101 การเล่นขาโย่ง ลักษณะ การเล่นขาโยง่น้นัเล่นไดท้ ้งัเด็กผหู้ญิงและเด็กผชู้าย แต่คนที่จะเล่นไดน้ ้นัจะใชท้กัษะในการ ทรงตัวได้ดีเป็ นเลิศ และต้องฝึ กซ้อมบ่อย ๆ ถึงจะไปแข่งกับคนอื่นได้ อุปกรณ์ วสัดุอุปกรณ์ในการเล่นขาโย่งน้นัส่วนใหญ่แลว้พ่อหรือพี่ชายที่โตแลว้จะเป็นคนเตรียม อุปกรณ์ให้ วิธีการเตรียมอุปกรณ์คือไปตัดต้นไม้ไผ่ขนาดใหญ่พอที่จะก าในมือของเด็กได้ ความยาว แล้วแต่ว่าเป็ นเด็กโตหรือเด็กเล็ก แต่ส่วนใหญ่ประมาณ 1 วา ตอนตัดไม้ไผ่ให้ติดตาไม้ไผ่ให้อยู่ตรง กลางของไม้ไผ่มาด้วย เพื่อเอาไว้เป็ นที่หนีบของขาเวลาเล่น หลังจากได้ต้นไม้ไผ่มาแล้วให้เหลาให้ เรียบร้อย แล้วตัดให้ตาของไม้ไผ่ติดอยู่ตรงกลางของไม้ไผ่ ใต้ตาของไม้ไผ่เหลาให้ไม้ไผ่แหลม ๆ เพื่อ เอาไวย้ดึกบัพ้ืนดินใหท้รงไดไ้ด้ สถานที่เล่น ลานกว้างของหมู่บ้าน ที่เป็ นที่ราบ จ านวนผู้เล่น ไม่จ ากัดจ านวนผู้เล่น ถ้ารวมตัวกันเล่นเป็ นจ านวนมากจะสนุกมาก วิธีการเล่น วิธีการเล่นขาโยง่น้นัหลงัจากเด็กมีอุปกรณ์ในการเล่นเรียบร้อยแลว้และมนั่ใจในฝีมือของ ตัวเองว่าสามารถจะแข่งขันกับผู้อื่นได้แล้ว จะพากันไปเล่นลานกว้างของหมู่บ้านที่เป็ นที่ราบเสมอกัน จะขีดเส้นจุดเริ่มตน้และจุดเส้นชยัจะเล่นกนัเป็นกลุ่มใหญ่เวลาเล่นจะเขา้แถวที่จุดเริ่มตน้พร้อมกนทุกั คนก่อน แลว้เอาอุปกรณ์ต้งัใหต้รงเสร็จแลว้คนที่จะเล่นตอ้งข้ึนไปยนืตรงไมไ้ผ่ โดยการเอาเทา้ระหวา่ง หวัแม่โป้งของนิ้วเทา้ไปหนีบที่ตาไมไ้ผ่แลว้จะนบั 1 – 3 แล้วออกตัวไปพร้อมกัน คนไหนถึงเส้นชัย ก่อนเป็นผชู้นะ
102 ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นขาโยง่น้นั เพื่อให้เด็กฝึ กการทรงตัว และให้รู้จักความอดทน เพราะว่า กวา่จะเล่นทรงตวัไดบ้นไมไ้ผน่้นัตอ้งใชเ้วลาในการซ้อมเป็นอยา่งมาก ใช่วา่ ใครก็เล่นไดต้อ้งผา่นการ ฝึกซอ้มมาก่อนถึงจะเล่นได้และเป็นการออกกา ลงักายของเด็กเพื่อให้ร่างกายเด็กแขง็แรง การเล่นสะบ้า ลักษณะ การเล่นสะบา้เป็นการเล่นของเด็กผหู้ญิงเท่าน้นัการเล่นสะบา้น้นั ไม่มีเทศกาลจะเล่นในเวลา ไหนก็ได้ที่ว่าง อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นลูกสะบ้าก็คือเด็กผู้หญิงจะไปเก็บลูกสะบ้าในป่ าใกล้หมู่บ้าน เวลาที่ไป เก็บลูกสะบ้าอาจจะเก็บมาส ารองไว้หลาย ๆ อันส ารองไว้เผื่อหาย แต่ตอนเล่นจะใช้ลูกสะบ้าคนละ 1 อนัเท่าน้นั สถานที่ในการเล่นสะบา้น้นัจะเล่นที่ไหนก็ได้เด็ก ๆ อาจจะเล่นในลานกวา้งของหมู่บา้นหรือ ถ้าเวลาฝนตกจะเล่นกันที่ใต้ถุนบ้านก็ได้ไม่จ ากัดสถานที่ สถานที่เล่น ลานกว้างของหมู่บ้าน หรือใต้ถุนบ้าน จ านวนผู้เล่น จา นวนผูเ้ล่นสะบา้น้นั ไม่จา กดัจา นวนคนจะเล่นกนักี่คนก็ได้เวลาเล่นจะแบ่งออกเป็น 2 ฝ่ าย ฝ่ายละเท่า ๆ กนัการที่จะเลือกวา่คนไหนอยฝู่ ่ายไหนน้นัจะเลือกโดยการคนที่จะเล่นมารวมกลุ่มกนั เป็นวงกลมหลงัจากน้นัเอามือขา้งใดขา้งหน่ึงออกมาขา้งหนา้ใหม้ือชนกนันบั 1 –3 แล้วเอามือควบ หรือหงายพร้อมกัน คนที่ควบมือก็ต้องไปอยู่กับพวกที่ควบมือ คนที่หงายมือจะต้องไปอยู่กับพวกที่ หงายมือ จะทา อยา่งน้ีจนกว่าคนที่ควบมือหรือหงายมือแบ่งเป็นฝ่ายละเท่า ๆ กัน หลังจากแบ่งเป็ น 2 ฝ่ายเสร็จแลว้จะตกลงวา่ โดยไหนจะเล่นก่อน โดยการเป่ายงิชุม ฝ่ายไหนชนะมากกวา่จะเป็นฝ่ายน้นั จะเป็นฝ่ายเล่นก่อน อีกฝ่ายหน่ึงจะเป็นฝ่ายต้งัลูกสะบา้
