ยดิ ทเ<ี ลกิ ตามวรรคหนึ<ง ให้โอนไปยงั มสั ยดิ ทเี< ป็ นนิตบิ ุคคล
ทอี< ยู่ใกล้ทสี< ุด ถ้าไม่อาจทาํ ได้ให้โอนไปยงั มสั ยดิ ทเ<ี ป็ นนิตบิ ุคคลทอี< ยู่ในลาํ ดบั ถดั ไป เว้นแต่เป็ น
ทรัพย์สินทไ<ี ด้มาโดยมผี ู้อทุ ศิ ให้ และผู้อทุ ศิ ให้ได้แสดงเจตนาไว้เป็ นอย่างอื<น

คาํ อธิบาย

ตามกฎหมายเดิม การดาํ เนินการเกีIยวกบั การเลิกมสั ยดิ นNนั พระราชบญั ญตั ิมสั ยดิ อิสลามฯ
ไดก้ าํ หนดถึงสาเหตุหรือเหตุผลในการเลิกมสั ยดิ รวมทNงั จะตอ้ งมีขNนั ตอนและวิธีการเพืIอมีคาํ สัIง
ใหเ้ ลิกมสั ยดิ ไดต้ ามทีIกาํ หนดในมาตรา 10 ซIึงระบุวา่ “มสั ยดิ ใดมีสัปบุรุษนอ้ ย หรือมีพฤติการณ์
อยา่ งอืIนอนั ไม่สามารถจะดาํ รงอยูไ่ ด้ หรือเลิกร้างไป ให้คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั
เป็ นผูร้ ายงานไปยงั คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย เพืIอขอคาํ สIังให้เลิกมสั ยิด
นNัน” วรรคสองไดก้ าํ หนดว่า “เมืIอคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยไดส้ Iังให้เลิก
มสั ยิดนNันแลว้ ก็ให้คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั แจง้ ไปยงั พนักงานเจา้ หน้าทีIซIึงไดร้ ับ
จดทะเบียนมสั ยดิ นNนั จากบทบญั ญตั ิของมาตราดงั กล่าวจะเห็นไดว้ า่ ในการเลิกมสั ยดิ นNนั จะตอ้ ง
ปรากฏเหตุอย่างใดอย่างหนIึงใน 3 อย่างคือ (1) มีสัปบุรุษน้อย (2) มีพฤติการณ์อย่างอืIนอนั
ไม่สามารถจะดํารงอยู่ได้ หรือ(3) เลิกร้างไป ซIึงสาเหตุทNังสามประการมีลักษณะทIีเป็ น
นามธรรม ไม่ชดั เจนนกั และเป็ นขอ้ เทจ็ จริงทีIจะตอ้ งพิสูจน์ให้เกิดความชดั เจนขNึนรวมทNงั เป็ นทIี
ยอมรับไดด้ ว้ ย เช่นกรณีทIีจะถือวา่ มีสปั บุรุษนอ้ ย หมายถึงมีจาํ นวนเหลือกIีคน ? หากเหลือ 1 คน
5 คน หรื อ 10 ถือว่าน้อยหรื อไม่? กรณี ทีIมีพฤติการณ์อันไม่สามารถจะดํารงอยู่ได้คือ
อะไรบา้ ง? รวมทNงั การเลิกร้างไปนNนั มีความหมายถึงการทIีคณะกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิด
ประสงค์ทีIจะเลิกกันเองหรือสัปบุรุษประสงค์ให้มีการเลิกมัสยิดได้ด้วย ซIึงจะเห็นได้ว่า

69


กฎหมายเดิมมีปัญหาในการตีความอยา่ งแน่นอนหากจะมีการเลิกมสั ยดิ เกิดขNึนจริง ส่วนขNนั ตอน
และวิธีการนNันไม่ยุ่งยากนักเนืI องจากเมืIอปรากฏเหตุอย่างใดอย่างหนIึ งดังกล่าวแล้ว
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั มีหน้าทIีเป็ นผูร้ ายงานต่อคณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยเพืIอให้มีคาํ สIังเลิกมสั ยิดนNันได้ หลงั จากนNันจึงให้คณะกรรมการอิสลามประจาํ
จงั หวดั แจง้ ไปยงั พนกั งานเจา้ หนา้ ทIีซIึงไดร้ ับจดทะเบียนมสั ยดิ ไว้

สําหรับการเลิกมัสยิดตามพระราชบัญญัติฉบับนNีมิได้มีการกาํ หนดเหตุทีIจะต้องเลิก
เหมือนกับพระราชบัญญัติมัสยิดอิสลามฯ หากแต่มีขNันตอนและวิธีการทีIมากขNึนกว่าเดิม
เนIืองจากในการเลิกมสั ยิดจะตอ้ งมีการประกาศในราชกิจจานุเบกษาเพIือให้ประชาชนและผูท้ ีI
เกIียวขอ้ งไดร้ ับทราบดว้ ย โดยบทบญั ญตั ิในมาตรา 14 นNีมีลกั ษณะเช่นเดียวกบั การจดทะเบียน
จดั ตNงั มสั ยดิ กล่าวคือ จะตอ้ งนาํ ความในมาตรา 12 มาใชป้ ระกอบในการพิจารณาดว้ ย เนIืองจาก
บทบญั ญัติมาตรา 14 ได้กาํ หนดไวแ้ ต่เพียงว่า ”มสั ยิดทีIเป็ นนิติบุคคลอาจเลิกได้ด้วยการจด
ทะเบียนเลิกมสั ยิดต่อพนกั งานเจา้ หนา้ ทีI” ส่วนรายละเอียดเกีIยวกบั การจดทะเบียนเลิกมสั ยิด
นNันตอ้ งเป็ นไปตามความในมาตรา 12 คือ เป็ นไปตามทIีกาํ หนดในกฎกระทรวง ซIึงต่อมา
รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทยไดอ้ อกกฎกระทรวง ฉบบั ทีI (2) พ.ศ. 2542 ออกตามความใน
พระราชบญั ญตั ิการบริหารองค์กรศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540 เพIือกาํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั
วิธีการเลิกมสั ยิดไวใ้ นขอ้ 10 ไวว้ ่า ให้ประธานกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดหรือกรรมการ
อิสลามประจาํ มสั ยิดคนหนIึงยIืนคาํ ขอรับความเห็นชอบให้เลิกมสั ยิดต่อคณะกรรมการอิสลาม
ประจาํ จงั หวดั เมIือคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ใหค้ วามเห็นชอบแลว้ ใหผ้ ยู้ นืI คาํ ขอยนืI ขอ
จดทะเบียนเลิกมสั ยิดต่อพนักงานเจา้ หน้าทIี ให้พนักงานเจา้ หน้าทีIบนั ทึกสาเหตุแห่งการเลิก
มสั ยิดลงในทะเบียนการจดั ตNงั มสั ยิด และแจง้ ต่อผูว้ ่าราชการจงั หวดั เพIือดาํ เนินการให้มีการ
ประกาศการเลิกมสั ยดิ ในราชกิจจานุเบกษา

จากขอ้ กาํ หนดของกฎกระทรวงดงั กล่าวจะเห็นไดว้ า่ การเลิกมสั ยดิ สามารถกระทาํ ไดง้ ่าย
กว่าเดิมหลายประการ เช่นไม่จาํ เป็ นตอ้ งปรากฏเหตุทIีจะตอ้ งเลิกมสั ยิด เพียงแต่ให้ผูท้ IีเกIียวขอ้ ง
ดาํ เนินการยนIื คาํ ขอยกเลิกมสั ยดิ ต่อเจา้ หนา้ ทีIทIีกาํ หนดไวแ้ ละใหพ้ นกั งานเจา้ หนา้ ทีIบนั ทึกสาเหตุ
แห่งการเลิกลงในทะเบียนจดั ตNงั มสั ยิดเท่านNันก็เพียงพอ และทีIสําคญั คือ ผูว้ ่าราชการจงั หวดั
จะตอ้ งดาํ เนินการประกาศการเลิกมสั ยิดในราชกิจจานุเบกษา เพืIอให้ประชาชนทวIั ไปไดร้ ับ
ทราบดว้ ย

70


ภายหลงั ทIีมีการจดทะเบียนเลิกมสั ยิดต่อพนกั งานเจา้ หนา้ ทIีแลว้ กฎหมายไดก้ าํ หนดให้
บรรดาทรัพยส์ ินของมสั ยดิ ทIีเลิกโอนไปยงั มสั ยดิ ทIีเป็นนิติบุคคลทีIอยใู่ กลท้ Iีสุด (โดยพิจารณาจาก
ระยะทางเป็ นหลกั ) ถา้ ไม่อาจทาํ ไดก้ ็ให้โอนไปยงั มสั ยิดทีIเป็ นนิติบุคคลทIีอยู่ในลาํ ดบั ถดั ไป
(พิจารณาจากระยะทางเป็นหลกั เช่นกนั ) โดยมีขอ้ ยกเวน้ ซIึงเป็นไปตามหลกั การศาสนาอิสลามวา่
หากทรัพยส์ ินของมสั ยิดนNันเป็ นทรัพยส์ ินทีIไดม้ าเนืIองจากมีผูอ้ ุทิศให้ และผูอ้ ุทิศนNันไดแ้ สดง
เจตนาไวอ้ ย่างชดั เจนว่าให้ทรัพยส์ ินนNันตกเป็ นของมสั ยิดใดหรือองค์กรใด กรณีเช่นนNีก็ย่อม
จะต้องดําเนินการให้เป็ นไปตามเจตนารมณ์ของผู้ทIีอุทิศนNันตามความในข้อยกเว้นท้าย
บทบญั ญตั ิมาตรา 14 นNี

71


การคดั เลือกกรรมการอสิ ลาม
ประจาํ มสั ยดิ ชุดแรก

มาตรา 15 มัสยิดที<ได้จดทะเบียนแล้ว ให้ดําเนินการคัดเลือกกรรมการอิสลามประจํา
มสั ยดิ ตามหมวด 5 ภายในเก้าสิบวนั นับแต่วนั จดทะเบยี น

คาํ อธิบาย

หากพิจารณาแต่เพียงผิวเผินจะเห็นวา่ บทบญั ญตั ิมาตรานNีมีสาระสาํ คญั แต่เฉพาะเรืIองการ
กาํ หนดระยะเวลาในการทIีตอ้ งจดั ใหม้ ีการคดั เลือกกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยดิ ภายหลงั จากทีI
ไดจ้ ดทะเบียนต่อพนกั งานเจา้ หนา้ ทีIแลว้ เท่านNนั ซIึงกาํ หนดให้ตอ้ งมีการคดั เลือกภายใน 90 วนั
นบั แต่วนั ทีIจดทะเบียน อนั มีระยะเวลาทีIแตกต่างไปจากการคดั เลือกตามปกติ เนIืองจากเป็นกรณี
การคดั เลือกกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดชุดแรกนนIั เอง จึงจาํ เป็ นตอ้ งดาํ เนินการโดยรวดเร็ว
กวา่ การคดั เลือกตามระยะเวลาปกติทวIั ไป ซIึงกาํ หนดใหต้ อ้ งดาํ เนินการคดั เลือกภายในระยะเวลา
180 วนั นบั แต่วนั ทีIสิNนสุดวาระการดาํ รงตาํ แหน่งหรือตาํ แหน่งนNนั ไดว้ า่ งลง

แต่หากได้พิจารณาถ้อยคาํ ของบทบัญญัติมาตรา 15 นNีจะเห็นได้ว่า มีสาระสําคัญ 2
ประการทIีไม่อาจก้าวล่วง ผ่านไปได้โดยไม่อธิบายลงในรายละเอียด ก็คือ (1) ถ้อยคําว่า
“คดั เลือก” และ (2) คาํ วา่ “ให้ดาํ เนินการ … ตามหมวด 5” ซIึงสาระสาํ คญั สองประการดงั กล่าว
เป็ นเรืIองทIีจะตอ้ งขยายความในรายละเอียดเพืIอให้เกิดความเขา้ ใจทีIถ่องแท้และเป็ นไปตาม
เจตนารมณ์ของพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีอยา่ งแทจ้ ริง

ประการแรก ถอ้ ยคาํ วา่ “คดั เลือก” ถือเป็นใจความทIีสาํ คญั ทีIสุดของการดาํ เนินการในเรIืองนNี
เนืIองจากกฎหมายใชถ้ อ้ ยคาํ วา่ “คดั เลือก” มิใช่คาํ วา่ “เลือกตNงั ” เพราะวา่ ทNงั สองคาํ มีความหมายทIี

