ການຈັດແບ່ງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ

96 - Antigonon leptopus Hook. & Arn. (ພວງຊົມພູ) - Hoya ovalifolia Wighy & arn. (ນົມຕ າເລີຍ) ເປັນຕົນ້. Syzygium craibii Anisopapus chinensis Antigonon leptopus Hoya ovalifolia Althea rosea Ceiba pentandra ຮູບທີ5.7. ສະແດງພ ດດອກບາງຊະນິດ ຈາກຕົວຢ່ າງຊ ່ພ ດ Syzygium craibii. & J. Parn. ໝສບຄວາມວ່ າ ດຣ. ປຣະນອມ ຈັນທອນໂຍໄທ ແລະ ດຣ. ຈອນ ພາເນລ ໄດສ້ ກ ສາຕົນ້ຫວາ້ປ່ າ ແລະ ຕັ ້ງຊ ່ວທິ ະຍາ ສາດນ າກັນ. 6.5 ຊ ່ວທິ ະຍາສາດຂອງພ ດ + (ຊ ່ບຸກຄົນ) + ຊ ່ບຸກຄນົ (scientific name + (author) + author) ເຊັ ່ນ: - Syzygium jasminifolium (Ridl) Chantae. & J. Parn. (ຫວ້າມະລິ) - Althea rosea (L.) Cav. (ຮອນລີຮ໊ອກ) - Ceiba pentandra (L.) Gaertn. (ນຸ່ ນ) - Persicaria lapathifolia S.F. Gray var. langera (R.Br) Chantar. & P.Tubtimthong (ເອ ້ອງ ນວນ) ຈາກຕົວຢ່ າງພ ດທີ(1) ສະແດງເຖິງການຍ້າບສະກຸນ ເຊັ ່ນ: ຫວ້າມະລິ(Syzygium jasminifolium (Ridl) Chantae. & J. Parn.) ໝາຍຄວາມວ່ າໃນການສ ກສາຄັ ້ງທ າອິດ ຣິດເລ ໄດ້ຈັດໃຫ້ຫວ້າມະລິຢູ່ ໃນສະກຸນ Eugenia L. ແລະ ຕັ ້ງຊ ່ ວິທະຍາສາດຂອງພີດຊະນິດນີ ້ວ່ າ Eugenia jasminifolia Ridl. ແຕ່ ຕ ່ມາ ດຣ. ປຣະ ນອມ ຈັນທອນໂຍໄທ ແລະ ດຣ. ຈອນ ພາເນລ ໄດ້ສ ກສາພ ດກຸ່ ມຫວ້າພົບວ່ າຄວນຈັດໃຫ້ຫວ້າມະລນິ ີ ້ຢ່ ູໃນສະກຸນ Syzygium Gaertn. ຈິ ່ ງເປັນການຍາ້ຍສະ ກຸນແຕ່ຍງັຮກັ ສາຄ າບົ ່ງບອກຊະນດິ ໄວຄ້ ເ ກົ ່າ, ສະນັນ້ ຊ ່ທີ ່ຖ ກຕອ້ ງຂອງ ຫວາ້ມະລຈິ ິ ່ ງເປັນ Syzygium jasminifolium (Ridl) Chantae. & J. Parn. ເຊິ ່ ງໃນການຂຽນຊ ່ວິທະຍາສາດກ ສາມາດລົບຊ ່ບຸກຄົນໃນວົງເລັບ (Ridl) ອອກໄປໄດ້. ອີກກ ລະນີໜ ່ ງ (2) ສະແດງການຍ້າຍຕ່ າງຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານ ຫ ລະດັບຈາກ ຕົວຢ່ າງຊ ່ ພ ດ Persicaria lapathifolia S.F. Gray var. langera (R.Br) Chantar. & P.Tubtimthong ໝາຍຄວາມວ່ າ ດຣ. ປຮະນອມ ຈັນທອນໂຍໄທ ແລະ ປຣະພາພອນ ທັບທິມທອງ ໄດ້ສ ກສາ Persicaria langera (R.Br) ພົບ ວ່ າພ ດນີມີ ້ ລັກສະນະໃກ້ຄຽງກັບ Persicaria lapathifolia S.F. Gray ຫ າຍແຕ່ມີລັກສະນະຕ່ າງກັນພຽງເລັກ ນ້ອຍ, ສະນັນ້ຈິ ່ ງໄດຫ້ ຸ ດຖານະຂອງພດ ຈາກລະດັບຊະນິດເປັນລະດັບພັນຂອງສະກຸນ Persicaria, ດັ ່ງນັນ້ພດ ນີ ້ຈິ ່ ງ

97 ມຊີ ່ວິທະຍາສາດລະດັບຊະນິດວ່ າ Persicaria lapathifolia S.F. Gray var. langera (R.Br) Chantar. & P.Tubtimthong ໃນນັນ້ຊ ່ວິທະຍາສາດໃນວົງເລັດສາມາດລົບຖີມ້ ກ ່ ໄດ້ແຕ່ບ ່ນິຍົມ. ໃນການປ່ ຽນຊ ່ ຂອງຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານຂອງທັງສອງກ ລະນີນີ ້ຊ ່ ພ ດດັ ້ງເດີມຈະຈັດເປັນຊ ່ ພ ້ນຖານ (basionym) ຊອງຊ ່ ໃໝ່ເຊັ ່ນ Syzygium jasminifolium Ridl. ເປັນພ ້ນຖານຂອງ Syzygium jasminifolium (Ridl) Chantae. & J. Parn. ແ ລະ Persicaria langera R.Br. ເ ປັ ນຊ ່ ພ ້ນຖາ ນ ຂ ອງ Persicaria lapathifolia S.F. Gray var. langera. 6.6 ຊ ່ວທິ ະຍາສາດຂອງພ ດ + [ຊ ່ບຸກຄົນ] + ຊ ່ບຸກຄນົ (scientific name + [author] + author) ເຊັ ່ນ: - Lupinus [ tourn ] L. ໝາຍຄວາມວ່ າພ ດຊະນິດນີ ້ ເທີນຟອດ ໄດ້ຕັ ້ງຊ ່ພ ດ ແລະ ໄດ້ພິມໃນໜັງສ ໃນປີຄ.ສ 1719 ເຊິ ່ ງກ່ອນວັນທີ 1 ພ ດສະພາ 1753 ແຕ່ຕ ່ມາລິເນຍໄດຕ້ ັ ້ງຊ ່ພດ ວ່າ Lupinus [ tourn ] L. ສະນັນ້ສາມາດລົບຊ ່ ໃນວົງຂ ອອກກ ່ ໄດ້. 6.7 ຊ ່ວທິ ະຍາສາດຂອງພ ດ +ຊ ່ບຸກຄົນ+ nom. nud. ( scientific name + author+ nom. nud. ) ເຊັ ່ນ: - indigofera Brunoniana Grah. nom. nud. nom. nud. ເປັນຄ າຫຍ ມາ ້ ຈາກ nomen nudom ເຊິ ່ ງໝາຍຄວາມວ່າບ ່ ສົມບູນ ແລະ ຈາກຕົວຢ່ າງຂ້າງເທິງ indigofera Brunoniana Grah. nom. nud. ໝາຍເຖິງ ເກຣ໌ແຮມ (Graham) ໄດ້ກ່ າວຖິງພ ດນີ ້ແຕ່ ບ ່ ໄດ້ ບັນຍາຍລັກສະນະພ ດໄວ້, ດັ ່ງນັນ້ຊ ່ນີ ້ຈິ ່ ງເປັນຊ ່ທີ ່ບ ່ຖ ກຕ້ອງ. 6.8 ຊ ່ວທິ ະຍາສາດຂອງພ ດ +ຊ ່ບຸກຄົນ+ sp. nov. ( scientific name + author+ sp. nov. ) ເຊັ ່ນ: - Barringtonia sarawakensis Chantar. sp. nov. - Barringtonia terrengauensis Chantar. sp. nov. - Madhuca chiangmaiensis Chantar. sp. nov. - Palaquium hansenii Chantar. sp. nov. sp. nov. ເປັນຄ າຫຍ ມາ ້ ຈາກ species novum ເຊິ ່ ງໝາຍຄວາມວ່ າພ ດຊະນິດໃໝ່ຂອງໂລກ ແລະ ຈາກ ຕົວຢ່ າງພ ດ Barringtonia sarawakensis Chantar. sp. nov. ຈິ ່ ງໝາຍເຖງິພດ ຊະນດິນີ ້ດຣ. ປຣະນອມ ຈັນທອນໂຍໄທ ເປັນຜູ້ບັນຍາຍລັກສະນະ ແລະ ຕັ ້ງຊ ່ວິທະຍາ ສາດ. 7) ການເລອ ກໃຊຊ້ ່ (choice of names) ມຫີ າຍກ ລະນດີ ັ ່ງນີ ້ : 7.1 ເມ ່ອມກີ ານລວມພດ ໃນຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວຖິ ານໃນລະດບັ ດຽວກນັ ເຂົ ້າໃສ່ ກນັ , ໃນການລວມພ ດ 2 ຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານ ຫ ຫ າຍກວ່າເຂົ ້າມາລວມໄວໃ້ນຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວິຖານດຽວກນັ ແມ່ນໃຫຮ້ ກັ ສາຊ ່ ທີ ່ ເກົ ່າແກ່ທສີຸດ ແລະ ຊ ່ນັນ້ ຕອ້ ງຖ ກຕອ້ ງຕາມກດົ ຂອງການຕັ ້ງຊ ່ ເຊັ ່ນ: ຊູມານ (K. Schumann) ໄດ້ລວມພ ດສາມ ສ ະ ກຸ ນ ເ ຂົ ້າ ກັນ ເ ຊິ ່ ງ ໃ ນ ນັ ້ນ ມີສ ະ ກຸ ນ Sloanea L. (1753), Echinocarpus Blume (1825) ແ ລ ະ Phoenicosperma Miz (1865) ຈາກ 3 ສະກຸນໃຫ້ໃຊ້ສະກຸນ Sloanea L. ເພະເປັນຊ ່ສະກຖນທີ ່ ເກົ ່າແກ່ທີ ່ສຸດ ແລະ ອີກສອງສະກຸນໃຫ້ຈັດເປັນຊ ່ພອ້ ງ. ໃນກ ລະນີລວມພ ດໃນກ ລະນີລວມພ ດໃນຫົວໜ່ວຍອະນຸກົມວິຖານດຽວ ເຂົ ້າກນັ ແລະ ຊ ່ພດ ເຫ ົ ່າ ນັນ້ ໄດຕ້ ັ ້ງຂ ້ນໃນປີດຽວກນັກ ໃຫຜູ້ລ້ ວມພດ ນັນ້ເປັນຜູເ້ລອ ນເຊັ ່ນ: Dentaria L. 9sp. PI.: 653. 1753; Gen. PI., ed. 5. 296. 1754) ແ ລະ Cardamine L. (Sp. PI.: 654. 1753; Gen. PI., ed. 5. 295. 1754) ຄຣານ (Crantz) ໄດ້ສ ກສາແລ້ວພົບວ່ າພ ດທັງສອງສະກຸນນັນ້ ຄ ກັນ, ສະນັນ້ມັນຄວນຈະຢູ່ ໃນສະກຸນ ດຽວກັນກ ເລ ອກໃຊ້ຊ ່ Cardamine L. ເປັນຊ ່ສະກຸນ. 7.2 ເມ ່ອມການ ີ ປ່ ຽນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານ, ຖ້າພ ດຢູ່ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານຕ່ າງທມີການ ເລ ່ອນ ຫ ຫຸ ດຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວິຖານ ແມ່ນໃຫໃ້ສ່ ຊ ່ ໃໝ່ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວຖິ ານໃໝ່ ເຊິ ່ ງມຫີ າຍກ ລະນີ ເຊັ ່ນ:

98 1) ການເລ ່ອນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານໃຫ້ສູງຂ ້ນເຊັ ່ນ: ການເລ ່ອນຈາກຫົວໜ່ ວນ ອະນຸກົມວິຖານຜະ ແນກໄປເປັນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານສະກຸນ ແຊຣເດີ(Schrader) ແລະ ພາຍຫ ັງ ໂຣທ (Roth) ໄດ້ເນັດໃຫ້ຊ ່ ຖ ກຕ້ອງ ໂດຍປ່ ຽນໃຫ້ເຊັກຊັນ Campanopsis R. Br. (Prodr.: 561. 1810) ຊ ່ ງຢູ່ ໃນສະກຸນ Campanopsis L. ເລ ່ອຂ ້ນມາຢູ່ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານສະກຸນໂດບໃຊ້ຊ ່ວ່າ Wahlenbergia (R.Br.) O. Kuntze (Rev. Gen. PI. 2: 378. 1981) ເຊິ ່ ງຜິດກັບກົດຂອງການຕັ ້ງຊ ່ ຫ ການເລ ່ ອນຖານະຂອງຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານ ລະດັບພນັຂ ້ນມາເປັນຊະນິດເຊັ ່ນ: ລິນເນຍໄດ້ປ່ ຽນຊ ່ Magnolia virginiana L. ver. fortida L. ໄປເປັນລະດັບ ຊະນິດ ແລະ ໃຊ້ຊ ່ວ່າ Magnolia virginiana L. ເຊິ ່ ງບ ່ຖ ກຕ້ອງ, ສະນັນ້ ໃນພາຍຫ ັງ ຊາເຈັນ (Sargent) ໄດ້ຕັ ້ງຊ ່ ໃຫ້ຖ ກວ່ າ Magnolia fortida (L.) Sargent (Grad. & For 2:615. 1889. 2) ການປ່ ຽນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານໃຫ້ຕ ່າລງົເຊັ ່ ນ: ເລັດເບີ(Ledebour) ໄດ້ຫຸ ດລະດັບ Lythrum imtherndium Ledeb (Ind. Hot. Dorpat, 1822) ຈາກລະດັບຊະນິດລົງໄປເປັນລະດັບພັນຂອງ Lythrum salicaria L. (1753) ມ ຊ ່ ວ່ າ Lythrum salicaria var. glabrum Ledeb. (FI. Ross. 2: 1843) ເ ຊິ ່ ງບ ່ ຖ ກຕ້ອງ ແລະ ພາຍຫ ັງ ໂຄນ (Keohne) ໄດ້ຕັ ້ງຊ ່ ໃຫ້ຖ ກຕ້ອງວ່ າ Lythrum salicaria var. intermaium (Ledeb). Koehne (Bot. Jahrb. 1: 327. 1881. 8) ການຮກັ ສາຊ ່ ເດມີ (retention of name) 8.1 ເມ ່ອພ ດຢູ່ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານໃດຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານໜ ່ ງ ຖ ກ ແບ່ ງໃຫ້ມີຫ າບກຸ່ ມໃນ ຫົວ ໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານດຽວກັນຕ້ອງຮັກສາຊ ່ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານນັນ້ເຊັ ່ນ: ຣາຟິນເນສ (Rafinesque) ໄດ້ແບ່ ງພ ດສະກຸ ນ Dicera J.R. et. G. Forster (Char. Gen. PI.: 97. 1776 ອອກເປັນ 2 ກຸ່ ມໄດ້ແກ່ : Misipus ແລະ Skidenthera ເຊິ ່ ງເປັນການຜິດກົດ, ດັ ່ງນັນ້ ໃນການແບ່ງຈະຕອ້ ງມຊີ ່ ສະກຸນ Dicera ຢ່ ູນ າຈິ ່ ງຈະ ເປັນຊ ່ທີ ່ຖ ກຕອ້ ງ. ນອກຈາກນີ ້ໃນຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວຖິ ານຊະນດິກ ່ຄກ ນັ ເຊັ ່ນ: ມິນເລີ(Miller) ໄດ້ແບ່ ງຊະນິດ Lychnis dioica L. (Sp. PI.: 437. 1753) ອອກເປັນ 2 ຊະນິດໄດ້ແກ່ : Lychnis dioica L. emend. (Sp. PI.: 437. 1753) ແລະ Lychnis dioica L. alba Mill. (emend. ມາຈາກພາສາລາຕິນຄ emendare ແປໄດ້ວ່ າ ມີການປັບປຸງ). 8.2 ພ ດເມ ່ອຖ ກແບ່ງຍ່ ອຍໃຫຢ້່ ູໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວິຖານທີ ່ ຕ ່າກວ່ າຫົວໜ່ ວນອະນຸກມົ ວິຖານເດີມ ແມ່ນຈະຕອ້ງມຊີະນດິໃດໜ ່ ງຮກັ ສາຊ ່ ເດມີ ເຊັ ່ນ: Sida rhombifilia L. (ຫຍ້າໄມ້ກວາດ) ເມ ່ອແບ່ ງຍ່ ອຍລົງໄປອີກ ໃນຫົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານຊະນິດຍ່ ອຍໄດ້ແກ່ : S. rhombifilia L. ssp. retusa (L.) Bross. ດັ ່ງນັນ້ພດ ຊະນດິ ນີ ້ຕອ້ ງມຊີະນດິຍ່ອຍທີ ່ມຊີ ່ວ່າ S. rhombifilia L. ssp. rhombifilia ເຊິ ່ ງຊະນດິຍ່ ອຍນີ ້ຈະບ ່ມີຊ ່ບຸກຄົນຕາມຫ ັງ ssp. rhombifilia . 9) ການປະຕເສດ ິ ຊ ຸ່ (rejection of names) ຊ ່ວິທະຍາສາດຂອງພ ດທີ ່ ຕັ ້ງຂ ້ນມາ ແລະ ພິມແຜີຍແພ່ ແລ້ວ, ຖ້າພົບໃນພາຍຫ ັງວ່ າມີຂ ບົກພ່ ອງ ້ ແລະ ຜິດກົດ ຂອງການຕັ ້ງຊ ່ , ຊ ່ນັນ້ ແມ່ນຈະຖກ ຍກົ ເລກີ ຫ ປະຕເິສດໃນການໃຊຊ້ ່ ແລະ ໃຫຕ້ ັ ້ງຊ ່ ໃໝ່ຂ ້ນມາແທນຊ ່ທີ ່ບ ່ຖກ ຕອ້ ງ ຕາມກດົຂອງການຕັ ້ງຊ ່ນັນ້, ເຊິ ່ ງພບົ ເຫນັຫ າຍໃນກ ລະນຕີ ່ ໄປນີ ້ : 9.1 ມກີ ານຕັ ້ງຊ ່ທີ ່ ເກນີຄວາມຈາ ເປັນ (superfluous names) ເຊັ ່ນ: ມີການຕັ ້ງຊ ່ ແລະ ພິມ Ranunculus terrestris ທງັໆທີ ່ພ ດນີມີ ້ ຊ ່ທີ ່ຖ ກຕ້ອງ ແລະ ພິມກ່ ອນແລ້ວວ່ າ Ranunculus gormanii ດັ ່ງນັນ້ ຊ ່ Ranunculus terrestris ຈິ ່ ງເປັນຊ ່ທີ ່ບ ່ຖ ກຕ້ອງ. 9.2 ໃນກ ລະນີກ ານົດຊ ່ພ ດຕ່າງຊະນດິແຕ່ມຊີ ່ຊ ້າຊອ້ ງ (later homonym ຫ junior homonyms) ເຊັ ່ນ: Astragalus rhizanthus Royle (1835) ແລະ Astragalus rhizanthus Boiss (1943) ເຊິ ່ ງຊ ່ທີສອງນີໝາຍ ້