103 วิธีการเล่น วิธีการเล่นลูกสะบา้ตอ้งเตรียมพ้ืนที่ก่อนโดยการทา พ้ืนดินใหเ้ป็นร่องแนวยาวเพื่อที่จะไดต้้งั ลูกสะบ้าให้ตรงเป็ นแนวได้ ห่างออกไปจากร่องจะขีดเส้นไว้เพื่อบอกว่าจะตอ้งต้งัตน้เล่นจากตรงน้นั ฝ่ายที่ต้งัรับจะต้งัลูกสะบา้เป็นแนวยาวที่ร่อง อีกฝ่ายหน่ึงจะเอาลูกสะบา้วางไวท้ี่ปลายเทา้หลงัจากน้นั จะเขยง่เทา้ขา้งเดียวใหใ้กลจุ้ดที่ต้งัลูกสะบา้ไวใ้หม้ากที่สุดแลว้จะเหวี่ยงลูกสะบา้ที่อยปู่ลายเทา้ให้ ลูกสะบา้ที่ต้งัไวใ้หล้ม้ถา้คนแรกที่เล่นก่อนทา ลูกสะบา้ของฝ่ายที่ต้งัรับไม่ไดส้ ักคนเลย จะตอ้งเป็น ฝ่ายต้งัรับต่อไป การเล่นรถสามล้อ ลักษณะการเล่น การเล่นรถสามล้อเป็ นการเล่นของเด็กชาย คนที่จะเล่นต้องเป็ นเด็กที่โตพอที่จะช่วยเหลือ ตัวเองได้แล้ว เพราะต้องไปหาอุปกรณ์ด้วยตัวเอง มีส่วนน้อยที่พ่อหรือพี่ชายจะเป็ นคนช่วยท าให้ ส่วนใหญ่เด็กจะเล่นในช่วงหน้าแล้ง เด็ก ๆ จะรวมกันเป็ นกลุ่มแล้วเข้าไปในป่ า เพื่อตัดต้นไม้ขนาด เล็กประมาณเท่าแขน ความยาวก็แล้วแต่ความชอบของแต่ละคน ตัดไม้ขนาดความยาวเท่ากัน 2 อัน และส้ันกวา่ 1 อนัและตดัเป็นท่อนส้ัน ๆ ไวท้า ลอ้ 3 ท่อน หลังจากได้ไม้แล้วจะถือกลับมาใน หมู่บ้านเพื่อมาประกอบเป็ นคัน อุปกรณ์ วิธีการประกอบรถสามลอ้น้นัขา้งแรกเอาไม้ 2 อันที่ขนาดยาวเท่ากันมาวางเป็ นสามเหลี่ยม แล้วเอาตะปูตอกที่หัวไมใ้หต้ิดกนัเสร็จแลว้จะเอาไมท้ ่อนที่ส้ันกวา่มาวางที่ทายให้เป็นสามเหลี่ยม แลว้ตอกตะปูให้ติดกนัหลงัจากน้นัจะเอาไมท้ ่อนส้ัน ๆ ที่เตรียมไวท้า ลอ้น้นัมาเจาะรูใหท้ะลุแลว้เอา ไมส้้ัน ๆ มาแทงใหท้ะลุรูไมแ้ลว้ใหไ้มค้าไวอ้ยา่งน้นัทา อยา่งน้ีใหไ้ดส้ามลอ้หลงัจากน้นัเอาไม้ สามเหลี่ยมที่เตรียมไว้มาตอกตะปูให้ติดกับล้อที่มุมสามมุมแล้วทดสอบดูว่าล้อหมุนได้และตะปูแน่นดี พร้อมที่จะออกไปเล่นได้ จ านวนผู้เล่น จะแบ่งออกเป็ น 2 ฝ่ าย ฝ่ ายละกี่คนก็ได้
104 สถานที่เล่น สถานที่เล่นน้นัตอ้งไปเล่นที่ลาดชงัส่วนใหญ่เด็ก ๆ จะเลือกเล่นตามถนนในหมู่บ้านหรือใกล้ หมู่บ้านที่ลาดชังพอที่รถสามล้อสามารถเลื่อนลงมาได้โดยที่ไม่ต้องใช้แรง จ านวนผู้เล่นจะเล่นกันกี่คนก็ได้ไม่จ ากัดจ านวน ส่วนใหญ่จะรวมเล่นกันหลาย ๆ คนจะได้ สนุกสนาน ถ้าเล่นกันน้อยคนจะไม่สนุก วิธีเล่น วิธีการเล่นรถสามล้อน้นัหลงัจากไดอุ้ปกรณ์พร้อมแลว้จะชวนกนัไปเล่นที่ประจา ที่เคยเล่นกนั ทุกปีแลว้ต้งัรถเขา้แถวเรียงกนันบั 1 – 3 แล้วปล่อยรถให้ไหลไปพร้อม ๆ กัน ใครไปถึงเส้นชัย ก่อนคนน้นัก็จะเป็นคนชนะ หลงัจากน้นัเด็ก ๆ จะไปต้งัรถที่จุดเริ่มตน้แลว้แข่งกนั ใหม่จะเป็นอยา่งน้ี ไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะเหนื่อยหรือเบื่อ ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นรถสามล้อเป็ นการหัดท าอุปกรณ์ง่าย ๆ เพื่อที่จะเตรียมไว้โตเป็ นผู้ใหญ่ ต้องท าอุปกรณ์ในการใช้ชีวิตประจ าวันเพราะเป็ นหน้าที่ของผู้ชายลาหู่ต้องท าอุปกรณ์ต่าง ๆ และเป็ น การออกก าลังกายส าหรับเด็ก ๆ เป็ นการแข่งกีฬาชนิดหนึ่งที่สอนให้เด็กรู้แพ้รู้ชนะรู้อภัย การเล่นยิงธนู ลักษณะการเล่น การเล่นยิงธนูเป็นการเล่นเฉพาะเด็กชาย เป็ นการเตรียมความพร้อมส าหรับเด็กผู้ชายในการที่ จะต้องเป็ นผู้ไปล่าสัตว์ในป่ า ธนูที่เล่นก็จะเหมือนกับของผู้ใหญ่ที่ไปล่าสัตว์ เพียงแต่ย่อขนาดลง เท่าน้นัและจะไม่เหลวอาวุธใหแ้หลม เพื่อความปลอดภยัของเด็ก อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นยงิธนูน้นั ปู่หรือพ่อเด็กจะเป็นคนเตรียมให้ โดยการตดักิ่งไมข้นาดยอ่ม ๆ พอที่จะทา เป็นธนูได้เอาไมม้าเหลาใหเ้ป็นสี่เหลี่ยม หลงัจากน้นัจะเจาะรูใหท้ลุที่ 1 ส่วน 3 ของไม้ และที่ตรงกลางไมน้้นัเอามีดตดัใหเ้ป็นปม เพื่อใหเ้ชือดเกี่ยวได้หาไม่ไผม่า 1 อัน ผ่าซีกให้บาง ๆ ความยาวประมาณ 1 ศอก หลงัจากน้นัมาใส่ในรูไมท้ี่เตรียมไว้ ใหอ้ยใู่นลกัษณะเครื่องหมายบวก หลงัจากน้นัหาเชือดปอที่ถดัเป็นเปียมามดัติดที่ไมไ้ผ่ 2 ด้าน หลังจากได้ตัวธนูแล้วต้องเตรียมอาวุธ สา หรับยงิอีก วิธีการทา อาวุธน้นัคือเอาไมไ้ผผ่า่ ให้เป็นซีกเลก็ๆ แลว้เหลาให้กลมแต่เป็ นของผู้ใหญ่