72


แตกต่างกนั อย่างสิNนเชิง ดว้ ยเหตุนNี การดาํ เนินการจึงไม่เหมือนกนั กล่าวคือ คาํ ว่า “คดั เลือก”
ตามความหมายทIีระบุในพจนานุกรมฉบบั ราชบญั ฑิตยสถาน หมายถึง “เลือกเอาทIีตอ้ งการไว,้
คัดเอาทีIไม่ต้องการออก” เช่น การคัดเลือกทหารหรือการคัดเลือกบุคคลดํารงตําแหน่ง
ข้าราชการพลเรือน เป็ นต้น ส่วนคําว่า “เลือกตNัง” ตามความหมายในพจนานุกรมฉบับ
ราชบณั ฑิตยสถาน หมายถึง “เลือกสรรบุคคลให้เป็ นผูแ้ ทนหรือให้ดาํ รงตาํ แหน่งดว้ ยการออก
เสียงลงคะแนน เช่น เลือกตNงั สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร เลือกตNงั กรรมการ” จะเห็นไดว้ า่ ทNงั สอง
คาํ มีความหมายทีIแตกต่างกัน และใช้ในสถานการณ์ทีIแตกต่างกันด้วย การคัดเลือกใช้ใน
ความหมายทIีตอ้ งการเลือกเอาสิIงใดสิIงหนIึงทีIตอ้ งการนNนั ไว้ และคดั เอาสIิงทIีไม่ตอ้ งการออกไป
กรณีทIีจะนํามาใช้กบั การคดั เลือกคณะกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดก็คือ การคดั บุคคลทีIมี
คุณสมบตั ิเหมาะสมและไม่มีลกั ษณะตอ้ งห้ามตามทีIกฎหมายกาํ หนดเพืIอเขา้ มาดาํ รงตาํ แหน่ง
เป็ นกรรมการอิสลามประจาํ มัสยิด และคดั บุคคลทIีไม่มีคุณสมบัติหรือไม่เหมาะสมหรือมี
ลกั ษณะตอ้ งหา้ มออกไปนนัI เอง ส่วนการเลือกตNงั นNนั มิไดม้ ุ่งประสงคใ์ นเรืIองเกีIยวกบั คุณสมบตั ิ
เป็นสIิงสาํ คญั หากแต่เป็นดุลพินิจของผทู้ ีIมีสิทธิเลือกตNงั ทีIจะแสดงเจตนาในการเลือกบุคคลหนIึง
บุคคลใดเป็ นผูแ้ ทนของตนเองไดต้ ามความสมคั รใจ อนั มีลกั ษณะเป็ นเรIืองทIีเกIียวขอ้ งกบั สิทธิ
และเสรีภาพในทางการเมือง

ดว้ ยเหตุผลทIีไดก้ ล่าวขา้ งตน้ จะเห็นไดว้ า่ การคดั เลือกกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยดิ มิได้
มีลกั ษณะเป็ นการเลือกตNงั ซIึงเป็ นวิธีการในทางการเมืองทีIจะตอ้ งมีการหาเสียงก่อนการเลือกตNงั
มีการจัดทีมหรื อรวมกลุ่มเพIือหาพวกพ้องสนับสนุนกลุ่มของตน หากแต่การคัดเลือก
คณะกรรมการอิสลามประจาํ มัสยิดนNันจะต้องพิจารณาดูจากคุณสมบัติเป็ นประการสําคญั
กล่าวคือ ควรจะตอ้ งคดั เลือกจากคุณสมบตั ิในการดาํ รงตาํ แหน่งว่าบุคคลใดมีความเหมาะสม
มากกวา่ กนั

ประการทีIสอง ความในตอนทา้ ยของมาตรา 15 ทIีกาํ หนดให้ดาํ เนินการคดั เลือก … ตาม
หมวด 5 ซIึงความหมายก็คือ ให้นาํ บทบญั ญตั ิว่าดว้ ยการคดั เลือกตามความในหมวด 5 ซIึงเป็ น
หมวดทีIวา่ ดว้ ยเรืIองเกIียวกบั กรรมการอิสลามประจาํ มสั ยดิ โดยเฉพาะ มาใชใ้ นการเลือกกรรมการ
ประจาํ มสั ยดิ ชุดแรกนNีดว้ ย ซIึงเมืIอไดพ้ ิจารณาบทบญั ญตั ิในหมวด 5 ไม่วา่ จะเป็นมาตรา 33 หรือ
มาตรา 34 จะกาํ หนดให้นําความในมาตรา 30 มาใช้ทNังสิNน อนั แสดงให้เห็นว่า สาระสําคญั
เกIียวกบั วิธีการและขNนั ตอนในการคดั เลือกได้ถูกกาํ หนดไวใ้ นมาตรา 30 ซIึงได้บญั ญัติไวว้ ่า
“ให้ประธานกรรมการอิสลามประจาํ จังหวดั หรือกรรมการอิสลามประจาํ จังหวดั ทีIได้รับ

73


มอบหมายจากประธานกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั เป็ นประธานในทีIประชุมสัปปุรุษประจาํ
มสั ยิด เพIือดาํ เนินการคดั เลือกกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิด แลว้ เสนอคณะกรรมการอิสลาม
ประจาํ จงั หวดั เพIือพิจารณาแต่งตNงั ทNงั นNี ตามระเบียบ ทีIคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยกาํ หนด” ซIึงเมIือไดพ้ ิจารณาตวั บทแลว้ จะเห็นไดว้ า่ เนNือหาสาระของการคดั เลือกตามความ
ในมาตรา 30 นNีก็คือ การจัดให้มีการประชุมสัปปุรุษประจํามัสยิดขNึนเพIือทําการคัดเลือก
กรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดเป็ นใจความทีIสําคญั ทIีสุด เหตุผลทIีตอ้ งกาํ หนดให้มีการประชุม
สัปปุรุษประจาํ มสั ยดิ ก็เนIืองจากประสงคท์ ีIจะให้ใชว้ ิธีการ ”ชูรออ”์ ตามหลกั การศาสนาอิสลาม
ในการคัดเลือกนัIนเอง อันแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า การคัดเลือกตามเจตนารมณ์ของ
บทบญั ญตั ิมาตรานNีมีความแตกต่างจากการเลือกตNงั ในระบอบประชาธิปไตยอย่างแน่นอน ซIึง
ผเู้ ขียนจะขอกล่าวในรายละเอียดเกีIยวกบั การชูรออ์ เมIือถึงบทบญั ญตั ิในเรืIองนNีโดยตรงต่อไป

74


หมวด 3
คณะกรรมการกลางอสิ ลาม

แห่งประเทศไทย

75


คณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 16 ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ<งเรียกว่า "คณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทย" ประกอบด้วยจุฬาราชมนตรีเป็ นประธานกรรมการ และกรรมการซึ<งทรงพระ
กรุณาโปรดเกล้า ฯ แต่งต/ังจากกรรมการอิสลามประจําจังหวัด ซ<ึงเป็ นผู้แทนคณะกรรมการ
อสิ ลามประจําจังหวัด จังหวัดละหนึ<งคน และจากกรรมการอื<นซึ<งคัดเลือกโดยจุฬาราชมนตรีมี
จาํ นวนหน<ึงในสามของจาํ นวนผู้แทนคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั ถ้ามเี ศษให้ปัดทงิ/ การ
คดั เลือกผู้แทนคณะกรรมการอสิ ลามประจําจังหวดั และการคดั เลือกกรรมการอ<ืนตามวรรคหนึ<ง
ให้เป็ นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที<กําหนด ในกฎกระทรวง ให้คณะกรรมการเลือกกรรมการ
ด้วยกนั เองเป็ นรองประธานกรรมการ เลขาธิการ และตาํ แหน่งอ<ืนตามความจาํ เป็ น


คาํ อธิบาย


ความในหมวด 3 นNีเป็ นเรืIองทIีเกIียวขอ้ งกบั คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย

โดยเริIมจากมาตรา 16 จนถึงมาตรา 22 ก่อนทีIจะกล่าวถึงรายละเอียดเกIียวกบั คณะกรรมการ
ดงั กล่าว ผเู้ ขียนอยากจะปูพNืนฐานความรู้ความเขา้ ใจเกีIยวกบั การจดั องคก์ รบริหารกิจการศาสนา
อิสลามว่า มีความเป็ นมาอยา่ งไร มีการจดั แบ่งองคก์ รเป็ นอยา่ งไร พร้อมทNงั เจตนารมณ์ของการ
กาํ หนดโครงสร้างองคก์ รและกลไกต่างๆให้เห็นภาพกวา้ ง เพIือประโยชน์ในการทีIจะวิเคราะห์
หรือตีความแกไ้ ขปัญหาทIีเกิดขNึนต่อไปในอนาคต

นับตNงั แต่ได้มีการเปลีIยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูราณาญาสิทธิราชยม์ าสู่
ระบอบประชาธิปไตยในปี พุทธศักราช 2475 เป็ นต้นมา รัฐบาลในสมัยนNันได้มีการออก
กฎหมายทIีเกีIยวขอ้ งกบั การบริหารราชการแผน่ ดินทIีสาํ คญั ฉบบั หนIึงคือ พระราชบญั ญตั ิว่าดว้ ย

76


ระเบียบราชการบริหารแห่งราชอาณาจกั รสยาม พุทธศกั ราช 2476 อนั ถือเป็นกฎหมายฉบบั แรก
ทIีออกโดยคาํ แนะนาํ และยินยอมของสภาผูแ้ ทนราษฎร มีการกาํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั การ
บริหารราชการแผ่นดินขNึนในประเทศ ซIึงขณะนNันใช้คําว่า “สยาม” โดยในมาตรา 4 ได้
กาํ หนดให้จดั ระเบียบราชการบริหารราชอาณาจกั รสยามแบ่งออกเป็ น 3 ระดบั ดว้ ยกนั คือ (1)
ราชการบริหารส่วนกลาง (2) ราชการบริหารส่วนภูมิภาค และ (3) ราชการบริหารส่วนทอ้ งถIิน
ซIึงมีผลใชบ้ งั คบั ตNงั แต่วนั ทีI 9 ธนั วาคม 2476 เป็นตน้ มา โดยระเบียบราชการบริหารส่วนกลางได้
แบ่งออกเป็ น กระทรวง ทบวง และกรม สําหรับระเบียบราชการบริหารส่วนภูมิภาค แบ่ง
ออกเป็ นจงั หวดั และอาํ เภอ โดยในจงั หวดั ไดจ้ ดั ให้มีกรมการจงั หวดั คณะหนIึงมีหนา้ ทีIบริหาร
ราชการแผน่ ดินในจงั หวดั นNนั ส่วนระเบียบราชการบริหารส่วนทอ้ งถิIน ไดก้ าํ หนดใหม้ ีทอ้ งถิIน
และราชการทีIเกIียวขอ้ งคือ ผูใ้ หญ่บา้ น กาํ นัน แพทยป์ ระจาํ ตาํ บล ส่วนทอ้ งถIินก็คือ เทศบาล
ตาํ บล เทศบาลเมืองและนครบาล รวมทNงั สหเทศบาล

ต่อมารัฐบาลไดอ้ าศยั บทบญั ญตั ิของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจกั รไทย ทีIกาํ หนดให้
ประชาชนชาวไทยมีเสรีภาพบริบูรณ์ในการนับถือศาสนาโดยพระมหากษตั ริยท์ รงเป็ นอคั ร
ศาสนูปถมั ภก และไดค้ าํ นึงถึงประชาชนชาวไทยในบางทอ้ งทIีซIึงนบั ถือศาสนาอิสลามสมควรทIี
จะสงเคราะห์และคุม้ ครองอิสลามศาสนิกของพระองคใ์ หป้ ระกอบศาสนกิจตามศรัทธา สมกบั ทีI
เป็นประชาชนของประเทศไทยอนั เป็นประเทศเอกราช จึงไดม้ ีการออกพระราชกฤษฎีกาวา่ ดว้ ย
การศาสนูปถมั ภ์ฝ่ ายอิสลาม พุทธศกั ราช 2488 โดยมีการจดั องค์กรและกลไกในการบริหาร
ศาสนาอิสลาม แบ่งออกเป็ น 3 ระดบั เช่นเดียวกบั พระราชบญั ญตั ิวา่ ดว้ ยระเบียบราชการบริหาร
แห่งราชอาณาจกั รสยาม พุทธศกั ราช 2476 โดยให้ประกอบไปดว้ ย (1) คณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทย ซIึงมีจุฬาราชมนตรีเป็ นประธานกรรมการโดยตาํ แหน่ง (2) จดั ให้มี
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั สาํ หรับจงั หวดั ทีIมีประชาชนผนู้ บั ถือศาสนาอิสลามจาํ นวน
พอสมควรเพืIอทาํ หนา้ ทIีให้คาํ ปรึกษาหารือแก่คณะกรรมการจงั หวดั ในกิจการทีIเกIียวแก่ศาสนา
อิสลามในจงั หวดั นNนั รวมทNงั (3) ใหค้ ณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั จดั ใหม้ ีคณะกรรมการ
อิสลามประจาํ สุเหร่า ด้วยความเห็นชอบของคณะกรรมการจงั หวดั โดยให้โต๊ะอิหม่ามเป็ น
ประธาน ซIึงจะเห็นไดว้ า่ การจดั โครงสร้างและกลไกการบริหารกิจการศาสนาอิสลามมีลกั ษณะ
ทีIเลียนแบบมาจากการบริหารราชการแผ่นดินในสมยั นNันนัIนเอง โดยในระดบั ภูมิภาคมีความ
เชIือมโยงกบั การบริหารราชการแผน่ ดินโดยกลไกของกรมการจงั หวดั หรือคณะกรรมการจงั หวดั
ซIึงเป็ นเสมือนผคู้ วบคุมดูแลคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และการจดั ให้มีคณะกรรมการ

77


อิสลามประจาํ สุเหร่าดว้ ย ทNงั นNีโดยมีผูน้ าํ ศาสนาทNงั องคก์ รในระดบั ชาติ คือ จุฬาราชมนตรีเป็ น
ประธานกรรมการอิสลามแห่งประเทศไทยโดยตาํ แหน่ง และในระดบั ทอ้ งถิIนมีโตะ๊ อิหม่ามเป็น
ประธานคณะกรรมการอิสลามประจาํ สุเหร่า

