3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.1วัฏจักรน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ วัฏจักรน ้าอาศัยพลังงานจากดวงอาทิตย์ในการเชื่อมโยงน ้าในมหาสมุทร บรรยากาศ และบนแผ่นดินเข้าด้วยกัน ▪ ปริมาณน ้าที่มากที่สุดของโลกอยู่ในมหาสมุทร ประมาณ 96.5% น ้าบาดาลเป็นปริมาณน ้าจืดที่มีปริมาณมากเป็นอันดับ 2 หรือ 0.76 เปอร์เซ็นต์ รองจากธารน ้าแข็ง สด ั ส ่ วน น ้ าผ ิ วด ิ น น ้ าในด ิ น แม ่ น ้ า น ้ าใต ้ ด ิ น มหาสมท ุ ร ธารน ้ าแข็ง ?? 51
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สา หรบัครเูท่านัน้ ปัจจยัใดท ี่ทา ให ้ แหล่งน ้ าผ ิ วด ิ วม ี ลกัษณะแตกต่างกนั 52
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ ธารน ้ามีจุดก าเนิดหรือ ต้นน ้า (headwater) จากเทือกเขาสูง แล้วไหลผ่านที่ราบสู่ ปลายน ้า (mouth) ซึ่งอาจเป็นทะเลหรือ ทะเลสาบ โดยมีการลดลงของความลาดเอียงจากต้นน ้า ไปสู่ทางปลายน ้า ▪ บร ิ เวณต ้ นน ้ า ม ี ลกัษณะเป็ น หบ ุ เขาแคบรป ู ตวัว ี (narrow v-shaped valleys) มีการกร่อนลงในไปใน ชั้นหินแข็ง อาจเกิดที่ราบแคบ ๆ บริเวณก้นหุบเขา (มีการกร่อนในแนวดิ่ง) ▪ บร ิ เวณปลายน ้ า ม ี ลกัษณะเป็ น หบ ุ เขากว ้ างรป ู ตวยู ั (wide u-shaped valleys) ธารน ้าไหลคดโค้งในที่ราบ หุบเขากว้าง มีการสะสมตัวของตะกอนธารน ้า เรียกว่า ท ี่ราบน ้ าท่วมถ ึ ง (flood plain) (มีการกร่อนในแนวราบ) ภาพตัดขวางของธารน ้าแสดงพื้นที่หน้าตัดธารน ้าที่ เท่ากัน แต่มีความเร็วของธารน ้าต่างกัน 53
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ ในธรรมชาติ ฝนที่ตกลงมาที่ผิวโลกจะไหลไปตามภูมิประเทศจาก ที่สูงลงสู่ที่ต ่าด้วยแรงโน้มถ่วงของโลก ▪ ขณะที่น ้าไหลไปตามผิวโลก กระแสน ้าจะกัดเซาะผิวโลกให้ กลายเป็นร่องน ้าเล็ก ๆ และน ้าจะไหลไปรวมกันในพื้นที่ที่มีลักษณะ เป็นแอ่งหรือมีโครงสร้างที่สามารถกักเก็บน ้าไว้ได้ ซึ่งถือเป็นต้น ก าเนิดของการเกิดแหล่งน ้าผิวดิน ▪ ความเร็วของธารน ้าจะลดลงเมื่อธารน ้าไหลมาอยู่ที่ ระดบัอย่ต ู วั (base level) ซึ่งเป็นระดับต ่าสุด ที่ธารน ้าสามารถกร่อนร่องน ้าลงไปได้ แบ่งออกเป็น ▪ ระดบัอย่ต ู วัพ ื น ้ ฐาน (ultimate base level) ▪ ระดบัอย่ต ู วัชวั่คราว (temporary base level) ระดบัอย่ตูวัพ ื้นฐานและระดบัอย่ตูวัชวั่คราว 54
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface รูปแบบธารน ้า (drainage pattern) มีความเฉพาะเจาะจงในแต่ละพื้นที่สะท้อนให้เห็นถึง หินแข็งหรือโครงสร้างทางธรณีวิทยาที่รองรับ ธารน ้าอยู่ด้านล่าง ตัวอย่างเช่น ▪ ธารน ้ าก ิ่งไม ้ (dendritic drainage pattern) ▪ ธารน ้ารัศมี (radial drainage pattern) ▪ ธารน ้าตั้งฉาก (rectangular drainage pattern) ▪ ธารน ้ าร ้ านเถาอง ุ่น (trellis drainage pattern) 55
▪ น ้าเป็นตัวการที่ส าคัญใน กระบวนการกร่อน การพดัพา และ การสะสม ตะกอนบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก ลกัษณะภม ู ิประเทศส่วนใหญ่เก ิ ดมาจาก การกร่อนและการสะสมตวัของธารน ้ า (stream) ▪ พลังงานส่วนใหญ่ถูกใช้ไปในการต้านทานแรงเสียดทานของน ้ากับ ร่องน ้า พลังงานส่วนที่เหลือจะน าไปใช้ในการกร่อนและการพัดพาตะกอน ▪ การสะสมตัวของตะกอนจะเกิดขึ้นเมื่อธารน ้ามีพลังงานลดลงจน ไม่สามารถพัดพาเอาตะกอนไปกับธารน ้าได้อีก ▪ การไหลของน ้าในธารน ้า จึงมีการท างานในหลายๆ ลักษณะร่วมกัน ได้แก่ ▪ 1) การกร่อน (erosion) ▪ 2) การพัดพาเศษวัสดุธรณี (transportation) และ ▪ 3) การสะสมตะกอนตามจด ุ ต่าง ๆ ของธารน ้ า (deposition) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ปั จจย ัใดท ี่ทา ให ้ แหล ่ งน ้ าผ ิ วด ิ นม ี ลก ั ษณะแตกต ่ างกน ั 56