105 ปลายอีกด้านหนึ่งจะแหลมมาก ถ้าเป็ นของเด็กเล่นจะไม่แหลมมาก เพื่อความปลอดภัยของเด็กในเวลา เล่น สถานที่เล่น ลานกว้างของหมู่บ้าน หรือตามชายป่ าข้างหมู่บ้าน จ านวนผู้เล่น จะแบ่งเป็ นทีม ออกเป็ น 2 ฝ่ าย หรือเล่นกันตัวต่อตัว วิธีการเล่น วิธีการเล่นยงิธนูของเด็กน้นัจะเล่นกนัที่ลานกวา้งของหมู่บา้นหรือแลว้แต่ความสะดวกของเด็ก จะขีดเส้นเป็นจุดที่ยนืสา หรับยงิและจะเอาใบไมต้้งัไวเ้ป็นเป้าอีกดา้นหน่ึง แลว้เด็กผชู้ายจะทา้กนัวา่ คนไหนยงิโดยเป้ามากที่สุดคนน้นัเป็นผชู้นะ ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นยงิธนูของเด็กผชู้ายลาหู่น้นัเพื่อเป็นการเตรียมตวัสา หรับไปล่าสัตว์เมื่อ โตเป็ นผู้ใหญ่ เป็ นการฝึ กการยิงให้โดนเป้าหมาย และเป็ นการฝึ กซ้อมทักษะในการยิง เพราะเป็ น หน้าที่ของผู้ชายลาหู่ที่ต้องเข้าป่ าไปล่าสัตว์มาเป็ นอาหารส าหรับครอบครัว การเล่นยิงกระบอกไม้ไผ่ ลักษณะการเล่น การเล่นยิงกระบอกไม้ไผ่เป็ นการเล่นของเด็กผู้ชาย จะเล่นช่วงไหนก็ได้ไม่มีเทศกาลเฉพะ อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นยิงกระบอกไม้ไผ่ คือเด็กผู้ชายจะชวนกันเข้าป่ าเพื่อไปตัดไม้ไผ่ขนาดเท่าหัว นิ้วแมม่ ือตดัขอ้หวัและขอ้ทาย ใหฉ้ลุสามารถมองเห็นอีกขา้งหน่ึงได้หลงัจากน้นัจะหาไมไ้ผอ่ ีก อนัหน่ึง ผา่เป็นซีกแลว้เหลาใหก้ลม เอาไมท้ี่กลมอนัน้นัแทงเขา้ไปในกระบอกไมไ้ผท่ ี่เตรียมไว้ หลงัจากน้นัจะไปหาผลไมช้นิดหน่ึง ลกัษณะผลจะกลมและแขง็ขนาดของผลสามารถที่จะดนัเขา้ไป ในกระบอกไมไ้ผไ่ด้ผลไมท้ี่จะเล่นยงิกระบอกไมไ้ผไ่ดน้ ้นัมีหลายชนิด ส่วนใหญ่เด็กเขาจะรู้วา่ สามารถไปเก็บได้จากตรงไหน เพราะพวกเขาจะเล่นเป็ นประจ า
106 สถานที่เล่น สถานที่ในการเล่นจะเล่นที่ไหนก็ได้ แต่ส่วนใหญ่เด็ก ๆ จะไปเล่นที่ป่ าหรือที่มีกันบังสามารถ หลบกระสุนของอีกฝ่ ายหนึ่งได้ จ านวนผู้เล่น จ านวนผู้เล่นไม่จ ากัดจ านวนจะเล่นกันกี่กันก็ได้ ถ้ามีผู้เล่นหลายคนจะแบ่งเป็ น 2 ฝ่ าย หรือ จะไม่แบ่งเป็ นฝ่ ายเล่นกันไปแบบหมู่ก็ได้ วิธีการเล่น วิธีการเล่นยิงกระบอกไม้ไผ่ หลังจากได้อุปกรณ์ในการเล่นเรียบร้อยแล้ว เด็ก ๆ จะถือ กระบอกไมไ้ผแ่ละสะไพกระเป๋าใส่ลูกกระสุน จะวิ่งกนัไปที่ๆ พวกเขากนัเป็นประจา และบรรจุลูก กระสุนในกระบอกไมไ้ผแ่ลว้จะยงิใส่กนัและเวลาเล่นจะมีกติกาวา่จะยงิ่ใส่ที่ร่างกายเท่าน้นัถา้คนไหน ถูกยิงโดนลูกกระสุนจะเป็ นคนแพ้ ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นยิงกระบอกไม้ไผ่ ถ้าดูแต่ภายนอกเหมือนกับเป็ นการเล่นเพื่อ สนุกสนานของเด็ก แต่ถา้ดูลึก ๆ เป็นการเตรียมไวโ้ตข้ึนพวกเขาตอ้งไปล่าสัตวท์ ี่ป่า สามารถที่เรียนรู้ เทคนิคต่าง ๆ ในการยิงสัตว์และท าอย่างไรถึงจะยิงโดนเยื่อได้ สามารถที่จะเรียนรู้ในการดักซุ้มสัตว์ และสามารถจะฝึ กซ้อมความอดทนในการรอสัตวท์ ี่จะออกมาหากินอาหาร เพราะในอดีตน้นัผชู้ายของ เผ่าลาหู่มีหน้าที่จะต้องไปล่าสัตว์ เพื่อเป็ นอาหารส าหรับครอบครัว การเล่นกังหันที่ท าจากใบไม้ ลักษณะ การเล่นกงัหนัที่ทา จากใบไมน้้นัเล่นไดท้ ้งัเด็กหญิงและเด็กชาย ส่วนใหญ่เด็กจะเล่นในช่วงที่ ลมพัดแรง ๆ อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นน้นัหาไดจ้ากใกลต้วัเด็กๆ คือใบไมท้ี่มีลกัษณะค่อนขา้งยาวและใบใหญ่ พอสมควร เป็ นใบไม้อะไรก็ได้ไม่จ าจัด ชนิดของใบ ไม้ยาวประมาณ 5- 7 น้ีว 1 อนัเมื่อเตรียมอุปกร์ พร้อมแล้วจะฉีกใบไม้ให้ลักษณะเหมือนใบพัดลมให้ใช้ไม้ที่เตรียมไว้เสียบไบใหม้