แ ต่ เดิ ม ค ณ ะก รรม ก ารก ล างอิ ส ล าม แ ห่ งป ระเท ศ ไท ยต าม พ ระราช ก ฤ ษ ฎี ก าดังก ล่ าว
ประกอบไปดว้ ย ประธานกรรมการซIึงเป็นอิสลามศาสนิกมีจาํ นวนไม่ตIาํ กวา่ หา้ นาย แต่งตNงั และ
ถอดถอนโดยพระบรมราชโองการตามคาํ แนะนาํ ของรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทย โดยมี
หน้าทีIในการให้คาํ ปรึกษาหารือแก่กระทรวงมหาดไทยและกระทรวงศึกษาธิการในกิจการทีI
เกIียวแก่ศาสนาอิสลาม สําหรับการแต่งตNงั คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยตาม
พระราชบัญญัติฉบับนNี มาตรา 16 วรรคหนIึ งได้กําหนดแต่เฉพาะหลักการไว้ว่า ให้มี
คณะกรรมการคณะหนIึงเรียกว่า “คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย” ประกอบดว้ ย
จุฬาราชมนตรีเป็ นประธานกรรมการ และกรรมการซIึงทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ แต่งตNงั จาก
กรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ซIึงเป็ นผูแ้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั จงั หวดั ละ
หนIึงคน และจากกรรมการอืIนซIึงคดั เลือกโดยจุฬาราชมนตรีมีจาํ นวนหนIึงในสามของจาํ นวน
ผู้แทน ส่วนความในวรรคสองได้กําหนดรายละเอียดไว้ว่า การคัดเลือกให้เป็ นไปตาม
หลกั เกณฑแ์ ละวธิ ีการทีIกาํ หนดในกฎกระทรวง

จากเนNือหาของบทบญั ญัติดงั กล่าวจะเห็นได้ว่า องค์ประกอบของคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทย ประกอบไปดว้ ย 2 ส่วน คือ (1) กรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ซIึงเป็น
ผูแ้ ทนของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั จงั หวดั ละหนIึงคน และ (2) กรรมการอIืนซIึง
จุฬาราชมนตรีเป็ นคนคัดเลือก จาํ นวนหนIึงในสามของกรรมการตาม (1) ซIึงจะเห็นได้ว่า
กรรมการตามองคป์ ระกอบทIีหนIึงมีลกั ษณะเช่นเดียวกบั ทีIพระราชกฤษฎีกาฉบบั เดิมไดก้ าํ หนด
ไว้ เพียงแต่กาํ หนดจาํ นวนไวช้ ดั เจนวา่ หา้ คนเท่านNนั ส่วนกรรมการตามองคป์ ระกอบทIีสอง ตาม
กฎหมายเดิมไม่ได้กําหนดไว้ หากแต่เป็ นการเพIิมตามพระราชบัญญัติฉบับนNี โดยให้
จุฬาราชมนตรีเป็ นคนคดั เลือก อนั จะเห็นไดอ้ ยา่ งชดั เจนวา่ การบริหารกิจการศาสนาอิสลามใน
ระดบั ประเทศนNนั จุฬาราชมนตรีมีส่วนสาํ คญั เป็ นอยา่ งยIิงในการทIีจะพิจารณาหรือมีมติเรIืองใด
เรIืองหนIึงตามอาํ นาจหนา้ ทIีทIีกฎหมายไดก้ าํ หนดไว้

สําหรับความในวรรคสองทIีกาํ หนดว่า “การคดั เลือกผูแ้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ
จงั หวดั และการคดั เลือกกรรมการอIืนตามวรรคหนIึง ให้เป็ นไปตามหลกั เกณฑ์และวิธีการทIี
กาํ หนดในกฎกระทรวง” ต่อมาไดม้ ีการประกาศใชก้ ฎกระทรวงทIีออกโดยอาศยั อาํ นาจตาม

78


ความในมาตรานNีคือ กฎกระทรวง (พ.ศ. 2542) ออกตามความในพระราชบญั ญตั ิการบริหาร
องคก์ รศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540 ซIึงไดก้ าํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั วิธีการและขNนั ตอนในการ
คดั เลือกคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยไวท้ Nงั สององคป์ ระกอบ กล่าวคือ

(1) องค์ประกอบทIีมาจากผูแ้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ให้ผูว้ ่าราชการ
จงั หวดั จดั ให้มีการประชุมคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั เพIือคดั เลือกกนั เอง โดยให้ผูว้ ่า
ราชการจงั หวดั หรือผซู้ Iึงผวู้ า่ ราชการจงั หวดั มอบหมายเป็ นประธานในทIีประชุม ในการประชุม
จะตอ้ งมีกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั มาประชุมไม่นอ้ ยกวา่ สองในสามของจาํ นวนกรรมการ
อิสลามประจาํ จงั หวดั เท่าทIีมีอยใู่ นขณะนNนั โดยแต่ละคนมีสิทธิเสนอชืIอไดห้ นIึงชIือ และตอ้ งมี
ผรู้ ับรองไม่นอ้ ยกวา่ สามคน ถา้ มีผไู้ ดร้ ับการเสนอชIือเพียงชIือเดียว ใหถ้ ือวา่ ผนู้ Nนั เป็นผไู้ ดร้ ับการ
คดั เลือกเป็นผแู้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั แต่ถา้ มีผไู้ ดร้ ับการเสนอชืIอหลายชืIอ ให้
ทีIประชุมออกเสียงลงคะแนนเป็ นการลบั ผูไ้ ดร้ ับคะแนนสูงสุดเป็ นผูไ้ ดร้ ับการคดั เลือกเป็ น
ผูแ้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ถา้ มีผูไ้ ดร้ ับคะแนนเสียงสูงสุดเท่ากนั ให้ใชว้ ิธีการ
จบั สลาก หลงั จากนNนั ให้ผวู้ ่าราชการจงั หวดั เสนอชIือไปยงั รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
เพIือนาํ ขNึนทูลเกลา้ ฯ แต่งตNงั เป็นกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยโดยเร็ว

(2) องคป์ ระกอบทีIมาจากกรรมการอIืนทIีจุฬาราชมนตรีคดั เลือก สาํ หรับกรรมการประเภท
นNี กาํ หนดใหจ้ ุฬาราชมนตรีคดั เลือกจากผทู้ Iีมีคุณสมบตั ิและไม่มีลกั ษณะตอ้ งหา้ มตามมาตรา ๑๗
ซIึงเห็นวา่ เหมาะสม เสนอไปยงั รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทยเพืIอนาํ ขNึนทูลเกลา้ ฯ ต่อไป

สาํ หรับความในวรรคสามของมาตรา 16 นNีไดก้ าํ หนดใหค้ ณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยเป็ นผูท้ าํ การเลือกกรรมการดว้ ยกนั เอง เพืIอทาํ หน้าทีIเป็ นรองประธานกรรมการ
เลขาธิการ และตาํ แหน่งอืIนตามความจาํ เป็น

อยา่ งไรกต็ าม มีปัญหาเกีIยวกบั การดาํ รงตาํ แหน่งของกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยในส่วนทีIมาจากผูแ้ ทนของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั กรณีทีIกรรมการอิสลาม
ประจาํ จงั หวดั นNันไดพ้ น้ วาระตามทีIกฎหมายกาํ หนดจะถือว่าขาดคุณสมบตั ิการเป็ นกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทยดว้ ยหรือไม่

คาํ ตอบ ปัญหาในเรืIองนNีได้มีการเสนอให้คณะกรรมการกฤษฎีกาตีความเป็ นทีI
เรียบร้อยแลว้ ซIึงมีความเห็นว่า กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยในส่วนทีIมาจากผูแ้ ทน
ของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั แต่ละจงั หวดั นNันคุณสมบตั ิการเป็ นกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยประเภทนNีมีความสัมพนั ธ์เกIียวโยงกบั การเป็ นกรรมการอิสลามประจาํ

79


จงั หวดั โดยเฉพาะ ดว้ ยเหตุนNี เมืIอปรากฏขอ้ เท็จจริงว่า ผูแ้ ทนของคณะกรรมการอิสลามประจาํ
จงั หวดั ไดพ้ น้ จากตาํ แหน่งเนืIองจากครบวาระ การดาํ รงตาํ แหน่งดงั กล่าว กรณียอ่ มเป็นผลทาํ ให้
ขาดคุณสมบัติของการเป็ นผู้แทนของคณะกรรมการอิสลามประจําจังหวัดทIีจะมาเป็ น
คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยดว้ ยทนั ที

ข้อสังเกต ผเู้ ขียนมีความเห็นเกIียวกบั การคดั เลือกกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย
ในส่วนของผแู้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ทีIกาํ หนดว่า ให้มีการคดั เลือกกนั เองนNนั
เป็ นการกาํ หนดทIีสอดคลอ้ งกบั หลกั การศาสนาอิสลามคือ หลกั การชูรออฺ ตามทีIไดก้ ล่าวมาแลว้
ขา้ งต้นว่าเป็ นการประชุมเพIือปรึกษาหารือร่วมกันโดยพิจารณาจากคุณสมบัติและลกั ษณะ
ตอ้ งหา้ มของบุคคลทีIไดร้ ับการเสนอชืIอ หากมีคุณสมบตั ิและไม่มีลกั ษณะตอ้ งหา้ มเช่นเดียวกนั ก็
ให้พิจารณาจากวยั วุฒิและคุณวุฒิ ความรู้ความสามารถในทางศาสนา และการปฏิบตั ิตนอย่าง
เคร่งครัด เพืIอใหไ้ ดบ้ ุคคลทีIมีความเหมาะสมมากทีIสุดในขณะนNนั ก่อน แต่ถา้ วา่ ในกฎกระทรวง
ไดก้ าํ หนดไวว้ า่ ถา้ มีผไู้ ดร้ ับการเสนอชIือหลายชIือ ให้ทIีประชุมออกเสียงลงคะแนนเป็ นการลบั
ซIึงการประชุมออกเสียงลงคะแนนลบั เป็ นวิธีการในระบอบประชาธิปไตยมากกว่าหลกั การ
ซูรออฺตามบัญญัติศาสนาอิสลาม ด้วยเหตุนNี จึงสมควรอย่างยIิงทIีจะตอ้ งมีการแก้ไขเพIิมเติม
กฎกระทรวงในเรืIองดงั กล่าวใหส้ อดคลอ้ งกบั หลกั การศาสนาอิสลามอนั เป็ นไปตามเจตนารมณ์
ของพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีอยา่ งแทจ้ ริง

80


คุณสมบตั แิ ละลกั ษณะต้องห้ามของ
กรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 17 กรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยต้องมคี ุณสมบัตแิ ละไม่มลี กั ษณะ
ต้องห้าม ดงั ต่อไปนี/

(1) มคี ุณสมบตั แิ ละไม่มลี กั ษณะต้องห้ามตามมาตรา 7 ยกเว้น (2) และ (10)
(2) มอี ายุไม่ตาํ< กว่าสามสิบปี บริบูรณ์

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิมาตรา 17 นNี เป็ นการกาํ หนดคุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งห้ามของกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทย ซIึงไดก้ าํ หนดวา่ จะตอ้ งมีคุณสมบตั ิและไม่มีลกั ษณะตอ้ งหา้ มตาม
มาตรา 7 ซIึงกค็ ือคุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งหา้ มของผทู้ ีIดาํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรี ดว้ ยเหตุนNี
จึงทาํ ให้เห็นไดว้ า่ คุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งห้ามไดก้ าํ หนดไวเ้ ช่นเดียวกบั ผทู้ ีIจะดาํ รงตาํ แหน่ง
จุฬาราชมนตรีกาํ หนด ยกเวน้ ใน 2 เรIืองเท่านNนั คือ (1) มีอายไุ ม่ตIาํ กวา่ 40 ปี บริบูรณ์ และ (2) ไม่
เป็นผดู้ าํ รงตาํ แหน่งทางการเมือง

การทIีกาํ หนดคุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งห้ามของกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย
ให้มีลกั ษณะเช่นเดียวกบั ผูท้ Iีดาํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีก็เนืIองจากถือเป็ นคุณสมบตั ิพNืนฐาน
ของผูท้ ีIจะดาํ รงตาํ แหน่งเป็ นผูบ้ ริหารองคก์ รศาสนาอิสลามในทุกระดบั ดงั จะเห็นไดจ้ ากความ
ในมาตรา 7 ทีIกาํ หนดคุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งห้ามของจุฬาราชมนตรีนNนั อยใู่ นหมวด 1 ซIึง
เป็ นหมวดทวัI ไป สามารถนาํ มาใชก้ บั ผูด้ าํ รงตาํ แหน่งอืIนไดท้ Nงั หมดนนIั เอง ดว้ ยเหตุนNี ผูเ้ ขียนจึง

81


ไม่จาํ เป็ นต้องอธิบายรายละเอียดของคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามดังกล่าวอีกเนIืองจาก
สามารถดูคาํ อธิบายไดจ้ ากความในมาตรา 7 ของหมวด 1 ดงั ไดก้ ล่าวมาแลว้