▪ กระแสน ้าในแม่น ้าอาจกัดเซาะตลิ่งให้พังทลาย และการกัดเซาะ ของน ้าในแม่น ้าอาจท าให้แม่น ้ามีขนาดใหญ่ขึ้นและท าให้แม่น ้า เปลี่ยนทิศทางการไหลการไหลของน ้า ▪ อาจน าพาเศษหิน ดินหรือตะกอนขนาดต่าง ๆ ตามบริเวณ ที่ลาดเชิงเขาให้พังทลายลงมาบริเวณที่ราบด้านล่าง ▪ ก่อให้เกิดภัยธรรมชาติต่าง ๆ เช่น น ้าท่วม แผ่นดินถล่ม การกัดเซาะชายฝั่ง ตะกอนท ี่เก ิ ดจากการผพ ุ งัจะเคล ื่อนท ี่ออกไปจากตา แหน่งเด ิ มแล ้ ว ไปสะสมตวัอย่ใ ู นแหล่งใหม่ได ้ หร ื อไม่ถ ้ าได ้ อะไรค ื อตวัน าพา ตะกอนดงักล่าวให ้ เคล ื่อนท ี่ไป ออบหลวง จะม ี การเปล ี่ยนแปลงลกัษณะต่อไปหร ื อไม่ และจะม ี การเปล ี่ยนแปลงอย่างไร 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ออบหรือโกรกธาร (เกิดจากการกดัเซาะหินด้วยกระแสน ้าในลา น ้าเป็ นเวลานาน) 57
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สา หรบัครเูท่านัน้ การกร่อนเก ิ ดข ึ น ้ ได ้ อย่างไร 58
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ก ิ จกรรมสื บเสาะจากแบบจา ลอง การเปลี่ยนแปลงของกองกรวดและทราย แบบจ าลอง ▪ ปล่อยน ้าให้สูงจากระดับบนสุดของกองกรวดและกองทรายที่ความสูง 20 cm. ▪ ภูเขาจ าลองทั้งสองมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางและมีความสูงเท่ากัน ▪ กรวดและทรายมีขนาดแตกต่างกัน โดยกรวดมีขนาดใหญ่กว่าทราย ▪ เมื่อปล่อยน ้าไปที่กองกรวดและกองทราย พบว่ากรวดและทรายจะเคลื่อนที่ออก จากกองตะกอน โดยทรายจะเคลื่อนที่ออกจากกองตะกอนได้มากกว่ากรวด ▪ เมื่อปล่อยน ้าจนหมด กองทรายจะเปลี่ยนแปลงลักษณะ และรูปร่างไปมากกว่ากองกรวด 59
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ก ิ จกรรมสื บเสาะจากแบบจา ลอง การเปลี่ยนแปลงของกองกรวดและทราย ในธรรมชาต ิ ▪ ตะกอนบนผิวโลกมีการเคลื่อนย้ายต าแหน่งให้กระจัดกระจายไปจากต าแหน่งเดิม โดยมีน ้าเป็นตัวน าพาตามธรรมชาติ เรียกการเปลี่ยนแปลงนี้ว่า การกร่อน ▪ การกร่อนในแต่ละพื้นที่มีความรุนแรงแตกต่างกันขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ เช่น ชนิดของตะกอนที่มีขนาดแตกต่างกัน ▪ ตะกอนท ี่ม ี ขนาดใหญ่กว่าจะคงทนต่อการกร่อนได ้ มากกว่าตะกอนท ี่ม ี ขนาดเล็ก การกร่อนม ี ลกัษณะเป็ นอย่างไรเก ิ ดจากตวัน าพาและปัจจยัใดบ้าง การกร่อนในแต่ละพ ื น ้ ท ี่ม ี ความรน ุ แรงแตกต่างกนัข ึ น ้ อย่กับปัจจัยใด ู การกร่อนบนผ ิ วโลกทา ให ้ ผ ิ วโลกเก ิ ดการเปล ี่ยนแปลงเป็ น ภม ู ิ ลกัษณ ์ใดบา ้ ง 60
▪ เป็ นกระบวนการท ี่ทา ให ้ เศษห ิ นหร ื อตะกอนต่าง ๆ หลด ุ ไปหร ื อ เคล ื่อนท ี่ไปจากตา แหน่งเด ิ ม เป็ นกระบวนการบนพ ื น ้ ผ ิ วโลกที่ เก ิ ดข ึ น ้ ต่อเน ื่องตลอดเวลา ตราบท ี่พ ื น ้ ด ิ นยงัอย่เ ู หน ือระดับน ้าทะเล ▪ จ าเป็นต้องอาศัยตัวกลาง (ตัวน าพา) ในการท าให้วัตถุเคลื่อนที่ ภายใต ้ อ ิ ทธ ิ พลจากแรงโน ้ มถ่วง ▪ การกร่อนของธารน ้ า(stream erosion) เป็นรูปแบบการกร่อนที่ สัมพันธ์กับการไหลของน ้าไปตามธารน ้า การกร่อนของธารน ้า มี กระบวนการที่ส าคัญ ▪ ความแรงของกระแสน ้า (hydraulic action) ▪ การครูดถูของวัตถุ (abrasion) ▪ การละลายไปกับธารน ้า (solution) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface กราฟแสดงความสัมพันธ์ความเร็วของกระแสน ้าใน ธารน ้ากบัขนาดตะกอน ที่ทา ให ้ เกิดการกร่อน การพัดพา และการตกตะกอน 61
▪ ความแรงของกระแสน ้า เป็นความสามารถของกระแสน ้าใน การด ึ งเอาวตัถ ุ หร ื อห ิ นบนพ ื น ้ ท ้ องน ้ าและตล ิ่งธารน ้ า ให้ถูกพัดพา ไปพร ้ อมกบักระแสน ้ า ทา ให ้ เก ิ ดการกร่อนพ ื น ้ ท ้ องน ้ าและตล ิ่ง ธารน ้าพร้อม ๆ กับวัตถุที่ถูกพัดพา ▪ ความเร็วของกระแสน ้าในการการพัดพา / การดึงวัตถุขึ้นจากพื้น ท้องน ้า > ความเร็วต ่าสุดในการพัดพา หรือ การยกตัวของตะกอน ▪ กระแสน ้าอาจเกิดในลักษณะ กระแสวน (eddy) ▪ กระแสน ้าที่รุนแรงบริเวณที่เป็นน ้าตก ท าให้เกิดการกร่อน ของชั้นหินที่ฐานของน ้าตกจนเกิดเป็นหลุมลึกได้ 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface การกร่อนจากความแรงของกระแสน ้า(hydraulic action) 62