107 จ านวนผู้เล่น ไม่จ าจัดจ านวนผู้เล่น ใครจะเล่นต้องมีอุปกรณ์ของตนเอง(ท าเอง) สถานที่เล่น สถานที่เล่นน้นัจะวิ่งเล่นกนัตามถนน หรือลานกวา้งของหมู่บา้น จ านวนผู้เล่นไม่จ ากัด จา นวนจะเล่นกนัเป็นหมู่วิ่งเขา้แถวเรียงกนัไป วิธีการเล่น วิธีการเล่นหลงัจากไดอุ้ปกรณ์ในการเล่นเรียบร้อยแลว้ต่างคนต่างก็ทยอยวิ่งไปตามลานกวา้งหรือวิ่งไปตาม ถนน เวลาวิ่งไปใบไมน้ ้นัจะกระทบกบัลมแลว้จะหมุนตามลม เป็นที่สนุกสนานสา หรับเด็ก ๆ การเล่นทอผ้า ลักษณะ การเล่นทอผา้เป็นการละเล่นของเด็กผูห้ญิง จะเล่นในช่วงเวลาไหนก็ไดท้ ี่วา่ง สถานที่เล่นน้นั ส่วนใหญ่จะเล่นที่ใต้ถุนบ้านหรือใต้ต้นไม้ที่ร่ม ๆ อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นทอผา้คือเถาวลัยช์นิดไหนก็ไดท้ ี่ข้ึนใกลห้มู่บา้น เด็ก ๆ จะชวนกนัไปเก็บ เถาวลัยใ์หไ้ดจ้า นวนพอสมควร บางส่วนจะตดัส้ัน ๆ บางส่วนจะเก็บไวย้าว ๆ หลงัจากน้นัจะหาไมเ้ลก็ ๆ มาตอกเรียงกันเป็ นแถวความกว้างก็แล้วแต่ความต้องการของแต่ละคน แล้วเอาไม้จ านวนเท่ากันไป ตอกตรงกนัขา้มที่ตอกไวแ้ลว้หลงัจากน้นัเอาเถาวลัยท์ ี่ยาว ๆ มาผกูติดกบัไม้ท้งัสองดา้น จ านวนผู้เล่น ไม่จ ากัดจ านวนผู้ทอ แต่เป็ นการทอที่เกิดจากความสนใจของตัวเด็กเอง และจะทอของใครของ มัน วิธีการเล่น วิธีการเล่นทอผ้าจะเหมือนกับการทอผ้าจริงทุกอย่างของผู้ใหญ่ จะต่างกันแค่อุปกรณ์ในการ ทอเท่าน้นั (การทอผา้ผใู้หญ่จะใชด้า้ย แต่ของเด็กจะใชเ้ถาวลัยห์รือเศษดา้ย) หลงัจากเตรียมอุปกรณ์ทุก อยา่งพร้อมแลว้เด็กจะนงั่ขา้งใดขา้งหน่ึงของไมแ้ลว้เอาเถาวลัยใ์ส่ที่เถาวลัยส์ ่วนที่ผกูติดไวก้บัไมใ้ห้ เป็นตะไขวแ่ลว้เอาไมช้ิ้นเล็ก ๆ มาดันเถาวัลย์ให้แน่นติดกัน
108 ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นทอผา้ของเด็กผูห้ญิงน้นัเป็นการเตรียมตวัในการทอผา้จริงเมื่อโตเป็น ผู้ใหญ่ และเป็ นการใช้เวลาว่างให้เป็ นประโยชน์ การเล่นหมากเก็บ ลักษณะการเล่น การเล่นหมากเก็บส่วนใหญ่เป็ นการเล่นของเด็กผู้หญิงถ้าเด็กผู้ชายสนใจจะเล่นด้วยก็ได้ วิธีการ เล่นน้นัตอ้งนงั่นิ่งๆ การนงั่นิ่งๆ ทา ใหเ้ด็กผชู้ายไม่ชอบสักเท่าไร และเป็นเรื่องแปลกถา้เด็กผชู้ายมา นงั่เล่นหมากเก็บกบัเด็กผหู้ญิงจะโดนเพื่อนผชู้ายคนอื่นลอ้วา่เป็นกะเทย อุปกรณ์ในการเล่นหมากเกบ็ ก้อนหินประมาณหัวแม่มือลักษณะจะกลมและเรียบจ านวน 5 ก้อน แต่ละคนจะมีอุปกรณ์เป็ น ของตนเองใส่ไว้ในกระเป๋ ากระโปรงมีเวลาว่างช่วงไหนก็จะรวมเป็ นกลุ่มแล้วเล่นหมากเก็บกัน จ านวนผู้เล่น จะเล่นเป็ นกลุ่มโดยแบ่งเป็ นฝ่ าย 2 ฝ่ าย หรือจะเล่นเป็ นคู่ก็ได้ จ านวนผู้เล่นไม่จ ากัดจ านวน วิธีการเล่น วิธีการเล่นหมากเก็บน้นัข้นัตอนแรกจะตอ้งคดัเลือกก่อนวา่คนไหนจะไดเ้ล่นเป็นคนแรก วิธีการคดัเลือกก็คือทุกคนที่จะเล่นหมากเก็บมารวมกลุ่มเป็นวงกลม หลงัจากน้นัเอามือขา้งใดขา้งหน่ึง ออกมาชนกันเป็ นวงกลมแล้วจะนับ 1 – 3 แล้วจะเอามือควบหรือหงาย(โอ วา แป๊ ะ)ถ้าคนอื่นควบ หมดมีคนหงายคนเดียวหรือคนอื่นหงายหมดมีคนเดียวที่ควบคนเดียว คนน้นัก็จะไดเ้ล่นเป็นคนแรก และจะทา อยา่งน้ีไปเรื่อย ๆ จนกวา่จะเรียงลา ดบัจา นวนผเู้ล่นครบทุกคน หลงัจากน้นัจะนงั่กนัเป็น วงกลมเรียงล าดับตามที่คัดเลือกได้ วิธีการเล่นจะเล่นอยา่งเป็นลา ดบัข้นัเล่นจากง่ายไปหายาก จาก จา นวนนอ้ยไปถึงจา นวนมาก โดยมีวิธีการเล่นตามต้นัตอนดงัน้ี วิธีการเล่นหมากเก็บขั้นที่ 1 ผทู้ี่เล่นจะนงั่แลว้เอากอ้นหิน 5 กอ้นวางลงไปในพ้ืนพร้อมกนั หลงัจากน้นัจะหยบิข้ึนมา 1 ก้อนเวลาหยิบจะไปโดนก้อนหินก้อนอื่นไม่ได้ ถ้าบังเอิญไปโดนต้องให้ คนที่นงั่คนต่อไปเป็นคนเล่นต่อ แลว้จะหยบิข้ึนมาทีละลูกและตอนที่หยบิกอ้นหินน้นักอ้นที่อยใู่นมือ ตอ้งโยนข้ึนไปดว้ยตอ้งหยบิในระหวา่งกอ้นที่โยนจะลงมาถึงมือ ทา วิธีการเดียวกนัน้ีจนกวา่กอ้นหิน ทุกก้อนจะอยู่ในมือผู้เล่นหมด ข้นัที่ต่อไปจะหยบิที่ละ 2 ลูก และทีละ 3 ลกูจนถึงข้นัที่4