สําหรับขอ้ ยกเวน้ สองประการคือ เรืIองอายุขNนั ตIาํ นNันผูท้ Iีดาํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีได้
กาํ หนดไวว้ ่า ตอ้ งมีอายไุ ม่ตIาํ กว่า 40 ปี บริบูรณ์ แต่สาํ หรับกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยความในอนุมาตราหนIึงไดก้ าํ หนดอายไุ วโ้ ดยเฉพาะคือ จะตอ้ งมีอายไุ ม่ตIาํ กวา่ 30 ปี บริบูรณ์
ซIึงถือวา่ เป็นอายทุ ีIตIาํ กวา่ อายขุ Nนั ตIาํ ของจุฬาราชมนตรี ทNงั นNีเพIือเปิ ดโอกาสใหบ้ ุคคลทIีมีวยั วฒุ ิไม่
สูงมากเช่นเดียวกบั ผูด้ าํ รงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีสามารถมาดาํ รงตาํ แหน่งเป็ นกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยได้ ดว้ ยเหตุนNี จึงจาํ ตอ้ งกาํ หนดขอ้ ยกเวน้ นNีไว้ ส่วนขอ้ ยกเวน้ ทีIสองเรืIอง
ตอ้ งไม่เป็ นผูด้ าํ รงตาํ แหน่งทางการเมืองนNนั ผูย้ กร่างเห็นว่าสมควรกาํ หนดห้ามแต่เฉพาะผูท้ Iีจะ
ดํารงตาํ แหน่งจุฬาราชมนตรีเท่านNัน ส่วนกรรมการอืIนนNันไม่สมควรกําหนดข้อห้ามนNีไว้
เนIืองจากในหลกั การศาสนาอิสลามมิไดม้ ีการแบ่งแยกระหวา่ งฝ่ ายอาณาจกั รและฝ่ ายศาสนาจกั ร
ออกจากกนั เช่นบางประเทศทีIมีการกาํ หนดในรัฐธรรมนูญว่า รัฐบาลหรือผูด้ าํ รงตาํ แหน่งใน
หน่วยงานของรัฐจะตอ้ งมีความเป็ นกลางทางศาสนาโดยไม่มีการฝักใฝ่ ในศาสนาใดศาสนา
หนIึง ดงั จะเห็นไดจ้ ากบทบญั ญตั ิในมาตรา 31 วรรคสอง ในเรืIองคุณสมบตั ิและลกั ษณะตอ้ งหา้ ม
ของอิหม่าม คอเต็บ และบิหลนัI ไดม้ ีการกาํ หนดไวว้ ่า “อิหม่าม คอเต็บ และบิหลนIั ไม่ถือเป็ น
นกั พรตหรือนกั บวช” อนั แสดงให้เห็นถึงหลกั การสําคญั ของพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีทIีไม่แยก
ระหวา่ งนกั การศาสนากบั นกั การเมืองออกจากกนั ดว้ ยเหตุนNี จึงยกเวน้ ลกั ษณะตอ้ งหา้ มดงั กล่าว
อนั เป็ นผลทาํ ให้กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย กรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และ
กรรมการอิสลามประจาํ มสั ยิดสามารถเป็ นผูด้ าํ รงตาํ แหน่งทางการเมืองได้ ดงั นNัน จึงปรากฏ
ขอ้ เท็จจริงให้เห็นว่าในอดีตทIีผ่านมา มีนักการเมืองหลายคนไดด้ าํ รงตาํ แหน่งเป็ นกรรมการ
อิสลามประจาํ จงั หวดั กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย หรือแมแ้ ต่เลขาธิการกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทยได้ ในขณะทีIเป็ นวฒุ ิสมาชิกหรือสมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร หรือมี
การสงั กดั พรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนIึงอยใู่ นขณะเดียวกนั

82


อาํ นาจหน้าทข:ี องคณะกรรมการกลาง
อสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 18 คณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยมอี าํ นาจหน้าท<ี ดงั ต่อไปนี/
(1) ให้คาํ ปรึกษาแก่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยและรัฐมนตรีว่าการ
กระทรวงศึกษาธิการในการปฏบิ ตั ติ ามพระราชบญั ญตั นิ ี/
(2) ให้คาํ ปรึกษาหรือข้อแนะนําเกยี< วกบั ศาสนาอสิ ลามแก่คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ
จงั หวดั และคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ
(3) แต่งต/งั คณะอนุกรรมการเพื<อปฏบิ ตั งิ านตามทค<ี ณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่ง
ประเทศไทยมอบหมาย
(4) ออกระเบยี บเกยี< วกบั การจดั การทรัพย์สินและการจดั หาผลประโยชน์ของสํานักงาน
คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั และมสั ยดิ
(5) ออกระเบยี บวธิ ีการดาํ เนินงานและควบคุมดูแลการบริหารงานของคณะกรรมการ
อสิ ลามประจาํ จงั หวดั และคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ
(6) ปฏบิ ัตหิ น้าทเ<ี ป็ นคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั ในจงั หวดั ทไี< ม่มคี ณะกรรมการ
อสิ ลามประจาํ จงั หวดั ในการนีค/ ณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยจะมอบหมายให้
คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั ทใี< กล้เคยี งปฏบิ ตั หิ น้าทแ<ี ทนกไ็ ด้
(7) พจิ ารณาวนิ ิจฉัยคาํ ร้องคดั ค้านตามมาตรา 41
(8) จดั ทาํ ทะเบียนทรัพย์สิน เอกสารและบัญชีรายรับรายจ่ายของสํานักงาน
คณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยให้ถูกต้องตามความเป็ นจริง
(9) ออกประกาศและให้คาํ รับรองเกยี< วกบั กจิ การศาสนาอสิ ลาม
(10) ส่งเสริมสนับสนุนการจดั กจิ กรรมทางศาสนา และการศึกษาศาสนาอสิ ลาม

83


(11) ประสานงานกบั หน่วยราชการทเ<ี กย<ี วข้องในกจิ การทเ<ี กย<ี วกบั ศาสนาอสิ ลาม
(12) ปฏบิ ัตหิ น้าทอี< <ืนตามทก<ี าํ หนดไว้ในพระราชบญั ญตั นิ ี/

คาํ อธิบาย

เมืIอไดก้ ล่าวถึงทIีมา การคดั เลือก และคุณสมบตั ิของการเป็ นคณะกรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทยแลว้ สIิงสําคญั ทIีจะตอ้ งกล่าวต่อไปก็คือ อาํ นาจหน้าทIีตามทIีพระราชบญั ญตั ิ
ฉบบั นNีไดก้ าํ หนดไวโ้ ดยในมาตรา 18 ใหค้ ณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมีอาํ นาจ
หนา้ ทIีไว้ 12 ประการซIึงจะขอกล่าวทีละเรIือง ดงั ต่อไปนNี

“(1) ให้ คําปรึกษาแก่ รัฐมนตรีว่ าการกระทรวงมหาดไทยและรัฐมนตรีว่ าการ
กระทรวงศึกษาธิการในการปฏบิ ตั ติ ามพระราชบญั ญตั นิ ี”/

อาํ นาจหนา้ ทIีในการให้คาํ ปรึกษาแก่รัฐมนตรีทNงั สองกระทรวง คือ กระทรวงมหาดไทย
และกระทรวงศึกษาธิการ (ซIึงในปัจจุบันได้เปลีIยนเป็ นกระทรวงวฒั นธรรมตามการแก้ไข
รัฐมนตรีผูร้ ักษาการตามกฎหมายดังได้กล่าวมาแลว้ ในหัวขอ้ เรIืองรัฐมนตรีผูร้ ักษาการตาม
กฎหมาย) อาํ นาจหนา้ ทีIประการนNีถือไดว้ า่ เป็ นสิIงทีIมีความสาํ คญั ทีIสุด จึงไดม้ ีการกาํ หนดไวใ้ น
อนุมาตราแรก เนืIองจากคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย เป็ นองคก์ รบริหารศาสนา
อิสลามในระดับประเทศ ด้วยเหตุนNี จึงต้องกาํ หนดให้มีอาํ นาจหน้าทIีในสถานะของผูใ้ ห้
คาํ ปรึกษาในกิจการทีIเกีIยวขอ้ งกบั ศาสนาอิสลามแก่รัฐมนตรีผรู้ ักษาการตามกฎหมายในทNงั สอง
กระทรวง

อาํ นาจหน้าทีIในการให้คาํ ปรึกษาดงั กล่าว ย่อมมีความหมายในทNงั สองนัยยะเนIืองจาก
กฎหมายกาํ หนดให้มีทNงั อาํ นาจและหนา้ ทีIคู่กนั กล่าวคือ กรณีทีIรัฐมนตรีมีหนงั สือขอคาํ ปรึกษา
ในเรIืองใดเรืIองหนIึงต่อคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยเพIือใหค้ วามเห็น ซIึงในกรณี
นNีจะถือว่าเป็ นหน้าทIี หรืออาจเป็ นกรณีทีIคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยเป็ นผูท้ ีI
ประสงคจ์ ะเสนอความเห็นในเรIืองทIีเกีIยวกบั กิจการศาสนาอิสลามและเห็นวา่ จาํ เป็นทIีจะตอ้ งให้
รัฐมนตรีทIีเกIียวขอ้ งไดร้ ับทราบ ซIึงกรณีนNีถือวา่ เป็นอาํ นาจทIีสามารถกระทาํ ไดโ้ ดยไม่จาํ เป็นตอ้ ง
มีการขอจากรัฐมนตรี

84


อยา่ งไรก็ตาม การปฏิบตั ิหนา้ ทIีของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยทIีผา่ นมา
หนา้ ทีIในการให้คาํ ปรึกษาแก่รัฐมนตรีทNงั สองกระทรวงนNนั อาจจะมีไม่มากเท่าทIีควร ซIึงอาจจะ
เป็ นเพราะว่ารัฐมนตรีมิได้มีหนังสือขอคาํ ปรึกษามาแต่อย่างใด แต่ทว่าอาํ นาจในการเสนอ
ความเห็นหรือใหค้ าํ ปรึกษาในกิจการทีIเกIียวขอ้ งกบั ศาสนาอิสลามในกรณีทIีคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยเห็นวา่ จาํ เป็นจะตอ้ งใหค้ าํ ปรึกษาโดยไม่มีการร้องขอจากรัฐมนตรีกต็ าม
จะเห็นได้ว่า ทIีผ่านมามีจํานวนน้อยมากยิIงกว่ากรณี แรกด้วยซNําไป ซIึงผู้เขียนเห็นว่าใน
สถานการณ์ปัจจุบนั มีความเขา้ ใจทIีคลาดเคลIือนเกีIยวกบั หลกั การของศาสนาอิสลามเกิดขNึนเป็ น
จาํ นวนมากขNึน สมควรอย่างยิIงทIีคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยน่าจะตอ้ งให้
คาํ ปรึกษาหรือเสนอแนะต่อรัฐมนตรีในการดาํ เนินการเพIือแกไ้ ขปัญหาดงั กล่าวให้หมดสิNนไป
โดยอาศยั อาํ นาจตามบทบญั ญตั ิในอนุมาตรานNีได้

“(2) ให้คําปรึกษาหรือข้อแนะนําเกี<ยวกับศาสนาอิสลามแก่คณะกรรมการอิสลามประจํา
จงั หวดั และคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ ”

อาํ นาจหนา้ ทIีตามอนุมาตรานNีเป็นเรIืองภายในองคก์ รบริหารกิจการศาสนาอิสลามดว้ ยกนั
ซIึงกฎหมายไดก้ าํ หนดให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยในฐานะทีIเป็ นองคก์ รใน
ระดับประเทศ (ซIึงมีผูแ้ ทนจากคณะกรรมการอิสลามประจาํ จังหวดั ทัIวประเทศ) เป็ นผูใ้ ห้
คาํ ปรึกษาหรือขอ้ แนะนําแก่คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และคณะกรรมการอิสลาม
ประจาํ มสั ยดิ โดยขอ้ แนะนาํ หรือคาํ ปรึกษาทุกขอ้ ทIีออกมาแลว้ นNนั ในทางกฎหมายจะถือวา่ เป็ น
กฎเกณฑภ์ ายในทีIหน่วยงานในลาํ ดบั ถดั ไป กล่าวคือ คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และ
คณะกรรมการอิสลามประจาํ มัสยิดจาํ ต้องปฏิบัติหรือดาํ เนินการให้เป็ นไปตามข้อแนะนํา
ดงั กล่าวอยา่ งเคร่งครัดดว้ ย ดงั จะเห็นไดจ้ ากบทบญั ญตั ิในมาตรา 35 ไดก้ าํ หนดใหค้ ณะกรรมการ
อิสลามประจาํ มสั ยิดมีหน้าทIีในการ (3) ปฏิบตั ิตามคาํ แนะนําชNีแจงของคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทย และคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ในเมIือไม่ขดั ต่อบญั ญตั ิแห่ง
ศาสนาอิสลามและกฎหมาย ทNงั นNี เพราะนอกจากจะเป็ นความเห็นหรือขอ้ แนะนาํ ขององคก์ รทIี
อยใู่ นระดบั สูงกว่าแลว้ ยงั ถือเป็ นการวางหลกั การทวัI ไปในเรืIองนNนั เพIือให้มีการปฏิบตั ิเป็ นไป
ในแนวทางเดียวกนั อีกดว้ ย แต่โดยทIีพระราชบญั ญตั ิฉบบั นNีไม่ไดก้ าํ หนดเกIียวกบั ความผดิ ในทาง
วินยั หรือจริยธรรมคุณธรรมของกรรมการอิสลามในทุกระดบั จึงเป็ นผลทาํ ให้อาจมีการฝ่ าฝื น
หรือไม่ปฏิบตั ิใหเ้ ป็นไปตามขอ้ แนะนาํ ดงั กล่าวได้

85


“(3) แต่งต/ังคณะอนุกรรมการเพ<ือปฏิบัติงานตามที<คณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยมอบหมาย”

