18. Shaq yoeq taef-aer shaq chaer chaer-euq tiq jawr-iq maq chaer ler-eu aq jeq caq-mr? (Ci dar bangq.) อะไรเอ่ย ดองแต่กระดูก ดองนานแค่ไหนก็ไม่มีวนั เปร้ียว คา ตอบ กระบอกเก็บตะเกียบ 19. Mawr do do lang ni shaq ner, shaq yoeq maq cof, baw ur maq angr-eu aq jeq caq-mr? (Buq joeq.) อะไรเอ่ย ท้งัตวัมีแต่เน้ือแดง ไม่มีมนั ค าตอบ ไส้เดือน 20. Maq diq qoer ho pur, diq nar-aq chir haq, par diq naraq shaq jir aq jeq caq-mr? (Cuif kav.) อะไรเอ่ย ก่อนจะโดนตีเป็นเม่ง ตีแล้วเป็ นเก้ง ตีอีกที เป็นเน้ือ ค าตอบ มะกอก 21. Tiq paw juq qoeq tmq nar-aq, tiq paw hur lo gaeuq aq jeq caq-mr? (Saq laq laeq-eu.) อะไรเอ่ย ฝั่งหน่ึงเป็ นลูกเห็บตกอีกฝั่งหน่ึงเป็นหมอก คา ตอบ ที่ปั่นฝ้ายอ่าข่า 22. Ar bawr maq bawr, ar paf maq cof gar ar siq ga-eu aq jeq caq-mr? (Qaq lo.) อะไรเอ่ย ไม่มีตน้ ไม่มีใบ แต่มีลูก ค าตอบ หิน 23. Mir ov paw nae gangq baf-awr dov lar-eu aq jeq caqmr? (Ar byef.) อะไรเอ่ย ถือหอกข้ึนมาจากดินปีคร้ัง ค าตอบ หนอไม้ 24. Buir kaq baf-awr nae, tiq QOF tiq pov yawf lar-eu aq jeq caq-mr? (Ar hmr.) อะไรเอ่ย ถือร่มมายนื ปีละคร้ัง ค าตอบ เห็ด 25. Dziq nangr gar nae maq nyaef nangr-eu aq jeq caqmr? (Cheq.) อะไรเอ่ย กลา้ขี่แต่ไม่กลา้จบั ค าตอบ อุจาระ 26. Maer nmr smq maer nmr uq dzangq tiq kangr-angr taf-eu aq jeq caq-mr? (Shmr kuir.) อะไรเอ่ย สามพนี่อ้งใชท้ ี่โพกหวัอนัเดียวกนั คา ตอบ เตาไฟอ่าข่า 27. Oeq maer nmr baw ur tiq jae-angr taf-eu aq jeq caqmr? (Laf cheuq.) อะไรเอ่ย สี่พนี่อ้งใชไ้สเ้ดียวกนั ค าตอบ ชิงชา้อาข่า 28. Yawq ha nymr yawq ha boeq-awr nae chang-eu aq jeq caq-mr? อะไรเอ่ย แบกบา้นไปทุกที คา ตอบ เต่า,หอย
(Boeq kuv/ aq nyob.?) 29. Yaw mangr qar mangr dzaeq-eu aq jeq caq-mr? (Nui noeq.) อะไรเอ่ย ยาวที่สุดในโลก ค าตอบ ความคิดของคน 30. Mir qangq qoer tav nae yaw choer qar choer dzaeqeu aq jeq caq-mr? (Aq ma-euq aq choer?) อะไรเอ่ย ของที่หวานที่สุดในโลก คา ตอบ น้า นมแม่ 31. Ir-eu siq nya gar ghof lar-eu maq siq nya-eu aq jeq caq-mr? (Ir chuf lawr gawv.) อะไรเอ่ย รู้ทางไป แต่ไม่รู้ทางกลบั คา ตอบ สายน้า 32. Ir ngae laf qaq chaer chaer-aer ir-awr, ghof lar ngae myav bir ju ju-aer ghof lar-eu aq jeq caq-mr? (Ir chuf bangq.) อะไรเอ่ย ตอนไปหวัเราะไป ตอนกลบัมาร้องไห้ คา ตอบ กระบอกใส่น้า ที่ทา จากไมไ้ผข่องอ่าข่า 33. Gawq jawq qoer pav ma pav-aer, tiq paw pav oeq langq tiq siq chiq dangr taq-awr nae jav-eu jeq caqmr? (Naq bawr paf.) อะไรเอ่ย ขา้งๆภูเขามีหมอ้แขวนไวฝ้ั่งละ1 ข้าง ค าตอบ ใบหู 34. Nyiq maer nmr yaw kaq-angr gawq jawq tiq jawq pav-awr, tiq ghaq tir ghaq tiq jawr-iq maq ya mawr dzoer-eu aq jeq caq-mr? อะไรเอ่ย เป็นพี่น้องกนัอาศยัอยคู่นละฝั่งภูเขาแต่ไม่มี วนัไดพ้บหนา้กนั ค าตอบ ตา 35. Aq dui tur naar-aq yuf, aq dui yuf nar-aq tur-eu aq jeq caq-mr? (Aq kuir.) อะไรเอ่ย ถา้เราลุกเขาจะนอน ถ้าเรานอนเขาจะลุก ค าตอบ เท้าของคน 36. Aq dui naq nar-aq naq, aq dui chaev nar-aq chaev-eu aq jeq caq-mr? (Ar bar.) อะไรเอ่ย เราหยดุเขาก็จะหยดุเราเดินเขาก็จะเดิน ค าตอบ เงา 37. Mq shawq tur nar-aq, bawv lawv nymr ma-aer myeuf doeq-eu aq jeq caq-mr? (Yav pyawr.) อะไรเอ่ย ตืนเชา้มาเลียทวั่บา้น ค าตอบ ไม้กวาด 38. Seuq tiq seuq taef-aer gawq jawq jawq lang ni dzaq jir nya-eu aq jeq caw-mr? (Caeq ma.) อะไรเอ่ย มีฟันซี่เดียวแต่กินใหเ้ขาหวัโลน้ ได้ ค าตอบ จอบ
39. Aq kuir cof gar nae ar bawr-angr maq dav ler nya-eu aq jeq caq-mr? (Ar ka.) อะไรเอ่ย มีขาแต่ข้ึนตน้ไมไ้ม่ได้ ค าตอบ ปู 40. Aq kuir tiq kuir-iq maq cof gar nae ar bawr-angr dav ler nya-eu aq jeq caq-mr? (Ar lawr.) อะไรเอ่ย ไม่มีขาแต่ข้ึนต้นไม้ได้ ค าตอบ งู
สุภาษิต, คา คม, คา พังเพย (DAWQ MAWQ DAWQ OER) สุภาษิตคา คมนับเป็นคา พูดที่ชนเผ่าอ่าข่าใชใ้นการปฏิบตัิและการสั่งสอน ซ่ึงในชีวิตอ่าข่าเมื่อถึงวยักลางคคน การสอนจะใชสุ้ภาษิตหรือคา คมสอน จึงเป็นคา ที่ชนเผา่อ่าข่าใชส้อนในชีวิตประจา วนัและสุภาษิตอ่าข่าน้นันบัวา่สา คญั มาก ตวัอยา่งคา คม สุภาษิต Dawq daq dawq cmr สุภาษิตคา พังเพย, คา คม Aqpoeq aqpiq-euq dawq: ค าสอนของคนเฒ่าคนแก่ Arhu poeq piq maeq-eu dawq. คนเฒ่าคนแก่สอนไวว้า่ Nyiqpyawq cof-eu sur ter nar. คนเราเกิดมาเป็นคนมีหูสอง2 ข้าง ต้องจดจ าค าสอนของ ผู้อื่น Nyiqmyav cof-eu sur bof haw. คนเราเกิดมามีตา 2ข้าง ต้องเรียนรู้ด้วยการเห็นการ กระท าผู้อื่น Jeq yangr doer nar-aq cawr daq ga. สตัวท์ ี่เล้ียงไวใ้นบา้นผอม เจา้ของสตัวเ์ล้ียงจะต้องอับอาย ขายข้ีหนา้ Cawr ghaer doer nar-aq paq daq ga. คนในตระกูลประพฤติตวัไม่ดีจะท าให้วงศ์ตระกูลเสีย ชื่อเสียง Aqma aqda dawq narhaq yawq: คา สอนที่พอ่แม่สอนไว้ Aqyuif maeq nang aqnyir chaw. น้องต้องทา ตามตวัอยา่งที่ดีของรุ่นพี่ Aqda maeq nang zaq deuq chaw. ลูกต้องทา ตามตวัอยา่งที่ดีของพอ่แม่ Yawmuiq mr gar yawmuiq-aer dzaw. ถา้เจอคนที่ทา งานดีใหจ้ดจา การกระทา ของคนน้นัไว้ Yawdoer mr gar garjaw jaw. ถา้เจอคนที่ประพฤติตวัไม่ดีจนหลีกเลี่ยงใหห้ ่าง Aqma aqda maeq-eu dawq. คา สอนของพอ่แม่ Aqli aqbur yawmuiq-aer narhaq yawq. ลูกหญิงและลูกชาย จนฟังให้ดี Taq huiq yawq: ให้รู้จักที่ต ่าที่สูง Aqpoeq aqpiq-angr maq taq huiq-eu ghaq คนไม่เคารพต่อปู่,ยา่,ตา,ยาย Guiqlangq zangrdzangr maq za-eu paq. เป็นคนที่ไม่มีโชค,ลาภ Aqma aqda-angr maq gaq-eu ghaq. คนที่ไม่เคารพต่อพอ่,แม่ Lqbax naf gar-angr maq guv-eu ghaq. เป็นคนที่ไม่นึกถึงบาปบุญคุณโทษ Aqghoe zaqoer maq chaq nya-eu ghaq. คนที่ไม่รู้จกัญาติพนี่อ้งหรือสืบสานวงศต์ระกูลตัวเอง ไม่ได้ Taq huiq taq mangr-eu maq nya-eu ghaq. เป็นคนที่ไม่รู้จกัเคารพนบัถือญาติของตวัเอง Aqda da-eu: คา สอนการเป็นพอ่บา้นที่ดี
Aqda da nar-aq yawmuiq-aer da. ถา้เป็นพอ่คนแลว้จนประพฤติและทา ในสิ่งที่ดี Zaqguq aq nmr dawq taq ngaeq. อยา่พดูเหมือนเด็กๆ Qar noeqdov lar-eu taq par mr. อยา่ทา ทุกอยา่งเหมือนที่ใจปรารถนา Aqchawq sur zaq uir lar-a. เด็กๆเขาจะหัวเราะเอา Miq huiq miq nyir taq par sheuq. อยา่คิดนอกใจหรือไปมีภารยาอื่น Miq muiq sheuq nae maq jir nga. คนสวยน้นั ไม่มีวนัหมด Aqchawq sur zaq uir lar-a. เดี๋ยวเด็กๆ จะหัวเราะเอา Aqma ma-eu: การเป็นแม่ที่ดี Aqma ma nar-aq yawmuiq-aer ma. ถา้เป็นแม่คนแลว้จนเป็นแม่ที่ดี Chaef laef ka-eu maq lar-a. อยา่เที่ยวไปแซวคนอื่น Aryaev geuf-eu maq caq-a. อยา่ ประพฤติตวัเหมือนเป็นสาว Zq guq aq nmr-angr chawq taq chawq. อยา่พดูคา พดูเหมือนเด็กๆ Mqchif dawq dae taq par gha. อยา่เที่ยวเกินไป Aq chawq sur zaq uir lar-a. เด็กๆเขาจะหัวเราะเอา Aqda da qar hawr-eu aqma ma gar: คา สอนการเป็นพอ่บา้น,แม่บา้นที่ดี Aqda da qar tiq deuq nar-aq. คนที่เป็นพอ่บา้นบางคน Zaq guq-euq nuima maq jir nga. นิสัยยังเหมือนเด็ก Miq muiq miq jaq qar chang gar. เห็นสาวๆ เดินผา่น Ngaeq chawq ja chawq mawf-eu nga. อยากพดูอยากคุยและแซวเล่น Aqma ma qar tiq deuq nar-ag. คนที่เป็นแม่บา้นบางคน Zaq guq-euq nuima maq jir nga. นิสัยยังเหมือนเด็ก Aqli zaq guq gar chang gar. เห็นหนุ่มๆเดินผา่น Ngaeq chawq uir chawq mawf-eu nga. ยังอยากทักทายและพูดคุย Agkaq-euq zangr: ค าสอนเรื่องพิธีกรรมของอ่าข่า Aqkaq aqma qaqboer pyeuf ngae-aq. ผหู้ญิงอ่าข่าอยากเป็นเผา่อื่น Chmq dawq maq nya lafdzawr mr-eu nga. พดูภาษาไม่ได้ก็ต้องใช้ภาษาใบ้ Baeraw aqma qaqpaq pyeuf ngae-aq. เปรียบเสมือนลูกอ๊อดอยากเป็ นกบ Dawqmiq byov ngae miqshar maq byov nga. ถึงแมห้างลูกออ๊ดจะหลุดหายไป แต่ยงัเหลือร่องรอยของ หางอยู่ Kaqzangr cer-eu boeqsoev smr pyaq ma. การท าพิธีกรรมของอ่าข่าต้องเด็ดยอดใบในป่ า 3 ยอด Boerzangr cer-eu jaq laq smq yaev mae. ศาสนาอื่นน้นัเอาดอกไมม้าทา พธิี