99 ເຖິງພ ດຕ່ າງຊະນິດກັບພ ດຊະນິດທ າອິດ, ດັ ່ ງນັນ້ ພ ດຊະນິດທີ ່ ສອງຈ າເປັນຕ້ອງປ່ ຽນຊ ່ ເປັນ : Astragalus ceriensis Boiss (1849). 9.3 ຊ ່ທີ ່ຕັ ້ງເປັນຊ ່ສະກຸນ ແລະ ຄ າບົ ່ງບອກຊະນິດຄ ກັນ (tautonyms) ຈັດເປັນຊ ່ທີ ່ ບ ່ຖກ ຕອ້ງເຊັ ່ນ: Faba faba. 9.4 ຊ ່ທີ ່ບ ່ຖກ ຕອ້ງຕາມກດົນາໆຊາດໃນການຕັ ້ງຊ ່ ເຊັ ່ນ: ຊ ່ທີ ່ບ ່ ໄດບ້ ນັ ຍາຍເປັນພາສາລາຕນິ ຫ ບ ່ມກີ ານພມິ ຊ ່ ວີທະຍາສາດຢ່ າງຖ ກຕ້ອງ ເປັນຕົນ້ . 10) ຊ ່ຂອງພນັພດ ທີ ່ນາ ມາປູກ (cultivar name) ພ ດທີ ່ນ າມາປູກຫ າຍຊະນິດອາດຈະມີຫ າຍສາຍພັນ ເພາະວ່ າມະນຸດໄດ້ນ າພ ດມາຈາກທ າ ມະຊາດແລ້ວນ າມາ ດັດແປງການປະສົມພັນ ຈິ ່ ງເຮດັ ໃຫມ້ ລີກັ ສະນະແຕກຕ່າງກນັອອກໄປ, ເຊິ ່ ງໃນທາງພດ ສວນໄດ້ຈັດໃຫ້ພ ດຊະນິດ ດຽວກນັທີ ່ມະນຸດປູກນີ ້ຢ່ ູໃນຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວຖິ ານພນັ ພດ ປູກ (cultivar ຫ cv.) ເຊິ ່ ງໃນພາສາລາວນິຍົມເອີ ້ນ ວ່ າ: ພັນ ຫ ພັນພ ດປູກ ເຊິ ່ ງມຄີວາມໝາຍຕ່າງກບັຄ າວ່າ “ພັນ” ໃນທາງອະນຸກົມວິຖານພ ດ. ໃນນັນ້ການຕັ ້ງຊ ພັນພ ດ ປູກມີຫ ັກເກນວ່ າ: ຊ ່ຂອງພັນພ ດປູກຕ້ອງຂຽນຂ ້ນຕົນ້ ຄ າດ້ວຍອັກສອນຕົວພິມໃຫຍ່ຕ ່ທ້າຍຊ ່ສະກຸນ, ຊ ່ຊະນດິ ຫ ຊ ່ ສາມນັ ເຊັ ່ນ: ເບັນຈາມາດພັນ Miss American (ສຊີມົ ພູເຂັມ້ ) ຂຽນໄດ້ວ່ າ Chrysanthemum morifolium cv. Miss American ຫ Chrysanthemum cv. Miss American ຫ Chrysanthemum cv. Miss American ຫ ຈະຂຽນອີກຮູບແບບໜ ່ ງກ ່ ໄດ້ເຊັ ່ ນ: ໝາກໂມພັນ Baby Sugar ສາມາດຂຽນໄດ້ວ່ າ: Citrullus lanatus ‘Baby Sugar’ ຫ Citrullus ‘Baby Sugar’ ຫ water melon ‘Baby Sugar’ ເປັນຕົນ້. ໃນການຕັ ້ງຊ ່ພັນພ ດປູກ ແມ່ ນນໃຫ້ໃຊ້ພາສາປັດຈະບັນທີ ່ ເອີ ້ນວ່ າເປັນຊ ່ ແຟນຊີ(fancy name) ຕັ ້ງແຕ່ວັນທີ 1 ມັງກອນ 1959 ເຊິ ່ ງກ່ ອນໜ້ານີ ້ຕ້ອງກ ານົດເປັນພາສາລາຕິນ, ແຕ່ ມີຂ ຍ້ ົກເວັນ້ ວ່ າ ຊ ່ ຂ ງພ ດທີ ່ ຢ່ ູໃນຫົວໜ່ ວຍ ອະນຸກມົ ວຖິ ານຊະນດິແລວ້ ຖ ກຫຸ ດລງົເປັນຫວົ ໜ່ ວຍອະນຸກມົ ວຖິ ານພນັ ພດ ປູກຕອ້ ງໃຊຊ້ ່ນັນ້ (ເຊິ ່ ງເປັນພາສາລາ ຕິນ), ສ່ ວນການບນັ ຍາຍລກັ ສະນະເປັນພາສາໃດກ ່ ໄດ້ແລະ ພິມພ້ອມ ທັງມີການເຜີຍແຜ່ ອີກດ້ວຍ, ໃນນັນ້ ຊ ່ຂອງ ພນັ ພດ ປູກທີ ່ ກ ານດົ ໃໝ່ ຈະຕອ້ ງບ ່ ໃຫຊ້ ້າກບັ ຊ ່ຂອງສະກຸນ, ຊ ່ຊະນດິ ຫ ຊ ່ສາມນັ ຂອງພດ ເຊັນ້ : ບ ສາມາດໃຊ້ຄ າວ່ າ poplar ‘Eucalyptus’ ຫ cemalia ‘Rose’ ໄດ້ແຕ່ສາມາດໃຊ້ຄ າວ່ າ chrysanthemum ‘Autumn leaves’ ຫ chrysanthemum ‘Sun beam’ ໄດ້. ຊ ່ຂອງພັນພ ກປູກຈະມີຊ ່ທີ ່ ໄດ້ຮບັ ການຍອມຮບັ ໃນທົ ່ ວໂລກພຽງ 1 ຊ ່ ເທົ ່າ ນັນ້, ດັ ່ງນັນ້ຊ ່ອ ່ນໆ ກ ່ຈະເປັນຊ ່ພອ້ງ, ແຕ່ມນບາງປະເທດຊ ່ພນັ ພດ ປູກຕອ້ ງບ ່ ນຍິມົ ໃຊກ້ ນັແຕ່ຈະໃຊຊ້ ່ພອ້ ງທາງການ ຄ້າ (commercial synonym) ແທນ, ໃນກ ລະນີເມ ່ອພ ດມກີ ານປ່ ຽນແປງຊ ່ ພ ກສາສາດຊ ່ ຂອງພນັ ພ ກປູກ ຈະບ ່ ປ່ ຽນແປງເຊັ ່ ນ: cornflower ‘Bleu Diadem’ ແມ່ ນຍັງເປັນຊ ່ ເກົ ່ າເຖິງແມ່ ນວ່ າຊ ່ ພ ກສາສາດ ຈະປ່ ຽນເປັນ cyanus segetum ຫ Ceataureacyanus ກ ຕາມ. 11) ຊ ່ຂອງລູກປະສມົ (hybrid names) ຈາກກດົ ຂອງນາທຊາດໃນການຕັ ້ງຊ ່ ພ ກສາສາດ ແລະ ຕັ ້ງຊ ່ ພັນພ ດປູກໄດກ້ ານດົ ໃຫເ້ຄ ່ ອງ ໝາຍຄູນ (x) ສະແດງເຖງິລູກປະສມົ ທີ ່ ເກດີຈາກການສບ ພນັແບບອາໃສເພດ ເຊິ ່ ງຫ ກັ ເກນໃນການຕັ ້ງ ຊ ່ລູກປະສມົ ມດີ ັ ່ງນີ ້ : 11.1 ຊ ່ຂອງລູກປະສມົ ທີ ່ ເກດີຂ ້ນລະຫວ່າງຊະນດິທີ ່ ຢ່ ູໃນສະກຸນດຽວກນັ (interspecific hybrids) ອາດ ຈະຂຽນຊ ່ ໄດ້ໂດຍໃສ່ເຄ ່ອງໝາຍຄູນລະຫວ່າງຊ ່ສະກຸນກບັຄ າບງົບອກລູກປະສມົ (collective epithet ຫ hybrid specific) ເຊັ ່ນ: Verbascum x schiedeanum ຫ ອາດຈະຂຽນໄດ້ວ່ າ V. lychnitis x V. nigrum ກ ່ ໄດ້. 11.2 ຊ ່ ຂອງລູກປະສົມທີ ່ ເກດີຂີ ້ນລະຫວ່ າງພ ດທີ ່ ຢ່ ູຕ່າງສະກຸນກນັ (intergeneric hybeid) ຈະຂຽນສະ ເພາະຊ ່ສະກຸນທັງສອງຊະນິດ ໂດຍມີເຄ ່ອງໝາຍ (x) ຂັນ້ ກ ່ ໄດເ້ຊັ ່ນ: Asplenium x Phyllitis ຫ ລວມຊ ່ ເຂົ ້າໃສ ກັນ, ເຊິ ່ ງສາມາດຂຽນໄດໂ້ດຍໃສ່ ເຄ ່ອງໝາຍ x ໄວາ້ໜາ້ຊ ່ລູກປະສມົ ເຊັ ່ນ: x Aspleniophylitis ແລະ ຫ ັກເກນນີ ້ ໃຊ້ໄດ້ກັບພ ດຕັ ້ງແຕ່ ົວໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານຊູນິດຍ່ ອຍຈົນເຖິງສະກຸນ. ໃນນັນ້ ການນ າພ ດ 3 ສະກຸນມາປະສົມກັນ

100 ແລ້ວໄດ້ລູກປະສົມສາມສະກຸນ (trigeneric hybrid) ເຊັ ່ ນ: x Dialaeliocattleya ເປັນລູກປະສົມທີ ່ ເກີດຈາກ ການປະສົມກັນຂອງສະກຸນ Diacrium x Laelia x Cattleya ເຊິ ່ ງຊ ່ຂອງລູກປະສົມນີ ້ອາດຈະໃຊ້ຊ ່ຂອງຜູ່ທີ ່ ເຮັດ ການປະສົມພ ດກ ່ ໄດ້ໂດຍໃສ່ເຄ ່ອງໝາຍຄູນໄວໜ້ າ້ຊ ່ລູກປະສມົ ແລະ ເພີ ່ມຄ າລງົທາ້ຍຂອງຊ ່ພດ ດວ້ ຍ “-ara” ເຊັ ່ນ: ລູກປະສົມ x Sanderana ເຊິ ່ ງເກີດຈາກການທີ ່ ແຊນເດີ(Sander) ໄດ້ປະສົມພັນພ ດ 3 ສະກຸນໄດ້ແກ່ : Brassia x Colchlioda x Odontoglossum , ແຕ່ຊ ່ຂອງລູກປະສມົ ທີ ່ ຈະໃຊຊ້ ່ຂອງຜູທ້ ີ ່ ເຮດັການ ປະສມົ ພນັນັນ້ມກັ ນຍິມົ ໃຊ້ກັບລູກປະສົມທີ ່ ເກີດຈາກ 4 ສະກຸນ ຫ ຫ າຍກວ່ າມາປະສົມກັນເຊັ ່ ນ: ສະກຸນ x Carrara ເກີດຈາກ Rhynchostylis x Ascocentrum x Euantha x Vanda ເປັນຕົນ້. ຊ ່ຂອງລູກປະສົມທີ ່ ເກີດຈາກການລວມຊ ່ສະກຸນລວມທັງຊ ່ທີ ່ ລົງທ້າຍດ້ວຍ “-ara” ເມ ່ອພິມເຜີຍແຜ່ ແລະ ບນັຍາຍລກັ ສະນະພດ ຕອ້ງຂຽນຊ ່ລູກປະສມົ ທີ ່ ສະແດງຄ າບົ ່ງບອກລູກປະສມົ ພອ້ມທງັວງົເລບັ ສະແດງຊ ່ສະກຸນ ຫ ຊ ່ ຊະນິດຂອງຕົ ້ນພ ່ ແ ລະ ແມ່ ເ ຊັ ່ ນ: x Arochnosis rosea (Phalaenopsis schillerana x Arachnis maingay). ລູກປະສມົ ທີ ່ ເກດີຈາການຕດິ ຕາ ແລະ ຕ ່ກິ ່ ງນັນ້ ຊ ່ລູກປະສມົ ທີ ່ ໄດກ້ ່ມຫີ ກັ ເກນຄກ ນັກບັລູກ ປະສມົ ທີ ່ ໄດຈ້ າ ການສ ບພັນແບບອາໃສເພດ, ແຕ່ ຕ່ າງກັນຢູ່ ບ່ ອນວ່າລູກປະສມົ ທີ ່ ເກດີຈາການຕດິ ຕາ ແລະ ຕ ່ກິ ່ ງນັນ້ ແມ່ນໃຫນ້ າໃຊ້ ເຄ ່ອງໝາຍ (+) ຂັນ້ ແທນເຄ ່ອງໝາຍຄູນ ຕວົຢ່ າງເຊັ ່ນ: Syriga + correlate + Crataegeomespilus dardarii ຫ Crataegus monogyna + Mespilus germanica 2. ພດ ຊະນດິໃໝ່ ຂອງໂລກ ຖ້າພົບພ ດຊະນິດໃໝ່ທີ ່ຍັງບ ່ທັນໄດ້ຕັ ້ງຊ ່ວທິ ະຍາສາດນັນ້ ຕອ້ງໄດປ້ ະຕບິດັ ຕາມກດົຂອງການຕັ ້ງ ຊ ່ຈະຕອ້ ງ ໄດດ້ າເນນີການດັ ່ງນີ ້ : 1. ຕັ ້ງຊ ່ວທິ ະຍາສາດຂອງພດ ໃຫຖ້ ກ ຕອ້ງຕາມກດົຂອງການຕັ ້ງຊ ່ . 2. ຕອ້ງມຕີວົຢ່ າງຕົນ້ ແບບເພ ່ອໃຊ້ບັນຍາຍຍລັກສະນະ, ດັ ່ງນັນ້ເວລາເກັບຕົວຢ່ າງພ ດຄວນເກັບຢ່ າງໜ້ອຍ 3-4 ຊິ ້ນສ່ ວນ ແລະ ນ າເອົາ 1 ຊ ້ນສ່ ວນຂ ້ນມາເປັນຕວົ ຢ່ າງຕົນ້ ແບບທ າອດິ ສ່ ວນທີ ່ ເຫ ອ ເປັນຕວົ ຢ່ າງຄ່ ູຕວົ ຢ່ າງຕົນ້ ແບບ. 3. ມີການບັນຍາຍລັກສະນະຕ່ າງໆຂອງພ ດເປັນພາສາລາຕິນ 4. ຊ ່ວທິ ະຍາສາດ ແລະ ລກັ ສະນະຕ່າງໆຂອງພດ ນັນ້ ຕ້ອງມີການພິມໃນໜັງສ ຫ ເອກະສານ ທີ ່ ວງົການ ພ ດສາດຍອມຮັບ, ພ້ອມທັງມີການແລກປ່ ຽນລະຫວ່ າງສະຖາບັນທາງພ ກສາສາດ.