109 วิธีการเล่นหมากเก็บขั้นที่ 5 จะหยิบก้อนหินมา 1 ลูกโยนข้ึนไปแลว้เอานิ้วโป้งทา เป็น วงกลมใหก้อ้นหินตกลงมาใส่ในวงการเล่นกลมน้นัและจะทา ในลกัษณะแบบเดียวกนัจนกวา่จะครบ 5 ลูก วิธีหมากเก็บขั้นที่ 6 กา กอ้นหินไวใ้นมือท้งั 5 กอ้น หลงัจากน้นัจะหงายมือใหก้อ้นหินไป อยู่บนมือที่หงายให้มากที่สุด แล้วจะเหวี่ยงลงมาในมือก าก้อนทุกก้อนที่อยู่บนมือ ถ้าหล่นก้อนใดก้อน หนึ่งก็ถือว่าเล่นตาย วิธีการเล่นหมากเก็บขั้นที่ 7 กา กอ้นหินในมือท้งั 5 กอ้น โยนลงพ้ืนพร้อมกนัหลงัจากน้นั จะหยบิลงมาทีละลูก ตอนที่ไปหยบิลูกใหม่น้นัลูกเก่าที่หยบิมาแลว้ตอ้งอยใู่นมือดว้ย ทา เช่นน้ีจนกวา่ จะครบ 5 ลูก วิธีการเล่นหมากเก็บขึ้นที่ 8 กา กอ้นหินท้งั 5 ลูกโยนลงพ้ืนพร้อมกนัแลว้หยบิข้ึนมา 1 ลูก โยนข้ึนไปพร้อมกบัไปหยบิลูกใหม่ทุกกอ้นที่หยบิข้ึนมาตอ้งโยนไปพร้อมกนัหมดตอนที่หยบิลูกใหม่ จนกว่าจะครบ 5 ลูก ข้นัที่8 น้ีเล่นยากพอสมควร วิธีเล่นหมากเก็บขั้นที่ 9 กา กอ้นหินท้งั 5 ลูก โยนลงพ้ืนพร้อมกนัแลว้ใหคู้่ต่อสู้ช้ีวา่จะให้ เลือกกอ้นไหนก่อน พอคู่ต่อสู้ช้ีคนที่เล่นตอ้งเขี่ยกอ้นหินไปชนอีกลูกหน่ึง และตอนเขี่ยน้นัหา้มไป โดนก้อนอื่น ๆ ถ้าโดนก็ถือว่าเล่นตาย เขี่ยให้โดนจนครบ 5 ลูก การเล่นทายเม็ดข้าวโพด ลักษณะการเล่น การเล่นทายเมด็ขา้วโพดเล่นไดท้ ้งัเด็กผชู้ายและเด็กผหู้ญิงรวมไปถึงผใู้หญ่ช่วงเวลาการเล่น ทายเม็ดข้าวโพดจะเล่นในเวลาไหนก็ได้ส่วนใหญ่เด็กจะเล่นกันตอนที่ผู้ใหญ่แกะเม็ดข้าวโพด เด็ก ๆ อาจจะถูกผู้ใหญ่เรียกไปช่วยแกะเม็ดข้าวโพด พอผู้ใหญ่เผลอเด็ก ๆ จะเล่นทายเม็ดข้าวโพดกัน อุปกรณ์ในการเล่น เมด็ขา้วโพด ที่หาไดง้่ายจากในบา้น หรือตามไร่ขา้วโพดทวั่ๆ ไป จ านวนผ้เล่น ู จ านวนผู้เล่นจะเล่นกันไม่จ ากัดจ านวน และสามารถแบ่งเป็ น 2 ฝ่ าย สถานที่เล่น จะเล่นกันที่ไหนก็ได้ไม่จ ากัดสถานที่
110 วิธีเล่น วิธีการเล่นคือก าเม็ดข้าวโพดไว้ในมือข้างใดข้างหนึ่งแล้วจะทายกับคู่ต่อสู้ว่าในมือก าเม็ด ขา้วโพดไวน้้นัเป็นคู่หรือวา่เป็นคี่ถาฝ่ ายตรงข้ามทายถูกก็จะเป็ นฝ่ ายก าเม็ดข้าวโพดให้อีกฝ่ ายหนึ่งเป็ น ้ คนทายบา้ง แต่ถา้อีกฝ่ายหน่ึงทายไม่ถูกคู่ต่อสู้ก็จะกา เมด็ขา้วโพดใหม่ตอ้งทายไปอยา่งน้ีเรื่อย ๆ จนกว่าจะถูก ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นทายเม็ดข้าวโพด เพื่อให้เด็ก ๆ มาช่วยผู้ใหญ่แกะเม็ดข้าวโพดจะได้ใช้ เวลาว่างของเด็กมาช่วยผู้ใหญ่ท างาน และเพื่อความเพลิดเพลินของเด็ก ๆ เวลาท างาน การเล่นกระโดดหนังยาง ลักษณะการเล่น การเล่นกระโดดหนังยางส่วนใหญ่แล้วเป็ นการเล่นของเด็กผู้หญิง แต่ถ้าเด็กผู้ชายจะเล่นก็ ไม่ได้ห้าม วัตถุประสงค์ในการเล่นเพื่อให้เด็กออกก าลังกาย และให้เด็กเรียนรู้การแบ่งปันซึ่งกันและ กัน เพราะตอนเล่นต้องรอคิว อุปกรณ์ อุปกรณ์ในการเล่นคือเอาหนังยางมาร้อยต่อกันให้ยาว ๆ ตามความต้องการ เวลาร้อยอาจจะ ทบกันหลาย ๆ เส้น เพื่อความแข็งแรงและจะได้ไม่ขาดง่าย ๆ เวลาเอามาเล่น การเล่นกระโดดหนังยาง น้นัเป็นการเล่นเพื่อเป็นการออกกา ลงักายอยา่งหน่ึงของเด็กชาวลาหู่ซ่ึงส่วนใหญ่แลว้เล่นในช่วงเวลา ว่างของเด็ก จ านวนผู้เล่น จะเล่นเป็ นกลุ่มโดยแบ่งเป็ น 2 ฝ่ าย หรือจะเล่นเป็ นคู่ สถานที่เล่น ลานกว้างของหมู่บ้าน หรือใต้ร่มต้นไม้