Aq kaq cer kaq tiq kaq ma. อ่าข่าเป็นพนี่อ้งและสายเลือดเดียวกนั Jawr duq jawr zar maq dur gawf. ถึงแมจ้ะอยหู่ ่างไกลกนั Nui noeq nuima tiq kawv ma. ใจของอ่าข่าน้นัเป็นใจเดียวกนั Aqkaq cawrjeuq tigjeuq nar-aq. เกิดมาเป็ นเผา่อ่าข่า Tiq maernmr-angr dur-eu nga. เป็นพนี่อ้งกนั Cuif ga nymr mangr maq dur gawf. ถึงแมส้ายตระกูลส้นัยาวไม่เท่ากนั Aqdui ga dzangr yaw taf ma. ก็โยกยา้ยมาจากจุดเดียวกนั Hmq ghaq paer dm maq dur qawf. และถึงแมจ้ะแต่งกายไม่เหมือนกนั Cawrjeuq cawrcha tiq kawv ma. ก็เป็นเผา่อ่าข่าเหมือนกนั Dawqdaq dawqoer: ค าสอนโบราณ Puq haw mawr haw dawq daq daq. ถ้าประสบพบเจออะไรใหเ้ก็บไปเล่าใหรุ้่นหลานฟัง Dzaq haw der haw dawq chir cheu. ถา้ไดก้ินของอร่อยจงกลบัไปเล่าใหผ้อู้ื่นฟัง Dawq daq daq gar taq par uir. อยา่หวัเราะคา สอนของโบราณ Dawqoer ja gar taw haw teq. อยา่ดูหมิ่น คา สอน หรือสุภาษิต Dawq daq laf qoer cawr gangr angr. สุภาษิตคา สอนน้นัสอนใหค้นฉลาด Dawq oer lafqoer zaq siq byang. และสอนให้เป็ นคนดี ทันผู้อื่น
เพลงเกี้ยวพาราสีบท Sar sho hawr-eu Miq deu ar yaer char haw-eu. เพลงเก้ียวพาราสีขับร้องโดย นายซาโซ และนางหมี่เดอะ 1. Or…Lawr jir sangr maq maq baw aq cawr jawr nya nawq-er, lawr jir sangr maq maq baw aq cawr jawreu lof-aer, miq lor sangr maq maq baw aq cawr jawr lawr mawr, sheu jir dawq mr mir-angr dawq lawq chawq tmr mir-angr dawq lawq chawq lar mui-or, laer baw ngeur sawr mir-angr paf-iq pov lar mui-or, jaw ma miq lor nawq ha tiq deuq. ช. พเี่ป็นผูช้ายที่ยงัไม่แต่งงานอยคู่นเดียวโดเดียว พเี่ป็น ชายโสดผนู้ ่าสงสารและนอ้งหล่ะยงัโสดอยไู่หม เวลาพี่ ร้องจีบน้องขอให้น้องจงโต้ตอบกลับมาให้พี่ด้วย ให้กลับ ที่กบัที่ลมพดัพาใบไมป้ลิวมาไดย้นิไหมจะ๊นอ้งคนงาม 2. Ghawq shar shaq-aer lar nya hawr qaq jir-or, qaq jir nawr tmr lar-eu aq dawq ghaq-eu hawr, qaq jir nawr ngaeq lar-eu lar-eu aq ter lof-aer nya-er, zaq du aq mangr nawq ha tiq ghaq ghaq-eu hawr or ghoe, pyawq law maq mawr mir-angr ter jaq dov ngae hawr qaq jir-or, qaq jir dawq tmr mir-angr dawq dzaq chawq beur gaq ngae-aq, qaq jir sngrmaq baweu aq cawr-ur jar noeq nya. ญ.น้องได้ยินพี่ร้องจีบน้องแล้ว ท าให้น้องเศร้าใจ เหลือเกิน บทเพลงที่พรี่ ้องมาน้น ค าพูดที่พี่ดพ ัดมาน้นัพี่ เป็นชายโสดที่ยงัไม่แต่งงาน นอ้งยงัไม่เคยเห็นรู้จกัและ เห็นหนา้พมี่าก่อนนอ้งไม่กลา้ออกไปพบพี่พรี่ ้องจีบนอ้ง ถึงแมน้อ้งร้องโตต้อบกลบัไป นอ้งหวนั่เหลือเกินวา่พี่ อาจจะมีครอบครัวอยแู่ลว้ 3. Or…miq nm chawq dawq tmr-eu gar ma, aq poeq dawq oer kangr nae mir-a, yaer lur bawq-eu gar jaq kangr nae, uir yoer tangr vob lawq biq kangr nae mir-a, dae kaq nangq yo le nyir nmr ghaq-or de-eq, shar ma sangr maq maq baw jawr ngae nawq-er, zaq qa baq muiq qar sheu qar laer sheu-ur jar laer noeq nya, da law sheu jir ngaq ha tiq ghaq, ngaq ha ghawq shar mir-a de-eq. ช. ค าพูดที่นอ้งโตต้อบกลบัมาน้นัเป็นคา พดูที่กินใจพี่ เหลือเกิน เป็นคา พดูที่คนโบราณไดพ้ ร ่าสอนไวว้า่อยา่ ไวใ้จทางอยา่วางใจคน คนแปลกหน้าเปรียบเสมือนที่ สายน้า ไหลที่ลงที่ต่า เสมอ นอ้งคนสวยที่ยงัโสด ที่ร้อง โตต้อบพมี่า นอ้งอยคู่นเดียวยงัโสด พหี่วนั่ใจเหลือเกินวา่ ถา้มีคนมาจีบนอ้ง นอ้งจะคุยโดยดีหรือไม่พเี่ป็นชายโสด ที่ยงัไม่มีแฟน อยคู่นเดียวเหงาใจเหลือเกิน 4. Ghawq shar shaq-aer lar nya hawr qaq jir-or, qaq jir aq mangr nawr tmr aq dawq ghaq-eu hawr, qaq jir sangr maq maq baw aq mangr ma laer tmr ngae, nawr tmr aq dawq dawq ma aq dir lof-aer mir-a qaq jir-or, miq lor sangr maq maq baw aq cawr le ngaq ha, dae yar sangr law maq baw mangr nyoq ghaq-eu ญ.ไดย้นิเสียงร้องของพแี่ลว้นอ้งเศร้าใจเหลือเกิน คา พดูที่ พพี่ดูวา่พเี่ป็นชายโสดที่ยงัไม่มีแฟน นอ้งเริ่มจะเชื่อพแี่ลว้ วา่พอี่าจจะโสดจริงและนอ้งขอบอกพตี่ามตรงวา่ น้อง เป็นโสดและยงัไม่มีแฟน นอ้งยงัไม่มีที่ยดึเหนี่ยวจิตใจที่ ไหนเลย นอ้งเป็นคนที่น่าสงสารและโดดเดียวเหลือเกิน
le, miq nm cawr jawr ngaq ha tiq ghaq ghaq-eu hawr le or ghoe. 5. Dae yar uir qaeq sangr law ma baw siq qoer, nya ba ar ghawr caeq ma nangr mof ghae gha lef-awr, dae ma uir gangr aq chm aqr chaq le paw pyawr-ur jar, dae ka nangq baq yo le nyir nmr ghaq-or de-eq. ช.ถา้น้า ไม่มีร่องน้า ถา้เอาจอบที่ขดุร่องน้า พไี่ม่แน่ใจวา่ น้า จะไหลมาตามที่ขดุไหม ไดย้นิไหมจะ๊นอ้งคนงาม 6. Ghawq shar shaq-aer lar nya, miq nm cawr jawr ngaq ha tiq ghaq ghaq-eu hawr ghoe-or, dae yar uir qaeq sangr law maq baw lef-aer jawr ngae, yo lo gar chaq le paw muiq-aer pyawr-eu ma laer noeq nya, qaq jir qar kur le ngae oq jaq toq le ma laer noeq nya. ญ.นอ้งเศร้าใจเหลือเกิน เป็นผหู้ญิงที่โดดเดี่ยวเป็นผนู้ ่า สงสารจิตใจของนอ้งเปรียบเสมือนน้า ที่ไม่มีร่องน้า ถา้พี่ ทา ร่องน้า ใหน้ ้า ก็คงไหลตามเปรียบเสมือนจิตใจขอนอ้งที่ เชื่อตามพี่ ถ้าพี่มาจีบน้อง นอ้งเตม็ใจที่จะคุยกบัพี่โดยดี 7. Yo mawv mir-angr shar ma miq-iq mawf law naraq, nyiq ghaq dawq naq lov dzov aq kmr chir, nyiq ghaq dawq tmr mar pav lar-ar lor or ghoe. ช.ถ้าน้องเปิ ดโอกาสให้พี่ พี่จะท าให้น้องพอใจให้ได้ เรา สองคนจะสญัญาคา มนั่สญัญาตอ่กนัและเราจะยดึมนั่ใน ค าพูดของสองเราตลอดไป 8. Nyiq ghaq dawq naq lov dzov aq kmr chir ngae, lo dzov kmr-angr zaf boeq maq lar-ar lor or ghoe. ญ.ใหเ้หมือนกบัคา พดูที่เราสาบานไวต้่อกนัวา่จะรักและ ซื่อสตัวต์ ่อกนัตลอดไป นอ้งหวนั่ใจเหลือเกินวา่จะมีคน ไม่หวงัดีทา ใหเ้ราสองคนบาดหมางกนั 9. Lov dzov kmr-angr boeq dzaq lar law nar-aq, zaf dzaq aq ma qaq yaer kur laer laer taq-eu ma. ช.ถา้แม่วา่มีคนอยา่งที่นอ้งพดูมา พจี่ะต่อสูใ้หถ้ึงที่สุด และจะสู้ทุกวิถีทางเพื่อให้อุปสรรคน้นัสิ้นไป 10. Nyiq ghaq dawq tmr mar pav saeq teuf deuv ngae, mar pav teuf-angr boeq dzaq maq lar-ar lor or ghoe. ญ.และนอ้งก็สญัญาวา่จะยดึมนั่ในรักตลอดไป ถึงแม้จะมี อุปสรรคใดๆก็ตาม 11. Mar pav teuf-angr boeq dzaq lar ngae, boeq dzaq aq ma chir yawr kur laer taq-eu ma. ช.และพสี่ญัญาต่อนอ้งเช่นกนัวา่ถึงจะมีอุปสรรคมากมาย พกี่ ็จะสูใ้หถ้ึงทีสุด 12. Miq zaq laf langr guiq shiur myav caev laf duf, aq mangr yo ghaq laf-angr tiq jawr taq ngae, yo gha laf langr par jae sar haq dangq-angr chir gha aq law, yo gha laf langr saer qa laf duf, miq za jof dzangq par byav smq tor uq mov chir-eu ma. ญ.และนอ้งขอสญัญาวา่แหวนของพที่ี่ใหไ้วแ้ทนสญัญา น้นันอ้งจะเก็บรักษาไวเ้ป็นอยา่งดีและแหวนที่นอ้งใหไ้ว้ แทนคา สญัญากบัพนี่ ้นัของใหพ้รี่ักษาไว้เป็ นความลับ ระหวา่งเราและจงเก็บรักษามนัไวใ้หด้ีๆ 13. Miq pov tangq pangq gar sm aq cmr, gar sm cmrangr miq lawq taq pov, yo pov qaq jir chif yuv พหี่วนั่ใจเหลือเกินวา่นอ้งจะเชื่อคนอื่นมากกวา่พี่และ ถึงแมจ้ะมีคนเป่าหูนอ้งขอใหน้อ้งจนหนกัแน่น ถึงแม้
shawq noeq, chif yuv noeq-angr maq keuv yo lawq maq pov ma. เวลาจะผา่นไปขอใหน้อ้งจนยกึมนั่ในคา สญัญาของเรา ตลอดไป