▪ การครูดถูของวัตถุ เก ิ ดข ึ น ้ จากวตัถท ุ ี่ถก ู กระแสน ้ าพดัพาให้เคลื่อนที่ ม ี การเสี ยดสี และครด ู ถ ู เน ื่องจากแรงเสี ยดทานระหว่าง วัตถุที่ถูกน ้าพัดพากับพื้นท้องน ้า ▪ ท้องน ้าที่ถูกขัดสีนานเข้าจะเกิดลักษณะของพื้นผิวโค้งเรียบ ซึ่งอาจเว้าขึ้น หรือเว้าลงก็ได้ หรืออาจเกิดเป็นหลุมที่มีทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ เรียกว่า กุมลักษณ์ (potholes) มีลักษณะเป็นหลุมกลม ๆ รูปหม้อ มีกรวดและทรายกลมมนที่ก้นหลุม 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface กุมลักษณ์ (potholes) 63
▪ การละลายไปกับธารน ้า เป็นรูปแบบการกร่อน ธารน ้าที่เกิดอย่างช้า ๆ ▪ เกิดร่วมกันระหว่าง 1) การผุพังทางเคมีของวัตถุ และ 2) การกร่อนจากแรงน ้ า ▪ การละลายเกิดกับธารน ้าที่ไหลผ่านชั้นหินปูน ▪ การผุพังทางเคมีจากปฏิกิริยาคาร์บอเนชั่นระหว่าง น ้าที่เป็นกรดอ่อนกับหินปูน และการกร่อนมวล หินปูนออกไป เนื่องจากแรงน ้าและวัตถุที่ถูกพัดพา ท าให้หินปูนผุพังและกร่อนออกไปอย่างช้า ๆ 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 1) การกร ่ อน (erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface การละลายไปกับธารน ้า (solution) หินปนูอายุTriassic คลองหินดา จ. ชุมพร 64
ภม ู ิ ลก ั ษณ ์ ท ี่เก ิ ดจากการกร ่ อนของธารน ้ า ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface กุมลักษณ์ (potholes) / ตัวน าพา = กระแสน ้า Antelope Canyon. This slot canyon is well known in Arizona as it was formed by massive flash floods which eroded the Navajo sandstone Antelope Canyon, Arizona สามพันโบก จ.อุบลราชธานี 65
ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface เขาตะปู จ.พังงา การเกิดหน ้ าผาคล ื่นเซาะ(wave-cut cliff) ตะพักคลื่นเซาะ (wave-cut bench) และตะพักคลื่นสร้าง (wave-built terrace) เขาตะปเ ู ป็ นภม ู ิ ลกัษณ ์ พ ื น ้ ท ี่ชายฝัง่ท ี่เก ิ ดจาก การกร่อนอย่างไร และเร ี ยกว่าอะไร คล ื่นทะเลเป็ นตวัน าพาท ี่ทา ให ้ เก ิ ดภม ู ิ ลกัษณ ์ พ ื น ้ ท ี่ชายฝัง่ท ี่เก ิ ดจากการกร่อน ได ้ หร ื อไม่อย่างไร 66
ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สันดอนจะงอย (spit) สนัดอนปากอ่าว(bay barriers หรือ baymouth bar) และลากูน (lagoon) ทะเลแหวก เป็ นภม ู ิ ลกัษณ ์ พ ื น ้ ท ี่ชายฝัง่ท ี่เก ิ ดจาก การตกตะกอนอย่างไร และเร ี ยกว่าอะไร ทะเลแหวก จ.กระบี่ คล ื่นทะเลเป็ นตวัน าพาท ี่ทา ให ้ เก ิ ดภม ู ิ ลกัษณ ์ พ ื น ้ ท ี่ชายฝัง่ท ี่เก ิ ดจากการตกตะกอน ได ้ หร ื อไม่อย่างไร 67
ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ภก ู ระด ึ ง เป็ นภม ู ิ ลกัษณ ์ ท ี่เก ิ ดจากการกร่อน หร ื อไม่อย่างไร ภูกระดึง จ.เลย ภูเขายอดราบ (Mesa) เกิดจากกระบวนการกดักร่อนผพุงัโดยทางน ้าในหินตะกอนหลายชนิดของ“กล่มุหินโคราช” ที่มี ความทนทานต่อการกดัเซาะผพุงัต่างกนัเปลี่ยนที่ราบสงูกว้างใหญ่ให้เป็ นภเูขายอดราบคล้ายโตะ๊มีพืน้ที่ไม่เกิน 10 ตารางกิโลเมตร และมีไหล่เขาชนัขึน้ ไปตามความสงูเช่น ภกูระดึง และภหูลวงเป็ นต้น หากการกดักร่อนดา เนิน ต่อไปจนพืน้ที่บนยอดเขาเหลือไม่ถึง1 ตารางกิโลเมตร จะเรียกว่าภเูขายอดป้าน (Butte) พ ื น ้ ท ี่แห ้ งแล ้ งเก ิ ดภม ู ิ ลกัษณ ์ ท ี่เก ิ ดจากการกร่อนได ้ หร ื อไม่อยางไร ่ 68
▪ การพัดพา เป็นการเคลื่อนที่ของมวลวัตถุโดยอาศัย ตัวกลาง จากความแรงของกระแสน ้ า ร่วมกนักบั การครูดถูของวัตถุ ภายใต้แรงดึงดูดของโลก เป็ นสาเหตห ุ ลกัท ี่ทา ให ้ เก ิ ดการกร่อน ▪ ธารน ้าได้กร่อนตะกอนมา และพัดพาต่อไปยังมหาสมุทร ปริมาณของตะกอนที่ธารน ้าสามารถพัดพาไปได้ในขณะหนึ่ง ๆ เรียกว่า วัตถุพัดพา (load) แบ่งออกเป็น ▪ วัตถุพัดพาท้องน ้า (bed load) ▪ วัตถุพัดพาแขวนลอย (suspended load) ▪ วัตถุพัดพาละลายน ้า (dissolved load) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 2) การพัดพา (transportation) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface การพัดพา 69