111 วิธีการเล่น วิธีการเล่นกระโดนหนงัยางคือ ข้นัแรกตอ้งตกลงคนที่จะเล่นก่อนวา่จะแบ่งเล่นเป็นคู่หรือเป็น กลุ่ม หรือจะเล่นกันเป็ นเดียว ๆ ส่วนใหญ่แล้วถ้าคนเยอะจะแบ่งเล่นเป็ น 2 กลุ่ม ถ้าเล่นกันแค่ 3 คน จะเล่นกนัแบบเดียว วิธีการเล่นจะเล่นเป็นข้นั ๆ จากต ่าไปจนสุดหัว ง่าย ๆ ไปหายาก ข้นัแรกจะเอาหนงัยางมาถือไว้2 คน ต่างคนต่างยืนตรงข้ามกัน คนเล่นต้องกระโดนข้าม หนงัยาง เริ่มจากหัวเข่า มาที่เอว มาที่สะดือ มาที่หนา้อก มาที่คอ มาที่หูมาที่หวัข้นัสูงสุดคือเอา หนงัยางผกูที่ปลายนิ้วช้ีแลว้ชูใหสู้งที่สุดคู่ต่อสู้ต้องกระโดนข้ามให้ได้ ถ้ากระโดนข้ามไม่ได้ก็ถือว่า เล่นตาย ต้องให้อีกฝ่ ายเล่นต่อไป ประโยชน์ของการเล่น ประโยชน์ของการเล่นกระโดนหนังยาง เพื่อให้เด็กออกก าลังกายและให้รู้จักรักและสามัคคี กัน เพราะในการเล่นต้องเล่นเป็ นทีม ถ้าในทีมไม่สามัคคีกันเอาชนะคู่ต่อสู้ได้ยาก การเล่นกระต่ายขาเดียว ลักษณะการเล่น การเล่นกระต่ายขาเดียวจะรวมกนัเล่นท้งัเด็กผชู้ายและเด็กผหู้ญิง จะเล่นกนัที่ลานกวา้งของ หมู่บา้น การเล่นกระต่ายขาเดียวน้นั ไม่มีอุปกรณ์ก่อนอื่นรวมตวัคนที่จะเล่นกนัไดแ้ลว้ต้งัเป็นวงกลม เอามือควบหรือหลายคนที่ทา ไม่เหมือนใครจะไดเ้ป็นคนเล่นก่อน จะทา เช่นน้ีจนกวา่จะครบคนที่จะ เล่น คนสุดทายต้องเป็ นกระต่ายไล่จับคนอื่น จ านวนผู้เล่น จะเล่นกันเป็ นกลุ่มจ านวนไม่จ ากัด กติกาในการเล่น กติกาในการเล่นก็คือ หลังจากหาลานกว้างที่จะเล่นกนั ไดแ้ลว้หาไมม้าขีดพ้ืนให้เป็นวงกลม เพื่อกนัเขตไวว้า่คนที่ออกจากวงกลมน้ีถือวา่ตาย ตอ้งเป็นกระต่ายคนต่อไป คนที่เป็นกระต่ายตอ้งยก เทา้ข้ึนขา้งหน่ึงใหเ้หลือขา้งเดียว แลว้วิ่งไล่จบัคนอื่น ถา้เตะโดนใครคนน้นัตอ้งเป็นกระต่ายคนต่อไป และตอนที่วิ่งหนีกนัเดกจะตะโกนเสียงกรี๊ดก๊าด ร้องเรียกให้ผู้ที่เป็ นกระต่ายมาจับตัวเขา เป็ นการเล่นที่ ็ เด็กชอบมากเพราะช่วยสร้างความสนุกสนานได้ดีมาก
112 ประโยชน์ในการเล่น ประโยชน์ของการเล่นกระต่ายขาเดียว เป็ นการออกก าลังขาส าหรับเด็ก ๆ และเด็กต้องใช้ สมองในการเล่น เพราะต้องคิดตลอดเวลาว่าจะท าอย่างไรถึงจะหนีกระต่าย และจะท าอย่างไรถึงจับจับ เพื่อนได้ บทที่12 ภาคผนวก
113 ผู้รู้ด้านต่างๆ ของชุมชน ด้านวัฒนธรรม / การใช้คาถาอาคม / หมอผี 1. นายอะโหล ปุแสน 2. นายจะฟะ แอตา ด้านการรักษาโรคต่างๆ โดยการใช้ยาสมุนไพร 1. นายสมบูรณ์ ขจรเพชรงาม 2. นายอะโหล ปุแสน 3. นายปิ่นยา บูแซ 4. นายจะหยี จะดู 5.นาง แอมี บูแซ ด้านหมอการท าคลอด ( หมอต าแย ) 1. นางนาแต๋ ยะคา 2. นางแอมี บูแซ 3. นางนาจู ปุแสน 4.นายอะโหล ปุแสน ด้านศิลปะ / การแสดงดนตรี 1. นางนาอี ปุแสน 2. นางนาปอย ปุแสน 3. นางนาแส บูแซ 4. นางแอมี บูแซ 5. นายจะอือ แสงจันทร์ ด้านการหาของป่ า 1. นายปิ่นยา บูแซ 2. นางแอมิ บูแซ 3. นางนาจู ปูแสน 4. นางนาอี ปูแสน ภาคผนวก รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒิตามประเพณีในด้านต่างๆ บ้านนาน้อย ภาคผนวก
114 5. นางนาปอย ปูแสน ด้านผู้น าตีเหล็ก 1.นาย อะโหล ปูแสน ด้านการเล่านิทาน 1. นางแอมิ บูแซ2. นายอะโหล ปุแสน3. นายปิ่นยา บูแซ ผู้รู้ด้านพิธีกรรมทางศาสนา 1. นายอะโหล ปุแสน 2. นายปิ่นยา บูแซ3. นางแอมี บูแซ การเล่านิทาน1. นายอะโหล ปุแสน2. นางแอมี บูแซ3. นายปิ่นยา บูแซ การจักสาน 1. นายปิ่นยา บูแซ การทอผ้า 1. นส นาแส บูแซ 2. นาง แอมี บูแซ 3. นางนาจู ปูแสน
115 ผู้รู้ด้านต่างๆ ของชุมชน ด้านวัฒนธรรม / การใช้คาถาอาคม / หมอผี 1. นายจะนู แสนไวยากรณ์ 2.นายจาย แสนไวยากรณ์ 3. นายจะก่อ จะอือ ด้านการรักษาโรคต่างๆ โดยการใช้ยาสมุนไพร 1. นายจะนู แสนไวยากรณ์ 2. นายจะแล จะนะ ด้านหมอการท าคลอด ( หมอต าแย ) 1. นายจะนู แสนไวยากรณ์ 2. นางนามีศรี จะฟู ด้านศิลปะ / การแสดงดนตรี 1. นางนาแล จะฟู 2. นางนากอ จะมีต่อ 3. นายจะลอ จะปื อ ด้านการหาของป่ า 1.นาง นาแฮ แอโต๊ะ 2. นายจะแล จะนะ 3. นายจะคือ จะหา ด้านผู้น าตีเหล็ก 1. นายจะปอ 2. แอฟู จะแฮ ด้านการเล่านิทาน 1. นานาศรี จะอื่อ 2. นายจะนู แสนไวยากรณ์ 3. นางนามีศรี จะฟู การจักสาน ภาคผนวก รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒติามประเพณใีนด้านต่างๆ บ้านป่ าบงงาม