บทที่ 10 นิทานส าหรับเด็ก นิทานเป็นการเล่าที่เป็นดา้นสันทนาการ จรรโลงใจมีเน้ือหาที่สา คญัมากสา หรับเด็กกระบวนการสอนเด็กใน เบ้ืองตน้ซ่ึงนิทานสา หรับเด็กของอ่าข่าน้ันมีมากมายเป็นเรื่องราวที่เล่ากนัต่อๆมาต้งัแต่บรรพบุรุษ นิทานของอ่าข่าน้นั ส่วนใหญ่แลว้จะสอดแทรกเน้ือหาสาระแง่คิด ความเชื่อและคติสอนใจมากมายถา้จะเอามาเขียนในน้ีท้งัหมดเน้ือที่คง ไม่พอแน่นอน จึงขอยกเป็นตวัอยา่งดงัน้ี 1. เรื่องสาวแสนสวยกับชายอัปลักษณ์ ในหมู่บา้นแห่งหน่ึงมีชายหนุ่มคนหน่ึงเป็นคนอปัลษัณ์มากมีชื่อวา่“อาฉู่” และอายมุากแลว้แต่ยงัไม่ไดแ้ต่งงาน เพราะไม่มีใครแต่งด้วย และในขณะเดียวกันในหมู่บา้นแห่งน้ันมีหญิงสาวคนหน่ึงเป็นคนที่สวยมา มีชื่อว่า “หมี่จู” ฐานะกพ้อมีอนัจะกินเป็นที่หมายปองของชายหนุ่มทวั่ ไปแต่ไม่มีใครกลา้ไปขอแต่งงานดว้ยเพราะกลัวหมี่จูจะปฏิเสธ และกลัวว่าตวัเองไม่เหมาะสมกบัหมี่จูจนหมี่จูอายุมากก็ไม่มีใครมาขอแต่งงานดว้ย ต่อมาหมี่จูก็เลยแต่งงานกับชาย อปัลกัษณ์ที่มีชื่อวา่อาฉู่ที่อยหู่มู่บา้นเดียวกนัเพรามีชายอปัลกัษณ์คนน้นัคนเดียวที่ไปสู่ขอหญิงสาวแต่งงานดว้ย หลงัจากแต่งงานอาฉู่น้นัรักและหลงภรรยาของตนมาก ไม่อยากห่างจากภรรยาแมแ้ต่วนิาทีเดียว อาฉู่ก็เลยไปจ่าง จิตรกรวาดภาพให้วาดรูปให้เหมือนภรรยาของตน และเอาติดตวัไปทุกที่และเวลาไปที่ไร่จะปักไว้หน้าท างาน พอท าไป ถึงที่ปักก็จะเลื่อนข้ึนไปปักขา้งหนา้อีกจะเป็นอยา่งน้ีทุกวนั อยมู่าวนัหน่ึงอาฉู่ไปทา ไร่และปักรูปภรรยาของตนไวข้า้งหนา้ที่ทา งานเหมือนเดิม แต่วนัน้นัลมพดัแรงมากก็เลย พัดพารูปของภรรยาไป รูปภาพน้นั ไปพดัติดอยหู่นา้วงัของพระราชาผมู้ีอา นาจยงิ่ใหญ่องคห์น่ึง พอพระราชาเห็นรูปหมี่จู ก็หลงรักทนัทีและต้องการเอามาเป็นภรรยาของตนไม่วา่จะไปเอาดว้ยวธิีไหนก็ตาม พระราชาก็เลยใหลู้กนอ้งออกตามหา หญิงในรูปภาพน้นัและในที่สุดก็สามารถพาหมี่จูมาเป็นภรรยาของพระราชาองคน์ ้นัจนได้และก่อนที่หมี่จูหญิงแสนสวย จะจากสามีชายอปัลกัษณ์มาน้นั ไดส้ญัญากบัสามีไวว้า่หลงัจากน้ีอีก3 ปีใหอ้าฉู่ไปตามหาตนและเราจะกลบัมาอยดู่ว้ยกนั อีกและไดก้า ชบัสามีไวว้า่ตอนออกตามหาใหใ้ส่เส้ือผา้ที่ตดัเยบ็ดว้ยขนสตัวท์ ้งัชุด หลังจากที่หมี่จูต้องมาอยใู่นวงัวนัๆก็จะไม่พูดกบั ใครเลยจะซึมเศร้าตลอดเวลา พระราชาน้ันกลุ่มใจมากและ ความรักที่มีต่อมี่จูมากอยากให้หมี่จูมีความสุข พระราชาจึงประกาศว่าใครก็ตามที่ทา ให้หมี่จูยมิ้ ไดแ้ละพูดคุยดว้ยไดจ้ะ ใหร้างวลัอยา่งงาม และหลงัจากที่หมี่จูน้นัมาอยใู่นวงัก็จะทา หนา้ที่ใหอ้าหารแก่เสือโคร่งที่พระราชาไดเ้ล้ียงไวใ้นวงัจน เสือตวันนัคุน้เคยและเชื่อฟังค่า สงั่ของหมี่จูเป็นอยา่งดี ทางฝ่ ายชายอัปลักษณ์อาฉู่น้นัหลงัจากภรรยาจากไป จะออกไปล่าสตัวท์ุกวนัเพอรวบรวมขนสัตว์มาตัดเย็บเป็ น ื่ เส้ือผา้จนเวลาผ่านไป 3 ปีชายอัปลักษณ์อาฉู่รีบออกตามหาภรรยาของตนทนัทีจนในที่สุดก็เจอวงัของพระเราชาที่
ภรรยาไปอาศยัอยู่และไปดกัรอที่รั่วขา้งวงัก็ได้เจอกับภรรยาของตนที่กา ลังให้อาหารเสืออยู่พอหญิงสาวไดเ้ห็นชาย อปัลกัษณ์อาฉู่ก็ยมิ้อยา่งดีใจและมีลูกน้องของพระราชาเห็นว่าหมี่จูยมิ้และหัวเราะก็เลยรีบไปรายงานเจา้นายว่ามีคนๆ หน่ึงทา ให้หมี่จูยมิ้ ไดแ้ลว้พระราชารีบมาหาชายอปัลกัษณ์อาฉู่ทนัทีพอพระราชาเห็นว่าชายผูน้ ้ันแต่งกายประหลาด พระราชาก็เลยนึกว่าทา ให้หมี่จูยมิ้ ได้ก็เลยสั่งให้ลูกน้องถอดเส้ือผา้ของชายอปัลกัษณ์อาฉู่และเอามาให้พระราชาใส่ เดี๋ยวน้ีเผอื่วา่หมี่จูชอบใจจะไดพู้ดคุยกบัพระราชาและหัวเราะอีก หลงัจากที่พระราชาใส่เส้ือผา้ที่ตดัเยบ็มาจากขนสัตวท์ ี่ ถอดมาจากตวัของอาฉู่พระราชาก็ไดต้ะโกนบอกลูกน้องวา่มีคนบุกรุกใหร้ีบจดัการด่วน ทางลูกนอ้งพระราชาก็เขา้ใจว่า คนที่แต่งกายประหลาดคนน้นั ต้องเป็นผบูุ้กรุกแน่ๆ ก็เลยวงิ่ ไล่จบัทางฝ่ายพระราชาก็ตะโกนวา่ตวัเองเป็นพระราชาให้ไป จบัคนที่ยนือยดู่า้นโนน้พอหมี่จูเห็นเหตุการณ์ดงัน้ันก็เลยปล่อยเสือออกจากกรงแลว้ออกคา สั่งให้ไปกดัพระราชาทนที ั ในทีสุดพระราชาก็สิ้นพระชนย์ ต่อมาชายอปัลกัษณ์อาฉู่กบัหญิงแสนสวยหมี่จูไดก้ลบัมาอยดู่ว้ยกนัอีกคร้ังหน่ึง และมีลูกเตม็บา้นไดใ้ชช้ิวตีอยา่ง มีความสุข 2. เรื่องหญิงสาวกับปิ่ นปักผม นานมาแลว้มีหมู่บา้นอยหู่มู่บา้นหน่ึง มีสองสามีภรรยาอยคูู่่หน่ึงขยนัทา มาหากินมากไม่เคยหยดุทา งานแมแ้ต่วนั เดียว สองสามีภรรยาน้นัมีฐานะยากจนมาก และขยนัทา มาหากินอยา่งไรก็ไม่เคยมีฐานะดีข้ึนเลย เส้ือผา้ที่ใส่ก็เตม็ไปดว้ย รอยฉีกและรอยปะไว้ท้งัตัว และต้องอดม้ือกินม้ือ ท้งัๆที่แต่งงานอยดู่ว้ยกนัมานานมากแลว้ อยมู่าวนัหน่ึงฝ่ายภรรยาน้นันึกสงสารตวัเองข้ึนมาเพราะสามีและตวัเองขยนัทา มาหากินแต่ฐานะไม่ดีข้ึน ก็เลย เอาไก่ที่เล้ียงไวก้ินไปวนัละตวัจนเกือบหมด และทุกวนัก็จะห่อขา้วมาส่งใหส้ามีที่ไร่ทุกวนัเพราะสามีออกจากบา้นแต่เชา้ มืดเพื่อไปทา ไร่และเวลาห่อขา้วจะห่อไป 2 ห่อ ห่อแรกจะห่อดว้ยขา้วสวยกบัเน้ือไก่ลว้นๆ และอีดห่อหน่ึงจะห่อดว้ยขา้ว สวยกบักระดูกไก่ลว้นๆ ทางฝ่ายสามีน้นัแกะกินแต่ห่อที่2 ที่มีกระดูกไก่ทุกวนัและจะเหลือที่ห่อดว้ยเน้ือไก่กบัขา้วไวใ้ห้ ภรรยากิน สามีเคา้นึกวา่ห่อขา้ว 2 ห่อน้นัห่อดว้ยกระดูกไก่เหมือนกนัเป็นอยา่งน้ีเรื่อยมาจนไก่ที่เล้ียงไวเ้ชือดกินหมดท้งั บ้าน อยมู่าวนัหน่ึงภรรยาไดป้รึกษากบัสามีว่าเราอยกู่ ินดว้ยกนัมาหลายปีและขยนัทา มาหากิน แต่ทา ไมความเป็นอยู่ ของเราลา บากอยา่งน้ีอาจจะเป็นเพราะว่าดวงเราสองคงไม่สมพงษก์นัเอาอยา่งน้ีดีไหม เราสองคนแยกทางกนัแลว้ต่าง คนต่างไปแต่งงานใหม่ถา้วนัหนา้เกิดฝ่ายใดฝ่ายหน่ึงไดด้ีจะไม่ลืมและจะจุนเจือทรัพยส์ินใหซ้่ึงกนัและกนัทางฝ่ายสามี น้นัรักภรรยามากก็เชื่อตามที่ภรรยาเสนอ ท้งัสองคนก็เลยตกลงหยา่และแยกทางกนัท้งัๆที่สองคนก็ยงัรักกนัมาก
ฝ่ายหญิงน้ันหลงัจากไดแ้ยกทางกบัสามีไดอ้อกเดินทางไปเรื่อยๆ พร้อมกบัเอาผา้เช็ดตัวผืนเล็กและปิ่นปักผม ทองที่พอ่แม่ใหม้าต้งัแต่ตอนแต่งงานคร้ังแรกติดตวัไปดว้ย จนกระทงั่หญิงน้นั ไดเ้ดินไปถึงศาลเจา้แห่งหน่ึง นางก็เลยให้ หมอทรงช่วยดูดวงชะตาให้พร้อมกบัถามหมอทรงว่านางควรจดัการกบัชีวิตของนางอยา่งไรถึงจะไดด้ีหมอทรงก็เลย แนะนา นางวา่เดินต่อไปขา้งหนา้จะเจอหมู่บา้นหน่ึงใหน้างเอาผา้เช็ดตวัผนืเล็กที่นางนา ติดตวัมาน้นั โปโยนใส่ตรงหลังคา บ้านใดบ้านหนึ่ง ถา้โยนข้ึนไปแลว้ไม่สามารถที่จะดึงลงมาไดก้ ็แปลว่าเจา้ของบา้นหลังน้ันแหละที่เป็นเน้ือคู่ของนาง หมอทรงยงับอกอีกวา่นางจะไดด้ิบไดด้ีและร่า รวยกินท้งัชาติก็ไม่หมด หลังจากที่นางได้รับคา แนะนา จากหมอทรง นางดีใจมากรีบออกเดินทางไปหมู่บา้นที่หมอทรงแนะนา ทนัที หลงัจากที่เดินทางไปถึงหมู่บา้นนางตระเวนดูวา่บา้นไหนสร้างบา้นใหญ่ดูมีฐานะ นางก็โยนผา้เช็ดตวัใส่ทุกหลงัคาที่นาง คิดวา่มีฐานะร่า รวย โยนไปอยา่งไงผา้ก็ตกลงมาทุกคร้ัง จนในที่สุดก็เหลืออยหู่ลงัสุดทา้ยเป็นบา้นที่จะพงัไม่พงัแหล่นาง เดินผ่านบา้น้ีหลายคร้ัง แต่ไม่อยากโยนผา้เพราะดูจากภายนอก็รู้ไดท้นัทีว่าบา้นน้ีความเป็นอยลู่า บากมาก โยนใส่บา้น ไหนก็ตกลงมาเหมือนเดิมจนหญิงน้ันคิดว่าตวัเองไม่รู้จะไปไหน จะแต่งงานกบั ใครก็ไดท้ ี่โยนผา้เช็ดหน้าติด นางก็เลย ตดัสินใจลองโยนใส่บา้นหลงัที่นางไม่อยากโยนที่จะพงัไม่พงัแหล่ ปรากฏวา่ผา้ยดึติดกบัหลงัคาบา้นน้นัดึงจนบา้นสนั่ก็ ไม่ยอมตกลงมา สักพกัมีเสียงผูช้ายตะโกนออกมาว่าววั,ควายของใครมาถูบา้นของขา้ให้รีบไปเดี่ยวน้ีนะ พอนางไดย้นิ ดงัน้ันก็ไม่รู้จะทา อยา่งไรก็เลยตะโกนตอบกลบั ไปว่า ไม่ใช่ววั, ควาย ที่ไหนหรอกเป็ นตัวนางเอง และนางขอมาเป็ น ภรรยาของชายคนน้นัชายผนู้้นัพดูวา่ตวัเองมีฐานะยากจนมากพอกินไปวนัๆ เท่าน้นั ไม่อยากใหน้างต้องมาลา บากกบัตน อยา่มาอยกู่บัตนเลยไปเป็นภรรยาคนอื่นจะสบายกว่า นางก็เลยตอบไปว่าไม่เป็นไรหรอกนางยอมทนล าบากได้นางอ้อน วอนจนชายผู้น้นั ใจอ่อน ชายผนู้้นัก็เลยต้องจ ายอมรับนางเป็ นภรรยา หลงัจากแต่งงานอยกู่ ินกบัชายผูย้ากจนคนน้นันางกบัสามีก็ใชช้ีวติเหมือนที่ชายผูน้้นั ปฏิบตัิมาก่อนแต่งงาน คือ ไปหาของป่าและเก็บใบตองไปขายในเมืองหากินไปวนัๆ อยู่อย่างน้ีทุกวนัอยู่มาวนัหน่ึงนางทนลา บากไม่ไหวก็เลย ปรึกษาสามีวา่ ใหส้ามีเอาปิ่นทองที่พอ่แม่นางใหม้าน้นั ไปขายในเมืองสามีนางก็เอาปิ่นน้นั ไปขายในเมือง พอชายผยู้ากจน คนน้ันเสนอว่าจะขายปิ่นทองให้แต่คนที่ถูกเสนอสั่นศีรษะไม่ซ้ือและเดินหนีหมด ชายคนน้ันสื่อภาษากบัคนในเมือง ไม่รุ้เรื่องก็เลยเขา้ใจวา่ ปิ่นทองอนัน้นั ไม่มีค่าทุกคนถึงไม่อยากซ้ือ แต่ความจริงคือคนที่ไม่ซ้ือเพราะวา่ ปิ่นทองอนัน้ันมีค่า เกินไปคนในเมืองไม่มีเงินซ้ือปิ่นทองอนัน้นัต่างหาก หลงัจากที่ถูกปฏิเสธชายผูน้้ันก็เลยกลบัไปบา้นแลว้ไปบอกภรรยาว่าปิ่นทองอนัน้ีมีค่าน้อยกว่าใบตอบที่เขาไป ขายทุกวนัเพราะถา้ไปขายในตอบขายหมดทุกวนัและซ้ือขา้วและอาหารมากิน แต่ปิ่นทองอนัน้ีไม่มีใครสนใจที่จะซ้ือเลย วนัน้ีก็เลยไม่ไดเ้งินที่จะซ้ือขา้วกินเลยฝ่ายสามีก็พดูกบัภรรยาวา่ของแบบน้ีที่สวนกลว้ยของตวัเองมีเตม็ไปหมด พอไดย้นิ ดงัน้นัภรรยารีบบอกสามีวา่อยา่เอาเรื่องน้ีไปบอกใครนะ และใหพ้าตวัเองไปดูซิว่าทองที่ว่าน้นัอยทู่ ี่ไหน สามีก็เลยพาไป ที่สวนกลว้ย ปรากฏว่าเป็นบ่อทองมีทองเหลืองอร่ามเต็มไปหมด สุดทา้ยสองสามีภรรยาเอาทองน้ันไปขายจนมีฐานะ