101 ບດົທ ີ9 ການຈດັແບ່ງພດ ພ ດເປັນສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ມີກ າເນີດຂ ້ນມາແລ້ວບ ່ ຕ ່າກວ່ າ 400 ລ້ານປີ ມີຫ ັກຖານຫ າຍຢ່ າງທີ ່ ເຮັດໃຫ້ເຊ ່ອວ່ າພ ດ ມີວິວັດທະນາການມາຈາກເທົາສີຂຽວ ກຸ່ ມ Charophytes ໂດຍມີການປັບໂຕຈາກສະພາບທີ ່ ເຄີຍຢູ່ ໃນນ ້າຂ ້ນມາຢູ່ ເທິງບົກ ດ້ວຍການສ້າງຄຸນສົມບັດຕ່າງໆ ທີ ່ ເໝາະສົມຂ ້ນມາ ເຊັ ່ນ: ມີການສ້າງຄິວຕິນ (cutin) ຂ ້ນມາປົກຄຸມຜິວ ຂອງລ າຕົນ້ ແລະ ໃບເອີ ້ນວ່ າ: ຄິວທິເຄີນ (cuticle) ເພ ່ ອປ້ອງກັນການສູຍເສຍນ ້າ ແລະ ການເກີດສະໂທມາຕາ (stomata) ເພ ່ອເຮັດໜ້າທີ ່ລະບາຍນ ້າ ແລະ ແລກປ່ ຽນກາສ ເປັນຕົນ້. 1. ລກັ ສະນະຂອງພດ ລັກສະນະສ າຄັນຂອງສິ ່ ງມີຊີວິດໃນອານາຈັກພ ດພ ດມີໂຄງສ້າງທີ ່ ປະກອບຂ ້ນດ້ວຍຫ າຍຈຸລັງທີ ່ມາລວມກຸ່ ມ ກັນເປັນແພທີ ່ ເຮັດໜ້າທີ ່ ສະເພາະແບບຈຸລັງ ພ ດມີຝາຈຸລັງທີ ່ມີທາດປະກອບ ເຊລລູໂລດ (cellulose) ເປັນອົງປະ ກອບທີ ່ພົບເປັນສ່ ວນຫ າຍ ພ ດທຸກຊະນິດທີ ່ຄຸນສົມບັດທີ ່ສາມາດສ້າງອາຫານໄດ້ເອງຈາກຂະບວນການສັງເຄາະດ້ວຍ ເສງ ໂດຍບົດບາດຂອງສີຕ່ າງໆຄລ ໂຣຟິລ (chlorophyll a & b) ທີ ່ ຢູ່ ໃນຄລ ໂຣພລາສເປັນສ າຄັນ. ສີຕ່ າງໆຫ ັກທີ ່ ພົບໄດ້ໃນຈຸລັງພ ດຈະຄ ກັບພົບໃນຈຸລັງຂອງເທົາສີຂຽວ ໄດ້ແກ່: ຄລ ໂຣຟິລ ເອ, ຄລ ໂຣຟິລ ບີ ແລະ ແຄໂຣທີນອຍ ນອກຈາກນີພ ດ້ ຍັງສະສົມອາຫານໃນຮູບຂອງແປ້ງວົງຊີວິດ (life cycle) ຂອງພ ດເປັນວົງຊີວິດແບບສະຫ ັບ (Alternation of Generation) ຄ ປະກອບດ້ວຍຊ່ ວງຊີວິດທີ ່ ເປັນສະປ ໂຣໄຟ (sporophyte generation) ເຮັດ ໜ້າທີ ່ ສ້າງສະປ (spore) ສະຫ ັບກັບຊ່ ວງຊີວິດທີ ່ ເປັນແກມີໂທໄຟ (gametophyte generation) ເຮັດໜ້າທີ ່ ສ້າງ ແກມີດ (gamete) ໄດ້ແກ່: ຈຸລັງສ ບພັນເພດຜູ້ຫ ສະເປິມ (sperm) ແລະ ຈຸລັງສ ບພັນເພດແມ່ ຫ ໄຂ່ (egg) ຊ ່ ງ ຈະມາລວມກັນເພ ່ອໃຫ້ໄດ້ເປັນຈຸລັງໃໝ່ ຄ : ໄຊໂກດ (zygote) ອະໄວຍະວະສ້າງຈຸລັງສ ບພັນຂອງພ ດ ປະກອບຂ ້ນ ດ້ວຍຫ າຍຈຸລັງໂດຍມີຈຸລັງ ໌ທີ ່ ເປັນໝັນ (sterile cell) ຫ ່ຫຸ້ມຢູ່ ອ້ອມນອກ ການຈະເລີນຂອງພ ດຈາກໄຊໂກດໄປ ເປັນສະປ ໂຣໄຟຈະຕ້ອງຜ່ ານຈະໄລຍະທີ ່ ເປັນເອັມບຣິໂອ (embryo) ກ່ ອນ ຄຸນສົມບັດທັງ 2 ປະການ ດັ ່ງກ່ າວນີ ້ຈະ ບ ່ພົບໃນພວກເທົາ (algae) ຮູບ 6.1 ສະແດງປຽບທຽບຈຸລັງພ ດ ແລະ ຈຸລັງສັດ

102 ຮູບ 6.2 ສະແດງຈຸລັງພ ດ ວົງຊີວິດແບບສະຫ ັບພ ດສ່ ວນຫ າຍຈະມີສະປ ໂຣໄຟເດັ ່ ນ ຄ: ມີຂະໜາດທີ ່ ເບິ ່ ງເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທົ ່ ວໄປ ໃນ ໄລຍະທີ ່ ແກມີໂທໄຟມີຂະໜາດນ້ອຍເກ ອບເບິ ່ ງບ ່ ເຫັນດ້ວຍຕາເປົ ່ າໃນພ ດບາງກຸ່ ມ ແກມີໂທໄຟປະກອບຂ ້ນດ້ວຍຈຸ ລັງທີ ່ ເປັນໂມໂນພອຍ (n) ຈ ານວນຫ າຍເຮັດໜ້າທີ ່ ສ້າງແກມີດສະປ ໂຣໄຟຂອງພ ດປະກອບຂ ້ນດ້ວຍຈຸລັງທີ ່ ເປັນດິ ພອຍ (2n) ເຮັດໜ້າທີ ່ສ້າງສະປ ຈາກການແບ່ ງຈຸລັງແບບໄມໂອຊິດຂອງສະປ ມາເທີຈຸລັງ (spore mother cell) ທີ ່ ຢູ່ ພາຍໃນກັບສະປ (sporangium) ຊ ່ ງເປັນຈຸລັງທີ ່ ເປັນເຮພອຍ (n) ຈະແບ່ ງໂຕຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນແກມີໂທໄຟ (n) ທີ ່ ເຮັດໜ້າທີ ່ສ້າງແກມີດຄ : ສະເປິມ ແລະ ໄຂ່ . ການປະຕິສົນທິ (fertilization) ຄ ການລວມໂຕກັນຂອງສະເປິມ (n) ແລະ ໄຂ່ (n) ຈະເຮັດໃຫ້ໄດ້ຈຸລັງໃ ໝ່ທີ ່ ເປັນດິພອຍ (2n) ຄ ໄຊໂກດເກີດຂ ້ນມາ ແລະ ຕ ່ຈາກນັນ້ ໄຊໂກດຈະແບ່ ງຈຸລັງໄດ້ເປັນເອັມບຣິໂອ ກ່ອນທີ ່ ຈະ ຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນສະປ ໂຣໄຟ. ດັ ່ງນັນ້ ຈິ ່ ງເວົ ້າໄດ້ວ່ າ ໄຊໂກດຄ : ຈລຸ ງັເລີ ່ມຕົນ້ ຂອງຊ່ ວງສະປ ໂຣໄຟ ແລະ ສະປ ຄ : ຈຸ ລັງເລີ ່ ມຕົນ້ ຕົນ້ ຂອງຊ່ ວງແກມີໂທໄຟ, ໃນພ ດກຸ່ ມທີ ່ ບ ່ ສ້າງເມັດສ່ ວນຫ າຍຈະມີການສ້າງສະປ ພຽງຊະນິດດຽວ (homospore) ຊ ່ ງ ສະປ ດັ ່ງກ່ າວຈະແບ່ ງໂຕ ແລະຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນແກມີໂທໄຟທີ ່ ເຮັດໜ້າທີ ່ ສ້າງທັງສເປິມ ແລະ ໄຂ່ ເທິງຕົນ້ ດຽວກັນ ແຕ່ສ າລັບພ ດທີ ່ມີການສ້າງເມັດແລ້ວທຸກຊະນິດ ຈະສ້າງສະປ ເປັນ 2 ຊະນິດ (heterospore) ໄດ້ແກ່ ໄມໂຄຣສະປ (microspore) ແລະ ເມກາສະປ (megaspore) ໄມໂຄຣສະປ ຈະແບ່ ງໂຕຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນ ໄມໂຄຣແກມີໂທໄຟ (microgametophyte) ຫ ແກມີໂທໄຟເພດຜູ້ (male gametophyte) ເຮັດໜ້າທີ ່ ສ້າງສະເປິ ມ ແລະ ເມກາສະປ ຈະແບ່ ງໂຕຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນເມກາແກມີໂທໄຟ (megagametophyte) ຫ ແກມີໂທໄຟເພດ ເເມ່ (female gametophyte) ເຮັດໜ້າທີ ່ສ້າງໄຂ່ຕ ່ ໄປ. 2. ການຈດັແບ່ງສິ ່ ງທມີ ຊີວີດິໃນອານາຈກັພດ ສິ ່ ງມີຊີວິດໃນອານາຈັກນີ ້ແບ່ ງເປັນ 9 ດິວິຊັນ ຄ : 1. ດິວິຊັນໄບຣໂອໄຟຕາ (Division Bryophyta) 2. ດິວິຊັນໄຊໂລໄຟຕາ (Division Psilophyta) 3. ດິວິຊັນໄລໂຄໄຟຕາ (Division Lycophyta) 4. ດິວິຊັນສະຟີໂນໄຟຕາ (Division Sphenophyta) 5. ດິວິຊັນເທີໂຣໄຟຕາ (Division Pterophyta) 6. ດິວິຊັນໂຄນິເຟີໂຣໄຟຕາ (Division Coniferophyta) 7. ດິວິຊັນໄຊແຄໂດໄຟຕາ (Division Cycadophyta)

103 8. ດິວິຊັນກິງໂກໄຟຕາ (Division Ginkophyta) 9. ດິວິຊັນແອນໂທໄຟຕາ (Division Anthophyta) 1.1 ດວິຊິນັ ໄບຣໂອໄຟຕາ (Division Bryophyta) ເອີ ້ນໂດຍທົ ່ ວໄປວ່ າໄບຣໂອໄຟ (bryophyte) ມີທັງໝົດປະມານ 16,000 ຊະນິດ ພ ດໃນດິວິຊັນນີມີ ້ ຂະ ໜາດນ້ອຍ ມີໂຄງສ້າງງ່າຍໆ ຍັງບ ່ມີຮາກ ລ າຕົນ້ ແລະ ໃບທີ ່ ແທ້ຈິງ ມັກອາໄສຢູ່ ຕາມທີ ່ ຊຸ່ມຊ ່ນ ການສ ບພັນແບບ ອາໄສເພດຍັງຕ້ອງອາໄສນ ້າສ າລັບໃຫ້ສະເປິມທີ ່ມີແຟລກເຈນລາ (flagella) ລອຍໄປປະສົມກັບໄຂ່ ຕົນ້ທີ ່ພົບເຫັນ ໂດຍທົ ່ວໄປຄ ແກມີໂທໄຟ (ມີແກມີໂທໄຟເດັ ່ນ) ຮູບຮ່ າງລັກສະນະມີທັງທີ ່ ເປັນແຜ່ ນ ຫ ທາລັສ (thallus) ແລະ ຄ້າຍຄ ລ າຕົນ້ ແລະ ໃບຂອງພ ດຊັນ້ ສູງ (leafy form) ມີໄຣຊອຍ (rhizoid) ສ າລັບຢ ດຕົນ້ ໃຫ້ຕິດກັບດິນ ແລະ ຊ່ ວຍດູດນ ້າ ແລະ ແຮ່ທາດ ມີສ່ ວນຄ້າຍຄ ໃບ ເອີ ້ນ phylloid ແລະ ສ່ ວນຄ້າຍຄ ລ າຕົນ້ ເອີ ້ນວ່ າ cauloid ແກມີໂທ ໄຟຂອງໄບຣໂອໄຟມີສີຂຽວເພາະມີຄລ ໂຣຟິລສາມາດສ້າງອາຫານໄດ້ເອງ ເຮັດໃຫ້ຢູ່ ໄດ້ຢ່ າງອິດສະຫ ະ ເມ ່ອແກມີໂທ ໄຟຈະເລີນເຕັມທີ ່ ຈະສ້າງຈຸລັງສ ບພັນຄ ສະເປິມ ແລະ ໄຂ່ ຕ ່ ໄປ ພາຍຫ ັງການປະຕິສົນທິຂອງສະເປິມ ແລະ ໄຂ່ ຈະ ໄດ້ໄຊໂກດຊ ່ ງແບ່ ງໂຕຈະເລີນຕ ່ ໄປເປັນເອັມ ບຣິໂອ ແລະ ສະປ ໂຣໄຟຕາມລ າດັບ ສະປ ໂຣໄຟຂອງໄບຣໂອໄຟມີຮູບ ຮ່ າງລັກສະນະງ່າຍໆ ບ ່ສາມາດຢູ່ ໄດ້ຢ່ າງອິດສະຫ ະຈະຕ້ອງອາໄສຢູ່ ເທິງແກມີໂທໄຟຕະຫ ອດຊີວິດ ພ ດໃນດິວິຊັນນີ ້ ສ້າງສະປ ພຽງຊະນິດດຽວ. ຮູບ 6.3 ພ ດດິວິຊັນໄບຣໂອໄຟຕາ (Division Bryophyta) ຈ າແນກພ ດໃນດິວິຊັນໄບຣໂອໄຟຕາໄດ້ເປັນ 3 ຄລາດ (Class) ດັ ່ງຕ ່ ໄປນີ ້ : 1. ຄລາດເຮປາທິຄອບຊິດາ (Class Hepaticopsida) ເອີ ້ນໂດຍທົ ່ວໄປວ່ າ ລິເວີເວິດ (liverwort) ມີຢູ່ ປະ ມານ 6,000 ຊະນິດ ແກມີໂທໄຟມີທັງທີ ່ ເປັນທາລັດ (thalloid liverwort) ແລະ ທີ ່ ຄ້າຍຄ ກັບລ າຕົນ້ ແລະ ໃບ (leafy liverwort) ສະປ ໂຣໄຟມີສ່ ວນປະກອບເປັນ 3 ສ່ ວນ ຄ ຟຸດ (foot) ເປັນແພທີ ່ຝັງໂຕຢູ່ ໃນແພແກມີໂທໄຟ໌ ເພ ່ອເຮັດໜ້າທີ ່ດູດອາຫານມາໃຊ້ ກ້ານຊູກັບສະປ (stalk ຫ seta) ແລະ ກັບສະປ (sporangium ຫ capsule) ທີ ່ ເຮັດໜ້າທີ ່ ສ້າງສະປ ຕົວຢ່ າງຂອງລິເວີເວິດທີ ່ ເປັນທາລັດ ໄດ້ແກ່ Marchantia ແລະ ທີ ່ ມີລັກສະນະຄ້າຍລ າຕົນ້ ແລະ ໃບ ໄດ້ແກ່ Porella ແກມີໂທໄຟຂອງ Marchantia ມີຂະໜາດນ້ອຍ ລັກສະນະເປັນແຜ່ ນແບນພຽງ ແຕກ