อาํ นาจในการแต่งตNงั คณะอนุกรมมการเพIือปฏิบตั ิงานตามทีIมอบหมายให้กระทาํ นNัน
เป็ นอาํ นาจโดยทวIั ไปของคณะกรรมการ ทNงั นNี เนืIองจากอาํ นาจหน้าทีIของคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยนNนั มีเป็นจาํ นวนมาก ดงั นNนั ในการปฏิบตั ิหนา้ ทIีดงั กล่าวกอ็ าจจะตอ้ งมี
การมอบหมายโดยการแต่งตNงั คณะอนุกรรมการชุดต่างๆ เพืIอทาํ หนา้ ทIีแทนคณะกรรมการไดซ้ Iึง
ถือเป็ นการทIีกฎหมายได้เปิ ดโอกาสให้สามารถกระทาํ ได้ตามทีIเห็นสมควร ซIึงผลจากการ
แต่งตNงั คณะอนุกรรมการในเรืIองใดเรIืองหนIึงแลว้ ยอ่ มเป็นผลทาํ ใหค้ ณะอนุกรรมการนNนั มีอาํ นาจ
หน้าทีIกระทาํ การแทนคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยได้ตามกฎหมายโดยไม่
จาํ เป็นจะตอ้ งนาํ เรืIองดงั กล่าวเพIือขอความเห็นชอบจากคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยผูม้ อบอาํ นาจอีกแต่ประการใด ซIึงในทางปฏิบตั ิทIีผ่านมาคณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยกไ็ ดม้ ีการแต่งตNงั คณะอนุกรรมการ เพIือปฏิบตั ิหนา้ ทีIในเรืIองต่างๆ มากมายอาทิเช่น
อนุกรรมการฝ่ ายกิจการฮาลาล อนุกรรมการฝ่ ายประสานงาน เป็นตน้

“(4) ออกระเบียบเก<ียวกับการจัดการทรัพย์สินและการจัดหาผลประโยชน์ของสํานักงาน
คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั และมสั ยดิ ”

อาํ นาจหน้าทIีตามอนุมาตรานNีถือเป็ นอาํ นาจในทางนิติบญั ญตั ิของคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยในการทIีจะออกกฎระเบียบเกIียวกบั การจดั การทรัพยส์ ินและการจดั หา
ผลประโยชน์ เพืIอให้สํานักงานคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และมสั ยิดทวIั ประเทศได้
ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ หรือขNันตอนตามทีIกําหนดไวใ้ นระเบียบ และเพืIอให้การ
ปฏิบตั ิงานของเจา้ หนา้ ทีIทIีเกีIยวขอ้ งกบั เรIืองดงั กล่าวเป็นไปในทิศทางเดียวกนั ดว้ ย ซIึงต่อมาไดม้ ี
การออกระเบียบคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย ว่าดว้ ยการจดั การทรัพยส์ ินและ
การจดั หาผลประโยชน์ของสํานักงานคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และมสั ยิด พ.ศ.
2542 และล่าสุดได้มีการออกระเบียบ กอท. ว่าด้วยการจัดการทรัพย์สิ นและการจัดหา
ผลประโยชน์ของสํานักงานคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และมสั ยิด พ.ศ. 2560 ซIึงได้
กาํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั การจดั การทรัพยส์ ิน การดูแลรักษา การจดั หาผลประโยชน์ การรับ
ทรัพยส์ ิน การเช่าทรัพยส์ ิน การให้บุคคลอIืนไดใ้ ชท้ รัพยส์ ินหรือไดส้ ิทธิบางอย่าง การทาํ นิติ
กรรมทIีเกีIยวขอ้ งกบั ทรัพยส์ ินต่างๆ เป็นตน้

86


“(5) ออกระเบียบวิธีการดําเนินงานและควบคุมดูแลการบริหารงานของคณะกรรมการ
อสิ ลามประจาํ จงั หวดั และคณะกรรมการอสิ ลามประจาํ มสั ยดิ ”

อาํ นาจหนา้ ทีIตามอนุมาตรานNีกม็ ีลกั ษณะเป็นการออกกฎระเบียบภายในเพIือใหห้ น่วยงาน
ในลาํ ดบั รองตอ้ งปฏิบตั ิตามเพIือให้เป็ นไปในแนวทางเดียวกนั รวมทNงั ยงั สามารถควบคุมดูแล
การบริหารงานขององคก์ รดงั กล่าวใหเ้ ป็นไปดว้ ยความเรียบร้อยและมีประสิทธิภาพ ซIึงต่อมาได้
มีการออกระเบียบคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย ว่าดว้ ยวิธีการดาํ เนินงานและ
ควบคุมดูแลการบริหารงานของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และคณะกรรมการอิสลาม
ประจาํ มสั ยดิ พ.ศ. 2542 และล่าสุดไดม้ ีการแกไ้ ขปรับปรุงโดยการออกระเบียบคณะกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทย ว่าดว้ ยวิธีการดาํ เนินงานและควบคุมดูแลการบริหารงานของ
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั และคณะกรรมการอิสลามประจาํ มสั ยดิ พ.ศ. 2560 โดยได้
มีการกาํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั การจดั ตNงั คณะกรรมการบริหารสํานักงาน การประชุม การ
คดั เลือก อาํ นาจหนา้ ทIีของกรรมการในตาํ แหน่งต่างๆ การปฏิบตั ิหนา้ ทIีเมIือพน้ จากตาํ แหน่งตาม
วาระ การประกาศและให้คาํ รับรอง ทIีเกีIยวกับกิจการศาสนาอิสลาม การเงินการคลงั การ
ควบคุมดูแลโดยทัIวไป การออกระเบียบต่างๆ การจดั ทาํ ทะเบียนสัปบุรุษ และการรายงาน
เกีIยวกบั ทรัพยส์ ินของมสั ยดิ เป็นตน้

“(6) ปฏิบัติหน้าท<ีเป็ นคณะกรรมการอสิ ลามประจําจังหวดั ในจังหวดั ท<ีไม่มีคณะกรรมการ
อิสลามประจําจังหวัด ในการนี/คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยจะมอบหมายให้
คณะกรรมการอสิ ลามประจาํ จงั หวดั ทใี< กล้เคยี งปฏบิ ตั หิ น้าทแี< ทนกไ็ ด้”

เหตุผลทีIตอ้ งมีการกาํ หนดอาํ นาจหน้าทIีตามอนุมาตรานNีเนืIองจากในปัจจุบนั ยงั มีการ
แต่งตNงั คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ไม่ทวัI ทุกจงั หวดั ในประเทศไทย เพราะในมาตรา 23
ไดก้ าํ หนดหลกั เกณฑไ์ วว้ า่ หากจงั หวดั ใดมีราษฎรนบั ถือศาสนาอิสลามและมีมสั ยดิ ตามมาตรา
13 ไม่นอ้ ยกวา่ สามมสั ยดิ จึงใหค้ ณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย ประกาศใหจ้ งั หวดั
นNนั มีคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั คณะหนIึงได้ ซIึงขอ้ เทจ็ จริงปรากฏวา่ ในบางจงั หวดั ยงั
ไม่มีการจดั ตNงั มสั ยิดทีIจดทะเบียนโดยถูกตอ้ งตามกฎหมายครบสามแห่ง กรณีจึงไม่อาจทIีจะ
จดั ตNงั ได้ ด้วยเหตุนNี จึงมีความจาํ เป็ นทIีจะตอ้ งให้อาํ นาจแก่คณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยในการปฏิบตั ิหนา้ ทIีแทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ในจงั หวดั นNนั ได้ หรือ

87


อาจจะมอบหมายให้คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ใดจงั หวดั หนIึง ซIึงเป็ นจงั หวดั ทีIอยู่
ใกลเ้ คียงกนั ปฏิบตั ิหนา้ ทีIแทนกไ็ ด้

“(7) พจิ ารณาวนิ ิจฉัยคาํ ร้องคดั ค้านตามมาตรา 41”
อาํ นาจของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยตามอนุมาตรานNีมีมีลกั ษณะทีI
คลา้ ยคลึงกบั การเป็นผทู้ ีIมีอาํ นาจพิจารณาอุทธรณ์คาํ สงัI ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยวธิ ีปฏิบตั ิราชการทาง
ปกครอง กล่าวคือ เมIือคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ได้มีคาํ สIังให้กรรมการอิสลาม
ประจาํ มสั ยดิ ผใู้ ดผหู้ นIึงพน้ จากตาํ แหน่งดว้ ยเหตุดงั ต่อไปนNี คือ (1) ขาดคุณสมบตั ิหรือมีลกั ษณะ
ต้องห้ามตามกฎหมาย (2) สัปปุรุ ษประจํามัสยิดจํานวนเกินกว่ากIึงหนIึ งยืIนคําร้องต่อ
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ขอให้พน้ จากตาํ แหน่ง และ (3) มีความประพฤติในทางทIี
จะนาํ มาซIึงความเสืIอมเสียแก่มสั ยิด หรือบกพร่องต่อหน้าทีI หรือ ดาํ เนินกิจการของมสั ยิดไป
ในทางไม่สงบเรียบร้อย หรือขดั ต่อหลกั การของศาสนา อิสลาม หรือกระทาํ การอนั อาจเสืIอมเสีย
ประโยชน์ของมสั ยดิ ซIึงคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ไดท้ าํ การสอบสวนและวนิ ิจฉยั แลว้
เห็นว่า เขา้ ตามองคป์ ระกอบดงั กล่าวจึงมีมติให้พน้ จากตาํ แหน่ง กรณีเช่นนNีกรรมการอิสลาม
ประจาํ มสั ยิดผูน้ NันมีสิทธิยIืนคาํ ร้องคดั คา้ นต่อคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยได้
ภายในสามสิบวนั นบั แต่วนั ทีIไดร้ ับทราบคาํ สงIั ดว้ ยเหตุนNี อาํ นาจหนา้ ทIีของคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยในเรืIองนNีจึงมีลักษณะเป็ นการพิจารณาคาํ ร้องคดั ค้านมติดังกล่าว
ได้ และกฎหมายไดก้ าํ หนดกรอบระยะเวลาให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย
จะตอ้ งพิจารณาวินิจฉยั ให้แลว้ เสร็จภายในเกา้ สิบวนั นบั แต่วนั ทีIไดร้ ับคาํ ร้องคดั คา้ น รวมทNงั ยงั
ไดก้ าํ หนดใหม้ ติของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยใหเ้ ป็นทีIสุดดว้ ย

“(8) จัดทําทะเบียนทรัพย์ สิ น เอกสารและบัญ ชีรายรับรายจ่ ายของสํ านักงาน
คณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยให้ถูกต้องตามความเป็ นจริง”

ความในอนุมาตรานNีมีลกั ษณะทีIเป็ นหนา้ ทีIทIีกาํ หนดให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยจะตอ้ งกระทาํ ก็คือ การจดั ทาํ ทะเบียนทรัพยส์ ินและเอกสาร รวมทNงั บญั ชีรายรับ
รายจ่ายของสํานกั งานให้ถูกตอ้ งตามความเป็ นจริง เหตุผลทีIจาํ ตอ้ งกาํ หนดหนา้ ทีIดงั กล่าวไวก้ ็
เนIืองจากกฎหมายมี เจตนารมณ์ทีIตอ้ งการจะให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมี
การจดั ทาํ บญั ชีทรัพยส์ ินและบญั ชีรายรับรายจ่ายของสาํ นกั งานเพืIอใหม้ ีการตรวจสอบ ซIึงอาจจะ
เป็ นการตรวจสอบภายในหรือจากองค์กรภายนอกก็ได้ แต่ทว่าเป็ นทีIน่าเสียดายยิIงเนIืองจาก

88


กฎหมายมิไดม้ ีการกาํ หนดกรอบระยะเวลาทีIจะตอ้ งปฏิบตั ิวา่ ตอ้ งกระทาํ เป็นประจาํ ทุกปี หรือไม่
รวมทNงั มิไดก้ าํ หนดให้ตอ้ งรายงานหรือเสนอทะเบียนทรัพยส์ ินและเอกสารหรือบญั ชีดงั กล่าว
ต่อองคก์ รใดเพIือตรวจสอบหรือไม่ อยา่ งใด

“(9) ออกประกาศและให้คาํ รับรองเกยี< วกบั กจิ การศาสนาอสิ ลาม”
อาํ นาจตามอนุมาตรานNีถือไดว้ า่ มีความสาํ คญั เป็ นอยา่ งยงIิ ในปัจจุบนั เนIืองจากเป็ นการให้
อาํ นาจในการออกประกาศและให้คาํ รับรองเกIียวกบั กิจการศาสนาอิสลาม ซIึงคาํ ว่า “กิจการ
ศาสนาอิสลาม” เมIือมิไดม้ ีการกาํ หนดนิยามความหมายเอาไว้ กรณีจึงตอ้ งตีความตามหลกั การ
โดยทวัI ไปว่า หมายถึงกิจการต่างๆ ทIีเกIียวขอ้ งกบั หลกั การตามศาสนาอิสลาม หรือทีIศาสนา
อิสลามไดก้ าํ หนดหลกั เกณฑ์ในเรืIองนNนั ไว้ ต่อมาเมIือมีการออกคาํ รับรองเกIียวกบั เรืIองฮาลาล
ในสินคา้ หรือผลิตภณั ฑ์ต่างๆ จึงเกิดปัญหาเกีIยวกบั องคก์ รทีIมีอาํ นาจหน้าทIีในเรืIองดงั กล่าวว่า
เป็ นอาํ นาจขององคก์ รใด ดว้ ยเหตุนNี จึงไดม้ ีการเสนอเรืIองต่อคณะกรรมการกฤษฎีกาเพืIอขอให้
วินิจฉัยตีความในปัญหาเกIียวกับการใช้อาํ นาจตามอนุมาตรานNี คณะกรรมการกฤษฎีกาได้
ตีความว่า “กิจการศาสนาอิสลาม” มีความหมายรวมถึงการออกคาํ รับรองฮาลาลดว้ ย ดงั นNัน
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั จึงมีอาํ นาจทIีจะออกคาํ รับรองฮาลาลไดภ้ ายในจงั หวดั ของ
ตนตามมาตรา 26(13) สาํ หรับกรณีจงั หวดั ทีIไม่มีคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั อาํ นาจใน
การออกคาํ รับรองฮาลาลย่อมเป็ นของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยตาม
ความหมายในอนุมาตรานNีนนIั เอง