ร่ ารวยระดบัเศรษฐีและทางภรรยาน้ันไม่ลืมสัญญที่เคยให้ไวก้บัสามีเก่าของตวัเองเอาเงินเอาทองไปแบ่งปันใหก้บัสามี เก่ามากมาย 3. เรื่องสองพี่น้องผู้อาภัพ ในหมู่บา้นแห่งหน่ึงมีสองพี่น้องคู่หน่ึงเป็นเด็กกา พร้า คนโตเป็นผูช้ายคนเล็กเป็นผูห้ญิง อาศยัอยกู่บัพ่อเพราะแม่ เสียชีวติไปแลว้พอแม่เสียชีวติไดไ้ม่นานพอ่ก็มีแม่ใหม่พามาอยทู่ ี่บา้นดว้ยแม่เล้ียงน้นัเป็นคนใจร้าย ดุด่าอยา่งไม่มีเหตุผล และใช้งานสองพี่น้องหนักมาก ทา งานไม่ถูกใจแม่เล้ียงก็จะลงไมล้งมือพี่น้องคู่น้ันเป็นประจา พ่อของเด็กท้งัสองเห็น เหตุการณ์ดงักล่างแทนที่พ่อเด็กท้งัสองจะเขา้ไปช่วยเหลือลูกของตวัเอง แต่ช่วยกนัรุมตีลูกของตวัเองกบัแม่เล้ียงด้วย เหตุการณ์อยา่งน้ีเกิดข้ึนกบัเด็กท้งัสองเป็ นประจ า จนคนพี่โดนท าร้ายจนศีรษะโนและเป็ นตะปุ่ มตะป่ ามเต็มไปหมด ส่วน คนนอ้งก็โดนทา ร้ายจนซี่โครงหกัและงอจนสังเกตเห็นชัดมาก อยมู่าวนัหน่ึงสองพนี่อ้งก็มาปรับทุกขแ์ละปรึกษากนัวา่ถา้เหตุการณ์เป็นอยา่งน้ีต่อไปเรื่อยๆ คงทนอยกู่บัพอ่และ แม่เล้ียงต่อไปไม่ไหวแลว้ก็เลยตดัสินใจหนีออกจากบา้นไปอยทู่ ี่อื่น คนพไี่ปอยเู่มืองหน่ึงและคนนอ้งไปอยอู่ ีกเมืองหน่ึง ตอนที่หนีออกจากบา้นน้นัอายุ4-5 ขวบ เวลาผ่านไปเด็กท้งัสองก็โตเป็ นหนุ่มเป็นสาว พี่น้องไดม้าเจอกนัอีกคร้ังหน่ึงแต่สองพนี่ ้องน้นัจา ไม่ไดว้่าเป็นพี่ น้องกนัสองพี่น้องก็เกิดความรักถึงข้นัจะแต่งงานกนัก่อนจะเลือกวนัฤกษด์ีเพื่อกา หนดวนัแต่งงาน ท้งัสองคนได้นับ บรรพบุรุษดูว่ามาจากสายไหนท้งัสองคนน้ันห่างกนักี่ชวั่คน นับไปนับมาปรากฏว่าท้งัสองคนเป็ นพี่น้องกนัท้งัสองคน ตกใจมากคนพเี่ลยพดูข้ึนมาวา่ถา้เป็นนอ้งสาวเขาจริงซี่โครงต้องงอเขาก็เลยลองเปิดดูปรากฏวา่ซี่โครงงอจริงๆ คนนอ้งก็ พดูวา่ถา้เป็นพชี่ายเขาจริงศีรษะต้องเป็นหลุมตะปุ่มตะป่ามก็เลยดูศีรษะปรากฏวา่เป็นจริงๆ พอรู้วา่เป็นพนี่อ้งกนัท้งัสองก็ กอดกนัร้องไหท้ ี่ไม่สามารถแต่งงานกนัได้และอีกใจหน่ึงก็ดีใจที่ไดเ้จอพนี่อ้งอีกคร้ังหน่ึง หลงัจากที่ต้องพลาดจากกนัมา นาน พอพี่คนโตได้สติปลอบนอ้งวา่อยา่เสียใจที่เราแต่งงานกนัไม่ได้ต่อไปพจี่ะดูแลนอ้งสาวใหด้ีที่สุด จะไม่ใหน้อง้ ต้อง ลา บากต่อไปอีกแล้ว เวลาผ่านไปท้งัสองพี่นอ้งขยนัทา มาหากินจนสร้างฐานะดีข้ึน ทางฝ่ายพ่อและแม่เล้ียงน้นัหลงัจากที่เด็กท้งัสอง หนีออกจากบ้าน ใชจ้่ายเงินอยา่งฟุ่มเฟย ไม่ทา งานเอาแต่กินและนอน จนฐานะความเป็นอยแู่ยล่งเรื่อยๆ จนกระทงั่พอ่กบั แม่เล้ียงต้องไปเป็ นคนขอทาน เพื่อเอาเงินมาซ้ือขา้วประทงัชีวิตไปวนัๆ อยมู่าวนัหน่ึงพ่อน้นั ไดเ้ดินทางไปถึงหมู่บา้นที่ ลูกชายและลูกสาวอาศยัอยู่ไปยนืหนา้บา้นลูกชายโดยที่ไม่รู้วา่เป็นบา้นของลูกชายแลว้ไปตะโกนวา่สงสารคนเฒ่าคนแก่ ดว้ยเถิด ตวัเองแก่มากแลว้ไม่มีเงินซ้ือขา้วกิน ขอขา้วกินเพอื่ประทงัชีวิตไดไ้หม พอลูกชายไดย้นิดงัน้นัก็เลยมาดูและจา ไดท้นัทีวา่เป็นพอ่ของตวัเองก็เลยตอบไปวา่ ไดซ้ิปู่ทา ไมจะใหก้ินไม่ไดเ้ชิญเขา้มาในบา้นก่อน หลงัจากที่เชิญพอ่เขา้มาใน บ้านได้ท าข้าวเล้ียงจนอิ่มหนา สา ราณ ไดส้ ั่งให้น้องสาวไปตม้น้า ให้หน่อยเดี๋ยวพี่จะโกนศีรษะ พอน้า เดือดลูกชายได้พูด ข้ึนมาว่าปู่โกนผมให้หน่อยไดไ้หม เพราะไม่ไดโ้กนมานานผมยาวมากแลว้เพื่อที่จะทดสอบพอ่ดูว่าพ่อจา ตวัเองไดไ้หม พ่อไดย้นิดงัน้นัก็บอกว่าไดซ้ิจะโกนให้เดี๋ยวน้ีแหละพอนา น้า อุ่นมาแลว้ก็โกนศีรษะให้พอโกนศีรษะได้แล้วนิดหน่ึงก็
เห็นหลุมที่เป็ นตะปุ่ มตะป่ ามอพอ่ก็สะดุง้ตกใจจนตวัสนั่และน้า ตาไหลพอไดส้ติก็ถามลูกชายวา่ศีรษะไปโดนอะไรมาลูก ชายก็เลยพดูว่าโดนพอ่และแม่เล้ียงทา ร้าย และพดูกบัลูกชายและลูกสาววา่พอ่สา นึกผดิแลว้ที่ผา่นมาพอ่เสียใจทุกวนัเลย ลูกชายกเ็ลยพดูข้ึนวา่ถา้เช่นน้นัพอ่เลิกกบัแม่เล้ียงไดไหม ถ้าเลิ ้กตวัเองยนิดีจะเล้ียงดูพอ่เป็นอยา่งดีจนกวา่พอ่จะตาย พอ่ก็ รับปากวา่เลิกได้และจะมาอยกู่บัลูกชายและลูกสาว จนเวลาผา่นไปหลายปีลูกชายก็เล้ียงดูพอ่เป็นอยา่งดีจนพอ่แก่และเสียชีวิตลูกชายก็ไดจ้ดัการงานศพให้พอ่อยาง่ สมเกียรติ 4. เรื่องชายเจ้าเล่ห์ (AQ UR JA LA) เนื่องจากนิทานเรื่องชายเจา้เลห์หรือภาษาอ่าข่าเรียกวา่“อะ-อุ๊-จา-ลา” น้นัเป็นเรื่องที่ยาวมากและเป็ นนิทานที่เล่า สืบทอดมาต้งัแต่บรรพบุรุษ เป็ นเรื่องของชายหนุ่มผุห้น่ึงที่คิดแผนการณ์ชวั่ร้ายได้ตลอดเวลาและเป็นคนที่ไม่กลวัต่อ บาปบุญคุณโทษ นิทานเรื่องน้ีไดส้อนคติสอนใจไวม้ากมาย ไม่ว่าในเรื่องการไวว้างใจคน หรือโลภไม่รู้จกัพอในสิ่งที่ ตวัเองมีอยู่จึงขอเล่าเป็นตอนๆ ไดด้งัน้ี ตอนโดนไล่ออกจากหมู่บ้าน กาลคร้ังหน่ึงนานมาแลว้มีหมู่บา้นอยหู่มู่บา้นต้องส่งส่วยใหก้บัเจา้เมืองทุกปีและปีน้ีก็เช่นเคยชาวบ้านรวบรวม เงินทองและขา้วปลาอาหารเพื่อไปส่งให้กบัเจา้เมือง ชาวบา้นไดป้ระชุมและคดัเลือกหนุ่มๆ ที่แข็งแรงในหมู่บา้น 5 คน เพื่อไปส่งใหก้บัเจา้เมือง ชาวบา้นไดป้ระชุมและคดัเลือกหนุ่มๆ ที่แขง็แรงในหมู่บา้น 5คน เพอื่เป็นตวัแทนของหมู่บา้น ไปส่งส่วยให้กบัเจา้เมือง และหนึ่งในชายหนุ่มน้ันมีชายเจา้เลห์อยคู่นหน่ึงเป็นคนที่เห็นแก่ตวันิสัยไม่ดีร่วมเดินทางไป ดว้ย พอชายหนุ่มท้งัหลายเดินทางไปไดค้ร่ึงทางชายเจา้เลห์น้นัก็หลบขา้งทางปล่อยให้เพื่อนๆเดินไป พอเห็นว่าเพอื่นๆ ไปกนัหมดแลว้ตวัเองก็เดินทางกลบัหมู่บา้น ไปบอกกบัชาวบา้นวา่คนที่ไปส่งส่วยน้นัถูกเจา้เมืองจบัหมดแลว้และสงั่ให้ คนในหมู่บา้นไปหาเจา้เมืองให้หมด ไม่เช่นน้นัเจา้เมืองจะส่งคนมาฆ่าให้ตายท้งัหมู่บา้น พอได้ยินเช่นน้นัคนในหมู่บา้น แตกตื่นกนัรีบเขา้ไปในเมืองกนัหมด เหลือแต่ชายเจา้เลห์และเพื่อนอีก 3 คน พอคนในหมู่บา้นไปหมดชายเจาเลห์ ้กับ เพอื่นๆ ก็เชือดหมูในหมู่บา้นทอดบา้งยา่งบา้งทา กินกนัอยา่งอิ่มหนา สา ราญใจ เวลาผา่นไปคนในหมู่บา้นก็กลบัมาดว้ยความโมโหเพราะรู้แลว้วา่ โดนชายเจา้เลห์หลอก ชาวบา้นก็ต่อวา่ชายเจา้ เลห์ด้วยความโมโห และคนที่โมโหน้นัรวมถึงพอ่ของชายเจา้เลห์ดว้ย ไดบ้อกกบัลูกชายวา่ทา ไมถึงหลอกกนัขนาดน้นัไม่ เห็นแก่หน้าพ่อเลยและต่อไปพ่อจะไม่ถือว่าชายเจา้เลห์น้ันเป็นลูกอีกต่อไป ให้รีบเก็บขา้วของออกจากบา้นเดี๋ยวน้ีพอ ชายเจา้เลห์โดนพ่อไล่ออกจากบา้น ต้องจา ใจเก็บขา้วของส่วนตวัและเอาขาหมูที่กินเหลือไปดว้ย 1 ขา เพื่อเป็ นเสบียง ระหวา่งเดินทาง
ตอนเอาเงินทองจากตา -ยาย หลังจากที่ชายเจ้าเลห์โดนไล่ออกจากบา้นก็เดินทางไปเรื่อยๆ โดยไม่รู้จุดหมายปลายทาง จนในที่สุดได้เดินทาง มาถึงหมู่บา้นแห่งหน่ึงไดเ้จอชายแก่คนหน่ึงกา ลงัทา สวนอยขู่า้งบา้น บา้นหลงัน้นัเป็นบา้นของชายแก่คนน้นั และเป็ น บา้นหลงัใหญ่โตมากมียายเฝ้าบา้นตามลา พงัพอชายเจา้เลห์เห็นสภาพบา้นใหญ่โตหลงัน้นัก็เกิดความคิดที่ไม่ดีข้ึนมา ทนัทีก็เลยออกอุบายโดยการเดินไปหาชายแก่แลว้พดูกบัชายแก่วา่ตวัเองเดินทางมาไกลมากไม่ไดก้ินขา้วมาหลายวนั แล้ว ตอนน้ีหิวขา้วมากคุณตาพอจะแบ่งขา้วให้กินไดไ้หม พอชายเจา้เลห์พดูดงัน้นัชายแก่ก็เกิดความสงสารทนัทีและพดู กบัชายเจา้เลห์วา่ ไดซ้ิเพราะในบา้นของตาน้นัมีขา้วเหลือเฟือที่จะใหเ้จา้กินใหอ้ิ่ม เจา้เดินไปบา้นของตาแลว้ไปบอกยาย วา่ตาอนุญาติใหเ้จา้กินขา้วที่บา้นได้พอชายเจา้เลห์ไดย้นิดงัน้นัรีบเดินไปบา้นของชายแก่คนน้นัทนัทีพอไปถึงบา้นก็ บอกกบัยายวา่คุณตาใหม้าเอาถุงเงินถุงทองที่เก็บไวใ้นบา้นใหก้บัตน พอยายไดย้นิดงัน้นัก็ปฏิเสธทนัทีวา่ ใหไ้ม่ไดห้รอก เงินที่เก็บไวน้้นัตากบัยายเก็บมาตลอดชีวติถา้ใหเ้จา้ไปหมดแลว้จะเอาเงินที่ไหนเล้ียงชีพตอนที่ตากบัยายแก่เฒ่า เพราะตา กบัยายไม่มีลูกหลานมาเล้ียงดูเหมือนคนอื่นๆ พอถูกยายปฏิเสธายเจา้เลห์ก็ตะโกนบอกตาวา่คุณตาครับยายไม่ยอมให้ตา ก็นึกวา่ยายไม่ยอมใหก้ินขา้วก็เลยตะโกนตอบกลบัมาวา่ยายให้เขาเถิด พอยายไดย้นิตาสงั่อยา่งน้นั ไม่รู้จะทา อยา่งไรดีก็ เลยเอาถุงเงินใหแ้ก่ชายเจา้เลห์พอไดถุ้งเงินชายเจา้เลห์ยงัไม่พอใจก็เลยบอกกบัยายวา่ตาใหเ้อาถุงทองดว้ยยายบอกวา่ ไม่ไดห้รอก ชายเจา้เลห์ก็ตะโกนบอกตาวา่คุณตาครับยายไม่ยอมให้พอไดย้นิตานึกวา่ยายไม่ยอมห่อขา้วใหก้บัชายเจา้ เลห์น้นัก็เลยตะโกนตอบมาวา่ยายใหเ้ขาเถิด ยายไม่รู้จะทา อยา่งไรก็เลยต้องหยิบถุงทองที่เก็บสะสมมาตลอดชีวติน้นั ใหแ้ก่ชายเจา้เลห์น้นั ไปหมดบา้นเลยโดยไม่เฉลียวใจเลยวา่ถูกชายเจา้เลห์น้นัหลอก หลงัจากที่ชายเจา้เลห์ไดท้รัพยส์ินดงัที่ประสงคแ์ลว้รีบเดินทางออกจากหมู่บา้นทนัทีตอนค่า ตากลบัเขา้บา้น ยาย ก็เล่าใหต้ามฟังวา่เงินทองที่เราเก็บสะสมไวน้้นัชายผนู้้นั ไปหมดแลว้ตามที่ตาไดต้ะโกนสงั่พอตาไดย้นิดงัน้นั ไดต้่อวา่ ต่อขานกบัยายวา่ทา ไมถึงโง่อยา่งน้ีใหเ้ขาไปไดอ้ยา่งไรยายก็เถียงวา่ก็ตาสงั่ใหไ้ม่ใช่หรือ สองตายายก็ทะเลาะกนัและตี กนัจนบา้นแตกสาแหรกขาด ต้องแยกทางกนัไปคนละทิศคนละทาง ท้งัๆที่แก่มากแลว้