104 ຂະແໜງເປັນ 2 ແສກ (dichotomous branching) ດ້ານລຸມຂອງທາລັດມີໄຣຊອຍ ດ້ານເທິງມັກພົບໂຄງສ້າງທີ ່ມີ ຮູບຮ່ າງຄ້າຍຖ້ວຍ ເອີ ້ນວ່ າ ເເກມມາ ຄັບ (gemma cup) ພາຍໃນແພແກມມາ (gemma) ຢູ່ ຈ ານວນໜ ່ ງ ຊ ່ ງເມ ່ອ ແຕ່ລະແກມມາຫຸ ດອອກຈາກແກມມາຄັບແລ້ວ ສາມາດຈະເລີນແກມີໂທໄຟຕົນ້ ໃໝ່ ໄດ້ ນັບເປັນການສ ບພັນແບບບ ່ ອາໄສເພດແບບໜ ່ ງນອກເໜ ອໄປຈາກການແຍກອອກເປັນສ່ ວນໆ (fragmentation) ສະເປິມ ແລະ ໄຂ່ຖ ກສ້າງ ຂ ້ນໃນອະໄວຍະວະທີ ່ມາລວມກຸ່ ມເປັນໂຄງສ້າງທີ ່ມີລັກສະນະເປັນກ້ານຊູທີ ່ຈະເລີນຢູ່ ເທິງແກມີໂທໄຟ. 2. ຄລາດແອນໂທເຊີຣອບຊິດາ (Class Anthoceropsida) ເອີ ້ນໂດຍທົ ່ວໄປວ່ າ ຮອນເວິດ (hornwort) ໄບຣໂອໄຟໃນດິວິຊັນນີມີ ້ ຈ ານວນບ ່ ຈັກຊະນິດ ຕົວຢ່ າງເຊັ ່ນ Anthoceros ແກມີໂທໄຟມີລັກສະນະເປັນທາລັດຂະ ໜາດນ້ອຍ ຮູບຮ່ າງຄ່ ອນຂ້າງກົມມນົ ທີ ່ ຂອບມີຮອຍຍັກເປັນລອນ ດ້ານລຸ່ມມີໄຣຊອຍ ສ ບພັນແບບບ ່ ອາໄສເພດ ໂດຍການແຍກອອກເປັນສ່ ວນໆ ເຊັ ່ນດຽວກັບພວກລິເວີເວິດ ຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟມີຮູບຮ່ າງຮຽວຍາວ ຝັງໂຕຢູ່ ດ້ານເທິງ ຂອງແກມີໂທໄຟ ປະກອບໄປດ້ວຍຟຸດ ແລະກັບສະປ ຂະໜາດຍາວ ຊ ່ ງເມ ່ອຈະເລີນເຕັມທີ ່ ປາຍຂອງກັບສະປ ຈະ ຄ່ ອຍໆ ແຕກອອກເປັນ 2 ແສກ ເຮັດໃຫ້ເບິ ່ ງຄ້າຍຄ ເຂົາສັດ ຈິ ່ ງເອີ ້ນວ່ າຮອນເວິດ 3. ຄລາດໄບຣອ ຟຊິດາ (Class Bryopsida) ເອີ ້ນໂດຍທົ ່ວໄປວ່ າ ມອດ (moss) ເປັນ ໄບຣໂອໄຟກຸ່ ມທີ ່ມີ ຫ າຍທີ ່ ສຸດ ຄປະ ມານ 9,500 ຊະນດິ ຕົນ້ ແກມີໂທໄຟມີຂະໜາດນ້ອຍ ລັກສະນະຄ້າຍຄ ລ າຕົນ້ ແລະ ໃບ ສ່ ວນທີ ່ ຄ້າຍໃບຮຽງໂຕເປັນກຽວໂດຍອ້ອມສ່ ວນທີ ່ ຄ້າຍຄ ລ າຕົນ້ ມໄຣີ ຊອຍຢູ່ ໃນດິນ ສະປ ໂຣໄຟມີລັກສະນະງ່າຍໆ ເກີດ ເທິງປາຍຍອດຫ ປາຍກິ ່ ງ ມສ່ ວນ ີ ປະກອບຄ : ຟຸດ ກ້ານຊູກັບສະປ ແລະ ກັບສະປ . 1.2 ດວິຊິນັ ໄຊໂລໄຟຕາ (Division Psilophyta) ພ ດໃນດິວິຊັນນີ ້ໄດ້ແກ່ Psilotum ຮູ້ຈັກກັນໃນຊ ່ ວ່ າ ຫວາຍທະນອຍ ສະປ ໂຣໄຟຂອງພ ດນີ ້ມຮູບຮ່ າງ ີ ລັກສະນະງ່າຍໆ ຄ ມີແຕ່ ລ າຕົນ້ ຍັງບ ່ ມີຮາກ ແລະ ໃບ ລ າຕົນ້ ມີລັກສະນະເປັນໄມ້ເນ ້ອອ່ ອນຂະໜາດສູງປະມານ 20–30 ຊັງຕິແມດັ ຂ ້ນຢູ່ ຕາມພ ້ນດິນ (tcrrestrial) ຫ ເກາະຕິດກັບຕົນ້ ໄມ້ອ ່ນ (epiphyte) ລ າຕົນ້ ແບ່ ງອອກເປັນ 2 ສ່ ວນ ຄ ສ່ ວນທີ ່ ຢູ່ ໃຕ້ດິນເປັນລ າຕົນ້ ຊະນິດໄຣໂຊມ (rhizome) ມີສີນ ້າຕານ ແລະມີໄຣຊອຍເຮັດໜ້າທີ ່ ດູດນ ້າ ແລະ ແຮ່ທາດ ລ າຕົນ້ ສ່ ວນທີ ່ ຢູ່ ເໜ ອພ ້ນດິນ (acrial stem) ມີສີຂຽວ ມີລັກສະນະເປັນຫ ່ ຽມ ລ າຕົນ້ ສ່ ວນນີ ້ ເຮັດ ໜ້າທີ ່ ສັງເຄາະແສງ ທັງລ າຕົ ້ນໃຕ້ດິນ ແລະ ລ າຕົ ້ນເໜ ອພ ້ນດິນ ແຕກກິ ່ ງເປັນ 2 ແສກ (dichotomous branching) ທີ ່ສ່ ວນຂອງລ າຕົນ້ເໜ ອພ ້ນດິນມີອະໄວຍະວະຍ ່ນອອກຈາກຕົນ້ ນ້ອຍໆ (appcndage) ຍ ່ນອອກມາ ເຫັນໄດ້ທົ ່ວໄປ ສະປ ໂຣໄຟທີ ່ ຈະເລີນຕົນ້ ທີ ່ ຈະສ້າງກັບສະປ ທີ ່ມີຮູບຮ່ າງເປັນ 3 ຫ ່ ຽມ ຢູ່ ບ ລິເວນຂອງອະໄວຍະວະ ຍ ່ນອອກຈາກລ າຕົນ້ເໜ ອພ ້ນດິນ ກັບັສະປ ສ້າງສະປ ຊະນິດດຽວ ແກມີໂທໄຟມີຂະໜາດນ້ອຍ ສີນ ້າຕານບ ່ມີຄລ ໂຣ ຟິລ ຮູບຮ່ າງເປັນແທ່ ງກະບອກ ແຕກຂະແໜງໄດ້. ຮູບ 6.4 ຫວາຍທະນອຍ

105 1.3 ດວິຊິນັ ໄລໂຄໄຟຕາ (Division Lycophyta) ສະປ ໂຣໄຟຂອງພ ດດິວິຊັນນີມີ ້ ຮາກ, ລ າຕົນ້ ແລະໃບຄົບທຸກສ່ ວນ ມີລັກສະນະເປັນໄມ້ເນ ້ອອ່ ອນທີ ່ ມີຂະ ໜາດບ ່ ໃຫຍ່ປານໃດ ພວກທີ ່ ຈະເລີນຢູ່ ເທິງພ ້ນດິນ ອາດມີລ າຕົນ້ ຕັ ້ງຕົງ ບາງຊະນິດອາໄສເກາະເທິງຕົນ້ ໄມ້ອ ່ນ ລ າ ຕົນ້ ແຕກກິ ່ ງເປັນ 2 ແສກ ໃບມີຂະໜາດນ້ອຍ ເປັນໃບແບບໄມໂຄຣຟິລ (microphyll) ຄ ເປັນໃບທີ ່ມີເສັນ້ ໃບພຽງ ເສັນ້ ດຽວ ສະປ ໂຣໄຟທີ ່ ຈະເລີນເຕັມທີ ່ ແລ້ວ ຈະສ້າງກັບສະປ ເທິງໃບທີ ່ມີຮູບຮ່ າງ ແລະ ຂະໜາດແຕກຕ່ າງໄປຈາກ ໃບທີ ່ພົບທົ ່ວໄປ ເອີ ້ນໃບຊະນິດນີ ້ວ່ າ ສະປ ໂຣຟິລ (sporophyll) ຊ ່ ງຈະມາຮຽງຊ້ອນກັນແໜ້ນຢູ່ ທີ ່ປາຍກິ ່ ງເປັນໂຄງ ສ້າງທີ ່ ເອີ ້ນວ່ າ ສະໂຕຣບິລັດ (strobilus) ຫ ໂຄນ (cone) ພ ດໃນດິວິຊັນນີມີ ້ ທັງສ້າງສະປ ຊະນິດດຽວ ແລະ 2 ຊະນິດ ຕົວຢ່ າງທີ ່ ຮູ້ຈັກກັນດີໄດ້ແກ່ Lycopldium ແລະ SelaginellaLycopldium ຮູ້ຈັກໃນຊ ່ວ່ າ ຊ້ອງນາງລີ ່ , ຕີນກັບແກ້, ສາມຮ້ອຍຍອດ ແລະຫາງສິງເປັນຕົນ້ ທີ ່ພົບໃນປະຈຸບັນມີປະມານ 200 ຊະນິດ ໃບໃນຂະໜາດເທົ ່າໆ ກັນຮຽງໂຕເປັນກຽວໂດຍອ້ອມລ າຕົນ້ ແລະ ກິ ່ ງ ເປັນພ ດທີ ່ສ້າງສະປ ຊະນິດດຽວ ແກມີໂທໄຟມີຂະໜາດນ້ອຍ ບາງ ຊະນິດມີຄລ ໂຣຟິລຈະເລີນຢູ່ ເທິງພ ້ນດິນ ບາງຊະນິດບ ່ມີຄລ ໂຣຟິລຈະເລີນຢູ່ ໃຕ້ດິນ. ຮູບ 6.7 ພ ດດິວິຊັນໄລໂຄໄຟຕາ (Division Lycophyta) 1.4 ດວິຊິນັ ສະຟີໂນໄຟຕາ (Division Sphenophyta) ພ ດທີ ່ມີທ ່ລ າລຽງໃນດິວິຊັນນີມີ ້ ພຽງ ວົງດຽວ ຄ Equisetaceae ແກມີໂຕໄຟມີຂະໜາດນ້ອຍ ຈະເລີນຢູ່ ພ ້ນ ດິນ ສະປ ໂຣໄຟມີຂະໜາດໃຫຍ່ , ອາຍຸຍ ນ, ມີຊິລິກາ ລ າຕົນ້ ເປັນຂ ປ້ ້ ອງຊັດເຈນ ປ້ອງເປັນຮ່ ອງ ແລະ ສັນ້ ຂ ມີ ້ ໃບ ແບບໄມໂຄຣຟິນຢູ່ ອ້ອມຂ ຮ້ ຽງແປ whorl ເປັນ homosporous plant ໂດຍສະປ ແຣງກຽມຈະເລີນຢູ່ ເທິງໂຄງສ້າງ ທີ ່ ເອີ ້ນວ່ າສະປ ແຣງຈິໂອຟ (sporangiophore) ຮູບ 6.8 ພ ດດິວິຊັນສະຟີໂນໄຟຕາ (Division Sphenophyta) 1.5 ດວິຊິນັ ເທໂຣີ ໄຟຕາ (Division Pterophyta) ພ ດດິວິຊັນນີມີ ້ ຊ ່ທົ ່ວໄປວ່ າ ເຟິນ (fern) ມີຈ ານວນຫ າຍທີ ່ ສຸດໃນບັນດາບໂຣໄຟຕົ໌ກອງເຟິຣົ໌ນມີຮາກ ລ າຕົນ້ ແລະໃບຈະເລີນດີ ເຟິນສ່ ວນຫ າຍມີລ າຕົນ້ ຢ່ ູພ ້ນດິນ ໃບຂອງເຟິນເອີ ້ນວ່ າ ຟຣອນ (frond) ເປັນສ່ ວນທີ ່ ເຫັນເດັ ່ ນ