116 1. นายจะแล จะนะ ดานดนตรี/ ตนร า 1. นาย จะแล จะนะ 2. นางนาอื่ จะสือ 3. นายจะมู จะหา 4. นายจะสี จะมีต่อ 5. นายปะยี จะอื่อ
117 ผู้รู้ด้านต่างๆ ของชุมชน ด้านวัฒนธรรม / การใช้คาถาอาคม / หมอผี 1. นายอะไข่ คะจู 2.นายจะอึ จะคา 3.นาง นามีแอ คะจู 4.นาง นาอื่อ จะโบ 5.นายป่ าโจ ปู่ หา 6.นาง นายอ จะคา ด้านการรักษาโรคต่างๆ โดยการใช้ยาสมุนไพร 1. นายไอ้หลวง พันธ์แสนกอ 2. นาย จะอื่อ จะคา 3. นางอื่อ จะโบ 4.นาง นามีแอ คะจู ด้านหมอการท าคลอด ( หมอต าแย ) 1. นางนามีแอ คะจู 2. นางนาสี จะคา ด้านศิลปะ / การแสดงดนตรี/ การเต้นร า 1. นางนามีแล ปู่ หา 2. นางนาสี จะคา 3.นางนาอื่อ จะโบ 4.นางนามีแอ คะจู 5.นาย ไอ้หลวง พันธ์แสนกอ 6.นางนาทอ พันธ์แสนกอ ภาคผนวก รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒิตามประเพณีในด้านต่างๆ บ้านขุนห้วยไส้
118 ด้านการหาของป่ า 1.นางนาแล ปู่ หา 2.นาย ยะโหล คะจู 3.นาย จะซา แสนไวยากรณ์ ด้านผู้น าตีเหล็ก 1.นาย ป่ าโจ ปู่ หา 2.นาย จะอื่อ จะคา ด้านการเล่านิทาน 1. นางนาอือ จะโบ 2. นายไอ้หลวง พันธ์แสนกอ 3. นายอะไข่ คะจู ผู้รู้ด้านพิธีกรรมทางศาสนา 1. นายจะอื่อ จะคา 2. นางนาอื่อ คะจู 3. นางนามีแอ คะจู 4. นายอะไข่ คะจู การเล่านิทาน 1. นายจะที จะคา 2. นางนาอื่อ จะโบ 3. นางนาสี จะคา การจักสาน 1. นายจะจู๋ จะคา 2. นายจะหวะ 3. นายจะอื่อ จะคา การทอผ้า 1. นางนาทอ พันธ์แสนกอ 2. นางนาสี จะคา 5. นางนายอ จะคา 3. นางนาแล ปู่ หา 4. นางนาแส
119 ผู้รู้ด้านต่างๆ ของชุมชน ด้านวัฒนธรรม / การใช้คาถาอาคม / หมอผี 1. นายป่ าหยี จะทอ 2. นายจะบา คีระตอ 3. นายจะหา จะจ๊ะ 4. นางแส แอฟู 5. นายแอสา แอฟู 6. นายคะหน่อ จะอู 7. นายจะหนา จะหลุ ด้านการรักษาโรคต่างๆ โดยการใช้ยาสมุนไพร 1. นางนาแส แอฟู 2. นายจะบา คีระตอ 3.นายแอสา แอฟู ด้านหมอการท าคลอด ( หมอต าแย ) 1. นางนาจู จะเต 2. นางนาลอโบ จะลอโบ 3. นางนาแส แอฟู 4.นางนาแฮ คีระตอ ด้านศิลปะ / การแสดงดนตรี/ การเต้นร า 1. นางแส แอฟู 2. นางนาลอโบ จะลอโบ 3. นางนาแฮ คีระตอ 4.นางนากอ จะมู 5.นายคาหน่อ จะอู ด้านผู้น าตีเหล็ก 1.นาย แอสา แอฟู ภาคผนวก รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒิตามประเพณีในด้านต่างๆ บ้านหนองเต่า
120 ด้านการหาของป่ า 1. นายป่ าสอ จะหา 2. นางนาซื่อ จะเสือ 3. นางนาจู จะเต 4. นางนาแส แอฟู ด้านการเล่านิทาน 1. นายป่ าหยี จะทอ 2. นายจหน่า จะหลู 3. นายจะบา คีระตอ 4. นางนาแส แอฟู 5. นางนาลอโบ จะลอโบ ผู้รู้ด้านพิธีกรรมทางศาสนา 1. นายป่ าหยี จะทอ 2. นายจะบา คีระตอ 3. นายจะหา จะจ๊ะ 4. นายแอสา แอฟู 5. นางนาแส แอฟู 6. นายยะป่ า คุหน่อ การเล่านิทาน 1.. นางนาแส แอฟู 3. นายป่ าหยี จะทอ 4. นายจะบา คีระตอ 5. นายคาหน่อ จะอู 6. นายจะหนา จะหลู การจักสาน 1. นายคาหน่อ จะอู 2.นายแอสา แอฟู
121 บรรณานุกรม - องค์ความรู้ภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพของแม่และเด็กชนผ่าปกากอะญอ หน้า 54-58 - องคค์วามรู้หลกัสูตรทอ้งถิ่นชนผา่ลาหู่ : 2-10, 48-50,54 , 63, 66 - องค็ความรู้ภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพของแม่และเด็กชนเผ่าอาข่า
122 แผนที่บ้านนาน้อย ภาคผนวก แผนผงัหมู่บา้นพ้นืที่เป้าหมาย
123 แผนที่บ้ านขุ นห้ วยไส้
124 แผนที่บ้านป่ าบงงาม
125 แผนที่บ้านหนองเต่า