ตอนไม้เท้าวิเศษ หลังจากที่ชายเจ้าเลห์ได้ทรัพย์สินจากตายายมากมายแลว้ไดเ้ดินทางต่อไป และไดเ้ดินทางไปถึงถนนใหญ่เห็น เศรษฐีแก่คนหน่ึงกา ลงัขี่มา้เดินทางผ่านมาก็เลยมีความคิดที่ไม่ดีข้ึนมาก็เลยเอาทองที่หลอกได้มาจากตาและยายไปฝัง ตามถนนที่เศรษฐีจะเดินทางผ่านมาแลว้ไปตดัไมเ้ล็กๆอนัหน่ึงแลว้เหลาให้เป็นไมเ้ทา้พอเห็นว่าเศรษฐีคนน้นักา ลงัจะ ผา่นมาก็เลยเอาไมเ้ทา้น้นัช้ีไปที่หลุมที่ตวัเองฝังทองไว้พอช้ีเสร็จก็กม้ขดุหลุมแลว้หยบิทองข้ึนมาจากหลุม แกลง้ทา เป็น ว่าไมเ้ทา้น้ันเป็นไมเ้ทา้วิเศษที่สามารถเสกทองได้พอเศรษฐีเห็นดงัน้ันรีบลงมาจากหลงัมา้แลว้มาเจรจาขอซ้ือไมเ้ทา้ วิเศษอนัน้ันทนัทีดว้ยความที่โลภมากไม่รู้จกัพอ ชายเจา้เลห์น้ันพอเห็นว่าเศรษฐีแก่น้ันหลงกลในอุบายที่ตนได้วางไว้ แล้ว รีบปฏิเสธเลยวา่ขายใหไ้ม่ไดห้รอก เพราะไมเ้ทา้อนัน้นัเป็นไมเ้ทา้วเิศษที่สามารถจะเสกทองไดเ้ศรษฐีคนน้นัก็พูดว่า เพราะเป็นไมเ้ทา้วิเศษ น้ันซิตวัเองถึงสนในจะซ้ือ ไม่ว่าเจา้อยากไดเ้งินทองเท่าไหร่ให้เสนอมาเลย ไม่ว่าเสนอเท่าไหร่ ตวัเองยอมจ่าย พอเจราจาไดพ้กัหน่ึง ชายเจา้เลห์ไม่มีท่าว่าจะยนิยอม เศรษฐีแก่ก็เลยชวนชายเจา้เลห์ไปนอนคา้งที่บา้น ด้วย หลังจากที่ชายเจ้าเลห์ได้รับการต้อนรับอยา่งดีจากเศรษฐีรุ่งเชา้ก็ไดบ้อกกบัท่านเศรษฐีว่า ถึงแมต้วัเองจะเสียดายไม้ เทา้วเิศษอนัน้ีเพยีงใด เพอื่เห็นแก่ท่านเศรษฐีที่ต้อนรับตวัเองเป็นอยา่งดียนิดีที่จะแลกกบัมา้ของท่านเศรษฐีแต่มีเงื่อนไข วา่ ไมเ้ทา้อนัน้ียงัเสกทองไม่ได้หลงัจากที่ตวเองออกเดินทางไปแล้ว ั 7 วนั ไม่เช่นน้นั ไมเ้ทา้วเิศษอนัน้ีจะไม่ขลงัพอท่าน เศรษฐีไดย้นิดงัน้ันรีบรับปากทนัทีและสัญญาว่าตวัเองยงัไม่เสกทองจนกว่าจะพน้ 7 วนัแน่นอนและรีบยกม้าให้ทันที โดยไม่เฉลียวใจเลยวา่ โดนชายเจา้เลห์น้นัหลอกเขา้แล้ว หลังจากได้ไม้เท้าที่ท่านเศรษฐีเขา้ใจว่าเป็นไมเ้ทา้วิเศษ ท่านเศรษฐีก็ประกาศให้ชาวบา้นชาวเมืองรู้กนัทั่วว่า หลงัจากน้ีอีก 7 วัน ตัวเองและลูกชายจะแสดงปฏิหารด้วยการเสกทองให้ดู ถ้าใครอยากเห็นเป็ นบุญตาให้มาดูหลงัจากน้ี อีก 7 วนัพอเวลาผา่นพน้ไป 7วนัชาวบา้นชาวเมืองมาดูกนัเต็มไปหมด ท่านเศรษฐีก็ประกาศว่าตวัเองจะให้ลูกชายของ ตนเสกทองใหทุ้กคนดูใหต้้งัใจดูดีๆ อยา่กระพริบตาเป็นอนัขาด พอถึงเวลาก็เอาไมเ้ทา้ช้ีที่พ้นืดินช้ีไปท้งัวนัก็ไม่สามารถ เสกอะไรไดเ้ลย ลูกชายท่านเศรษฐีโมโหมากก็เลยโยนไมเ้ทา้น้ันทิ้งไป แต่บงัเอิญไปโดนหัวของลูกชาวบา้นที่มามุงดูจน เสียชีวติท่านเศรษฐีกบัลูกชายต้องชดใชค้่าเสียหายเป็นจา นวนมาก จนท้งัสองคนกลายเป็ นคนยากจน
ตอนม้าวิเศษ หลงัจากที่ชายเจา้เลห์ไดม้า้จากท่านเศรษฐีไดเ้ดินทางไปถึงอีกหมู่บา้นหน่ึงและไดไ้ปพกับา้นของผมู้ีอนัจะกิน เป็นที่เคารพนับถือของคนในหมู่บา้นในละแวกน้นัเจา้ของบา้นก็ยนิดีต้อนรับชายเจา้เลห์เป็นอยา่งดีและไดใ้ชใ้ห้คนใช้ ในบา้นไปผกูมา้ของแขกไวท้ี่คอกมา้หลงัจากน้นั ไดจ้ดัขา้วปลากอาหารใหก้ิน ตอนค่า คุยกนัพอหอมคอก็ไดเ้ขา้นอน พอตกดึกทุกคนนนอนหลบักนัหมดแลว้ชายเจา้เลห์ไดค้ิดแผนการชวั่ร้าย จึงได้วางแผนการณ์ด้วยการลุกข้ึนไป ที่คอกม้าเอาทองที่หลอกมาจากผู้อื่นยดัใส่เขา้ไปในข้ีมา้ของตวัเอง และรีบเขา้ไปนอนพอเวลาผา่นไปสกัพกัลุกข้ึนมาทา ตะกุกตะกกัใหค้นใชใ้นบา้นไดย้นิหลงัจากน้นัถือตระกร้าเดินไปที่คอกมา้ทา เป็นวา่แกะทองออกจากข้ีมา้คนใชใ้นบา้น ที่สะกดรอยตามมาดูชายเจา้เลห์ได้เห็นดงัน้ันตกใจมาก นึกว่าเป็นมา้วิเศษที่สามารถข้ีออกมาเป็นทองได้พอรุ่งรีบไป รายงานให้เจา้นายทราบทนัทีแผนการณ์ที่ชายเจา้เลห์ไดว้างไวก้า ลงัจะสา เร็จไปไดด้ว้ยดีชายเจา้เลห์กา ลงักระหยมิ่ยมิ้ ยอ่งอยใู่นใจ หลังจากที่เจ้าของบ้านได้รับรายงานจากลูกน้องว่ามา้ตวัน้ันเป็นมา้วิเศษสามารถข้ีออกมาเป็นทองได้จึงอยาก ไดม้าตวัน้ีมากก็เลยไปขอเจรจาซ้ือมา้จากชายเจา้เลห์ผูน้้นัชายเจา้เลห์ก็ทา ทีว่าไม่อยากขายมา้ตวัน้ีให้ก็เลยปฏิเสธและ บอกว่าขายไม่ได้หรอกเพราะมา้ตวัน้ีเป็นมา้วิเศษที่ไม่สามารถหาซ้ือได้จากที่ไหนได้ถ้าขายให้ท่านก็เสียดายแยเ่ลย เศรษฐีเจา้ของบา้นอยากไดม้า้ตวัน้ีมาเสนอว่าท่านเศรษฐีจะให้เงินทองที่ท่านหามาตลอดชีวิตน้ันให้แก่ชายเจา้เลห์จน หมดเลย ชายเจา้เลห์ก็ตอบตกลงขายมา้ใหก้บัท่านเศรษฐีและพดูกบัท่านเศรษฐีวา่ความจริงเขาไม่อยากขายมา้ตวัน้ีเลยแต่ เพื่อเห็นแก่ท่านเศรษฐีตวัเองจา ใจขายมา้ให้ท่าน แต่มีขอ้แมว้่าห้ามแกะทองออกจากข้ีมา้จนกว่าจะพน้ 7 วัน หลังจากที่ ตวัเองเดินทางจากไป มิฉะน้นัจะไม่ขลงัไม่สามารถแกะทองออกจากข้ีมา้ได้ความที่ท่านเศรษฐีโลภมากไม่รู้จกัพอ ก็เลย รับปากวา่ตวัเองจะไม่แกะทองจนกวา่จะพน้ 7 วนัแน่นอน เจา้ไม่ต้องเป็นห่วง หลงัจากที่ท่านเศรษฐีไดม้า้ที่เขา้ใจว่าเป็นมา้วิเศษไดเ้ล้ียงดูเป็นอยา่งดีจนครบ 7 วัน ตามที่ได้รับปากกบัชายเจา้ เลห์ และไดป้ระกาศให้กบัชาวบา้นชาวเมืองว่า ตวัเองมีมา้วิเศษสามารถข้ีออกมาเป็นทองคา ได้ให้ทุกคนมาดูในวันที่ ท่านเศรษฐีจะทา การแกะทองคา ออกจากข้ีมา้ใหทุ้กคนดูพอไดเ้วลาท่านเศษฐีไดท้า การแกะข้ีมา้แกะข้ีมา้จนหมดก็ไม่เจอ ทองซักกอ้นเลยเจา้บา้นก็เลยหัวเราะท่านเศรษฐีว่าเป็นคนตลบตะแลงเชื่อถือไม่ได้ต่อไปชาวบา้นจะไม่เชื่ออะไรท่าน เศรษฐีอีกต่อไปแลว้ท่านเศรษฐีก็เลยเสียผเู้สียคน โมโหมา้ตวัน้นัจนตีมา้ตาย
ตอนเสกให้คนเฒ่าคนแก่เป็นหนุ่ม-สาว หลังจากที่ชายเจ้าเลห์ได้เงินได้ทองมากมายก็ไดเ้ดินทางมาถึงหมู่บา้นอีกแห่งหน่ึงกา ลงัมีพธิีแต่งงานพอดีพอ ชายเจา้เลห์เห็นดงัน้ีก็คิดแผนการณ์ชวั่ข้ึนมาก็เลยเจรจาขอยมืตวัเจา้บ่าวเจา้สาวจากพอ่แม่ของท้งัคู่พร้อมกบัเสนอใหเ้งิน ทองดว้ย หลงัจากไดเ้จรจากนัพอ่แม่ของเจา้บ่าวเจา้สาวก็ตกลงใหย้มืตวัได้ชายเจา้เลห์ก็เลยออกเดินทางออกจากหมู่บา้น ไปพร้อมกบัพาคู่บา่วสาวที่พ่งึแต่งงานกนั ใหม่ๆไปดว้ย ชายเจา้เล่ห์ไดเ้ดินทางมาถึงเมืองหน่ึงซ่ึงชายเจา้เลห์ไดแ้อบมาซ้ือบา้นไวน้านแลว้หลงัจากที่พาคูบ่ ่าวสาวเขา้ไป พกัในบา้นเรียบร้อยแลว้ ไดป้ระกาศวา่ตวัเองเป็นผวู้เิศษสามารถจะเสกใหค้นที่แก่เฒ่าแลว้กลบัเป็นหนุ่มเป็นสาวข้ึนมา ไดใ้นชวั่พริบตาเดียวขอให้ผทู้ี่อยากกลบัไปเป็นหนุ่มเป็นสาวน้นัมีเงินเท่าน้นัตวัเองจะเสกใหไ้ด้หลังจากที่ได้ยิน ประกาศมีผเู้ฒ่าผแู้ก่เอาเงินเอาทองมากองใหช้ายเจา้เลห์เตม็บา้นไปหมด และต่างคนต่างแยง่กนัจะใหช้ายเจา้เลห์ทา ให้ ตวัเองก่อน หลงัจากที่มีผคู้นมากมายมาเตม็บา้นชายเจา้เลห์บอกใหเ้ขา้แถวกนั ใหด้ีๆ ตวัเองจะเริ่มทา พธิีแลว้พอไดเ้วลา ชายเจา้เลห์ก็พายเฒ่าเขา้หอ้งไป โดยอา้งวา่ ต้องท่องคาถาถา้คนอื่นไดย้นิจะไม่ขลงัพอพาเขา้ไปในหอ้งชายเจา้เลห์จดัการ ฆ่าชายเฒ่าและเอาไปหมกไวใ้นบา้น แลว้เอาชายหนุ่มที่พ่งึแต่งงานที่ตวัเองเตรียมไวอ้อกมา บอกกบัทุกคนวา่เห็นไหม เมื่อสกัครู่เป็นชายแก่อยเู่ลยแต่บดัน้ีกลายเป็นคนหนุ่มเรียบร้อยแลว้คนที่รอคิวอยไู่ดเ้ห็นกบัตาวา่คนแก่น้นักลบัเป็นหนุ่ม ในชวั่พริบตาก็เชื่อโดยสนิทใจวา่ชายเจา้เลห์คนน้ีมีคาถาเสกใหก้ลบัเป็นหนุ่มไดจ้ริงกลงัจากน้นัไดพ้าหญิงเฒ่าเขา้ไปใน บ้านอีกและจดัการฆ่าพาหญิงสาวที่พึ่งแต่งงานใหม่ที่ตวัเองจดัเตรียมไวอ้อกมาและพดูวา่เห็นไหมกลบัเป็นสาวในชวั่ พริบตาเดียวอีกแลว้ สุดทา้ยคนเฒ่าคนแก่ในเมืองก็โดนชายเจา้เลห์หลอกฆ่าจนหมด ชายเจา้เลห์ไดเ้งินทองมากมายกิน ท้งัชาติก็ไม่หมด