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สา หรบัครเูท่านัน้ การกร่อนและการสะสมตวัของตะกอนในธารน ้ าม ี ลกัษณะอย่างไร 70
ก ิ จกรรมสื บเสาะจากแบบจา ลอง ลูกศรสีเหลือง - บร ิ เวณท ี่ม ี การกร่อน / ลูกศรสีด า – บร ิ เวณท ี่ม ี การสะสมตวของตะกอน ั / ลูกศรสีเขียว - ท ิ ศทางการน าพาตะกอน / ลก ู ศรสี น ้ าเง ิ น - ท ิ ศทางท ี่ตะกอนสะสมตัว แบบจ าลอง ▪ เรียนรู้เกี่ยวกับการกร่อนและการสะสมตัวของตะกอนในธารน ้า ปล่อยน ้าให้ไหลผ่านทราย ในกระบะพลาสติกขนาดใหญ่ หรือท ากิจกรรมในบริเวณพื้นผิวทรายจริงในภาคสนาม ▪ การไหลของน ้าอย่างต่อเนื่องลงไปที่ภูมิประเทศจ าลอง ท าให้เกิดร่องน ้าขึ้น ▪ เมื่อเวลาผ่านไปร่องน ้าจะมีขนาดลักษณะ รูปร่าง และทิศทางการไหลเปลี่ยนแปลงไป จากเดิม บางช่วงของร่องน ้ามีการกร่อน และบางช่วงจะมีการสะสมตัวของทรายเกิดขึ้น 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface 71
ก ิ จกรรมสื บเสาะจากแบบจา ลอง 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ในธรรมชาต ิ ▪ เทียบได้กับการกร่อนและการสะสมตัวของตะกอนในธารน ้าตามธรรมชาติ ▪ ร่องน ้ากลายเป็นธารน ้าที่มีขนาดใหญ่ขึ้น มีทิศทางการไหลเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม มีความเร็วแตกต่างกัน ท าให้บางช่วงเกิดการกร่อน บางช่วงเกิดการสะสมตัวของตะกอน ▪ เมื่อเกิดการกร่อนเป็นเวลานาน ร่องน ้าจะมีขนาดใหญ่ขึ้นจนกลายเป็นธารน ้าหรือแม่น ้า มีขนาดความกว้างมากขึ้นและเกิดการไหลในลักษณะคดโค้งมากขึ้นตามล าดับ การกร่อนและการสะสมตวัของตะกอนในแม่น ้ าเก ิ ดข ึ น ้ บร ิ เวณใด ม ี ลกัษณะเป็ นอย่างไร ภม ู ิ ลกัษณ ์ ท ี่เก ิ ดจากการกระทา ของแม่น ้ าม ี อะไรบา ้ ง 72
▪ น ้าหนักของตะกอน > น ้าหนักของน ้า ▪ ความเร็วของกระแสน ้า < ความเร็วในการตกจมของ ตะกอน หรือความเร็ว ต ่าสุด ที่ตะกอนจะถูกพัดพาได้ ▪ ธารน ้าจะมีการเปลี่ยนแปลงความสามารถในการพัดพา ตะกอน ทา ให ้ ตะกอนเก ิ ดการสะสมตวั ▪ ความเร็วและแรงน ้าที่ลดลง ยังเกิดจากความลาดชันของ ธารน ้าที่ลดลง การคดโค้งของธารน ้าหรือธารน ้าไหลถึงระดับ คงตัว เช่น ทะเลสาบหรือบริเวณปลายน ้าใกล้มหาสมุทร 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface กราฟแสดงความสัมพันธ์ความเร็วของกระแสน ้าในธารน ้ากับ ขนาดตะกอนที่ทา ให ้ เกิดการกร่อน การพดัพา และการตกตะกอน 73
▪ ตะกอนที่ตกจมประกอบด้วยตะกอนหยาบ ที่เป็นวัตถุพัดพา ท ้ องน ้ า เช่น ทราย กรวด และก ้ อนห ิ นมนใหญ่ (boulders) ซึ่งมี น ้าหนักมาก ▪ ความเร็วของกระแสน ้า < ความเร็วในการตกจมของตะกอน หรือ ความเร็ว ต ่าสุด ที่ตะกอนจะถูกพัดพาไปกับกระแสน ้า ทา ให ้ เก ิ ดการสะสมตวัชวั่คราวตามเส ้ นทางการไหลของน ้ า ▪ การสะสมตะกอนเป็ นภม ู ิ ลกัษณ ์ แบบสนัดอน (bar) และ ธารน ้าประสานสาย (braided stream) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (1) ธารน ้า zone of erosion ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface 74
▪ ตะกอนมีการสะสมตะกอนตามเส้นทางการไหลของธารน ้า เป็นเนินตะกอนบริเวณกลางธารน ้าหรือริมตลิ่ง เรียกว่า สันดอน (bar) ▪ ความเร็วของกระแสน ้า < ความเร็วในการตกจมของตะกอนหรือความเร็วต ่าสุดที่ตะกอนจะถูกพัดพาไปกับกระแสน ้า ▪ ฤดูฝน - กระแสน ้าหลากและมีปริมาณน ้ามาก พัดพาตะกอนได้ทุกขนาด ▪ ฤดูแล้ง - กระแสน ้าหลากลดความรุนแรงก้อนหินมนใหญ่จะเริ่มตกทับถมบริเวณพื้นท้องน ้าและริมตลิ่งตามด้วยตะกอนกรวด และทราย ▪ เมื่อมีกระแสน ้าหลากครั้งต่อไป สันดอนที่เกิดขึ้นมาก่อนจะถูกกร่อน และถูกท าลาย เกิดเป็นสันดอนใหม่ อีกครั้ง 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (1) ธารน ้า zone of erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สนัดอน แม่น้ าโขง ประเทศลาว-จีน 75