126 ที่ ชื่อ - สกุล อายุ ความรู้เรื่อง บ้าน ต าบล อ าเภอ จังหวัด 1. นายจะทื จะคา 35 ผู้น าประเพณี ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 2 นางนาสี จะคา 32 นิทาน/ ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 3 นางนาอือ จะโบ 57 กาสอมา ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 4 นางนามีแอ คะจู 56 กาสอมา ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 5 นายอะไข่ คะจู 57 ต านานการมา เกิดของลาหู่ ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 6 นายจะอือ จะคา 59 ผู้น าศาสนา ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 7 นางนายอ จะคา 58 กาสอมา ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 8 นางนาทอ พันธ์แสนกอ 45 นิทาน/ เป่ าแคน ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 9 นายป่ าโจ ปู่ หา 60 ผู้น าศาสนา ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 10 นางนาแล ปู่ หา 30 ร้องเพลง/เป่ า แคน ขุนห้วยไส้ เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 11 นายปะสอ จะหา 29 ผู้น าประเพณี หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 12 นาย ปาหยี จะทอ 78 ผู้นาศาสนา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 13 นายจะบา คีระต่อ 56 ผู้นาศาสนา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 14 นายแอสา แอฟู 60 ผู้นาศาสนา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 15 นายคะหนอ จะอู 57 เป่ าแค/ เต้นร า หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 16 นางนาแส แอฟู 58 กาสอมา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 17 นางนาลอโบ จะลอโบ 45 เป่ าแคน หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 18 นางนาจู จะเต 49 เล่านิทาน หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 19 นางนาแฮ คีระต่อ 48 เล่านิทาน หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 20 นายจะหา จะจ๊ะ 71 ผู้ศาสนา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 21 นายจหน่า จะหลู 58 ผู้นาศาสนา หนองเต่า ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 22 นายอะโหล ปู่ แสน 48 ผู้น าประเพณี นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 23 นายปิ่นหยา่บูแซ 50 ยาสมุนไพร นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 24 นางแอมิ บูแซ 47 ยาสมุนไพร นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ ชื่อ - สกุล อายุ ความรู้เรื่อง บ้าน ต าบล อ าเภอ จังหวัด ภาคผนวก รายชื่อผู้ให้สัมภาษณ์และผู้ให้ข้อมูล
127 25 นายจะมู ปู่ แสน 39 การเต้นร า นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 26 นางนาปอย ปู่ แสน 26 การร้องเพลง นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 27 นางนาจู ปู่ แสน 30 การเต้นร า นาน้อย ปิ งโค้ง เชียดาว เชียงใหม่ 28 นายจาย แสนไวยากรณ์ 29 ผู้น าประเพณี ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 29 นายจะนู แสนไวยากรณ์ 59 ผู้น าศสานา ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 30 นางนาทอ จะบือ 31 เป่ าแคน/ เต้นร า ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 31 นายจะแล จะนะ 40 ยาสมุนไพร ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 32 นางนาแล จะฟู 30 เป่ าแคนเ ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 33 นางนามีศรี จะฟู 45 นิทาน/ต านาน ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่ 34 นายจะคือ จะหา 40 นิทาน/ต านาน ป่ าบงงาม เมืองนะ เชียดาว เชียงใหม่