“(10) ส่งเสริมสนับสนุนการจดั กจิ กรรมทางศาสนา และการศึกษาศาสนาอสิ ลาม”
บทบญั ญตั ิอนุมาตรานNีเป็ นอาํ นาจหน้าทIีในลกั ษณะกวา้ งๆ ทีIกาํ หนดให้คณะกรรมการ
กลางอิ สลามแห่ งป ระเท ศไท ยสามารถส่ งเสริ มสนับ สนุ น การจัดกิ จกรรมท างศาสน าและ
การศึกษาศาสนาอิสลามได้ คาํ ว่า “ส่งเสริม” มีความหมายถึง การช่วยเหลือหรือเกNือหนุน ซIึงก็
คือ คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยอาจจะดาํ เนินการจดั ทาํ เองหรืออาจจะเป็ นการ
ช่วยเหลือสนบั สนุนหน่วยงานต่างๆ หรือแมแ้ ต่ภาคเอกชนในการดาํ เนินกิจกรรมทางศาสนาและ
การศึกษาศาสนาอิสลามไดใ้ นทุกรูปแบบ ซIึงในทางปฏิบตั ิทีIผ่านมาไดม้ ีการจดั ตNงั ฝ่ ายต่างๆ
ภายในคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย เพIือ กาํ หนดใหม้ ีองคก์ รหรือบุคคลากรทีIทาํ
หน้าทIีในการส่งเสริมหรือสนับสนุนกิจกรรมทางศาสนาและการศึกษาศาสนาอิสลามในเรIือง

89


ต่างๆ โดยเฉพาะ อาทิเช่น ฝ่ ายวิชาการและศาสนา ฝ่ ายกิจการฮัจญ์ ฝ่ ายซะกาตและสังคม
สงเคราะห์ ฝ่ ายงานเมาลิดกลางแห่งประเทศไทย ฝ่ ายกิจการเยาวชนและสตรี เป็นตน้

“(11) ประสานงานกบั หน่วยราชการทเี< กย<ี วข้องในกจิ การทเ<ี กย<ี วกบั ศาสนาอสิ ลาม”
อาํ นาจหน้าทIีตามอนุมาตรานNีถือไดว้ ่าเป็ นอาํ นาจหน้าทIีทIีกาํ หนดไวโ้ ดยเฉพาะในการ
ประสานงานกบั หน่วยราชการทีIเกีIยวขอ้ ง ทNงั นNีเนืIองจากคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยเป็ นองค์กรส่วนกลางในระดบั ชาติ ซIึงประกอบไปดว้ ยผูแ้ ทนของคณะกรรมการอิสลาม
ประจาํ จงั หวดั ในภูมิภาคต่างๆ ทวIั ประเทศ จึงยอ่ มรับรู้และเขา้ ใจปัญหาทIีเกิดขNึนกบั สังคมมุสลิม
ในแต่ละทอ้ งถIินไดเ้ ป็นอยา่ งดี ดว้ ยเหตุนNี จึงกาํ หนดใหค้ ณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยมีหนา้ ทีIในการประสานงานกบั หน่วยราชการทIีเกีIยวขอ้ งในกรณีทีIเกิดปัญหาขอ้ ขดั ขอ้ งหรือ
ค วาม เข้าใจทีI ไม่ ถู ก ต้อ งห รื อ ค ล าด เค ลืI อ น เพIื อ ให้ ส่ วน ราช ก ารได้รั บ ท ราบ ถึ งปั ญ ห าห รื อ
ขอ้ ขดั ขอ้ ง รวมทNงั แนวทางในการแกไ้ ขดงั กล่าวดว้ ย ซIึงในทางปฏิบตั ิทีIผ่านมา คณะกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทยไดแ้ ต่งตNงั ฝ่ ายประสานงานขNึนโดยเฉพาะเพIือปฏิบตั ิหน้าทIีให้
เป็นไปตามอาํ นาจหนา้ ทIีดงั กล่าว

“(12) ปฏบิ ตั หิ น้าทอ<ี ื<นตามทก<ี าํ หนดไว้ในพระราชบญั ญตั นิ ี”/
สําหรับความในอนุมาตรานNีเป็ นบทบญั ญตั ิทีIเปิ ดกวา้ งไวห้ ากมีการกาํ หนดหนา้ ทIีอืIนใน
พระราชบญั ญตั ิฉบบั นNี ซIึงไดแ้ ก่ อาํ นาจหนา้ ทีIในการประกาศใหม้ ีคณะกรรมการอิสลามประจาํ
จงั หวดั ขNึนในจงั หวดั ใดจงั หวดั หนIึงได้ โดยมีหลกั เกณฑแ์ ละเงืIอนไขทีIจะตอ้ งพิจารณาก็คือ ใน
จงั หวดั นNนั จะตอ้ งมีราษฎรนบั ถือศาสนาอิสลามและมีการจดั ตNงั มสั ยดิ ไม่นอ้ ยกวา่ สามมสั ยดิ ตาม
ความในมาตรา 23 เป็นตน้

90


วาระการดาํ รงตาํ แหน่งของ
กรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 19 กรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยซ<ึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ แต่งต/ัง
มีวาระการดํารงตําแหน่งหกปี และอาจได้รับแต่งต/ังอีกได้ เมื<อกรรมการพ้นจากตําแหน่งตาม
วาระ ให้มีการคัดเลือกเพ<ือดําเนินการแต่งต/ังใหม่ภายในเก้าสิบวันนับแต่วันครบกําหนดตาม
วาระ ในระหว่างที<ยังมิได้มีการแต่งต/ังกรรมการใหม่ ให้กรรมการน/ันปฏิบัติหน้าท<ีไปก่อน
จนกว่าจะได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ แต่งต/งั กรรมการใหม่

คาํ อธิบาย

หลกั การในเรIืองวาระการดาํ รงตาํ แหน่งนNี กฎหมายเดิมคือ พระราชกฤษฎีกาว่าดว้ ยการ
ศาสนู ปถัมภ์ฝ่ ายอิสลาม พุทธศักราช 2488 มิได้กําหนดวาระการดํารงตําแหน่ งของ
คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประไทยไวแ้ ต่อย่างใด ทNงั นNีเนืIองจากอาจเป็ นเพราะจาํ นวน
กรรมการมีไม่มากนัก รวมทNังเป็ นการแต่งตNังและถอดถอนโดยพระบรมราชโองการตาม
คาํ แนะนาํ ของรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทย กรณีจึงเป็นเรIืองของรัฐมนตรีผรู้ ักษาการตาม
กฎหมายทIีจะใชอ้ าํ นาจดุลพินิจในการพิจารณาเห็นสมควรแต่งตNงั และถอดถอนผใู้ ดตามทIีเห็นวา่
เหมาะสมได้ ซIึงในทางปฏิบัติการแต่งตNังและถอดถอนของรัฐมนตรี นNันก็จําต้องมีการ
ปรึกษาหารือกบั จุฬาราชมนตรีในฐานะประธานกรรมการโดยตาํ แหน่งอยา่ งแน่นอน เนืIองจาก
เป็ นผูท้ Iีไดร้ ับการยอมรับจากสังคมมุสลิมและจุฬาราชมนตรีก็สามารถพิจารณาบุคคลทีIมีความ
เหมาะสมทีIจะดาํ รงตาํ แหน่งไดเ้ ป็นอยา่ งดี แต่อยา่ งไรกต็ าม การทีIไม่ไดเ้ ขียนรายละเอียดเกIียวกบั

91


การแต่งตNงั และถอดถอนไวโ้ ดยเฉพาะก็อาจเป็ นช่องว่างให้กบั ผูท้ Iีตอ้ งการจะไดด้ าํ รงตาํ แหน่ง
ดังกล่าวได้ ด้วยเหตุผลดังกล่าว พระราชบัญญัติฉบับนNีจึงได้มีการกาํ หนดวาระการดาํ รง
ตาํ แหน่งของคณะกรรมการในระดบั ต่างๆ ไวเ้ ป็ นครNังแรก อนั แสดงให้เห็นถึงเจตนารมณ์ของ
กฎหมายทีIไม่ประสงค์จะให้ ผูท้ Iีดาํ รงตาํ แหน่งกรรมการอยู่ในตาํ แหน่งติดต่อกันเป็ นระยะ
เวลานานเกินไป ซIึงจะเป็นการตดั โอกาสบุคคลอืIนซIึงมีความรู้ความสามารถสามารถผลดั เปลIียน
เขา้ มาเป็ นกรรมการเพืIอทาํ หน้าทIีหรือให้ความเห็นทีIมีความหลากหลายและเป็ นประโยชน์ต่อ
การดาํ เนินการของคณะกรรมการต่อไป

สําหรับบทบญั ญตั ิในมาตรา 19 ไดก้ าํ หนดให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยมีวาระการดาํ รงตาํ แหน่งหกปี ซIึงการกาํ หนดวาระในการดาํ รงตาํ แหน่งว่าสมควรจะมีกีIปี
นNัน โดยหลกั แลว้ ขNึนอยู่กบั นโยบายและวตั ถุประสงคข์ องกฎหมายนNันเป็ นสําคญั โดยจะตอ้ ง
สอดคลอ้ งกบั ภารกิจของกรรมการนNัน ๆ เพIือให้มีระยะเวลาพอสมควรในการปฏิบตั ิหน้าทIี
รวมทNงั มีความเป็ นอิสระในการทาํ งานดงั กล่าวดว้ ย ซIึงโดยปกติทวIั ไปหรือในทางการเมืองแลว้
มกั จะมีการกาํ หนดวาระการดาํ รงตาํ แหน่งไวเ้ พียงสIีปี เท่านNนั สาํ หรับเหตุผลทีIกาํ หนดวาระไว้
หกปี อาจเนืIองมาจากมีความประสงคท์ Iีจะใหแ้ ตกต่างจากการดาํ รงตาํ แหน่งทางการเมือง และถือ
ว่าเป็ นตาํ แหน่งทIีสําคญั สมควรทีIจะกาํ หนดให้มีวาระการดาํ รงตาํ แหน่งทIียาวกว่าปกติ เพืIอให้
สามารถปฏิบตั ิหนา้ ทIีไดอ้ ยา่ งต่อเนIืองเป็นระยะเวลาพอสมควร

ส่วนถ้อยคาํ ทIีว่า “และอาจได้รับแต่งตNังอีกได้” ถือเป็ นเจตนารมณ์ของกฎหมายทีI
ประสงคจ์ ะใหผ้ ทู้ Iีเคยดาํ รงตาํ แหน่งกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมาแลว้ สามารถดาํ รง
ตาํ แหน่งติดต่อกนั หลายวาระก็ไดโ้ ดยไม่มีขอ้ จาํ กดั ซIึงแตกต่างจากกฎหมายอIืนทIีอาจจะกาํ หนด
วา่ กรรมการจะดาํ รงตาํ แหน่งติดต่อกนั สองวาระไม่ได้ เพIือทีIจะเปิ ดโอกาสใหบ้ ุคคลอืIนมาดาํ รง
ตาํ แหน่งเป็นกรรมการในวาระทIีไดเ้ วน้ วา่ งนNนั

สําหรับเหตุผลของการบญั ญตั ิความในตอนทา้ ยทIีว่า “ในระหว่างทIียงั มิไดม้ ีการแต่งตNงั
กรรมการใหม่ ให้กรรมการนNันปฏิบตั ิหน้าทIีไปก่อนจนกว่าจะไดท้ รงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ
แต่งตNงั กรรมการใหม่” นNนั เนืIองจากโดยหลกั ทวIั ไปในการตีความกฎหมายของคณะกรรมการ
กฤษฎีกา เมืIอมีการดาํ รงตาํ แหน่งจนครบวาระแลว้ ผทู้ ีIดาํ รงตาํ แหน่งจะตอ้ งพน้ จากตาํ แหน่งโดย
ผลของกฎหมายในทนั ทีเมIือครบกาํ หนดเวลาตามวาระนNนั โดยไม่มีอาํ นาจทIีจะดาํ เนินงานใด ๆ
ในนามของคณะกรรมการอีกต่อไป ดงั นNนั หากกฎหมายประสงคท์ ี่จะให้กรรมการซIึงพน้ จาก
ตาํ แหน่งตามวาระนน้ั อยใู่ นตาํ แหน่งเพIือดาํ เนินงานต่อไปจนกวา่ กรรมการซIึงไดร้ ับแต่งตงั้ ใหม่

92


เขา้ รับหน้าท่ีก็จะตอ้ งมีการเขียนบทบญั ญตั ิรองรับกรณีดงั กล่าวไว้ กรณีจึงเป็ นทีIมาของการ
บญั ญตั ิความในตอนทา้ ยของมาตรา 19 นNี