▪ สันดอนอาจเกิดได้หลายต าแหน่งในธารน ้าและท าให้เกิดสายน ้าย่อย ๆ ในธารน ้าสายหลัก มีลักษณะของการเชื่อมโยงเป็น โครงข่ายของธารน ้าสายเล็ก ๆ ในธารน ้าสายหลักเดิม ลักษณะธารน ้าดังกล่าว เรียกว่า ธารน ้าประสานสาย (braided stream) ▪ ธารน ้าประสานสายโดยทั่วไปมีลักษณะกว้างและตื้น มีน ้าน้อย สภาพเหล่านี้พบได้มากในบริเวณที่แห้งแล้งหรือกึ่งแห้งแล้งซึ่ง ธารน ้ามีตะกอนสะสมอยู่มาก 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (1) ธารน ้า zone of erosion) ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ธารน ้าประสานสาย (braided stream) ธารน้ าประสานสาย แม่น้ าโขง ประเทศลาว-จีน 76
▪ พ ื น ้ ท ี่ราบหบ ุ เขาธารน ้ าส่วนใหญ่ม ี ลกัษณะเป็ นระนาบเร ี ยบ ถก ู ปกคลม ุ ด ้ วยตะกอนปร ิ มาณมหาศาลและม ี ธารน ้ าไหลผา่น เร ี ยกว่า ท ี่ราบน ้ าท่วมถ ึ ง (flood plain) ▪ ตะกอน - มีขนาดทรายแป้งและเคลย์ในลักษณะของสารแขวนลอย สะสมตัวเพิ่มขึ้นตามการคดโค้งของธารน ้า ▪ ธารน ้า - กว้างไม่มาก มีความลึกของธารน ้ามากกว่าระยะแรก มีการไหลล้นออกมานอกธารน ้า ท าให้มีธารน ้าความเร็วลดลง มีทั้งการกร่อน และการสะสมตัว 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ที่ราบน ้าท่วมถ ึ ง(flood plain) 77
ท ี่ราบน ้ าท่วมถ ึ งเก ิ ดภม ู ิ ลกัษณ ์/ ธรณีสัณฐาน หลายแบบ ได้แก่ ▪ ทางน ้าโค้งตวัด (meander) ▪ สันดอนทราย (sand bar) / ตล ิ่งงอก (point bar) ▪ ทะเลสาบรูปแอก (oxbow lake) ▪ คนัด ิ นธรรมชาต ิ(natural levee) ▪ ท ี่ล่ม ุ หลงัคนัด ิ น (back swamp) ▪ ธารน ้ายาชู (Yazoo stream) ▪ ตะพักธารน ้า (stream terrace) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ที่ราบน ้าท่วมถ ึ ง(flood plain) โค้งด้านนอก โค้งด้านใน 78
▪ ธารน ้ าม ี ขนาดใหญ่ข ึ น ้ ท ิ ศทางการไหลเปล ี่ยนไปจากเด ิ ม ม ี การกร่อน ท ี่เก ิ ดข ึ น ้ ท ี่ตล ิ่งธารน ้ าด้านนอกและการสะสมตัวของตะกอนท ี่ตล ิ่ง ธารน ้า ด้านใน ทา ให ้ เก ิ ดการย ้ ายตา แหน่งของตล ิ่งธารน ้ าธารน ้าจึง เร ิ่มโค ้ งงอและม ี การไหลแบบคดโค ้ ง เร ี ยกว่า ทางน ้าโค้งตวัด (meandering stream) ▪ การกร่อนตลิ่งธารน ้าด้านนอกและพัดพาตะกอนไปกับธารน ้า เรียกว่า การกร่อนตล ิ่ง (cut bank) ▪ การลดลงของความเร็วของกระแสน ้าบริเวณโค้งด้านในส่งผลให้เกิดการตก สะสมของตะกอนทรายในบริเวณนี้ ท าให้เกิด สันดอนทราย (sand bar) ▪ มีการงอกออกไปอย่างช้า ๆ หาตลิ่งโค้งด้านนอกหรือ เรียกว่า ตล ิ่งงอก (point bar) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ทางน ้าโค้งตวัด (meandering stream) 79
▪ การโค้งตวัดอาจเกิดรุนแรง กระแสน ้ามีความเร็วสูงจนตัดผ่านช่วงคอของ การโค้งตวัด และธารน ้ากลายเป็นเส้นตรงอีกครั้ง เรียกว่า การตัดทางน ้าโค้งตวัด (meander cutoff) ▪ ธารน ้าที่เกิดใหม่มีระยะทางสั้นลง แต่มีความลาดชันสูงขึ้น เป็นสาเหตุให้ ธารน ้าเดิมแห้งไปหรือมีตะกอนตกสะสมเพิ่มขึ้นจนตื้นเขิน ส่วนที่หลงเหลือ เป็นทะเลสาบรูปพระจันทร์ครึ่งซีก เรียกว่า ทะเลสาบรูปแอก (oxbow lake) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ทะเลสาบรูปแอก (oxbow lake) 80
แม่น ้าชีจ.อุบลราชธานี 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ ร่องรอยทางน ้าเก่าที่แม่น ้าเคยไหลผ่านในอดีต (รูปเกือกม้า) ตะกอนที่เดินทางมากับแม่น ้า จะตกสะสมตัวบริเวณส่วนโค้งของแม่น ้า (สีจาง) ซึ่งจะงอกเป็นพื้นดินใหม่ ส่วนฝั่งตรงข้ามจะถูก กัดเซาะไปเรื่อย ๆ 81
▪ ในฤดูน ้าหลาก ธารน ้าจะไหลล้นตลิ่งขึ้นมาบนที่ราบ น ้าท่วมถึงพัดพาตะกอนแขวนลอยขนาดทรายแป้ง และเคลย์มาตกสะสม ▪ แรงเสียดทานกับระนาบเรียบของที่ราบ ท าให้ ความเร็วของกระแสน ้าลดลง ตะกอนที่แขวนลอยอยู่ เกิดการตกสะสมตัวด้านข้างของธารน ้าสายหลัก ▪ กระบวนการดังกล่าวเกิดขึ้นซ ้าอีกในทุก ๆ ปี จนท าให้เกิดเป็นคันดินขนานกับธารน ้า เรียกว่า คนัด ิ นธรรมชาต ิ(natural levee) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface คนัดินธรรมชาติ(natural levee) 82