ตอนชายเจ้าเลห์ตาย หลังจากที่ชายเจ้าเลห์ได้เงินได้ทองสมใจตัวเองแล้ว ก็เดินทางไปเสวยสุขที่เมืองอื่นที่ไม่มีใครรู้จกัตน ไดส้ร้าง บา้นใหญ่โต มีขา้ทาสบริวารมากมาย เวลากินอาหารสงั่ให้แม่ครัวทา กบัขา้วเตม็โตะ๊กินเหลือทุกม้ือ พอใจผหญิงคนไหน ู้ ก็สงั่ใหลู้กนอ้งไปฉุดมา ไม่เคยคิดที่จะทา บุญทา ทานใหก้บัคนยากจน ไม่พอใจลูกนอ้งคนไหนก็สงั่ใหต้ีจนลูกนอ้งแต่ละ คนเอือมละอากบัพฤติกรรมของชายเจ้าเลห์เป็ นอยา่งมาก แต่ต้องจา ใจอยเู่พอื่แลกกบัเงินค่าแรง หลงัจากที่ไดเ้สวยสุขได้ ไม่นาน ชายเจา้เลห์ก็โดนลูกนอ้งของตวัเองวางแผนปลน้บา้น ฆ่าชายเจา้เลห์และไดเ้อาเงินทองไปหมด
4. เรื่องสามพี่น้อง (SMQ MAER NMR) มีหมู่บา้นแห่งหน่ึง มีครอบครัวหน่ึงอาศยัอยู่ด้วยกัน 4 คน ประกอบด้วย ลูกชาย 3 คน และพ่อส่วนแม่น้ัน เสียชีวิตไปนานแล้วจนเวลาล่วงเลยมาพ่อแก่มากแลว้วนัหน่ึงพ่อได้เรียกลูกชายมาท้งั 3 คน แล้วพ่อไดส้ ั่งเสียลูกว่า ตอนน้ีพ่อก็แก่มากแลว้ไม่รู้จะตายวนัไหน ถา้พ่อตายให้เอาพ่อไปฝังไวท้ี่ใตต้น้ ไมป้ลายไร่ของพ่อ หลงัจากที่พ่อสั่งเสีย ลูกๆไดไ้ม่นาน พ่อก็ไดเ้สียชีวิตลงและก่อนที่พอ่จะเสียชีวิตไดท้ ิ้งมรดกไวค้ือทองคา 1 กอ้น และไดส้ ั่งเสียไวว้่าให้แบ่ง ออกเป็ น 3 ส่วนให้เท่าๆกัน แล้วให้แบ่งกันคนละก้อน พอพ่อได้เสียชีวิตพี่น้องท้งั 3 คน ก็เอาทองมาแบ่งกันตาม เจตนารมยข์องพ่อและเตรียมจดัการงานศพให้กบัพ่อ หลงัเสร็จงานศพท้งั 3 พี่น้องต้งัใจจะแบกโลงศพไปฝังที่ปลายไร่ ตามที่พอ่ ไดส้งั่ ไวก้่อนจะเสียชีวติท้งั 3 พนี่อ้งไดแ้บกโลงศพไปตามถนนเพอื่เอาโลงศพพอ่ ไปฝัง หลังจากที่เดินทางมาได้ สกัพกัพคี่นโตกบัคนรองก็บอกนอ้งคนเล็กกว่าพวกเราแบกมาต้งัไกลแลว้แบกไมไ้หวหยดุพกักนัก่อนเถิด หลงัพดูจบท้งั 3 พนี่อ้งไดว้างโลงศพพอ่ ไวใ้ตต้น้ไมแ้ลว้นงั่พกักนัพอนงั่พกัสนัครู่พคี่นโตกบัพคี่นรองมีความคิดวา่เราน่าจะเอาโลงศพ พ่อฝังไวแ้ถวๆน้ีดีกว่า เพราะกว่าพวกเราจะแบกโลงศพพ่อไปถึงปลายไร่พวกเราหมดแรงแน่ๆเลยถึงเราเอาพ่อฝัง ตรงไหนพอ่คงไม่รู้เรื่องแลว้เพราะพไี่ม่เคยเห็นคนตายแลว้ลุกข้ึนมาพดูไดส้กัคนเลยแต่นอ้งคนเล็กไม่เห็นดว้ยไดค้ดัคา้น ความคิดของพี่ท้งั 2 และไดบ้อกกบัพๆี่วา่เราต้องเอาพอ่ ไปฝังตามที่พอ่สั่งเสียไวก้่อนที่จะเสียชีวติไวน้ะ พที่ ้งั 2 ไดพ้ดูข้ึน ว่าตามใจน้องเถิด ถา้จะให้พี่ท้งั 2 แบกโลงศพไปดว้ยคงไม่ไปดว้ยแน่นอน ถา้น้องจะทา ตามคา สั่งพ่อก็เชิญแบกไปคน เดียวเถิด พูดจบพี่ท้งั 2 ก็วิ่งหนีไปทนัทีทิ้งโลงศพพ่อไวใ้ห้กบัน้องคนเล็กคนเดียวกลังจากที่พี่หนีไปน้องคนเล็กไม่รู้จะ ทา อยา่งไร ลองแบกโลงศพพ่อดูก็แบกคนเดียวไม่ไหว ก็เลยนั่งร้องให้ขา้งๆ ศพของพ่อและไดอ้อ้นวอนกบัพ่อว่า ลูก อยากเอาโลกศพพอ่ ไปที่ปลายไร่ตามที่พ่อไดส้งั่เสียไว้แต่ไม่สามารถแบกโลงศพพ่อคนเดียวไดแ้ละพๆี่ก็ไดห้นีหายไป หมดแลว้ถา้พ่ออยากให้ไปฝังตามที่พ่อไดเ้ลือกไวข้อให้โลงศพพ่อเบาเหมือนสา ลีเถิด หลงัจากออ้นวอนเสร็จก็ลองยก โลงศพดูปรากฏวา่ยกข้ึนไดส้บายมาก นอ้งคนเล็กดีใจมากรีบแบกโลงศพของพอ่ ไปฝังที่ปลายไร่ตามที่พอ่ ไดส้งัเสียไว้ ก่อนที่จะเสียชีวติสมดงัเจตนาที่พอ่ ไดต้้งัใจไวก้่อนเสียชีวติ หลงัจากที่ฝั่งพ่อเสร็จน้องคนเล็กเดินไปตามถนนเรื่อยๆ และไดเ้จอสามแยก ปรากฏว่าพี่คนโตและพี่คนรอง กา ลงัยนือยตู่รงน้นัพอดีหลงัจากที่พๆี่ไดเ้จอนอ้งก็รีบเขา้มาหา และบอกวา่เจอนอ้งก็ดีแลว้พๆี่ตดัสินใจไม่ถูกวา่จะไปทาง ไหนกนัดีนอ้งช่วยตดัสินใหพ้ที่ ้งั 2 ทีซิวา่พๆี่ควรจะไปทางไหนนอ้งคนเล็กถามพชี่ายคนโตวา่พอี่ยากจะไปทา งานอะไร พี่ตอบว่าจะไปทา ไร่ทา สวนปลูกผกัขาย น้องก็เลยบอกว่าพี่ควรจะไปทางถนนสายบนสุด พี่ชายคนโตขอตวัเดินทางไป ตามที่น้องแนะนา พี่คนรองก็ถามว่าแลว้พี่ละควรไปทางไหน น้องก็เลยถามว่าพอี่ยากจะทา มมหากินอะไรละ พี่ตอบว่า อยากจะไปปลูกงาดา เพอื่ขายให้กบัพ่อคา้น้องก็เลยบอกพี่ว่าพี่ควรจะไปทางถนนเสน้ล่างสุด หลงัจากไดร้ับคา แนะน าพี่ คนรองก็ขอตวัเดินทางไปตามที่นอ้งแนะนา ส่วนนอ้งคนเล็กคนที่จะไปเป็นคนงานเล้ียงววั,ควายใหก้บันายจา้งที่ต้องการ คนงาน ก็เลยตดัสินใจเดินไปตามถนนสายกลาง
หลังจากที่แยกทางกบัพๆี่นอ้งคนเล็กไดส้มคัรเป็นคนงานเล้ียงววั,ควาย ที่หมู่บา้นแห่งหน่ึงนายจา้งเป็นคนใจดีมี เมตตามาก และหลังจากที่น้องคนเล็กได้ไปเป็ นคนงาน สัตวท์ ี่เล้ียงไวไ้ม่เคยสูญหายและโตวนั โตคืน และแพร่พนัธ์ เยอะแยะเต็มไปหมด ไม่เคยโดนสตัวด์ุร้ายจบักินเลย ทา ใหน้ายจา้งพอใจมาก ก็เลยแบ่งแม่ควายแก่ๆ ใหต้วัหน่ึง เพอื่ตอบ แทนที่ทา งานดีมาตลอด แต่ว่าแม่ควายตัวน้ันแก่มากแล้วน้องคนเล็กคิดว่าคงไม่สามารถมีลูกได้อีกแล้วเขาก็ได้ ประคบั ประคองเล้ียงดูแม่ควายเป็นอยา่งดี เวลาผ่านไปแม่ควายแก่ตวัน้ันไดต้้งัทอ้งและตกลูกออกมา และเป็ นที่ฮือฮามาก เพราะลูกควายตวัน้ันไม่เหมือน ลูกควายทวั่ๆไป มนัมีเขาแค่อนัเดียวอยตู่รงกลางกระหม่อม ทา ใหช้าวบา้นคิดวา่มนัเป็นควายวเิศษแน่ๆ เพราะชาวบา้นไม่ เคยเห็นลูกควายเช่นน้ีมาก่อน และข่าวของลูกควายประหลาดตวัน้นั ไดแ้พร่ไปทวั่ทุกบา้นทุกเมืองอยมาวันหนึ่งพระราชาู่ ไดส้ ่งคนมาเชิญให้น้องคนเล็กเอาควายไปให้พระราชาดูแต่น้องคนเล็กไม่ยอมไป จนเวลาผ่านไปพระราชาก็ส่งคนมา เชิญอีกถึง 3-4คร้ัง ทางนอ้งคนเล็กก็คิดวา่ ไม่มีทางหลีกเลี่ยงไดอ้ีกแลว้ก็เลยต้องจ ายอมจูงควายไปหาพระราชาตามความ ประสงค์ของพระราชา หลงัจากที่เดินทางมาถึงพระราชาไดเ้ห็นลูกควายประหลาดตวัน้นัชอบมากและพดูวา่มนัเป็นลูกควายประหลาด จริงๆและเสนอช้ือ ต้องการเงินทองเท่าไหร่ให้บอกมา พระราชายนิดีจ่ายให้แต่นอ้งคนเล็กไม่ยอมขายให้จนถึงรุ่งเชา้อีก วนัหน่ึงลูกนอ้งของพระราชาไดไ้ปปล่อยไก่ที่ขงัไวใ้นตอนกลางคืน และมีลูกไก่ตวัเล็กหางกุดวงิ่ผา่นช่องขาของลูกควาย ประหลาดตวัน้ันไป พอน้องคนเล็กเห็นไก่ตวัน้ันนึกอยากไดไ้ก่ตวัน้ัน ก็เลยบอกพระราชาว่าเอาอยา่งน้ีก็แลว้กนัเอาลูก ควายแลกกับไก่ตวัน้ันพอพระราชาได้ยินดังน้ันดีใจมากรีบสั่งให้ลูกน้องไปจบั ไก่ตวัน้ันมาให้กับน้องคนเล็กทนัที พระราชาก็ไดลู้กควายประหลาดตวัน้นัดว้ยการแลกกบัลูกไก่ หลงัจากที่นอ้งคนเล็กไดไ้ก่มาจากพระราชาไดเ้ดินทางไปตามถนน โดยไม่รู้จุดหมายปลายทางจนรู้สึกเหนื่อยก็ เลยนงั่พกัผอ่นที่ใตเ้งาของตน้ไมใ้หญ่ขา้งทาง สกัพกัไก่ที่พามาดว้ยไดข้นัออกมา1 คร้ังก็เกิดปฏิหารข้ึนมาอยา่งเหลือเชื่อ เมื่อสกัครู่ที่เป็นเตม็ไปดว้ยตน้ไมแ้ละหุบเขาลาดชัน บดัน้ีไดก้ลายเป็นที่ราบจนสุดหูสุดตา พอไก่ขนัอีก1 คร้ังกลายเป็น บา้นเมืองที่ใหญ่โตสวยงามมาก พอไก่ขนัอีกเป็นคร้ังที่สอง มีเงินทองมากองให้กบัน้องชายคนเล็กจนเต็มบา้นไปหมด หลงัจากน้ันนอ้งคนเล็กไดเ้ป็นเจา้เมืองและเป็นเจา้เมืองที่ใจดีมากเอาคนเฒ่าคนแก่ที่ไม่มีที่พ่ึงและคนที่ยากจนมาเล้ียงดู เป็นอยา่งดีจนเป็ นที่นบัถือของคนทวั่ ไป และข่าวการเล้ียงดูคนยากจนก็ไดแ้พร่ไปทวั่จนอยมู่าวนัหน่ึงข่าวน้นัก็ไดย้นิไป ถึงพี่คนโตและพี่คนรองก็เลยตดัสินใจมาอาศยัอยู่ดว้ย แต่ไม่รู้ว่าคนที่เล้ียงดูคนยากจนน้ันเป็นน้องคนเล็กของท้ังสอง หลงัจากที่ไดเ้ดินทางไปถึงเมืองๆหน่ึงจึงไดเ้ขา้ไปถามชายคนหน่ึงว่าเจา้รู้จกัเมืองที่เล้ียงคนยากจนไหม และบงัเอิญไป ถามเจา้เมืองซ่ึงเป็นนอ้งชายของตนเองเจา้เมืองก็ตอบวา่เมืองน้ีแหละและขา้ก็เป็นเจา้เมือง พอพูดจบเจา้เมืองก็หนั ไปดู คนที่ยนืถามอยู่และจา ไดท้นัทีวา่เป็นพชี่ายของตนเองที่ไดแ้ยกจากกนัมาหลายปีจึงกระโดดกอดพที่ ้งัสองด้วยความดีใจ และบอกพี่ชายท้งัสองว่าเชิญพี่ท้งัสองมาอยกู่บันอ้งให้สบายเถิด น้องจะเล้ียงดูพที่ ้งัสองเองแต่พี่ท้งัสองงงมากเพราะจ า ไม่ไดว้า่เป็นนอ้งชายคนเล็ก น้องคนเล็กบอกพี่ท้งัสองวา่พจี่า นอ้งตวัเองไม่ไดแ้ลว้หรือ พที่ ้งัสองไม่เชื่อวา่เป็นนอ้งชายคน