การพ้นจากตาํ แหน่งของ
กรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 20 นอกจากการพ้นจากตําแหน่งตามวาระตามมาตรา 19 กรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทย พ้นจากตาํ แหน่งเม<ือ

(1) ตาย
(2) ลาออก
(3) คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมีมติให้พ้นจากตําแหน่งเพราะขาด
คุณสมบัตหิ รือมลี กั ษณะต้องห้ามตามมาตรา 17
ในกรณีที<ตําแหน่งกรรมการว่างลงเพราะเหตุอื<นใด นอกจากถึงคราวออกตามวาระให้มี
การคัดเลือกและดําเนินการแต่ งต/ังกรรมการแทนตําแหน่ งที<ว่ างภายในเก้ าสิ บวันนับแต่ วันที<
ตําแหน่งว่าง ท/ังนี/ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการท<ีกําหนดในกฎกระทรวง เว้นแต่ระยะเวลาการ
ดํารงตําแหน่งที<ว่างเหลือไม่เกินหนึ<งร้อยแปดสิบวันจะไม่คัดเลือกกรรมการแทนตําแหน่งท<ีว่าง
กไ็ ด้ กรรมการทไ<ี ด้รับแต่งต/งั แทนอยู่ในตาํ แหน่งได้เพยี งเท่าวาระทเ<ี หลืออยู่ของผู้ซ<ึงตนแทน ให้
กระทรวงมหาดไทยประกาศรายช<ือกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทยทพี< ้นจากตาํ แหน่งใน
ราชกจิ จานุเบกษา

93


คาํ อธิบาย

นอกจากคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยจะมีวาระในการดาํ รงตาํ แหน่งคราว
ละ 6 ปี แลว้ ยงั มีการกาํ หนดเหตุทีIตอ้ งพน้ จากตาํ แหน่งก่อนวาระ หากมีกรณีดงั ต่อไปนNีเกิดขNึน
คือ (1) ตาย (2) ลาออก หรือ (3) ขาดคุณสมบตั ิหรือมีลกั ษณะตอ้ งหา้ มตามทIีกฎหมายกาํ หนด ซIึง
ในกรณีนNีองคก์ รทีIจะเป็ นผพู้ ิจารณาก็คือ คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยเอง เหตุทีI
ต้องพน้ จากตาํ แหน่งก่อนวาระทNังสามกรณีขา้ งต้นมีลกั ษณะเช่นเดียวกับเหตุทIีต้องพน้ จาก
ตาํ แหน่งของจุฬาราชมนตรี ตามความในมาตรา 9 ดว้ ยเหตุนNี รายละเอียดเกีIยวกบั การพิจารณา
ใหพ้ น้ จากตาํ แหน่ง ผเู้ ขียนจึงไม่จาํ ตอ้ งอธิบายอีกเนืIองจากสามารถเทียบเคียงไดจ้ ากคาํ อธิบายใน
ส่วนของจุฬาราชมนตรี ทีIไดก้ ล่าวมาแลว้ ในตอนตน้

นอกจากนNีแลว้ การพน้ จากตาํ แหน่งก่อนวาระของกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศ
ไทยในส่วนทIีมาจากผู้แทนของคณะกรรมการอิสลามประจําจังหวดั จังหวดั ละหนIึงคน
นNนั คณะกรรมการกฤษฎีกาไดเ้ คยตีความว่า คุณสมบตั ิในการเป็ นกรรมการกลาง อิสลามแห่ง
ประเทศไทยประเภทนNีมีความสัมพนั ธ์เกีIยวโยงกับการเป็ นกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั
โดยเฉพาะ ดว้ ยเหตุนNี เมืIอปรากฏขอ้ เท็จจริงว่า ผูแ้ ทนของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั
ใดไดพ้ น้ จากตาํ แหน่งเนIืองจากครบวาระ การดาํ รงตาํ แหน่งดงั กล่าว กรณียอ่ มเป็ นผลทาํ ใหข้ าด
คุณสมบตั ิทีIสาํ คญั คือ การเป็นผแู้ ทนของคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั อนั จะส่งผลทาํ ให้
ไม่สามารถดาํ รงตาํ แหน่งเป็นคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยได้ กรณีจึงตอ้ งถือวา่
กรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั ผูน้ Nันไดพ้ น้ วาระตามทีIกฎหมายกาํ หนด ตามความในมาตรานNี
ดว้ ย

สําหรับความในวรรคสองของมาตรา 20 ไดก้ าํ หนดเกีIยวกบั กรณีทีIตาํ แหน่งกรรมการ
ว่างลงเนืIองจากเหตุทNงั สามกรณี ไดก้ าํ หนดให้มีการคดั เลือกและดาํ เนินการแต่งตNงั กรรมการ
แทนตาํ แหน่งทIีว่างภายในเกา้ สิบวนั นบั แต่วนั ทีIตาํ แหน่งว่าง ทNงั นNี ตามหลกั เกณฑแ์ ละวิธีการทIี
กาํ หนดในกฎกระทรวง โดยบุคคลทีIได้รับแต่งตNังให้เป็ นกรรมการแทนสําหรับกรณีนNีจะ
สามารถอยูใ่ นตาํ แหน่งดงั กล่าวไดเ้ พียงเท่าวาระทIีเหลืออยูข่ องผูซ้ Iึงพน้ จากตาํ แหน่งก่อนวาระ
นNัน สมมุติว่า กรรมการคนหนIึงมีเหตุถึงแก่ความตายในขณะทIีดาํ รงตาํ แหน่งกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยไดเ้ พียง 2 ปี เมIือไดจ้ ดั ใหม้ ีการคดั เลือกผทู้ ีIดาํ รงตาํ แหน่งกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยแทนผูท้ ีIถึงแก่ความตายแลว้ กรรมการทีIไดร้ ับแต่งตNงั ใหม่เพIือทดแทน

94


กรรมการเดิมยอ่ มสามารถดาํ รงตาํ แหน่งอยใู่ นวาระไดเ้ พียง 4 ปี ทIีเหลือเท่านNนั ทNงั นNี โดยมีเหตุผล
ทีIตอ้ งการจะให้มีวาระการดาํ รงตาํ แหน่งเท่ากบั กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยคนอืIน
และครบตามวาระพร้อมกนั นนIั เอง

อย่างไรก็ตาม การจดั ให้มีการคดั เลือกกรรมการทดแทนตามมาตรานNีมีขอ้ ยกเวน้ ไวว้ ่า
หากระยะเวลาการดาํ รงตาํ แหน่งทIีวา่ งเหลือไม่เกินหนIึงร้อยแปดสิบวนั กรณีเช่นนNีจะไม่จดั ใหม้ ี
การคดั เลือกกรรมการแทนตาํ แหน่งทีIวา่ งกไ็ ด้

การให้พน้ จากตาํ แหน่งตามมาตรานNีกฎหมายกาํ หนดให้กระทรวงมหาดไทยจาํ ตอ้ ง
ประกาศรายชIือกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยทีIพน้ จากตาํ แหน่งในราชกิจจานุเบกษา
ทNงั นNีเนIืองจากในขณะทีIแต่งตNงั ให้ดาํ รงตาํ แหน่ง กฎหมายไดก้ าํ หนดให้มีการประกาศลงในราช
กิจจานุเบกษาเพืIอให้ประชาชนไดร้ ับทราบ ดงั นNัน เมืIอเวลาทIีจะให้พน้ จากตาํ แหน่งก็จาํ ตอ้ ง
ประกาศใหร้ ับทราบโดยทวIั ไปเช่นเดียวกนั ดว้ ย

สําหรับรายละเอียดเกIียวกบั หลกั เกณฑ์และวิธีการในการคดั เลือกกรรมการในกรณีนNี
บทบัญญัติในวรรคสองได้กําหนดให้เป็ นไปตามทIีกําหนดในกฎกระทรวง ซIึงได้มีการ
ประกาศใช้กฎกระทรวงทีIออกโดยอาศยั อาํ นาจตามความในมาตรานNีคือ กฎกระทรวง (พ.ศ.
2542) ออกตามความในพระราชบัญญัติการบริหารองค์กรศาสนาอิสลาม พ.ศ. 2540 ซIึงได้
กาํ หนดรายละเอียดเกIียวกบั เรIืองนNีไวใ้ นขอ้ 8 ความว่า เมIือตาํ แหน่งกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยซIึงเป็นผแู้ ทนคณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั หรือเป็นกรรมการอIืนซIึงคดั เลือก
โดยจุฬาราชมนตรีว่างลงเพราะเหตุอืIนใด นอกจากถึงคราวออกวาระ ให้นาํ ขอ้ 6 หรือขอ้ 7 ซIึง
เป็ นหลักเกณฑ์และวิธีการในการคัดเลือกตามปกติ มาใช้บังคับกับการคัดเลือกผู้แทน
คณะกรรมการอิสลามประจาํ จงั หวดั หรือการคดั เลือกกรรมการอIืนเพืIอดาํ เนินการแต่งตNงั แทน
ตาํ แหน่งทีIว่างด้วย (ซIึงสามารถดูรายละเอียดได้ในหัวข้อเกIียวกับการคัดเลือกและแต่งตNัง
กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยได)้

95


การประชุมคณะกรรมการกลาง
อสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 21 ในการประชุมคณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย ต้องมีกรรมการมา
ประชุมไม่น้อยกว่ากึ<งหนึ<งของจํานวนกรรมการท/ังหมดเท่าที<มีอยู่ จึงจะเป็ นองค์ประชุม
ถ้าประธานกรรมการไม่อยู่หรือไม่อาจปฏิบัติหน้าที<ได้ ให้รองประธาน กรรมการปฏิบัติหน้าที<
แทน ถ้าประธานกรรมการและรองประธานกรรมการไม่อยู่หรือไม่อาจปฏิบัติหน้ าที<ได้
ให้กรรมการทมี< าประชุมเลือกกรรมการคนหน<ึงเป็ นประธาน ในทปี< ระชุม มตขิ องทป<ี ระชุมให้ถือ
เสียงข้างมาก กรรมการคนหน<ึงให้ มีเสียงหนึ<งในการลงคะแนน ถ้าคะแนนเสียงเท่ากัน
ให้ประธานในที<ประชุมออกเสียงเพิ<มขึน/ อีกเสียงหนึ<งเป็ นเสียงชี/ขาด แต่ถ้าเป็ นมติให้กรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทยพ้นจากตําแหน่ง มติดังกล่าวต้องมีเสียงไม่น้อยกว่าสามในสี<ของ
จาํ นวนกรรมการท/งั หมดเท่าทม<ี อี ยู่

คาํ อธิบาย

บทบญั ญตั ิในมาตรานNีเป็ นเรืIองทIีเกีIยวขอ้ งกบั หลกั เกณฑ์และวิธีการในการประชุมของ
คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย ทNงั นNีเนIืองจากคณะกรรมการกลางอิสลามแห่ง
ประเทศไทยถือเป็ นองคก์ รกลุ่ม ซIึงการตดั สินใจทีIจะดาํ เนินการอยา่ งหนIึงอยา่ งใดจะตอ้ งมีการ
ประชุมเพIือลงมติ อันถือเป็ นการแสดงเจตนาขององค์กรกลุ่ม ด้วยเหตุนNี การประชุมจึงมี
ความสําคญั เป็ นอยา่ งมากในการทีIจะปฏิบตั ิหน้าทีIอยา่ งใดอยา่ งหนIึงตามทIีกฎหมายกาํ หนดไว้
เพราะหากไม่มีการประชุมแล้วย่อมไม่อาจถือได้ว่ามีการแสดงเจตนาเกิดขNึน และหากการ

96


ประชุมไม่เป็นไปตามหลกั เกณฑห์ รือวิธีการทIีบทบญั ญตั ิมาตรา 21 นNีกาํ หนดไวก้ ย็ อ่ มไม่อาจถือ
ไดว้ า่ มีการประชุมเกิดขNึนจริง เพราะเป็นการกระทาํ ทIีไม่ชอบดว้ ยกฎหมายนนIั เอง

สําหรับหลกั เกณฑ์และวิธีการตามมาตรา 21 ไดก้ าํ หนดรายละเอียดสําคญั เกีIยวกบั การ
ประชุมไว้ 3 เรืIอง คือ (1) องคป์ ระชุม (2) การลงมติ และ (3) การดาํ เนินการกรณีทีIประธานไม่
อยหู่ รือไม่อาจปฏิบตั ิหนา้ ทIีได้

ประการทีIหนIึง องค์ประชุม ซIึงกฎหมายไดก้ าํ หนดไวว้ ่า ในการประชุมคณะกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทย จะตอ้ งมีกรรมการมาประชุมไม่น้อยกว่ากIึงหนIึงของจาํ นวน
กรรมการทNงั หมดเท่าทีIมีอยู่ จึงจะเป็ นองค์ประชุม คาํ ว่า “ไม่น้อยกว่ากIึงหนIึง” มีความหมาย
ว่า จะตอ้ งมีจาํ นวนตNงั แต่ครIึงหนIึงขNึนไป จึงจะถือว่าครบองค์ประชุม ส่วนคาํ ว่า “กรรมการ
ทNงั หมดเท่าทIีมีอย”ู่ หมายความว่า จาํ นวนกรรมการทNงั หมดทIีมีตวั ตนอยจู่ ริงๆในขณะนNนั มิใช่
การนบั จาํ นวนตามการคาํ นวณโดยไม่มีตวั ตนอยจู่ ริง เช่น กรณีทีIมีกรรมการถึงแก่ความตายหรือ
ลาออกไปแลว้ โดยยงั ไม่มีการคดั เลือกขNึนมาแทนตาํ แหน่งทIีวา่ งนNนั ยอ่ มไม่อาจนบั รวมได้ เป็ น
ตน้