▪ ธารน ้าที่มีอายุมาก ที่ราบน ้าท่วมถึงอาจมีระดับต ่ากว่า ธารน ้าที่ไหลผ่าน ท าให้เกิดการพัดพาตะกอนเคลย์ไป ตกสะสมตัวในพื้นที่ที่ลึกเข้าไปในที่ราบน ้าท่วมถึง พื้นที่ดังกล่าว เรียกว่าท ี่ล่ม ุ หลงัคนัด ิ น (back swamp) มีการระบายน ้าไม่ดีและท าได้ยาก ▪ ธารน ้าสาขาในที่ลุ่มหลังคันดินไม่สามารถไหลผ่านคัน ดินธรรมชาติลงสู่ธารน ้าสายหลักจึงต้องไหลขนานกับ ธารน ้าสายหลัก เรียกธารน ้าสาขาเหล่านี้ว่า ธารน ้ายาชู (Yazoo stream) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ที่ล่มุหลงัคนัดิน (back swamp) และ ธารน ้ายาชู (yazoostream) 83
▪ การเกิดทางน ้าโค้งตวัดที่มีการกร่อนและการสะสมตะกอน ในแนวราบของธารน ้าและการสะสมตะกอนเนื่องจากการไหลล้น ของธารน ้าบนที่ราบน ้าท่วมถึง ร่วมกับการเคลื่อนย้ายมวลที่ เกิดขึ้นในหุบเขาที่ธารน ้าไหลผ่าน ท าให้ขนาดของที่ราบน ้าท่วม ถึงมีขนาดกว้างกว่า แถบทางน ้าโค้งตวัด ▪ เมื่อเวลาผ่านไปอาจเกิดการกัดเซาะตะกอนที่สะสมไว้ กระบวนการนี้ก่อให้เกิด ตะพักธารน ้า (stream terrace) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ตะพักธารน ้า (stream terrace) 84
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (2) ธารน ้า zone of transportation ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ถ้านักศึกษาต้องการสร้างบ้าน จะเลือกสร้าง ณ ตา แหน่งใด ระหว่างตา แหน่ง ก. ข. จ. และ ฉ. เพราะเหตใ ุ ดจ ึ งเล ื อกตา แหน่งดงักล่าว 85
▪ เมื่อถึงช่วงปลายน ้า ความเร็วของกระแสน ้าลดลงมาก เนื่องจาก ธารน ้าไหลเข้าสู่ระดับอยู่ตัว ▪ ตะกอนขนาดเล็กจ าพวกวัตถุพัดพาแขวนลอย เช่น เคลย์ และทรายแป้ง มีการสะสมตัวอย่างถาวรมากขึ้น ท าให้ เกิดธรณีสัณฐานแบบ ด ิ นดอนสามเหล ี่ยม (delta) และ เน ิ นตะกอนน ้ าพารป ู พดั (alluvial fan) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ดินดอนสามเหลี่ยม (delta) และ เนินตะกอนน ้าพารปูพดั (alluvial fan) 86
▪ ตะกอนส่วนใหญ่เกิดการตกสะสมตัวบริเวณปากแม่น ้ากลายเป็น ด ิ นดอนสามเหล ี่ยม (delta) ▪ การเกิดดินดอนสามเหลี่ยมประกอบด้วย การเก ิ ดลา น ้ าแตกสาขา (distributaries) และ การเล ื่อนของด ิ นดอนสามเหล ี่ยม (avulsion) ▪ ตะกอนขนาดหยาบที่มากับธารน ้าตกสะสมตัวอยู่ตามขอบของ ธารน ้าทั้ง 2 ด้าน มีลักษณะเป็นสัน เรียกว่า คนัด ิ น หรือ สะสมตัวเป็นเนินตะกอน เรียกว่า สันดอน ▪ การเปลี่ยนแปลงความเร็วของกระแสน ้าในธารน ้า ความแรงของคลื่น/กระแสน ้าจากมหาสมุทร ท าให้คันดินและสันดอนเกิดการกร่อนและแตกออก 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface โครงสร ้ างภายในดินดอนสามเหลี่ยม (delta) และ พฒันาการของลา น ้าสาขาย่อย87
▪ น ้าและตะกอนไหลออกไปตามช่องทางใหม่ที่แตกออก และเกิดการตกสะสมตัวของคันดินและสันดอนใหม่ เกิดเป็น การเก ิ ดลา น ้ าแตกสาขา (distributaries) อยู่บริเวณปากแม่น ้า ▪ กระบวนดังกล่าวเกิดขึ้นซ ้าอีก เกิดเป็นระบบของล าน ้าแตกสาขายื่นลงไปในทะเลมีรูปร่างคล้ายพัด เรียกว่า ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมปากแม่น ้ า (delta) ▪ การเปลี่ยนแปลงรูปร่าง และต าแหน่ง เรียกว่า การเล ื่อนของด ิ นดอนสามเหล ี่ยม (avulsion) ▪ การเติบโตของดินดอนสามเหลี่ยมได้รับอิทธิพลจากสมดุลระหว่างอัตราการเพิ่มของตะกอนจากธารน ้าและอัตราการกร่อนที่ เกิดขึ้นจากความแรงคลื่นและกระแสน ้าในมหาสมุทร เช่น กระแสน ้าขึ้นน ้าลง ท าให้ดินดอนสามเหลี่ยมมีหลายชนิด 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface พฒันาการของลา น ้าสาขาย่อย 88