106 ແຈ້ງ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນໃບແບບເມກາຟິລ (megaphyll) ມີຮູບຮ່ າງລັກສະນະເປັນຫ າຍແບບ ມີທັງທີ ່ ເປັນໃບ ດ່ ຽວ (simple leaf) ແລະໃບປະກອບ (compound leaf) ໃບອ່ ອນຂອງເຟິນມີລັກສະນະພິເສດຄ ຈະມ້ວນເປັນ ວົງ (circinate venantion) ສະປ ໂຣໄຟທີ ່ຈະເລີນເຕັມທີ ່ ຈະສ້າງກັບສະປ ຊ ່ ງມາລວມກຸ່ ມຢູ່ ບ ລິເວນໃຕ້ໃບ ແຕ່ລະ ກຸ່ ມຂອງກັບສະປ ເອີ ້ນວ່ າ ຊ ຣັດ (sorus) ເຟິນສ່ ວນຫ າຍສ້າງສະປ ຊະນິດດຽວ ຍົກເວັນ້ເຟິນບາງຊະນິດທີ ່ ຢູ່ ໃນນ ້າ ແລະບ ລເິວນປຽກຊຸ່ມໄດ້ແກ່: ຈອກຫູໜູ, ແໜແດງ ແລະ ຜັກແວ່ ນມີການສ້າງສະປ 2 ຊະນິດແກມີໂທໄຟຂອງເຟິນ ທີ ່ ສ້າງສະປ ຊະນິດດຽວ ມີລັກສະນະເປັນແຜ່ ນແປບາງສີຂຽວ (ມີຄລ ໂຣຟິລ) ດ້ານລຸ່ມມີໄຣຊອຍ ສ່ ວນຫ າຍມັກມີ ຮູບຮ່ າງຄ້າຍຮູບຫົວໃຈ (prothallus). ຮູບ 6.9 ພ ດດິວິຊັນເທີໂຣໄຟຕາ (Division Pterophyta) 1.6 ດວິຊິນັ ໂຄນເິຟີໂຣໄຟຕາ (Division Coniferophyta) ເປັນຈິມໂນສະເປິມທີ ່ມີຈ ານວນຫ າຍທີ ່ສຸດ ມຫ າຍ ີ ສະກຸນນ າກນັ ທີ ່ຮູ້ຈັກກັນດີຄ Pinus ໄດ້ແກ່ ສົນສອງໃບ ແລະ ສົນສາມໃບ ເປັນຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟຂອງ Pinus ມີລັກສະນະເປັນໄມ້ຢ ນຕົນ້ ຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະແຕກກິ ່ ງງ່າສາ ຂາຈ ານວນຫ າຍ ໃບມີຂະໜາດນ້ອຍ ຮູບຮ່ າງຄ້າຍຄ ເຂັມ ຢູ່ ລວມກັນເປັນກຸ່ ມ ສະປ ໂຣໄຟທີ ່ ຈະເລີນເຕັມທີ ່ ຈະສ້າງ ໂຄນເພດຜູ້ທີ ່ມີຂະໜາດນ້ອຍ ແລະ ໂຄນເພດແມ່ທີ ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ເທິງຕົນ້ ດຽວກັນ. ຮູບ 6.10 ພ ດດິວິຊັນໂຄນິເຟີໂຣໄຟຕາ (Division Coniferophyta) 1.7 ດວິຊິນັ ໄຊແຄໂດໄຟຕາ (Division Cycadophyta) ພ ດດິວິຊັນນີມີ ້ ຢູ່ ປະມານ 60 ຊະນິດ ໂຕຢ່ າງທີ ່ ຮູ້ຈັກກັນດີຄ ພວກປົ ່ ງ (Cycas) ສະປ ໂຣໄຟມີລ າຕົນ້ ຕຸ ້ຍ ເຕ້ຍ ແລະ ບ ່ ແຕກແໜງ ມີໃບເປັນໃບປະກອບແບບຂົນນົກຂະໜາດໃຫຍ່ ເກີດເປັນຈຸກທີ ່ບ ລິເວນຍອດຂອງລ າຕົນ້

107 ໃບຍ່ ອຍມີຮູບຮ່ າງຮຽວຍາວ ແລະ ແຂງສະປ ໂຣໄຟທີ ່ ຈະເລີນເຕັມທີ ່ ຈະສ້າງໂຄນເພດຜູ້ ແລະ ໂຄນເພດແມ່ ແຍກ ໂຕກັນ ຮູບ 6.11 ພ ດດິວິຊັນໄຊແຄໂດໄຟຕາ (Division Cycadophyta) 1.8 ດວິຊິນັກງິໂກໄຟຕາ (Division Ginkophyta) ປະຈຸບັນມີພຽງຊະນິດດຽວຄ Ginkgo biloba ຫ ແປະກ໊ວຍ ເປັນພ ດທີ ່ ຂ ້ນຢູ່ ໃນເຂຕອບອຸ່ນ ເຊັ ່ ນ: ໃນ ປະເທດຈີນ ສະປ ໂຣໄຟມີລັກສະນະເປັນໄມ້ຢ ນຕົນ້ ຂະໜາດສູງໃຫຍ່ ແຕກກິ ່ ງງ່າສາຂາເປັນຈ ານວນຫ າຍ ໃບມີຮູບ ຮ່ າງຄ້າຍວີ ສະປ ໂຣໄຟທີ ່ຈະເລີນເຕີບໂຕເຕັມທີ ່ຈະສ້າງໂຄນເພດຜູ້ແລະ ໂຄນເພດແມ່ແຍກຕົນ້ກັນ. ຮູບ 6.12 ພ ດດິວິຊັນກິງໂກໄຟຕາ (Division Ginkophyta) 1.9 ດວິຊິນັ ແອນໂທໄຟຕາ (Division Anthophyta) ຮູບ 6.13 ພ ດດິວິຊັນແອນໂທໄຟຕາ (Division Anthophyta)

108 ແບ່ ງອອກໄດ້ເປັນ 2 ຄລາດ ຄ : 1. ຄລາດໄດຄ ທີເລໂດເນດ (Class Dicotyledones) ໄດ້ແກ່ ພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ທັງໝົດ ມີຢູ່ ປະມານ 170,000 ຊະນິດ ລັກສະນະທົ ່ວໄປຄ ມີໃບລ້ຽງ 2 ໃບ ເສັນ້ ໃບເປັນດາງແຫ ຮາກເປັນລະບົບຮາກແກ້ວ ແລະ ສ່ ວນປະກອບ ຂອງດອກ (ເຊັ ່ນ ກບີລ້ຽງ, ກີບດອກ) ມີຈ ານວນເປັນ 4–5 ຫ ທະວີຄູນຂອງ 4–5 2. ຄລາດມ ໂນຄ ທີເລໂດເນດ (Class Monocotyledones) ໄດ້ແກ່ ພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວທັງໝົດມີຢູ່ ປະມານ 60,000 ຊະນິດ ລັກສະນະທົ ່ວໄປ ຄ ມີໃບລ້ຽງໃບດຽວ ໃບມີເສັນ້ ໃບລຽງໂຕແບບຂົນ ຮາກເປັນລະບົບຮາກຝອຍ ສ່ ວນປະກອບຂອງດອກມີຈ ານວນເປັນ 3 ຫ ທະວີຄູນຂອງ 3. 3. ຫ ກັ ເກນທີ ່ ໃຊໃນ້ ການພຈິ າລະນາໃຫຢ້່ ູໃນອານາຈກັພດ 1. ສາມາດສ້າງອາຫານເອງໄດ້ ເພາະມີຄລ ໂຣຟິລ 2. ເຄ ່ອນທີ ່ບ ່ ໄດ້ ແຕ່ເຄ ່ອນໄຫວໄດ້ 3. ມີການດ າລົງຊີວິດແບບຜູ້ຜະລິດ 4. ສາມາດປ່ ຽນພະລັງງານແສງເປັນພະລັງງານເຄມີໄດ້ 5. ຈຸລັງມີຝາຈຸລັງ 6. ມີການຕອບສະໜອງຕ ່ສິ ່ ງກະຕຸ ້ນຊ້າ ເພາະບ ່ມີລະບົບປະສາດ 7. ຈຸລັງເປັນແບບ Eukaryotic cell ( ມີເຈ້ຍຫຸ້ມແກ່ ນນ້ອຍ ) ຕົວຢ່ າງ ພ ດມີດອກ ແຍກໄດ້ອອກເປັນ ພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ ແລະ ພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວ ພດ ໃບລຽ້ງຄ່ ູ 1. ມີໃບລ້ຽງ 2 ໃບ 2. ເສັນ້ ໃບເປັນແບບດາງແຫ 3. ໃບລ້ຽງຊູເໜ ອພ ້ນດິນ 4. ລະບົບຮາກແກ້ວ 5. ລະບົບທ ່ລ າລຽງເປັນວົງອ້ອມຂ ້ 6. ກີບລ້ຽງ ກີບດອກເກສອນຜູ້ 4-5 7. ຮາກຈະມີທ ່ລ າລຽງນ ້າ ແລະ ທ ່ລ າລຽງອາຫານ 4 ແສກ 8. ມີ Cambium ແລະ ມີການຈະເລີນທາງດ້ານຂ້າງ ພດ ໃບລຽ້ງດ່ ຽວ 1. ມີໃບລ້ຽງ 1 ໃບ 2. ເສັນ້ ໃບຮຽງແບບຂົນ 3. ໃບລ້ຽງບ ່ຊູເໜ ອພ ້ນດິນ 4. ລະບົບຮາກຝອຍ 5. ລະບົບທ ່ລ າລຽງແຈກຢາຍ 6. ກີບລ້ຽງ ກີບດອກເກສອນຜູ້ 3 7. ຮາກຈະມີທ ່ລ າລຽງນ ້າ ແລະ ທ ່ລ າລຽງອາຫານຫ າຍກວ່ າ 4 ແສກ 8. ບ ່ມີ Cambium ແລະ ບ ່ມີການຈະເລີນທາງດ້ານຂ້າງ 3.1 ລກັ ສະນະສ າຄນັ 1. ເປັນພວກ Eukaryotic cell

109 2. ສາມາດສັງເຄາະດ້ວຍແສງໄດ້ 3. ບ ່ສາມາດເຄ ່ອນທີ ່ ໄດ້ 4. ມີຫ າຍຈຸລັງ ຈຸລັງລວມກັນເປັນແພຈຸລັງ 5. ມີວົງຊີວິດແບບສະຫ ັບ (Alternation of generation) ນັກອະນຸກົມວິຖານຈັດຈ າແນກອານາຈັກພ ດ ໄດ້ດັ ່ງນີ ້ : 1. ກ່ ຸມພດ ບ ່ມແພີ ລ າລຽງ ກຸ່ ມພ ດບ ່ມີແພລ າລຽງ (nonvascular plant) ແບ່ ງອອກເປັນ 3 ໄຟລ າໂດຍໃຊ້ໂຄງສ້າງ ແລະ ຮູບຮ່ າງເປັນເກນ ຄ : 1.1 Phylum Hepatophyta ຕົນ້ ແກມີໂທໄຟ ມີທັງທີ ່ ເປັນຕົນ້ ມສ່ ວນ ີ ຄ້າຍຄ ໃບ ແລະ ທີ ່ ເປັນແຜ່ ນບາງ ໆພາຍໃນຈຸລັງຈະມີຢອດນ ້າມັນຢູ່ , ຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟເມ ່ອແກ່ຈະແຕກອອກ ເພ ່ອປ່ ອຍສະປ ແຈກຢາຍພັນ ຕົວຢ່ າງພ ດ ເຊັ ່ນ ລເວີ ິ ເວິດ; 1.2 Phylum Anthocerophyta ຕົນ້ ແກມີໂທໄຟມີລັກສະນະເປັນແຜ່ ນ ມີຮອຍຍັກບ ລິເວນຂອບມີຄລ ໂຣພລາສພຽງ 1 ຄລ ໂຣພລາສຕ ່ຈລຸ ງັ ແລະ ຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟຈະມີລັກສະນະຍາວຮຽວ ມີແພຂະຫຍາຍຢູ່ ເຫງ ົ ້າຕົນ້ ເຊັ ່ນ ຮອນເວິດ ຮູບ 6.14 ລິເວີເວິດ 1.3 Phylum Bryophyta ຕົນ້ ແກມີໂທໄຟມີລັກສະນະຄ້າຍໃບທີ ່ ລຽງວຽນອ້ອມແກນກາງ ຕົນ້ ສະປ ໂຣ ໄຟມີກັບສະປ ຊ ່ ງມີໂຄງສ້າງພິເສດຊ່ ວຍໃນການແຈກຢາຍສະປ ຫ ມີຊ່ ອງເປີດເພ ່ອແຈກຢາຍສະປ ເຊັ ່ນ: ມອສ ຮູບ 6.15 ມອສ 2. ພດ ທີ ່ມແພີ ລ າລຽງແຕ່ ບ ່ມແີກ່ນ ປະກອບດ້ວຍເຟີນແທ້ ແລະ ກຸ່ ມໃກ້ຄຽງເຟີນ ພ ດກຸ່ ມນີມີ ້ ຮາກ, ລ າຕົນ້ ແລະ ໃບທີ ່ ແທ້ຈິງ ພາຍໃນຮາກມີແພລ າລຽງຄ ພົບໃນລ າຕົນ້ ມີຕົນ້ ແກມີໂທໄຟ ແລະ ຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟຈະເລີນແຍກກັນ ຫ ຢູ່ ລວມກັນໃນຊ່ ວງສັນ້ ໆ ໂດຍຕົນ້ ແກມີໂທໄຟຈະມີວົງຊີວິດສັນ້ ກວ່ າສະປ ໂຣໄຟ ປະຈຸບັນແບ່ ງອອກເປັນ 2 ໄຟລ າ ຄ :

110 2.1 Phylum Lycophyta ເປັນພ ດທີ ່ມີລ າຕົນ້ ແລະ ໃບທີ ່ ແທຈ້ ງິ ມໃບີ ຂະໜາດນ້ອຍ ມີເສັນ້ ໃບ 1 ເສັນ້ ທີ ່ ບ ່ ແຕກແໜງ ຢູ່ ປາຍກິ ່ ງຈະມີກຸ່ ມຂອງໃບທີ ່ ເຮັດໜາ້ທີ ່ສ້າງກັບສະປ . ພ ດກຸ່ ມນີ ້ໄດ້ແກ່ : ໄລໂຄໂປດຽມ ເຊັ ່ນ ສາມ ຮ້ອຍຍອດ, ຫາງສິງ, ຊີແລກຈິເນນລາ ເຊັ ່ນ ຕນີກັບແກ້ແລະ ກະທຽມນ ້າ ຮູບ 6.16 ສ້ອຍນາງກອງ (ຊ້າຍ) ແລະ ຫາງສິງ (ຂວາ) 2.2 Phylum Pterophyta ຕົວຢ່ າງຂອງພ ດກຸ່ ມນີ ້ໄດ້ແກ່ : ຫວາຍທະນອຍ, ຫຍ້າຖອດປ້ອງ ແລະ ເຟີນ ຫວາຍທະນອຍ (Psilotum sp.) ບ ່ມີຮາກ, ບ ່ມີໃບ (ຖ້າມີຈະມີຂະໜາດນ້ອຍຫ າຍ) ມີການແຕກກິ ່ ງງ່າເປັນຄູ່ . ຮູບ 6.17 ຫວາຍທະນອຍ 3. ພດ ທີ ່ມແພີ ລ າລຽງທີ ່ມແີກ່ນ ມີໄລຍະສະປ ໂຣໄຟທີ ່ ຈະແຈ້ງ ແລະ ດົນນານ ແຕ່ ໄລຍະແກມີໂທໄຟຈະມີຂະໜາດ ນ້ອຍລົງຫ າຍເມ ່ອທຽບກັບມອດ ແລະ ເຟີນ ປະຈຸບັນແບ່ ງເປັນ 2 ກຸ່ ມ ຄ : 3.1 Gymnosperm (ພດ ແກ່ ນເປ ່ ອຍ) ລັກສະນະທີ ່ ສ າຄັນຄ ອ ວຸນ ແລະ ລະອອງເລນູຕິດເທິງແຜ່ ນກິ ່ ງຫ ແຜ່ ນໃບຊ ່ ງຈະຢູ່ ລວມກັນບ ລິເວນປາຍກິ ່ ງ ເອີ ້ນວ່ າ cone ແຍກເປັນໂຄນເພດຜູ້ແລະ ໂຄນເພດແມ່ ເປັນພ ດທີ ່ບ ່ມີ ດອກ ແຕ່ມີແກ່ ນ, ແກ່ ນບ ່ມີຝາຮວຍໄຂ່ຫ ່ຫຸ້ມ ຈ ່ ງເອີ ້ນວ່າ ແກ່ນເປ ່ ອຍ ແບ່ ງອອກເປັນ 3 Phylum ຄ : 1. Phylum Cycadophyta ເປັນພ ດທີ ່ມີການແຈກຢາຍພັນໃນບ ລິເວນທີ ່ ແຫ້ງແລ້ງໄດ້ດີມີລ າຕົນ້ ຄ່ ອນຂ້າງ ເຕ້ຍ ໃບມີຂະໜາດໃຫຍ່ເປັນໃບປະກອບແບບຂົນນົກຊັນ້ ດຽວ ມີການສ້າງໂຄນເພດຜູ້ແລະ ໂຄນເພດແມ່ແຍກຕົນ້ ກັນ ເຊັ ່ນ: ປົ ່ ງ, ປົ ່ ງປ່ າ, ປົ ່ ງພູເຂາົ ເປັນຕົນ້