เล็กก็เลยบอกวา่นอ้งชายเขาไม่มีวนัเป็นเจา้เมืองไดห้รอก ท่านต้องหลอกพวกเราแน่ๆเลย จนในที่สุดนอ้งคนเล็กได้พาพี่ ท้งัสองไปที่บา้นใหอ้าบน้า เปลี่ยนเส้ือผา้เล้ียงขา้วปลาอาหารจนอิ่มหน๋า แลว้ ไดม้านงั่คุยกนัไปสกัพกัพคี่นกลางนึกข้ึนมา ไดว้่าตอนที่พ่อเสียชีวิตน้ันไดท้ ิ้งสมบตัิคือทอง1กอ้น และพี่น้องท้งัสามจึงไดเ้อาทองมาวางดว้ยกนัและสามารถต่อเขา้ เป็นกอ้นเดียวกนัไดพ้ที่ ้งัสองก็เลยแน่ใจวา่ท่านเจา้เมืองเป็นนอ้งชายของตนจริงก็เลยกอดกนัร้องไหด้ว้ยความดีใจ อยมู่าวนัหหึ่งน้องคนเล็กได้ถามพี่ชายท้งัสองว่า พี่อยากเป็นเจา้เมืองบา้นไหม พี่ท้งัสองรีบตอบทนัทีว่าอยาก เป็นมากเลยเจา้ลองบอกพมี่าซิวา่พต้อง ี่ท าอยา่งไรถึงไดเ้ป็นเจา้เมืองอยา่งเจา้นอ้งคนเล็กเดินหายเขา้ไปในบา้นสกัพกัเดิน ออกมาพร้อมกบัอุม้ไก่วเิศษมาดว้ย และบอกพี่ท้งัสองวา่พที่ ้งัสองจนไปเลือกทา เลดีๆ แลว้ใหไ้ก่ขนั 1 คร้ังเกิดปฏิหารข้ึน 1 คร้ัง พจี่นอุม้ไก่ตวัน้ีไปเถิด พอไดย้นิดงัน้ีพที่ ้งัสองอุม้ไก่ออกเดินทางไปทนัทีจนไดเ้จอทา เลที่คิดวา่เหมาะสมจึงไดน้ ั่ง พักแลว้ใหไ้ก่ขนัตามที่นอ้งคนเล็กไดแ้นะนา มา จนไก่ตวัน้นัขนัไป 10 คร้ังก็ไม่เกิดอะไรข้ึน พที่ ้งัสองโมโหมากก็เลยได้ เชือดไก่ตวัน้ันตม้กิน ไดเ้หลือแต่กระดูกขาไก่1 คู่เดินทางกลบั ไปหาน้องพร้อมกบักระดูกขาไก่และไดบ้อกนอ้งวา่ ไก่ ขนัต้งั 10 กวา่คร้ังไม่เห็นมีอะไรเกิดข้ึนก็เลยเชือดไก่กินหมดแลว้นอ้งคนเล็กเสียใจมากที่ไก่ต้องมาตายจากไป เพราะไก่ ตวัน้นัมีบุญคุณกบัตนเองมาก ถา้เช่นน้นันอ้งคนเล็กไดพ้ดูกบัพวี่่า พเี่อากระดูกไก่ที่เหลือมาให้นอ้ง นอ้งจะเอาไปท าเป็ น หวีหลงัจากน้นันอ้งคนเล็กได้เอากระดูกไก่ไปเหลาให้เป็นหวีและก่อนจะหวไีดอ้ธิษฐานวา่ตอนหวทีี่ผมแลว้ให้เงินทอง ตกลงมา พออธิษฐานเสร็จไดล้องหวทีี่ศีรษะวา่ดูปรากฏวา่มีเงินทองหล่นมาจากศีรษะเตม็ไปหมดเลย นอ้งคนเล็กก็เลยส่ง หวใีหก้บัพที่ ้งัสองและบอกวาเอากลับไปที่บ้านแล้วลองไปหวีดู ่ก่อนจะหวใีหอ้ธิษฐานก่อน หลงัจากน้นัพที่ ้งัสองเอาหวี จากกระดูกไก่กลบั ไปบา้นเพื่อทดลองหวีและก่อนจะหวีไดอ้ธิษฐานก่อนตามที่น้องแนะนา พี่ท้งัสองลองหวีจนหลัง ศีรษะถลอกหมดจนเลือดไหลเตม็ศีรษะก็ไม่มีอะไรหล่นออกมาจากศีรษะแต่อยา่งใด หวจีนโมโหไม่มีอะไรตกลงมาก็เลย ไดโ้ยนทิ้งบนพ้ืนจนหวีแตกหักเสียหายหมด หลงัจากน้ันไดก้ลบัไปบอกนอ้งว่าไม่เห็นมีอะไรตกลงมาเลยก็เลยโยนทิ้ง แตกหกัเสียหมายหมดแลว้พอนอ้งไดย้นิดงัน้นัเสียใจมากก็เลยบอกพที่ ้งัสองไปเก็บเศษกระดูกไก่มาใหดู้หน่อย หลงัจาก ไดเ้ศษกระดูกไก่น้องคนเล็กไดเ้หลาเป็นไมจ้ิ้มฟัน อธิษฐานแลว้แคะฟัน ปรากฏว่ามีเงินทองหล่นลงมากจากปากเต็มไป หมด น้องคนเล็กก็เลยส่งใหพ้ที่ ้งัสองลองแคะดู พี่ท้งัสองได้รับไปแล้วอธิษฐานแล้วลองแคะดู แคะจนเลือดไหลเต็มปาก ไม่มีอะไรเกิดข้ึน นิทานเรื่องน้ีสอนให้รู้ว่าการที่ไม่ทา ตามคา สั่งเสียสุดทา้ยก่อนตายของพ่อน้ันเป็นบาปมหันตจ์ะทา มาหากินไม่ ข้ึนและทา อะไรไม่มีความเจริญ ไม่ควรเอาเป็นแบบอยา่ง
5. เรื่องสงครามระหว่างลิง-จระเข้ นานมาแลว้มีสถานที่แห่งหน่ึงเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์และมีลา ธารไหลผ่าน มีแม่ลิงอาศยัอยบู่นตน้ ไมแ้ละมีจระเขผ้วั เมียคู่หน่ึงที่ไม่ค่อยลงรอยกบัแม่ลิงอาศยัอยในล าธารู่ อยมู่าวนัหน่ึงจระเขต้วัเมียต้งัทอ้งข้ึนมา และอยากกินของแปลกๆ จระเขต้วัเมียไดพู้ดกบัจระเขต้วัผูว้่า พี่วนัน้ีฉัน อยากกินหัวใจ,ตบั,ไต,ไส,้พุงของแม่ลิงที่อาศยัอยบู่นตน้ ไม้พี่หามาให้น้องกินไดไ้หมหลงัจากไดย้นิดงัน้ันดว้ยความที่ จระเขต้วัผรู้ักจระเขต้วัเมียมาก กเ้ลยไดป้รึกษาหารือในการที่จะเอาหวัใจของแม่ลิงมาให้จระเขา้ตวัเมียรับประทาน จนใน ที่สุดจระเข้ท้งัคู่ไดข้อ้สรุปวา่จะหลอกใหแ้ม่ลิงขี่หลงัจระเจต้วัเมียขา้มลา ธาร เพราะไดย้นิแม่ลิงบ่นบ่อยๆ วา่อยากขา้มฝั่ง ไปหาผลไมก้ิน หลงัจากที่จระเขส้องผวัเมียคิดหาอุบายไดแ้ลว้จึงไดว้่ายน้า ไปริมฝั่ง ทางฝ่ายแม่จระเขท้า เป็นบ่นลา พึง ลา พงัจนแม่ลิงทนไม่ไหวก็เลยตะโกนถามว่า แม่จระเขเ้ป็นอะไรหรือ ปกติแม่จระเขไ้ม่เคยเป็นอยา่งน้ีมาก่อนเลย ไม่ สบายหรือเปล่า พ่อจระเขก้็เลยตอบแทนแม่ลิงว่าวนัน้ีแม่จระเขอ้ารมณ์ดีจึงอยากช่วยเหลือท่าน โดยการพาท่านขา้มฝั่ง ไปหาผลไม้เห็นแม่ลิงบ่นทุกวนัไม่ใช่หรือว่าอยากขา้มฝั่ง พอแม่ลิงไดย้นิดงัน้ันก็ดีใจมาก จึงตอบแม่จระเขว้่าเจ้าคิด อยา่งไรจึงจะช่วยเหลือขา้เพราะปกติแลว้เรากบัท่านไม่เคยลงรอยกนัเลย เป็นศตัรูกนัมาตลอด เจา้จระเขต้วัผกู้็เลยพูดข้ึน วา่เราอยดู่ว้ยกนัที่นี่มานานแลว้เราควรจะรักกนัไว้และต้องอาศยัซ่ึงกนัและกนัถึงจะดีและขา้คิดวา่ต่อไปเรามาเป็นมิตร กนัดีกวา่เจา้จระเขต้วัเมียพูดข้ึนบา้งวา่วนัน้ีขา้เกิดอารมณ์ดีก็เลยอยากช่วยเหลือท่านก็เท่าน้นัแหละ ตกลงวา่เจา้จะให้เรา ช่วยท่านขา้มไปฝั่งโนน้ ไหม เจา้จะไดเ้ก็บผลไมก้ิน และจะไดเ้ก็บโยนมาใหข้า้กินดว้ย ในที่สุดแม่ลิงก็หลงกลอุบายของสองจระเขผ้วัมีย แม่ลิงคิดอยพู่กัหน่ึง ก็เลยตดัสินใจที่จะขี่หลงัแม่จระเขข้า้มฝั่ง หลังจากที่ไดข้ี่มาไดถ้ึงกลางแม่น้า ที่ลึกที่สุด เจา้จระเขต้วัเมียไดห้ ัวเราะดงัลนั่แม่ลิงโง่เอ๋ยเจา้หลงกลขา้แลว้ล่ะ ที่จริงแลว้ ขา้อยากกินหัวใจเจา้ต่างหากเพราะขา้กา ลงัต้งัทอ้งอยากกินของแปลกๆ ฝ่ายแม่ลิงน้ันตกใจมากไม่รู้จะทา อยา่งไรดีกบั เหตุการณ์ที่เกิดข้ึน และคิดวา่ ต้องหาทางเอาตัวรอดให้ได้ ในขณะน้นัเองแม่ลิงคิดหาทางเอาตวัรอดไดใ้นที่สุด เจา้จระเขไ้ม่รีรอไดพ้ดูข้ึนวา่วา่ยงัไงเจา้จะยอมใหข้า้กินโดย ดีหรือไม่แม่ลิงไดพ้ดูกบัจระเขว้า่ขา้ไม่ไดเ้ก็บหวัใจไวใ้นตวัขา้หรอกเจา้ลองมองไปฝั่งโน้นซิ มีสีแดงๆ หอ้ยอยนุ่้นัแหละ เป็ นหวัใจของขา้ที่ถอดออกมาฝากไว้และบงัเอิญวา่ที่ฝั่งโนน้มีตน้มะเดือกา ลงัสุกเตม็ที่สีแดงเตม็ตน้แม่ลิงก็พดูต่อไปว่า เจา้เห็นใช่ไหมที่ห้อยที่แดงเต็มไปหมดน้ันไม่ใช่หัวใจขา้ตวัเดียวน่ะ สัตวแ์ถวน้ีพวกเขาก็เอามาฝากไวก้บัตน้น้ันท้งัน้นั แหละ ถ้าเจ้าไม่ทา ร้ายขา้ ปล่อยให้ขา้ไปถึงฝั่งโน้นแลว้ขา้จะโยนหัวใจที่ห้อยอยนู่้ันมาให้เจา้กินหมดเลยเจา้ก็จะไดก้ิน หวัใจจนอิ่มสมใจเลยแหละ ทางฝ่ ายแม่จระเขค้ิดอยนู่านจึงไดต้ดัสินใจวา่ถึงขา้จะฆ่าเจา้ก็ไม่ไดก้ินหัวใจเจา้อยดู่ ีเอาเป็น วา่ขา้จะปล่อยใหเ้จา้ขา้มไปฝั่งโนน้แลว้โยนหวัใจตวัอื่นๆ มาใหข้า้กินดีกวา่ขา้จะรอเจา้อยทู่ ี่ริมฝั่ง ในที่สุดแม่ลิงไดล้งมาหลงัจระเขแ้ละสามารถขา้มฝั่งไปไดอ้ยา่งปลอดภยัโดยไม่ไดร้ับอนัตรายหลงัจากที่ขา้มฝั่ง ไดแ้ลว้แม่ลิงก็ตะโกนดว้ยความดีใจวา่เจา้จระเขโ้ง่เอ๋ย ไม่มีลิงตวัไหนหรอกที่ถอนหวัใจฝากไว้บนต้นไม้ได้ เจ้าหลงกล
ขา้แลว้หล่ะ พอแม่จระเขไ้ดย้นิดงัน้นัเจบ็ ใจมากจนกระอกัเลือดตายไปในที่สุด ทางฝ่ายแม่ลิงก็สามารถหาผลไมก้ินไดอ้ีก นานแสนนาน เพราะแถวน้นัยงัไม่มีสตัวต์วัไหนขา้มฝั่งมาได้ดงัเช่นแม่ลิงแสนฉลาดตวัน้ี
บทที่ 11 บทสรุปและข้อเสนอแนะ จารีตประเพณีและตามความเชื่อของวิถีในการดา รงเผ่าพนัธุ์ยอมมีกฏเกณฑ์ในสังคมหมู่คณะจารีตที่ไดถ้ือ ปฏิบตัิต่อๆ กนัมาหลายชวั่อายคุนก่อการให้กา เนิดชีวิตใหม่ของเด็กเป็นสิ่งที่บ่งบอกถึงการให้ความสา คญัต่อลิขิตของ มนุษยช์าติอ่าข่า มีความสัมพนัธุ์ต่อสิ่งธรรมชาติที่สามารถพิสูจน์ได้และสามารถอยเู่ป็นปึกแผ่นของสังคมได้และเอ้ือ อาทรซ่ึงกนัและกนั การคลอดเด็ก มีผูเ้ชี่ยวชาญ และผ่านประสบการณ์ในการทา คลอด ให้การดูแลอยา่งใกลช้ิดส่วนสามีและญาติพี่ น้องก็คอยให้กา ลงัใจอยรู่อบขา้งตลอดในเวลาคลอดลูกผูท้ี่ทา คลอดน้ันไดร้ับการถ่ายทอดองคค์วามรู้มารุ่นต่อรุ่นจาก บรรพบุรุษ ท้งัโดยการสอนดว้ยคา พดูและแนะนา ฝึกปฏิบตัิมาเป็นอยา่งดีชาวอ่าข่าน้นัหญิงที่มีอายแุลว้ทุกคนมีความรู้ที่ จะเป็ นผุ้ท าคลอดได้ เด็กแรกเกิดต้องรีบต้งัชื่อใหส้อดคลอ้งกบับิดา โดยเอาคา สุดทา้ยของบิดาแลว้ต่อทา้ยดว้ยอะไรก็ไดท้ ี่ ไม่สอดคลอ้งกบัทางฝ่ายเครือญาติของบิดาและมารดาถา้กาลเวลายงัไม่ผ่านพน้ไปยา่งนอ้ยเจ็ดชวั่อายคุน อ่าข่าจะถือวา่ เป็นญาติสนิทที่ไม่สามารถแต่งงานและต้งัชื่อให้เหมือนบรรพบุรุษได้ชาวอ่าข่าถือวา่การกา เนิดชีวติของมนุษยน์้ีเทพเจา้ เป็ นผู้กา หนดชะตากรรม หลงัคลอดแลว้ผูท้ี่เป็นมารดาจะไม่ทา งานหนักอยา่งน้อยคร่ึงเดือน ต้องระวงัอาหารการกิน เพื่อไม่ให้เด็กทารกเกิด อาการทอ้งร่วง หรือป้องกนัไม่ใหเ้กิดโรคภยัไขเ้จบ็ต่างๆ ตามมา นอกจากน้ีแลว้กระบวนการในการเรียนรู้ทางดา้นสังคม น้นัถือวา่เป็นเรื่องสา คญัเด็กจะไดร้ับการถ่ายทอดภูมิปัญญาจากการสมัผสัและปฏิบตัิดว้ยตนเอง เพอื่ใหอ้ยรู่อดกบัสงัคม อยา่งสันติสุข เด็กผูห้ญิงจะปฏิบตัิตามมารดา เรียนรู้การเยบ็ ปักถกัร้อย ปลูกผกัหาอาหาร เล้ียงสัตว์ทา ไร่ทา สวน ส่วน เด็กผูช้ายก็จะเรียนจากผูเ้ป็นบิดาดา้นการสร้างบา้น สร้างสังคมให้เป็ นปึกแผ่น การประกอบพิธีกรรม การล่าสัตว์และ การสืบทอดสายตระกูลเป็ นต้น จึงเห็นไดว้่า สังคมอ่าข่าน้ันเป็นสังคมที่ช่วยเหลือซ่ึงกนัและกนัมีระบบเครือญาติที่สอดคลอ้งกลมกลืนกบัวิถีชีวติ สมาชิกใหม่ของอ่าข่าจะไดร้ับการหล่อหลอมผา่นกระบวนการขดัเกลาทางสังคมให้เป็นคนรักในหมู่คณะ อ่อนนอ้มถ่อม ตน มีจิตใจเอ้ืออาทรซ่ึงกนัและกนัเด็กๆจะเรียนผา่นกระบวนการเพอื่ฝึกใหเ้ป็นคนที่มีคุณค่าทางสังคม สามารถสืบทอด ความเป็นเผา่ของตนเองไดอ้ยา่งเหนียวแน่นต่อไป ภาวะปัจจุบัน การเข้ามามีบทบาทของหลกัสูตรการเล้ียงเด็กที่ทางราชการเป็นผูย้นื่ให้ฝ่ายเดียวน้ัน ไดส้ ่งผลกระทบ ต่อเด็กอ่าข่าท้งัเชิงบวกและเชิงลบ เพราะไม่สามารถทา ความเขา้ใจกบัวถิีชีวิตและวฒันธรรมของชาวอ่าข่าไดด้ีเท่ากบัอา ข่าเอง ดงัน้นัแนวคิดของโครงการน้ีคือเพอื่เป็นการเสิรมสร้างบรรยากาศให้เด็กไดเ้ติบโตและคุน้เคยกบัสภาพแวดลอ้ม ทางวฒันธรรมพ้นืบา้นของตนนบัแต่วยัเริ่มตน้ของชีวติและใหเ้ด็กมีความภูมิใจความเป็นชนเผา่อ่าข่าเป็นการเพมิ่คุณค่า