▪ ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมแม่น ้ าไนล์(Nile delta) ในประเทศอียิปต์ มีรูปร่างคล้ายเป็นรูปสามเหลี่ยม และเป็นที่มาของค าว่า ด ิ นดอนสามเหล ี่ยม หร ื อ “delta” ในภาษากรีก ▪ เป็น ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมท ี่ได ้ รบัอ ิ ทธ ิ พลของกระแสคล ื่น (wave-dominated delta) ที่เกิดขึ้นจากทะเลพัดพาเอาตะกอนไป สะสมตัวอีกครั้งเป็นแนวยาว ส่วนหน้าของดินดอนสามเหลี่ยม เกิดเป็นเกาะสันดอน (barrier island) และท าให้เกิด ทะเลสาบ (lagoon) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า / 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ดินดอนสามเหลี่ยมแม่น ้าไนล์(Nile delta) 89
▪ ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมปากแม่น ้ าคงคา-พรหมบุตร (Ganges-Brahmaputra delta) ในประเทศบังคลาเทศ ▪ เป็น ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมท ี่ได ้ รบัอ ิ ทธ ิ พลจากน ้ าข ึ น ้ น ้าลง (tide-dominated delta) ท าให้เกิดเป็น สันดอนทรายน ้าขึ้นน ้าลง (tidal sandbars) บนดินดอนสามเหลี่ยม มีการเปลี่ยนรูปร่างเป็น แนวยาวขนานกับ กระแสน ้าขึ้นน ้าลง (tidal current) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น ้าคงคาพรหมบุตร (Ganges-Brahmaputra delta) 90
▪ ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมแม่น ้ าม ิ สซ ิ สซ ิปปี (Mississippi delta) ในประเทศสหรัฐอเมริกา ▪ เป็น ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมท ี่ได ้ รบัอ ิ ทธ ิ พลของธารน ้า (stream-dominated delta) ตัวดินดอนสามเหลี่ยม ท าหน้าที่ขยายขนาดของแม่น ้ามิสซิสซิปปี จากอัตรา การพัดพาของตะกอนจ านวนมาก ท าให้เกิดการขยายตัว ของดินดอนสามเหลี่ยมโดยมีล าน ้าแตกสาขาหลักคล้ายนิ้ว แผ่ยาวลงไปในอ่าวเม็กซิโก ▪ ดินดอนสามเหลี่ยมที่มีลักษณะการขยายตัวแบบนี้ เรียกว่า ด ิ นดอนสามเหล ี่ยมเท ้ านก (bird foot delta) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ดินดอนสามเหลี่ยมแม่น ้ามิสซิสซิปปี(Mississippi delta) 91
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ปากน ้าตาปีอ่าวบ ้ านดอน จ.สุราษฎร์ธานี 92
▪ เน ิ นตะกอนน ้ าพารป ู พดั (alluvial fan) เก ิ ดจากการสะสมตวั ของตะกอนของธารน ้ าบร ิ เวณเช ิ งเขาในพ ื น ้ ท ี่แห ้ งแล ้ ง ▪ เมื่อมีฝนตก ธารน ้าได้พัดพาเอาเศษหินและดินจ านวนมากไหล ผ่านหุบเขาแคบ ๆ ลงมายังบริเวณแอ่งที่ราบกว้างที่มี ความลาดชันน้อยกว่า ▪ แรงเสียดทานที่เพิ่มขึ้น และการปิดกั้นการไหลของน ้าด้วย ตะกอนจ านวนมาก ท าให้ธารน ้าจ าเป็นต้องสร้างแนวทาง การไหลในท ิ ศทางใหม่เก ิ ดเป็ นรป ู แบบของ ธารน ้าประสานสาย ▪ การสูญเสียน ้าจากการซึมผ่านของน ้าลงไปในชั้นดิน ท าให้ ความเร็วของธารน ้าลดลงและเกิดการตกสะสมตัวของตะกอนขึ้น 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.2 ธารน ้า 3) การสะสมตัวของตะกอน (deposit) (3) ธารน ้า zone of deposition ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface เนินตะกอนน ้าพารปูพดั (alluvial fan) 93
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สา หรบัครเูท่านัน้ น ้ าใต ้ ด ิ นเก ิ ดข ึ น ้ ได ้ อย่างไร 94
▪ น ้าบาดาล (ground water) หมายถึงน ้ าใต ้ ด ิ น (subsurface water) ที่อยู่ ภายในช่องว่างของหินหรือดินที่ต่อเนื่องกันไปใน เขตอ ิ่มน ้ า ▪ แหล่งน ้าที่ส าคัญของน ้าบาดาล คือน ้าที่ได้จากในบรรยากาศ ซึ่งอาจอยู่ในรูป ของ หยาดน ้าฟ้า (precipitation) ในรูปแบบน ้าฝน น ้าค้าง ลูกเห็บ ▪ น ้าเหล่านี้ตกลงสู่พื้นผิวโลก ไหลไปตามผิวดิน บางส่วนอาจเกิดการระเหย บางส่วนถูกดึงไปใช้โดยพืช และบางส่วนซึ มผา่นลงไปกกัเกบ ็ อย่ใ ู ต ้ ผ ิ วด ิ น น ้ าในส่วนน ี ้ เร ี ยกว่า น ้ าซึ มผา่น (infiltration) ▪ การที่น ้ายังอยู่ในดินได้เนื่องจาก แรงย ึ ดเหน ี่ยวระหว่างโมเลกล ุ (molecular attraction) โดยมีแรง 2 ส่วนที่ดึงไม่ให้น ้าไหลลงสู่ด้านล่าง คือ แรงดึงดูดระหว่างเม็ดตะกอนกับน ้า และแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุล ของน ้าด้วยกัน 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface เขตไม่อิ่มน ้ำและเขตอิ่มน ้ำ น ้ าในด ิ น และน ้ าบาดาล แตกต ่ างกน ั อย ่ างไร 95