111 ຮູບ 6.18 ປົ ່ ງ (ຊ້າຍ) ແລະ ໂຄນຂອງປົ ່ ງ (ຂວາ) 2. Phylum Ginkophyta ປະຈຸບັນເຫ ອພຽງສະປີຊີສດຽວ ຄ : ແປ໊ະກ໊ວຍ ມີລັກສະນະໃກ້ຄຽງກັບພດ ທີ ່ ສູນພັນໄປແລ້ວ ພົບຕາມທ າມະຊາດໃນປະເທດຈີນ, ເກົາຫ ີແລະ ຍີ ່ປຸ່ ນ ລ າຕົນ້ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ໃບດ່ ຽວຄ້າຍວີຕົນ້ ເພດແມ່ສ້າງອ ວຸນທີ ່ປາຍກິ ່ ງພິເສດ ແກ່ ນມີອາຫານສະສົມນິຍົມນ າມາຮັບປະທານ. ຮູບ 6.19 ຕົນ້ ແປ໊ະກ໊ວຍ 3. Phylum Coniferophyta ເປັນພ ດທີ ່ມີຄວາມຫ າກຫ າຍຫ າຍທີ ່ ສຸດໃນພ ດກຸ່ ມແກ່ ນເປ ່ ອຍທັງໃນດ້ານ ລັກສະນະຂອງຕົນ້ ແລະ ໂຄງສ້າງຂອງອະໄວຍະວະສ ບພັນ ໂຄນເພດຜູ້ແລະ ເພດແມ່ອາດເກີດເທິງຕົນ້ ດຽວກັນ ຫ ແຍກຕົນ້ກນັ ເຊັ ່ນ: ສົນສອງໃບ, ສົນສາມໃບ, ສົນສາມພັນປີ, ພະຍາໄມ້ເປັນຕົນ້. ຮູບ 6.20 ໂຄນຂອງສົນ 3.2 angiosperm ( ພດ ດອກ ) ເປັນກຸ່ ມພ ດທີ ່ມີຄວາມຫ າກຫ າຍຫ າຍທີ ່ ສຸດໃນອານາຈັກພ ດ ພ ດກຸ່ ມນີມີ ້ ດອກຊ ່ ງເປັນກິ ່ ງງ່າທີ ່ ປ່ ຽນແປງມາເປັນໂຄງສ້າງທີ ່ ໃຊ້ໃນການສ ບພັນ ມີອ ວຸນຈະເລີນຢູ່ ໃນຮວຍໄຂ່ ຊ ່ ງເປັນສ່ ວນໜ ່ ງ ຂອງເກສອນແມ່ (ມີດອກ, ມີແກ່ ນ, ແກ່ ນມີຝາຮວຍໄຂ່ຫ ່ຫຸ້ມ) ແບ່ ງເປັນ: ພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວ (Monocotyledon) ແລະ ພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ (Dicotyledon)

112 ຮູບ 6.21 ດອກກຸຫ າບ ພ ດດອກແບ່ ງອອກເປັນສອງເຫ ົ ່າຍ່ ອຍ (Subclass) ໂດຍແບ່ ງຕາມຈ ານວນໃບລ້ຽງໃນແກ່ ນໄດ້ດັ ່ງນີ ້ : 1) ໃບລຽ້ງດ່ ຽວ (Monocotyledonae) ເອີ ້ນພ ດໃນເຫ ົ ່າຍ່ ອຍນີ ້ວ່ າພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວ (monocotyledon ຫ ມັກເອີ ້ນຫຍ ໆ້ ວ່ າ monocot) ພ ດກຸ່ ມນີມີ ້ ໃບລ້ຽງໃນແກ່ ນພຽງໜ ່ ງໃບ ໃນໂລກນີມີ ້ ພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວປະມານ 50,000 ຊະນິດ ຕົວຢ່ າງ ຕະກຸນ (Family) ພ ດທີ ່ຖ ກຈັດໃຫ້ຢູ່ ໃນເຫ ົ ່າຍ່ ອຍໃບລ້ຽງດ່ ຽວນີ ້ ເຊັ ່ນ: Poaceae (ຊ ່ ເກົ ່ າຄ Gramineae ຫ ຕະກຸນຫຍ້າ) Palmae ຫ Arecaceae (ຕະກຸນປາມ) Liliaceae (ຕະກຸນລິນລີ ່ ) Orchidaceae (ຕະກຸນກ້ວຍໄມ້) ແລະ Cyperaceae (ຕະກຸນກົກ) ສັງເກດຊ ່ຕະກຸນມັກລົງທ້າຍດ້ວຍ ceae; 2) ໃບລຽ້ງຄ່ ູ (Dicotyledonae) ຮຽກພ ດໃນເຫ ົ ່າຍ່ ອຍນີ ້ວ່ າພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ (dicotyledon ຫ ມັກເອີ ້ນຫຍ ໆ້ ວ່ າ dicot) ພ ດໃນກຸ່ ມນີມີ ້ ໃບລ້ຽງໃນແກ່ ນສອງໃບ ໃນໂລກນີມີ ້ ພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ຫ ວງຫ າຍປະມານ 225,000 ຊະນິດ ຕົວຢ່ າງວົງພ ດທີ ່ຖ ກຈັດໃຫ້ຢູ່ ໃນຊັນ້ ຍ່ ອຍໃບລ້ຽງຄູ່ ນີ ້ ເຊັ ່ນ Fabaceae (ຊ ່ ເກົ ່າຄ Leguminosae ຫ ຕະກຸນຖົ ່ ວ) Brassicaceae (ຊ ່ ເກົ ່າຄ Cruciferae ຫ ຕະກຸນກະຫ ່າ) Solanaceae (ຕະກຸນໝາກເລັ ່ນ) ແລະ Asteraceae (ຊ ່ ເກົ ່າຄ Compositae ຫ ຕະກຸນດອກຕາເວັນ). 4. ພດ ບ ່ມທີ ່ ລ າລຽງ (Non-Vascular plant) ບ ່ມີຮາກ, ລ າຕົນ້ , ໃບ ທີ ່ ແທ້ຈິງ ຈະມີສ່ ວນເຮັດໜາ້ທີ ່ ຄ້າຍຮາກ, ລ າຕົນ້ , ໃບ, ຮາກ ເອີ ້ນວ່ າ Rhizoid (ໄຣ ຊອຍ), ຢ ດເກາະ, ດູດອາຫານ ລ າຕົນ້ ເອີ ້ນວ່ າ Caulidium (ຄວົ ລດຽມ) ິ , ໃບ ເອີ ້ນວ່ າ Phyllidium (ຟິນລິ ດຽມ), ສັງເຄາະແສງໄດ້ ເປັນພ ດທີ ່ມັກຄວາມຊຸ່ມສູງ ຕົນ້ ເຕ້ຍຄ້າຍເທົາ ມີວົງຈົນຊີວິດເປັນແບບສະຫ ັບມີ 2 ຊ່ ວງ ຄ : ແກມໂຕີ ໄຟ ຄ : ຊ່ ວງຊີວິດຂອງພ ດທີ ່ມີສ່ ວນຄ້າຍຄ ຮາກ, ລ າຕົນ້, ໃບ ມີອະໄວຍະວະສ້າງຈຸລັງສ ບພັນເພດຜູ້ ເອີ ້ນວ່ າ Anterridium ແລະ ມີອະໄວຍະວະສ້າງຈຸລັງສ ບພັນເພດແມ່ ເອີ ້ນວ່ າ Archegomiun; ສະປ ໂຣໄຟ ຄ : ຊ່ ວງຊີວິດທີ ່ ຈຸລັງສ ບພັນເພດຜູ້ປະສົມກັບຈຸລັງສ ບພັນເພດແມ່ ເກີດການງອກ ເປັນຕົນ້ ສະປ ໂຣໄຟຈະຢູ່ ເທິງແກມີໂຕໄຟ ປາຍຂອງສະປ ໂຣໄຟມີກັບສະປ ເຮັດໜາ້ທີ ່ສ້າງສະປ . 5. ພດ ມທີ ່ລ າລຽງ (Vascular plant) ພດ ທີ ່ມແີກ່ນ (Seed) ແກ່ ນເປ ່ ອຍ (Gymnosperm) ໝາຍເຖິງ ພ ດທີ ່ ແກ່ ນບ ່ມີສິ ່ ງຫ ່ຫຸ້ມ ພ ດພວກນີ ້ບ ່ມີຮວຍໄຂ່ ບ ່ມີຜົນ ແລະມີ ການປະຕິສົນທິດ່ ຽວ (single fertilization) ແຕ່ຈາກຄວາມຮູ້ທີ ່ ເພີ ່ມຂ ້ນໃນປະຈຸບັນ ພົບວ່ າຄ າກ່າວຂ້າງຕົນ້ ຖ ກ ຕ້ອງພຽງບາງສ່ ວນ ຕົວຢ່ າງ ພ ດໃນເຫ ົ ່ານີ ້ ເຊັ ່ນ ສນົ ພູ, ແປະກ໊ວຍ ແລະ ປົ ່ ງ ພ ດແກ່ ນເປ ່ ອຍມີວິວັດທະນາການໃນ ໂລກມາກ່ ອນພ ດດອກ ເມ ່ອປະມານ 280 ລ້ານປີແລ້ວ ຫ ກ່ ອນໄດໂນເສົາເລີ ່ມຄອງໂລກ

113 1. Phylum Cycadophyta ເຊັ ່ນ ຕົນ້ ປົ ່ ງ - ມີຮາກ, ລ າຕົນ້, ໃບທີ ່ ແທ້ຈິງ - ລ າຕົນ້ເຕ້ຍ, ມີຂະໜາດໃຫຍ່ - ໃບເປັນໃບປະກອບ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ຄ້າຍຄ ໃບໝາກພ້າວແຕ່ເປັນຈຸກບ ລິເວນຍອດ - ມີແກ່ ນໃຊ້ໃນການສ ບພັນມີ Cone ແກ່ ນບ ່ມີຝາຮວຍໄຂ່ຫ ່ຫຸ້ມຄ ພ ດພວກສົນ ງອກໄດ້ທັນທີບ ່ຕ້ອງຟັກ ຕົວ ຮູບ 6.22 ຕົນ້ ປົ ່ ງ 2. Phylum Ginkophyta ປະຈຸບັນມີພຽງຊະນິດດຽວ ຄ Ginkgo biloba ມີຊ ່ ທົ ່ ວໄປວ່ າ ແປ໊ະ ກ໊ວຍ ເປັນຊາກດ ກດ າບັນທີ ່ມີຊີວິດເຊັ ່ນດຽວກັບປົ ່ ງ ມີລັກສະນະໃກ້ຄຽງກັບພ ດທີ ່ສູນພັນໄປແລ້ວ ພົບຕາມທ າມະ ຊາດໃນປະເທດຈີນ, ເກົາຫ ີ ແລະ ຍີ ່ປຸ່ ນ. ລ າຕົນ້ ມີຂະໜາດໃຫຍ່ ມີໃບດ່ ຽວຄ້າຍວີຕົນ້ ເພດແມ່ສ້າງອ ວຸນບ ລິເວນ ປາຍກິ ່ ງພິເສດ ແກ່ ນມີອາຫານສະສົມ ນິຍົມນ າມາເຮັດອາຫານ. ຮູບ 6.23 ຕົນ້ ແປ໊ະກ໊ວຍ 6. ພດ ດອກ ພ ດດອກ (Angiosperm) ເນ ່ ອງຈາກໃນພວກພ ດມີແກ່ ນນ າກັນ ສະເພາະພ ດກຸ່ ມນີ ້ ເທົ ່ານັນ້ ທີ ່ ສ້າງດອກ ພ ດດອກໝາຍເຖິງພ ດທີ ່ ແກ່ ນມີສິ ່ ງຫ ່ຫຸ້ມ ພ ດກຸ່ ມນີມີ ້ ຮວຍໄຂ່ (ovary) ມີໝາກ (fruit) ແລະ ມີການປະຕິສົນທິຄູ່ (double fertilization) ພ ດດອກມີວິວັດທະນາການມາຈາກພ ດແກ່ ນເປ ່ ອຍດ ກດ າບັນ ປະມານ 136 ລ້ານປີແລ້ວ ຫ ໃນຍຸກທີ ່ ໄດໂນເສົາເລີ ່ມສູນພັນ ພ ດໃນເຫ ົ ່ານີມີ ້ ຫ າຍທີ ່ ສຸດ ໃນໂລກນີມີ ້ ປະມານ 275,000 ຊະນິດ (species) ເຊັ ່ນ: ຕົນ້ ວກິ ຫ ຢ ນຕົນ້ເຊັ ່ນ: ໄມ້ທີ ່ພົບເຫັນເທິງດິນທົ ່ວໄປ, ເປັນເຄ ອເກາະກ້ຽວຕາມຕົນ້ ໄມ້ ຈົນເຖິງພ ດອາກາດທີ ່ ອາໄສຢູ່ ເທິງຕົນ້ ໄມ້ອ ່ນ ຫ ສັງ ເຄາະແສງໄດ້ເອງ (photosynthetic plant) ເຊັ ່ນ: ພ ດທີ ່ ເຮົາເຫັນທົ ່ວໆໄປ ຈົນເຖິງພ ດ

114 ກາຝາກ (parasitic plant) ແລະ ພ ດກິນຊາກ (saprophytic plant) ພ ດທີ ່ ເຮົາພົບເຫັນ ແລະ ສ ກສາໂດຍທົ ່ວໄປ ທາງການກະເສດຈັດຢູ່ ໃນກຸ່ ມນີ ້ . 1. Phylum Anthophyta ໄດ້ແກ່: ພ ດມີດອກ ແຍກໄດ້ອອກເປັນພ ດໃບລ້ຽງຄູ່ ແລະ ພ ດໃບລ້ຽງດ່ ຽວ - ມີຮາກ, ລ າຕົນ້, ໃບທີ ່ ແທ້ຈິງ; - ມີລະບົບລ າລຽງຈະເລີນດີ, ມີທ ່ລ າລຽງນ ້າ ( Xylem ) ແລະ ທ ່ລ າລຽງອາຫານ (Phloem) - ມີດອກເປັນອະໄວຍະວະສ ບພັນ ແກ່ ນມີຮວຍໄຂ່ຫ ່ຫຸ້ມ - ການປະຕິສົນທິ ເປັນແບບຊ້ອນ Double Fertilization ການປະຕິສົນທິ 2 ເທ ່ອ ຮູບ 6.24 ການປະຕິສົນທິ ເປັນແບບຊ້ອນ Double Fertilization