ของวิถีชีวิตของอ่าข่าให้กับเด็กเพื่อให้สอดคล้องกบัสภาวะแวดล้อมที่เหมาะสมในสังคม อีกท้งัจะได้ตระหนักและ ปลูกฝังใหม้ีจิตสา นึกในการอยรู่ ่วมกบัสงัคมอยา่งสนัติสุขในภาคหนา้ ข้อเสนอแนะ 1. มีความจ าเป็ นที่ภาครัฐบาลพึงพัฒนานโยบายการให้การสนับสนุนการด าเนินงานด้านเด็กโดยเฉพาะในศูนย์เด็ก เล็ก โดยการเน้นใช้ฐานวัฒนธรรมเป็ นแนวทางในการด าเนินงาน ท้ังน้ีเพื่อจะได้ให้เด็กมีความพร้อมที่จะก้าวสู่ ความสมัพนัธก์บัโลกเมื่อเขาเติบโตข้ึนมาและพร้อมที่จะเลือกรับแลกเปลี่ยนกบัวฒันธรรมภายนอก 2. หน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวขอ้งในการดา เนินงานดา้นการพฒันาเด็กเล็กจา เป็นต้องมีแผนในการฝึ กอบรมบุคลากรที่ ท าหน้าที่ในการดูแลเด็กให้มีความรู้ทกัษะ และทศันคติที่ดีต่อการดา เนินกิจกรรมบนพ้ืนฐานของวฒันธรรมและภูมิ ปัญญาทอ้งถิ่น อีกท้งัควรจะหาวธิีการในการดา เนินกิจกรรมร่วมกบัชุมชน การใชว้ทิยากรชาวบา้น และการเอ้ือใหชุ้มชน เข้ามีส่วนในการจดักิจกรรมของศูนยพ์ฒันาเด็กเล็กเพื่อให้สอดคลอ้งกบัความต้องการของชุมชนและจะได้เป็ นการหา ขอ้สรุปในการพฒันาที่มีคุณภาพอยา่งยงั่ยนืต่อไป 3. ควรมีการกระตุน้ ใหค้รอบครัวมองเห็นความสา คญัของการพฒันาเด็กเล็กโดยใชฐ้านวฒันธรรมทอ้งถิ่น 4. องค์การบริหารส่วนทอ้งถิ่น ซ่ึงในที่น้ีไดแ้ก่องคก์ารบริหารส่วนต าบล (อบต.) พึงให้ความส าคัญและจัดสรร งบประมาณ เพอื่การสนบัสนุนกิจกรรมดา้นพฒันาเด็กเล็กบนฐานวฒันธรรมอยา่งต่อเนื่อง โดยเฉพาะอยา่งยงิ่การนา ขอ้ คน้พบจากผลการวจิยัน้ีไปประยกุตใ์ชใ้หเ้กิดประโยชน์ท้งัในการวางแผนและการด าเนินงานด้านการพัฒนาเด็กเล็ก 5. ควรมีการรณรงคแ์ละเผยแพร่แนวคิดและกรณีตวัอยา่งของการฟ้ืนฟูภูมิปัญญาพ้นืบา้นที่เกี่ยวกบัการเล้ียงดูอบรม สงั่สอนเด็กเล็กออกไปในชุมชนอยา่งกวา้งขวาง
ภาคผนวก ผรูู้้ดา้นต่างๆ ของชุมชน การใช้คาถาอาคม / หมอผี 1. นายวรุต ภัทรนันทกุล 2. นายจะติ เชยหมื่อ ข้อมูลผู้รักษาด้วยสมุนไพร 1. นายสาธิต ธ ารงทัศนี 2. นายจะติ เชอหมื่อ 3. นางโยกือ หม่อโป๊ะกู่ 4. นายมงคล รุ่งศิริพพิฒัน์ 5. นางสุดา ธ ารงชีวิต 6. นายวรุต ภัทรนันกุล ข้อมูลด้านการท าคลอด (หมอต าแย) 1. นางพิมพร ภัทรนันทกุล 2. นางสุนารี หม่อโป๊ะกู่ 3. นางสุชาดา พทิกัษก์ิติกุล 4. นางอ าไพ ภัทรนันทกุล ข้อมูลผู้รู้ด้านศิลปะ / ดนตรี 1. นายจะติ เชอหมื่อ 2. นายอาหล่อง เชอหมื่อ 3. นายอาชา รุ่งภทัรักษ์ ภาคผนวก ก. รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒิตามประเพณใีนด้านต่างๆ บ้านผาหมี
ข้อมูลผู้รู้ด้านการจักสาน 1. นายมานะ เฟื่องกิจทวกีุล 2. นายวรุต ภัทรนันทุกล 3. นายชายา พทิกัษก์ิติตกุล 4. นายจะติ เชอหมื่อ ข้อมูลผู้รู้ด้านทอผ้า 1. นางสุชาดา พทิกัษก์ิติกุล 2. นางนิสา ภัทรสุทธิกุล 3. นางอ าไพ ภัทรนันทกุล 4. นางโยกือ หม่อโป๊ะกู่ เพลงกล่อมเด็ก 1. นางสุกญัญา รุ่งวงศอ์า นาจ 2. นางสุมาลี ธ ารงทัศนีย์ การเล่านิทาน 1. นายอาชา รุ่งพทุธรัตน์ 2. นายค า รุ่งสิริพพิฒัน์ 3. นางพิมพร ภัทรนันทกุล ทา กบัขา้วอร่อย 1. นางอารีย์ รุ่งทวพีทิยากุล 2. นางนภาพร รุ่งพทุธรัตน์ 3. นายสาธิต พทิกัษก์ิติชยั บทลา นา หนุ่มสาว 1. นางกญัญิกา รุ่งทวพีทิยากุล 2. นางธิดา อศัวยงิ่ถาวร
การหาอาหารป่ า 1. นางนิสา ภัทรสุทธิกุล 2. นางพิมพร ภัทรนันทกุล 3. นายสัมพันธ์ รุ่งสิริพพิฒัน์
ผรูู้้ดา้นต่างๆ ของชุมชน ผู้รู้ประวัติศาสตร์ความเป็ นมาของชุมชน 1. นายอาเซาะ เยเปี ยง 2. นายอาเดอ แลเชอร์ 3. นายหมี่ชู แลเชอร์ 4. นางหมี่แอ มาเยอะ ผู้รู้ด้านประเพณี / วัฒนธรรม / พิธีกรรม 1. นายอาเซาะ เยเปี ยง 2. นายอาบอเดอ แลเชอร์ 3. นายหมี่ชุ แลเชอร์ 4. นายหมี่ออ มาเยอะ ผรูู้้ดา้นการักษาสุขภาพพ้นืบา้น / สมุนไพร 1. นางหมี่เซ่อ แลเชอร์ 2. นางอาซึ เยเปี ยง 3. นายอาซา มาเยอะ 4. นายอาโย๊ะ แลเชอร์ หมอการท าคลอด (หมอต าแย) การจักสาน ผู้รู้ด้านบทเพลง 1. นายอาผา่แลเช่อ 2. นายอายี เยเสาะ ภาคผนวก ข. รายชื่อผู้ทรงคุณวุฒิตามประเพณใีนด้านต่างๆ บ้านผาหมี
3. นายอาหยอ่ง แลเชอกู่ 4. นายอาจอง หวยุ่ยอื่ ผู้รู้ด้านนิทาน / ต านาน 1. นายอาบอเดอ แลเชอร์ 2. นายอาเซาๆ เยเปี ยง 3. นายอาทู่ แลเชอร์ ผู้รู้ด้านสุภาษิต / ค าพังเพย / ค าคม 1. นายอาผา่แลเซ่อ 2. นายอาบอเดอ แลเชอร์ 3. นายอาบอเชอ แลเชอร์ 4. นายเอาเซาะ เยเปี ยง ทา กบัขา้วอร่อย
ประกอบด้วย 1. เจา้หนา้ที่ผรู้ับผดิชอบ และที่ปรึกษาของโครงการมีดงัต่อไปน้ี 1.1 ที่ปรึกษา โครงการ 2 คน นายศักดิ์ ดา แสนมี่ (ผู้อ านวนการสมาคม IMPECT) นายสวา่ง แซ่ยา่ง (ผู้ประสานงานโครงการ) 1.2 ที่ปรึกษาและผู้รู้ทางวิชาการ นายไกรสิทธิ์ สิทธิโชดก(อาทู่) (สมาคมการศึกษาและวฒันธรรมอ่าข่า) นายลอกอ นายอาจู จูเปาะ นายยศพงษ์ กูแ้กว้เกษม 1.3 ผู้วิจัยของโครงการ นางสาววาสนา ภัทรนันทกุล ภาคผนวก ค. คณะผู้ด าเนินงานวิจัย
ที่ ชื่อ-สกลุอายุความรู้เรื่อง บ้าน ต าบล อ าเภอ จังหวัด 1. นายวรุต ภัทรนันกุล 64 ผู้สวดพิธีกรรม/สมุนไพร ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 2. นายจะติ เชอหมื่อ ผู้สวดพิธีกรรม/ต านาน ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 3. อาหล่อง เชอหมื่อ ดนตรี ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 4. อาชา รุ่งภทัรักษ์ ดนตรี ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 5. สุชาดา พทิกัษก์ิติกุล หมอต าแย ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 6. อ าไพ ภัทรนันทกุล หมอต าแย ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 7. นิสา ภัทรนสุทธิกุล หมอต าแย ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 8. โยกือ หม่อโป๊ะกู่นิทาน ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 9. ชาญยทุธ รุ่งทวพีทิยากุล 42 นิทาน/ประวัติ ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 10. สุพรรณี พฤกษาพันธ์ทวี ลา นา /เพลงกล่อมเด็ก ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 11. มงคล รุ่งศิริพฒัน์ สมุนไพร ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 12. สุดา ธ ารงชีวิน สมุนไพร ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 13. สาธิต ธ ารงทัศนี สมุนไพร ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 14. พิมพร ภัทรนันทกุล สมุนไพร ผาหมี เวียงพางค า แม่สาย เชียงราย 15. นางหมี่มี่ จือปา 35 ความเชื่อเรื่องการมาเกิด แม่จนั ใต้ ท่าก๊อ แม่สรวย เชียงราย ภาคผนวก ง. รายชื่อผู้ให้สัมภาษณ์และผู้ให้ข้อมูล
แผนพงัหมู่บา้นผาหมี ภาคผนวก จ. แผนผังหมู่บ้านพื้นที่เป้าหมาย
แผนผังหมู่บ้านอาแย
บรรยกาศหมู่บ้านอาแย
แผนที่หมู่บ้านข้างเคยีงบ้านอาแย
บรรณานุกรม นายไกรสิทธ์ิสิทธิโชดก(อาทู่ ปอแฉ่) คู่มือปฏิบตัิและการศึกษาพธิีกรรม ประเพณีวัฒนธรรม ในรอบ 12 เดือน ของชาวอ่าข่า 1,3,5,7 ไกรสิทธ์ิสิทธิโชดก (อาทู่ ปอแฉ่) ศิลปะและการเล่นพ้นืบา้นอ่าข่า 1-25 สมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมของชาวไทยภูเขาในประเทศไทย (ศ.ว.ท.) องค์ความรู้ภูมิปัญญาด้านการดูแล สุขภาพของแม่และเด็กชนเผา่ ปาเกอะญอ 1-6