▪ น ้าที่ไม่ถูกดินยึดไว้ด้วยแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุล จะไหลซึมลงสู่ชั้นหิน และชั้นตะกอนด้านล่าง เรียกว่า เขตอ ิ่มน ้ า (saturated zone) ▪ น ้าที่กักเก็บอยู่ในส่วนนี้เรียกว่า น ้าบาดาล (groundwater) ขอบเขต บนสุดของบริเวณนี้เรียกว่า ระดับน ้าบาดาล (water table) ▪ น ้าบาดาลระดับนี้ มีแรงดันน ้าในชั้นหินเท่ากับแรงดันอากาศ ถ้าขุดบ่อน ้า ลึกถึงบริเวณนี้ น ้าบาดาลจะไหลจากชั้นหินออกมาที่ก้นบ่อ โดยมีความสง ู ของระดบัน ้ าในบอ่เท่ากบัระดบัน ้ าบาดาล ▪ ระดับน ้าบาดาลจะม ี ระดบัสอดคล ้ องกบัภม ู ิประเทศท ี่อยด้ ู่ านบนและมัก ขนานกับพื้นผิวดินและมีระดับน ้าเอียงเทเข้าหาแม่น ้าหรือทะเลสาบ ▪ ระดับน ้าใต้ดินอาจมีการเปลี่ยนแปลงระดับไปตามฤดูต่าง ๆ เช่น ในฤดูฝน ระดับน ้าใต้ดินจะมีระดับสูง แต่ในฤดูแล้งระดับน ้าใต้ดินจะลดระดับลง 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล 1) น ้าบาดาล และระดับน ้าบาดาล ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface การเปลี่ยนแปลงระดบัน ้าใต ้ ดิน 96
▪ บางครั้งมีชั้นหินหรือชั้นตะกอนเนื้อละเอียด เช่น ชั้นดินเหนียว ชั้นหินดินดาน ที่มีคุณสมบัติน ้าซึมผ่านลงไปด้านล่างได้ยาก วางตัวอยู่เป็นรูปเลนซ์อยู่ในเขตไม่อิ่มน ้าเหนือระดับน ้าบาดาล ▪ เมื่อน ้าไหลจากผิวดินลงสู่ด้านล่าง น ้าบางส่วนก็จะถูกกักเก็บน ้า อยู่บนชั้นนี้กลายเป็น เขตอ ิ่มน ้ าเฉพาะท ี่หร ื อ ระดับน ้า บาดาลปลอม (perched water table) 3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล 1) น ้าบาดาล และระดับน ้าบาดาล ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ระดับน ้ำบำดำลปลอม 97
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล 2) ชน ั ้ ห ิ นอ ้ ม ุ น ้ า ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface สา หรบัครเูท่านัน้ ลกัษณะของตะกอนม ี ผลต่อการกกัเกบ ็ น ้ าบาดาลอย่างไร 98
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล 2) ชน ั ้ ห ิ นอ ้ ม ุ น ้ า ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ ชนั้ ห ิ นอ ้ ม ุ น ้ า (aquifer) หมายถึง ชั้นหินหรือตะกอนที่อยู่ใน เขตอิ่มน ้า ม ีช่องว่างระหว่างเมด ็ ตะกอน/เมด ็ แร่ม ีโพรง หรือรอยแตกที่ต่อเนื่องกันและมีสมบัติยอมให้น ้าซึมเข้าได้ โดยง่าย ท าให้เก็บน ้าไว้ได้ในปริมาณมากจึงจะจัดเป็น บอ่น ้ า บาดาลดี (good well) (มีขนาดตะกอนใกล้เคียงกัน) ▪ ชั้นหินอุ้มน ้าเป็นหินที่มีความพรุนสูงและสภาพให้ซึมได้ดี หรือ ชั้นตะกอนที่สามารถกักเก็บน ้าบาดาลไว้ ชั้นหินอุ้มน ้าจะ ม ีชนั้ ห ิ นท ี่ม ี เน ื ้ อละเอ ี ยดแน่นรองรบั ตัวอย่างชั้นหินอุ้มน ้าใน ธรรมชาติ เช่น ชั้นหินทราย ชั้นตะกอนทราย ชั้นกรวด ตัวอย่างชั้นหินที่ท าหน้าที่เสมือนเป็นขอบเขตบนหรือขอบเขต ล่างของชั้นหินอุ้มน ้า เช่น ชั้นหินดินดาน 99
3.2 ธารน ้ าและน ้ าใต ้ ด ิ น 3.2.3 น ้าบาดาล 2) ชน ั ้ ห ิ นอ ้ ม ุ น ้ า ศูนย์การเรียนรู้ “ ดาราศาสตรแ์ละวิทยาศาสตรโ์ลกศึกษา” สาขาวิทยาศาสตรท์วั่ ไป คณะครศุาสตร์มรส. https://sites.google.com/sru.ac.th/nattaphon การเปล ี ่ ยนแปลงทางธรณ ี ว ิ ทยาบนพ ื น ้ ผ ิ วโลก Geological changes on the earth's surface ▪ ส่วนตะกอนหรือหินเนื้อละเอียด เช่น ตะกอนดินเหนียวหรือ หินดินดาน มีสมบัติไม่ยอมให้น ้าซึมผ่านหรือซึมผ่านได้ยาก แต่ มีความสามารถดูดซึมน ้าไว้ในตัวอย่างช้า ๆ ▪ น ้าจึงมีความเร็วในการไหลไม่เพียงพอที่จะให้น ้ากับบ่อน ้า บาดาล จัดเป็น ห ิ นเน ื ้ อตนัและชนั้ ห ิ นอ ้ ม ุ น ้ าท ี่ไม่ด ีเรียกว่า ชนั้ ห ิ นซบัน ้ า (aquiclude) ▪ บ่อบาดาลที่ขุดในชั้นหินซับน ้าจัดเป็น บอ่บาดาลไม่ด ี(poor well) 100