115 ບດົທີ10 ກຳນຈດັແບຸ່ງສດັ (Animal Taxonomy) 1. ຄວາມໝາຍຄວາມສ າຄນັຂອງການຈດັແບ່ງສດັ ການຈັດແບ່ ງສັດ (Animal Taxonomy) ໃນສາຂາໜ ່ ງຂອງວິຊາຊີວະວິທະຍາ, ເຊິ ່ ງສກ ສາກ່ ຽວກັບການ ຈ າແນກສັດຕ່ າງໆໃນໂລກນີ ້ອອກເປັນຈ າພວກ ແລະ ເປັນໝວດໝູ່ ຕາມສາຍວິວັດທະນາການ, ອະນຸກົມວິຖານເປັນ ວິຊາທີ ່ ວ່ າດ້ວຍກົດເກນທີ ່ ກ່ ຽວກັບການຈັດຈ າແນກສັດ (classification) ອອກເປັນໝວດໝູ່ ; ການກ ານົດຊ ່ ວິທະຍາສາດ (nomenclature) ແລະ ການກວດສອບຊ ່ວິທະຍາສາດ (identification). ໃນນັນ້ນກັ ວທິ ະຍາສາດຜູ້ ທ າອິດທີ ່ລິເລີ ່ມການຈ າແນກສັດອອກເປັນໝວດໝ່ ູນັນ້ເປັນນັກຊີວະວິທະຍາສາຂາພ ດ ຫ ທີ ່ ເອີ ້ນກັນວ່ ານັກພ ດສາດ ຊ ່ວ່າ: ເດີການໂດນ (De candolle) ເຊິ ່ ງມຈຸ ີດປະສົງຂອງທ່ ານແມ່ ນແຍກພ ດຕ່າງໆທີ ່ ໄດ້ລວບລວມໄວ້ອອກເປັນ ໝວດໝູ່ ເພ ່ອຄວາມສະດວກໃນການສ ກສາ ແລະ ຄົນ້ ຄວາ້, ຕ ່ມາພາຍຫ ັງນັກວິທະຍາສາດທີ ່ສ ກສາກ່ ຽວກັບສັດ ຫ ນັກສັດຕະສາດໄດ້ທົດລອງນ າໄປໃຊ້ໃນການຈ າແນກສັດຕ່ າງໆແລ້ວເຫັນວ່ າໄດ້ຜົນດີ, ຈາກນັນ້ ຈິ ່ ງໄດ້ມີຜູ້ນິຍົມໃຊ້ ໃນການຈ າແນກສັດຕາມແບບທີ ່ ແຄນໂດນລີໃຊ້ຢ່ າງແຜ່ຫ າຍໃນປະຈຸບັນ. ສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ ຈັດຢູ່ ໃນອານາຈັກສັດມີຫ າຍກວ່ າ 1 ລ້ານ ສະປີຊີສ ສັດມີຄວາມສ າຄັນຕ ່ລະບົບນິເວດໃນແງ່ ຂອງຜູ້ບ ລິໂພກ ຊ ່ ງເປັນຜົນໃຫ້ເກີດການຖ່ າຍທອດພະລັງງານເຂົ ້າສູ່ສັດໃນລະດັບຕ່ າງໆ ນອກຈາກນີ ້ສັດຍັງເປັນໂຕ ໃຫ້ກ໊າສຄາບອນໄດອອກໄຊ ຊ ່ ງມີຄວາມສ າຄັນໃນການສັງເຄາະດ້ວຍແສງຂອງພ ດ ແລະ ກ ່ ໃຫ້ເກີດຄວາມສົມດຸນ ໃນທ າມະຊາດ. ອານາຈັກແບ່ ງອອກເປັນ 9 ໄຟລ າຄ : 1.ໄຟລ າພ ຣິເຟີຣາ (Phylum porifera) 2.ໄຟລ າຊີເລນເທີເຣຕາ (Phylum Coelenterata) [ຫ ໄຟລ າໄນດາເຣຍ (Phylum Cnidaria)] 3.ໄຟລ າບາດທີເຮນມິນເທດ (Phylum platyhelminthes) 4.ໄຟລ າເນມາໂທດາ (Phylum Nematoda) 5.ໄຟລ າມອນລັດກາ (Phylum Mollusca) 6.ໄຟລ າແອນເນລິດາ (Phylum Annelida) 7.ໄຟລ າອາໂທຣໂພດາ (Phylum Arthopoda) 8.ໄຟລ າເອໄຄໂນເດິມາຕາ (Phylum Echinodermata) 9.ໄຟລ າຄ ດາຕາ (Phylum Chordata) 2. ຈຸດປະສງົຂອງການຈດັແບ່ງສດັ ການສ ກສາອະນຸກົມວິຖານສັດໃນປະຈຸບັນໄດ້ຂະຫຍາຍຂອບເຂດກວ້າງຂວາງອອກໄປອີກ ໂດຍມີຈຸດປະ ສົງ 3 ປະການຄ : 1) ເພ ່ອຫາວິທີຈ າແນກສັດຕ່ າງໆອອກເປັນໝວດໝູ່ ໂດຍມີລັກສະນະ ຫ ວິທີການທີ ່ ຈະໃຊ້ໃນການຈ ່ຈ າສັດ ແຕ່ ລະໂຕໄດ້ງ່າຍຂ ້ນ 2) ເພ ່ອພັດທະນາ ແລະ ຫາວິທີທີ ່ ເໝາະສົມສ າລັບການຈັດອະນຸກົມວິຖານສັດ ໂດຍສະເພາະຈ າ ພວກທີ ່ ຈະ ໃຊ້ເປັນຕົວຢ່ າງອ້າງອີງ 3) ເພ ່ອຊອກຫາວິທີການທີ ່ ຈະເຮັດໃຫ້ການຈັດອະນຸກົມວິຖານສັດມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຖ ກ ຕ້ອງຢ່ າງສົມບູນ ຄ ສັດຈ າພວກໃດ ຫ ເຫ ົ ່າໃດທີ ່ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັນຕາມສາຍເລ ອດກ ຄວນຈັດໃຫ້ຢູ່ ໃນກຸ່ ມດຽວກັນ ແລະ

116 ໃນທາງກົງກັນຂ້າມສັດຈ າພວກໃດ ຫ ເຫ ົ ່າໃດທີ ່ມີບັນພະບູລຸດຫ່ າງກັນອອກໄປກ ຈະຖ ກຈັດໃຫ້ຢູ່ ໃນຕ າແ ໜ່ງທີ ່ຫ່ າງກັນອອກໄປອີກດ້ວຍ. ໃນນັນ້ຈດຸ ປະສງົທີ ່ 3 ແມ່ ນເກີດຂ ້ນພາຍຫ ັງຈາກທີ ່ ໄດ້ມີການປະກາດທິດສະດີວິວັດທະນາການຂອງ ຊາລ ດາ ວິນ (Charles Bobert Darwin ຄ.ສ 1809-1886) ເຊິ ່ ງເປັນນັກວິທະຍາສາດຊາວອັງກິດ ເປັນຕົນ້ມາ. 3. ປະຫວດັຄວາມເປັນມາຂອງການຈດັແບ່ງສດັ ການຈ າແນກ ແລະ ການຈັດແບ່ ງໝວດໝູ່ຂອງສັດສາມາດແບ່ ງອອກເປັນສະໄໝຕ່າງໆດັ ່ງນີ ້ : 3.1 ສະໄໝທີ ່ ສກ ສາກ່ ຽວກບັສດັສະເພາະທອ້ງຖິ ່ ນ ປະຫວັດຂອງການຈ າແນກ ແລະ ຈັດໝວດໝູ່ ຂອງສັດນັບວ່ າເກົ ່າແກ່ເທົ ່າກັບອາຍຸຂອງມະນຸດ, ເຊິ ່ ງຄນົ ພ ້ນ ເມ ອງທີ ່ ບ ່ ໄດ້ສ ກສາວິທະຍາສາດສະໄໝໃໝ່ ສາມາດຈ າແນກສັດຕ່ າງໆໃນທ້ອງຖິ ່ ນຂອງຕົນອອກເປັນຊະນິດໄດ້ ໂດຍສະເພາະຊະນິດທີ ່ ສາມາດກິນໄດ້ຫ ຊະນິດທີ ່ ກ ່ ໃຫື້ເກີດໂທດແກ່ມະນຸດມັກຈະມີຊ ້ ເອີ ້ນທີ ່ຖ ກຕ້ອງຫ າຍກວ່ າ ຊະນິດອ ່ ນໆ, ຕົວຢ່ າງ: ຊາວປາປວນ (Papuan) ເຊິ ່ ງເປັນຊາວພ ້ນເມ ອງທີ ່ ອາໃສຢູ່ ຕາມພູເຂົາໃນເກາະນິວກີນີສາ ມາດເອີ ້ນຊ ່ນົກໄດ້173 ຊະນິດຈາກຈ ານວນນົກທັງໝົດທີ ່ ນັກວິທະຍາ ສາດສະລວດໄດ້138 ຊະນິດ, ດັ ່ງນັນ້ ຈິ ່ ງສະ ແດງໃຫ້ເຫັນວ່ າມີພຽງຊະນິດດຽວເທົ ່ານັນ້ ທີ ່ມີລັກສະນະຮູບຮ່ າງໃກ້ຄຽງກັນຫ າຍຈົນເຮັດໃຫ້ຊາວປາປວນເອີ ້ນຊ ່ບ ່ ຖ ກຕ້ອງ ຫ ສັຍສົນກັນ. ໃນປະເທດໄທກ ເຊັ ່ນດຽວກັນຢູ່ ໃນເຂດພາກກາງໄດ້ແຍກນົກກະຈອກບ້ານ ແລະ ນົກກະຈອກປ່ າອອກຈາກ ກັນ, ເຊິ ່ ງນກົ ທັງສອງຊະນິດມີຮູບຮ່ າງ ແລະ ສີສັນຕ່ າງກັນຈົນເຫັນໄດ້ຢ່ າງຊັດເຈນ, ແຕ່ພາຍຫ ັງທີ ່ ນັກວິທະຍາສາດ ໄດ້ສ ກສາຊ ່ ວິທະຍາສາດໄດ້ສ ກສາຊ ່ ວິທະຍາສາດຂອງນົກທັງສອງກ ່ ປະກົດວ່ າມີຄວາມແຕກຕ່ າງກັນດັ ່ງນັນ້ ນົກ ກະຈອກບ້ານຈິ ່ ງມີຊ ່ ວິທະຍາສາດວ່ າ Copsychus saularis.Linn ແລະ ນົກກະຈອກປ່ າ Copsychus malabaricus (Scopoli). ຮູບທີ6.1: ນົກກະຈອກປ່ າ (ຊ້າຍ), ນົກກະຈອກບ້ານ (ກາງ) ແລະ Carilus Linnaeus (ຂວາ) ນັກວິທະຍາສາດທີ ່ ມີຊ ່ ສຽງໃນການຈ າແນກສັດໃນສະໃໝທ າອິດທີ ່ ຄວນກ່ າວເຖິງມີຄາໂລລັສ ລິນເນຍ (Carilus Linnaeus ຄ.ສ 1707-1778) ເຊິ ່ ງເປັນນັກວິທະຍາສາດຊາສສະວີເດັນເຊິ ່ ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່ າ ບດິ າຂອງວຊິ າອະນຸກມົ ວຖານ ິ ສະໄໝໃໝ່ .

117 3.2 ສະໄໝທີ ່ ຍອມຮບັ ເອາົທດິສະດວີວິດັທະນາການເຂົ ້າມາໃຊໃນ້ ການຈາ ແນກສດັ ເປັນສະໄໝທີ ່ ໄດ້ຮັບເອົາແນວຄວາມຄິດກ່ ຽວກັບວິວັດທະນາການເຂົ ້າມາໃຊ້ຢ່ າງຫ ວງຫ າຍ ຕົວຢ່ າງ: ຊາລ ດາຣວິນ ເຊິ ່ ງເປັນຜູ້ທີ ່ມີຊ ່ສຽງໃນເລ ່ອງການຈັດລະບົບໝວດໝູ່ ຂອງພຽງ ຫ Barnecle ແລະ ຂຽນຄູ່ມີການຈ າແນກ ຊະນິດຂອງສັດຊະນິດນີ ້ໄວ້ດ້ວຍ, ເຊິ ່ ງໃນສະໄໝນີ ້ແນວທາງຂອງການຈ າແນກສັດໄດ້ມຸ່ ງໄປສູ່ການຊອກຫາຄວາມຮູ້ ເພ ່ອທີ ່ ຈະຕອບຄ າຖາມທີ ່ ວ່ າ “ສິ ່ ງມີຊີວິດທັງຫ າຍມີຕົນ້ ກ ານີດມາຈາກບັນພະບູລຸດດຽວກັນຫ ບ ່ ”. ດັ ່ງນັນ້ ຈິ ່ ງເຫັນ ໄດ້ວ່ າຍຸກນີ ້ນັກວິທະຍາສາດຫ າຍທ່ ານໄດ້ນ າເອົາຄວາມສ າພັນຂອງສິ ່ ງມີຊີວິດຕ່ າງໆເຂົ ້າມາກ່ ຽວຂ້ອງເຊັ ່ນ: ດັ ່ງຕົນ້ ໄມ້ ທີ ່ ປະກອບດ້ວຍຮາກ, ລ າຕົນ້ , ກິ ່ ງກ້ານ ແລະ ໃບ. ສະນັນ້ ດ້ວຍຄວາມສ າພນັ ດັ ່ງທີ ່ ກ່ າວມາແລ້ວນີ ້ໄດ້ເຮັດໃຫ້ການ ຄົນ້ ພົບສັດຊະນິດໃໝ່ ໆເພີ ່ມຂ ້ນເລ ້ອຍໆ, ຢ່ າງໃດກ ຕາມກ່ ອນຈະຊີ ້ນສຸດສັດຕະວັດທີ19 ການຄົນ້ ພົບໃໝ່ ໆສ າລັບ ສັດຊັນ້ສູງກ ່ຄ່ອຍໆຫຸ ດນ້ອຍລົງ. 3.3 ສະໄໝທີ ່ ສກ ສາປະຊາກອນຂອງສິ ່ ງມຊີວີດິ ໃນສະໄໝນີ ້ນກັ ອະນຸກົມວິຖານໄດ້ມີການປ່ ຽນແປງຄວາມຄິດໃໝ່ ຈາກການສ ກສາຫາບັນພະບູລຸດທີ ່ ຮ່ ວມ ກັນຂອງສັດຕ່ າງຊະນິດ ຫ ສ ກສາຫ່ ວງທີ ່ ຂາດຫາຍໄປຂອງຫ່ ວງໂສແຫ່ ງຄວາມສ າພັນຂອງສັດແຕ່ລະຊະນິດ ມາສ ກ ສາເຖິງຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງລັກສະນະຮູບຮ່ າງໃນໝູ່ ປະຊາກອນຂອງສິ ່ ງມີຊີວິດຊະນິດດຽວກັນ ຫ ຊະນິດອ ່ນທີ ່ ໃກ້ ຄຽງກັນ. ການຈັດແບ່ ງໃນສະໄໝນີ ້ໄດ້ນ າເອົາຄວາມຮູ້ທາງຄະນິດສາດ ໂດຍສະເພາະວິຊາສະຖິຕິມາໃຊ້ຢ່ າງຫ ວງຫ າຍ ແລະ ສິ ່ ງສ າຄັນໃນສະໄໝນີ ້ນກັ ອະນຸກົມວິຖານໄດ້ມີຄວາມຄິດໃໝ່ ກ່ ຽວກັບຊະນິດ ເຊິ ່ ງແຕ່ເດີມເຊ ່ອວ່ າ “ຊະນິດ” ບ ່ປ່ ຽນແປງເກີດມາແນວໃດກ ່ຢູ່ ແນວນັນ້ (Typological concept) ມາເປັນຄວາມຄິດທີ ່ວ່ າ “ຊະນິດ” ບ ່ມີການຍຸດ ນິ ້ ງຢ່ ູກັບທີ ່ ແລະ ອາດມີໄດ້ຫ າຍແບບ (polytypic concept). 4. ເກນໃນການພຈິ າລະນາ ແລະ ຈດັສິ ່ ງມຊີວີດິ ເຂົ ້າໄວໃນ້ ອານາຈກັສດັ - ຈຸລັງແບບຢູຄາຣີໂອດ (Eukaryotic cell) ຄ ຈຸລັງທີ ່ມີເຈ້ຍຫຸ້ມນິວເຄ ຍໃນໄຊໂທພລາສຊ ມ ແລະ ມີອະນຸ ອົງປະກອບຕ່ າງໆກະຈາຍຢູ່ ; - ຮ່ າງກາຍປະກອບດ້ວຍຈຸລັງຊະນິດທີ ່ ບ ່ມຂອບ ີ ຫຸ່ ມຈຸລັງ (Cell wall) ເອີ ້ນວ່າຈຸລັງສັດ, ເຮັດໃຫ້ຈຸລັງມີລັກ ສະນະອ່ ອນນຸ້ມ ແລະ ແຕກຕ່ າງຈາກຈຸລັງພ ດ, ຈຸລັງເຫ ົ ່ານີ ້ສາມາດລວມກັນເປັນເນ ້ອເຍ ່ອເພ ່ອເຮັດໜ້າທີ ່ສິ ເພາະຢ່ າງໃດໜ ່ ງ ເຊິ ່ ງພບົວ່າຈຸລັງໃນເນ ້ອເຍ ່ອຫ າຍຊະນິດມັກມີຂະໜາດ ແລະ ຮູບຮ່ າງເໝ ອນກັນ, ມີການ ປະສານງານໃນການເຮັດວຽກເຊິ ່ ງໃນສັດຂັນ້ ສູງຫ າຍຊະນິດສາມາດຈ າແນກຕາມໜ້າທີ ່ ແລະ ຕ າແໜ່ງທີ ່ ຢ່ ູ ຂອງຮ່ າງກາຍເປັນ 5 ປະເພດຄ : ແພບຸຜິວ (Epithelial tissue), ແພສ າພັນ (Connective tissue), ແພ ກ້າມຊີ ້ນ (Muscular tissue), ແພລ າລຽງ (Vascular tissue) ແລະ ແພປະສາດ (Nervous tissue). - ສ້າງອາຫານເອງບ ່ ໄດ້ ເພາະບ ່ມີ Chlorophyll ດັ ່ງນັນ້ການດ າລົງຊີວິດຈິ ່ ງຕ້ອງກິນສິ ່ ງມີຊີວິດອ ່ນເປັນອາຫານ ເຊິ ່ ງອາດເປັນພ ດ ຫ ສັດດ້ວຍກັນ, ດັ ່ງນັນ້ ໃນການດ າລົງຊີວິດຈິ ່ ງມັກເປັນແບບຜູ້ລ່ າເຫຍ ່ອ ຫ ປາຣາສດິສະ ເໝີ. - ໂດຍທົ ່ວໄປເຄ ່ອນທີ ່ ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງຕະຫ ອດຊີວິດ, ແຕ່ມີບາງຊະນິດເມ ່ອໂຕເຕັມໄວແລ້ວຈະເກາະຢູ່ ກັບ ທີ ່ . - ໂດຍສ່ ວນໃຫຍ່ສາມາດຕອບສະໜອງຕ ່ສິ ່ ງກະຕຸ ້ນຢ່ າງໄວວາ ເນ ່ອງຈາກວ່ າມີລະບົບປະສາດ, ມີອະໄວຍະ ວະຮັບຄວາມຮູ້ສ ກ ແລະ ຕອບສະໜອງເຊັ ່ນ: ການກິນອາຫານ, ການຖ່ າຍເທ ແລະ ການສ ບພັນ.