ประการทีIสอง การลงมติของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมี 2 กรณี
ด้วยกันคือ กรณีปกติ และกรณีพิเศษ สําหรับกรณีปกติ กฎหมายได้กาํ หนดไวว้ ่า มติของ
ทIีประชุมนNันให้ถือเสียงขา้ งมาก โดยกรรมการคนหนIึงให้มีเสียงหนIึงในการลงคะแนน แต่ถา้
หากผลของการลงคะแนนมีหลายฝ่ ายและแต่ละฝ่ ายมีคะแนนเสียงเท่ากันก็ให้ประธานใน
ทีIประชุมออกเสียงเพIิมขNึนอีกเสียงหนIึงเป็ นเสียงชNีขาดและให้ถือว่าเป็ นมติของทIีประชุม การ
กาํ หนดให้ถือเสียงขา้ งมากนNนั เป็ นวิธีการในระบอบประชาธิปไตย มิใช่การชูรออ์ ตามหลกั การ
ของอิสลาม แม้ว่าก่อนการลงมติจะได้มีการเปิ ดโอกาสให้กรรมการในทีIประชุมสามารถ
อภิปรายหรือเสนอความเห็นกนั อยา่ งกวา้ งขวางแลว้ จึงลงมติ อนั จะถือวา่ มีการปรึกษาหารือก่อน
ตามหลกั ชูรออ์ ก็ตาม แต่ทว่าการตดั สินใจในกรณีนNีก็คือ การลงมติของกรรมการทีIเขา้ ร่วม
ประชุมในขณะนNนั โดยใชเ้ สียงขา้ งมากเป็ นมติของทีIประชุม มิใช่การให้ผูน้ าํ ในทIีประชุมเป็ น
ผตู้ ดั สินใจเลือกความคิดเห็นหนIึงความคิดเห็นใดโดยใชด้ ุลพินิจของตนตามหลกั ชูรออแ์ ต่อยา่ ง
ใด

สาํ หรับการลงมติในกรณีพิเศษ เช่น กรณีการประชุมเพืIอมีมติให้กรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทยคนใดคนหนIึงพน้ จากตาํ แหน่งก่อนวาระตามความในมาตรา 20 กรณีเช่นนNี
กฎหมายได้กาํ หนดไวว้ ่า “แต่ถา้ เป็ นมติให้กรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยพน้ จาก

97


ตาํ แหน่ง มติดงั กล่าวตอ้ งมีเสียงไม่น้อยกว่าสามในสIีของจาํ นวนกรรมการทNงั หมดเท่าทIีมีอยู่”
ซIึงแตกต่างกบั กรณีปกติทีIถือเสียงขา้ งมาก เหตุผลก็เนIืองจากการลงมติให้กรรมการคนใดคน
หนIึงพน้ จากตาํ แหน่งนNันถือเป็ นเรIืองทีIมีความสําคญั กฎหมายจึงกาํ หนดให้ต้องมีมติพิเศษ
กล่าวคือ จะตอ้ งมีกรรมการจาํ นวนสามในสIีของจาํ นวนกรรมการทNงั หมดเท่าทีIมีอยใู่ นขณะนNนั
เห็นด้วยว่าให้กรรมการคนนNันพน้ จากตาํ แหน่ง กรณีเช่นนNีจึงจะถือว่า คณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยมีมติใหพ้ น้ จากตาํ แหน่งได้

ประการทIีสาม การดาํ เนินการกรณีทIีประธานไม่อยหู่ รือไม่อาจปฏิบตั ิหนา้ ทีIได้ ซIึงโดย
ปกติประธานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยโดยตาํ แหน่ง ก็คือ จุฬาราชมนตรีจะ
ทาํ หน้าทีIประธานในทีIประชุมเสมอ สําหรับในกรณีทIีจุฬาราชมนตรีไม่อยู่หรืออยู่แต่ไม่อาจ
ปฏิบตั ิหนา้ ทIีได้ ไม่วา่ กรณีใดๆ กฎหมายไดก้ าํ หนดไวว้ า่ ใหร้ องประธานกรรมการปฏิบตั ิหนา้ ทีI
แทน ถา้ ประธานกรรมการและรองประธานกรรมการไม่อยู่หรือไม่อาจปฏิบตั ิหน้าทIีได้ ก็ให้
กรรมการทีIมาประชุมเลือกกรรมการคนหนIึงเป็นประธานในทIีประชุม เพIือทาํ หนา้ ทIีประธานใน
ทีIประชุมครNังนNนั

98


สํานักงานคณะกรรมการกลางอสิ ลามแห่งประเทศไทย

มาตรา 22 ให้มีสํานักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย มีฐานะเป็ นนิติ
บุคคล มีหน้ าที<เกี<ยวกับกิจการของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่ งประเทศไทย โดยมี
คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยเป็ นผู้แทนของสํานักงานในกิจการท<ีเก<ียวกับ
บุคคลภายนอก เพ<ือการนี/คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยอาจมีมติมอบหมายให้
กรรมการคนหน<ึงหรือหลายคนทําการแทนก็ได้ และให้เลขาธิการคณะกรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทยเป็ นผู้รับผดิ ชอบ ในกจิ การของสํานักงาน

คาํ อธิบาย

เดิมพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการศาสนูปถมั ภ์ฝ่ ายอิสลาม พุทธศกั ราช 2488 แม้จะมี
บทบญั ญตั ิเกีIยวกบั คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยโดยกาํ หนดให้เป็ นองคก์ รกลุ่ม
เช่นเดียวกนั แต่ทว่าไม่มีการกาํ หนดเกีIยวกบั สํานกั งานของคณะกรรมการดงั กล่าวไวแ้ ต่อยา่ ง
ใด บทบญั ญตั ิในมาตรานNีจึงถือเป็ นครNังแรกทIีไดก้ าํ หนดให้มีสํานักงานคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทยขNึน รวมทNงั ไดม้ ีการกาํ หนดเรืIองทีIสาํ คญั ของสาํ นกั งานคณะกรรมการ
กลางอิสลามแห่งประเทศไทย 3 เรืIองดว้ ยกนั คือ (1) สถานะทางกฎหมายของสํานักงาน (2)
ผูแ้ ทนของสาํ นกั งาน และ (3) ผูร้ ับผิดชอบในกิจการของสาํ นกั งาน ซIึงจะไดก้ ล่าวรายละเอียด
ในแต่ละเรืIองต่อไป

เรืIอง สถานะทางกฎหมายของสาํ นกั งาน
โดยทIีกฎหมายไดก้ าํ หนดให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมีลกั ษณะเป็ น
องคก์ รกลุ่ม ซIึงหมายถึง องคก์ รทีIประกอบไปดว้ ยบุคคลหลายคนทาํ หน้าทIีอย่างหนIึงอย่างใด

99


ร่วมกนั การดาํ เนินการขององคก์ รกลุ่มจึงตอ้ งมีการประชุมและลงมติเพIือแสดงเจตนาเสมอโดย
มตินNันต้องถือเสียงข้างมากของทีIประชุม แต่อย่างไรก็ตาม องค์กรกลุ่มดังกล่าวไม่อาจจะ
ดาํ เนินการในนามของตนเองได้ เพราะไม่ไดม้ ีสภาพเป็ นบุคคลแยกต่างหากจากบุคคลธรรมดา
จึงทาํ ให้การถือกรรมสิทธhิหรือครอบครองทรัพยส์ ินไม่อาจใส่ชืIอในนามขององค์กรกลุ่ม
ได้ ดว้ ยเหตุนNี กฎหมายจึงไดก้ าํ หนดใหม้ ีสาํ นกั งานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย
ขNึนเพIือให้มีสภาพเป็ นนิติบุคคลแยกต่างหากจากบุคคลทีIรวมตวั กนั เป็ นคณะกรรมการกลาง
อิสลามแห่งประเทศไทย เพIือให้มีหน้าทีIในการทIีจะถือครองทรัพยส์ ิน กระทาํ นิติกรรม หรือ
กระทาํ การอืIนใดในนามของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยนัIนเอง ทNงั นNีโดยใน
การถือกรรมสิทธhิหรือครอบครองทรัพยส์ ินจึงตอ้ งกระทาํ ในนามหรือใส่ชืIอของสํานักงาน
คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย

เรIือง ผแู้ ทนของสาํ นกั งาน
เมืIอสํานักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยมีสถานะเป็ นนิติบุคคลแยก
ต่างหากจากตวั คณะกรรมการ แต่ทวา่ สาํ นกั งานมิไดม้ ีสภาพเป็นบุคคลจริงๆ เช่นบุคคลธรรมดา
ดว้ ยเหตุนNี ในการดาํ เนินการของสาํ นกั งานจึงตอ้ งมีผแู้ ทนนิติบุคคลเป็นผกู้ ระทาํ การเสมอ ดงั นNนั
กฎหมายจึงไดก้ าํ หนดให้คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยเป็ นผแู้ ทนของสาํ นกั งาน
ในกิจการทีIเกIียวกบั บุคคลภายนอก โดย ในการปฏิบตั ิหนา้ ทีIจริงนNนั คณะกรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทยอาจมีมติมอบหมายให้กรรมการคนหนIึงหรือหลายคนทาํ การแทนก็ได้ ซIึงจะ
เห็นไดว้ ่า ความสัมพนั ธ์ระหว่างสํานักงานและคณะกรรมการมีลกั ษณะทIีเป็ นความสัมพนั ธ์
ระหว่างนิติบุคคลและผูแ้ ทนนิติบุคคลนนIั เอง ดงั นNนั การดาํ เนินการหรือการปฏิบตั ิหนา้ ทีIยอ่ ม
ตอ้ งกระทาํ การโดยคณะกรรมการทIีจะตอ้ งมีการจดั ประชุมและลงมติเพืIอแสดงเจตนาในเรIืองใด
เรืIองหนIึง หลงั จากนNัน จะตอ้ งมีการมอบหมายให้บุคคลหนIึงบุคคลใดไปดาํ เนินการตามมติ
ดงั กล่าว และหากกรณีทIีตอ้ งมีการถือกรรมสิทธhิหรือครอบครองทรัพยส์ ินก็จะตอ้ งใส่ชIือหรือ
กระทาํ ในนามของสาํ นกั งานเท่านNนั
เรืIอง ผรู้ ับผดิ ชอบในกิจการของสาํ นกั งาน
อนั ทีIจริงการกาํ หนดให้มีนิติบุคคลและผูแ้ ทนนิติบุคคลในการดาํ เนินการต่างๆ ก็น่าจะ
เพียงพอสาํ หรับการปฏิบตั ิหนา้ ทIีตามกฎหมายไดแ้ ลว้ แต่อยา่ งไรกต็ าม บทบญั ญตั ิมาตรานNียงั ได้
กาํ หนดผรู้ ับผดิ ชอบในกิจการของสาํ นกั งานทIีเกIียวขอ้ งกบั บุคคลนอกภายนอกไวโ้ ดยกาํ หนดให้
เลขาธิ การคณ ะกรรมการกลางอิสลามแห่ งป ระเท ศไท ยเป็ น ผู้รับ ผิดชอบ ใน เรIื อง

100


ดงั กล่าว ความสมั พนั ธ์ระหวา่ งคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยกบั เลขาธิการอาจจะ
เปรียบเทียบไดเ้ ช่นเดียวกบั คณะกรรมการและเลขานุการของคณะกรรมการนนัI เอง ดว้ ยเหตุนNี
หน้าทีIของเลขาธิการนอกจากจะเป็ นเลขานุการของคณะกรรมการแลว้ ยงั มีหน้าทIีเป็ นเสมือน
หวั หนา้ สาํ นกั งานทIีจะตอ้ งดาํ เนินการตามมติของคณะกรรมการ อนั เป็ นเรIืองทีIเกีIยวขอ้ งกบั งาน
ธุรการหรืองานทวIั ไปของสาํ นกั งานเท่านNนั สาํ หรับงานในดา้ นการบริหาร การกาํ หนดนโยบาย
การออกกฎ การวางระเบียบทีIเกIียวขอ้ งและการปฏิบตั ิหน้าทIีตามกฎหมายย่อมถือเป็ นอาํ นาจ
หน้าทIีของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทยทIีเป็ นองค์กรกลุ่มในอันทีIจะต้อง
พิจารณาตดั สินใจ ดาํ เนินการและรับผิดชอบตามทีIไดม้ ีมติดว้ ย โดยกรรมการแต่ละท่านยอ่ มมี
ความเป็นอิสระทIีจะใชด้ ุลพินิจของตนเองในการเสนอความเห็นต่อทIีประชุมและลงมติในเรIืองทIี
สําคญั อยา่ งมีความรับผิดชอบ ซIึงในทางปฏิบตั ิทีIผ่านมาเลขาธิการคณะกรรมการกลางอิสลาม
แห่งประเทศไทยมีบทบาททีIสาํ คญั ในการขบั เคลืIอนองคก์ รและบางครNังมีการชNีนาํ ความเห็นหรือ
การลงมติของคณะกรรมการในเรIืองต่างๆ เป็ นอย่างมาก อนั จะเห็นไดว้ ่า เป็ นการกระทาํ ทIีไม่
สอดคลอ้ งกบั เจตนารมณ์ของบทบญั ญตั ิดงั กล่าว