118 5. ເກນທີ ່ ໃຊໃນ້ ການຈ າແນກສິ ່ ງມຊີວີດິໃນອານາຈກັສດັ 5.1 ລະດບັການເຮດັວຽກຮ່ວມກນັຂອງຈຸລງັ (Level of cell organization) 1) ພວກທີ ່ບ ່ມີແພຈຸລງັທີ ່ ແທ້ຈິງ (Notrue tissues) ເອີ ້ນສດັພວກນີ ້ວ່ າ ພາຣາຊົວ (parazoa) ເນ ່ອງຈາກວ່ າຈຸ ລັງຂອງສັດຈ າພວກນີ ້ບ ່ມີການປະສານງານກັນລະຫວ່ າງຈະລັງ ໂດຍທຸກຈຸລັງມີໜ້າທີ ່ ໃນການດ າລົງຊີວິດ ຂອງຕົນເອງຄ ້ : ດ້ານໂພຊະນາການ ແລະ ການສ ບພັນໄດ້ແກ່ພວກສັດຟອງນ ້າ. 2) ພວກທີ ່ ມີແພຈຸລັງທີ ່ ແທ້ຈິງ (true tissue) ເອີ ້ນພວກນີ ້ວ່ າ: ຍູເມຕາຊົວ (Eumetazoa) ເຊິ ່ ງມແີພທີ ່ ຖ ກ ສ້າງຂ ້ນເປັນຊັນ້ ຫ ເອີ ້ນວ່າຊັນ້ຂອງແພຈຸລັງ (germ layer) ມີສອງປະເພດຄ : - ແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ (Diploblastica) ແມ່ ນກອບດ້ວຍແພຈຸລງັຊັນ້ ນອກ (Ectoderm) ແລະ ແພຈຸລັງ ຊັນ້ ໃນ (Endoderm) ໄດ້ແກ່ພວກໄຮດຣາ, ແມງກະພຸນ, (ດັ ່ງຮູບ 6.2) - ແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້(Triploblastica) ແມ່ ນປະກອບດ້ວຍແພຊັນ້ ນອກ, ຊັນ້ກາງ (Mesoderm) ແລະ ແພຈຸລັງຊັນ້ ໃນໄດ້ແກ່ພວກໜອນຕົວແປຂ ້ນໄປຮອດສັດມີກະດູກສນັຫ ງັ (ດັ ່ງຮູບ 6.2) ຮູບທີ6.2: ສະແດງແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ (Diploblastica) ໃນໄຮດຣາ, ແມງກະພຸນ (ຮູບຊ້າຍ) ແລະແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້ (Triploblastica)ໃນພວກພານາເຣຍ,ໜອນຕວົກມົ ແລະ ຂີກ້ ະເດອ ນດນິ (ຮູບຂວາ) 3) ການເຄິ ່ ງຄ (Symmetry) ແມ່ ນການຈ າແນກໂດຍອາໄສລັກສະນະການແບ່ ງຮ່ າງການອອກເປັນສ່ ວນໆ ຕາມຄວາມຍາວຂອງສ່ ວນເທົ ່າໆກນັ (ດັ ່ງຮູບ 6.3) ເຊິ ່ ງມສາມ ີ ລັກສະນະຄ : - ພວກບ ່ມີການເຄິ ່ ງຄ (Asymmetry) ເປັນສັດຈ າພວກທີ ່ມີຮູບຮ່ າງບ ່ ແນ່ ນອນ, ດັ ່ງນັນ້ ຈິ ່ ງບ ່ ສາມາດແບ່ ງ ຂ້າງຊ້າຍ ແລະ ຂ້າງຂວາງໃຫ້ເທົ ່າໆກນັ ໄດ້ໄດ້ແກ່ສັດຟອງນ ້າ. - ພວນທີ ່ ມີການເຄິ ່ ງຄ ແບບລັດສະໝີ(Radial symmetry) ຮ່ າງກາຍຂອງສັດຈ າພວກນີ ້ຈະມີຮູບຮ່ າງ ຄ້າຍຄ ກະບອກ ຫ ລ ລົດ້ , ເຊິ ່ ງຖາ້ຜ່ າຕັດຜ່ ານຈຸດສຸນກາງແລ້ວບ ່ ວ່ າເຮົາຈະຕັດແນວນໃດກ ຈະໄດ້ສອງສ່ ວນ ທີ ່ ເທົ ່າກັນສະເໝີຫ ເອີ ້ນອີກຢ່ າງໜ ່ ງວ່ າເປັນການເຄິ ່ ງຄທ ີ ່ ສາມາດຜ່ າເປັນສ່ ວນໄດ້ເທົ ່າໆກນັຫ າຍຄັ ້ງຕາມ ແນວລັດສະໝີໄດແກ່ ໄຣດຣາ, ແມງກະພຸນ, ດາວທະເລ ແລະ ເໝັນ້ທະເລ - ພວກທີ ່ມີການເຄິ ່ ງຄແບບ ເຄິ ່ ງຊກີ (Bilateral symmetry) ເປັນສັດທີ ່ ສາມາດຜ່ າເປັນສ່ ວນໄດ້ເທົ ່າໆກນັ ພຽງຄັ ້ງດຽວ, ການເຄິ ່ ງຄແບບ ນີ ້ສາມາດຜ່ າ ຫ ຕັດແບ່ ງເຄິ ່ ງຮ່າງກາຍຕາມຄວາມຍາວຂອງລ າຕົວແລ້ວເຮັດ ໃຫ້ໄດ້ສອງຂ້າງເທົ ່າກັນໄດ້ພຽງຄັ ້ງດຽວເທົ ່ານັນ້ ໄດ້ແກ່ພວກໜອນຕົວກົມ, ສັດຕີນຂ ້ຫ ແມງໄມ້ແລະ ສັດ ມີກະດູກສັນຫ ັງ.

119 ຮູບທີ6.3: ສະແດງຮູບແບບການເຄິ ່ ງຄແ ບບຕ່າງໆ 4) ລັກສະນະຂອງຊ່ ອງວ່ າງລ າຕົບ ຫ ຊ່ ອງຕົວ (Body cavity Or Coelom) ແມ່ ນຊ່ ອງວ່ າງພາຍໃນລ າຕົວທີ ່ ຢ່ ູລ າຫວ່ າງຜະໜັງລ າຕົວກັບອະໄວຍະວະພາຍໃນຂອງສັດ, ຢູ່ ພາຍໃນ Coelom ມັກຈະມີຂອງແຫ ວບັນຈຸຢູ່ ເຕັມ, ຂອງແຫ ວເຫ ົ ່ານັນ້ເຮັດໜ້າທີ ່ ເໝ ອນດັ ່ງໜ ່ ງລະບົບໝູນວຽນເລ ອດແບບ ງ່າຍໆໃນສັດບາງຈ າພວກ ເຊິ ່ ງຊ່ ວຍລ າລຽງສານອາຫານ, ອົກຊີແຊນ ແລະ ຂອງເສຍຕ່ າງໆ. ນອກນັນ້ ຍັງຊ່ ວຍ ຫຸ ດຜ່ອນແຮງກະທົບຈາກພາຍນອກທີ ່ ອາດຈະເປັນອັນຕະລາຍຕ ່ອະໄວຍະວະພາຍໃນ ແລະ ຍັງເປັນບ ລິເວນທີ ່ ເຮັດ ໃຫ້ອະໄວຍະວະພາຍໃນເຄ ່ອນທີ ່ ຢ່ າງອິດສະຫ ະຈາກຜະໜັງລ າຕົວ. ໂດຍອິງຕາມລັກສະນະດັ ່ງກ່າວສາມາດແບ່ ງສັດ ອອກເປັນ 3 ຈາ ພວກ (ດັ ່ງຮູບ 6.4)ຄ : - ຈ າພວກບ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງລ າຕົວ ຫ ບ ່ມີຊ່ ອງຕົວ (No body cavity or acoelom) ເປັນພວກທີ ່ມີແພ 3 ຊັນ້ ຢູ່ ຕິດກັນໂດຍບ ່ມີຊ່ ອງຫວ່ າງໃນແຕ່ລະຊັນ້ ໄດ້ແກ່ພວກໜອນຕົວແປ - ຈ າພວກມີຊ່ ອງຫວ່ າງທຽມ (Pseudocoelom) ເປັນຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວທີ ່ ຂະຫຍາຍຕົວຢູ່ ລະຫວ່ າງຊັນ້ Mesoderm ຂອງຜະໜັງລ າຕົວ ແລະ Endoderm ເຊິ ່ ງເປັນທາງເດີນອາຫານ ໄດ້ແກ່ຈ າພວກໜອນຕົວ ກົມ, ໂຣຕີເຟີ(rotifer). - ພວກທີ ່ມີຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວທີ ່ ແທ້ຈິງ (Eucoelom or coelom) ເປັນຊ່ ອງຫວ່ າງທີ ່ ຂະຫວາຍຕົວແຊກຢູ່ ລະຫວ່ າງ Mesoderm 2 ຊັນ້ ຄ : Mesoderm ຊັນ້ ນອກເປັນສ່ ວນໜ ່ ງຂອງຜະໜັງລ າຕົວ (Body wall) ກັບ Mesoderm ຊັນ້ ໃນທີ ່ ເປັນສ່ ວນໜ ່ ງຂອງຜະໜັງລ າໃສ້(Intestinal wall) ແລະ Mesoderm ທັງ ສອງສ່ ວນຈະມີເນ ້ອເຍ ່ ອຂັນ້ ໃນຊ່ ອງທ້ອງ (Peritoneum) ໄດ້ແກ່ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ, ຫອຍ, ແມງໄມ້, ປາ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫ ັງ. ຮູບທີ6.4: ສະແດງລັກສະນະຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວແບບຕ່ າງໆ

120 5) ໂຄງກະດູກ (Skeleton) ເປັນສ່ ວນທີ ່ ເປັນຂອງແຂງຂອງລ າຕົວ ເຊິ ່ ງອາດຈະມີຄວາມແຂງຍູ່ທີ ່ ເປ ອກນອກເອີ ້ນວ່ າ ໂຄງກະດູກພາຍ ນອກ (exoskeleton) ເຊັ ່ ນ ກຸ້ງ, ປູ ແລະສັດທີjມີໂຄງກະດູກຢູ່ ພາຍໃນເອີ ້ນວ່ າ: ໂຄງກະດູກພາຍໃນ (endoskeleton) ເຊັ ່ນ: ຄົນ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫ ັງຊະນິດອ ່ນໆ. (ດັ ່ງຮູບ 6.5) ຮູບທີ6.5: ສະແດງກະດູກພາຍນອກ (exoskeleton) ຂອງແມງດາທະເລ (ຮູບຊ້າຍ) ແລະ ໂຄງກະດູກພາຍໃນ (endoskeleton) ຂອງປາ ແລະ ມ້າ (ຮູບຂວາ). 6) ທາງເດີນອາຫານ (Digestive tract) - ທາງເດີນອາຫານແບບບ ່ ສົມບູນ (Incomplete digestive tract) ເປັນທາງເດີນອາຫານຂອງສດັທີ ່ມີ ປາກແຕ່ບ ່ມີທະວານໜັກ ຫ ມີຊ່ ອງທາງເດີນອາຫານເຂົ ້າ-ອອກພຽງທາງດຽວ ຫ ທາງເດີອາຫານແບບ ປາກຖົງ (One-hole-sac) ໄດ້ແກ່ ໄຮດຣາ, ແມງກະພຸນ ແລະ ໜອນຕົວແປ (ດັ ່ງຮູບ 6.6). ຮູບທີ 6.6.ລະບບົທາງເດນີອາຫານແບບບ ່ ສມົ ບູນ (ຮູບຊ້າຍ) ແລະ ລະບົບທາງເດີນອາຫານແບບສົມບູນ (ຮູບຂວາ) - ທາງເດີນອາຫານແບບສົນບູນ (Complete digestive tract) ເປັນທາງເດີອາຫານທີ ່ມີທັງປາກ ແລະ ທະວານໜັກ ຫ ມີຊ່ ອງທາງເຂົ ້າ-ອອກຄົນລະທາງກັນໄດ້ແກ່ ໜອນຕົວກົມຈົນເຖິງສັດມີກະດູກ ສນັຫ ງັ (ດັ ່ງຮູບ 6.6). 7) ການມີລະບົບເລ ອດ (blood circulation) (ດັ ່ງຮູບທີ6.7) - ສັດທີ ່ ຍັງບ ່ມີລະບົບເລ ອດ ແມ່ ນຈ າພວກສັດທີ ່ ອົກຊີແຊນສາມາດແຜ່ຜ່ ານເຂົ ້າໄປໃນຕົວໄປໄດ້ໂດຍ ບ ່ ຕ້ອງມີອະໄວຍະວະຫາຍໃຈ ໄດ້ແກ່ສັດຟອງນ ້າ, ພວກສັດໃສ້ຖົງ, ໜອນຕົວແປ ແລະ ໜອນຕົວ ກົມ.

121 - ສັດທີ ່ມີລະບົບເລ ອດແບບວົງຈອນເປີດ (open blood circulation) ເປັນກຸ່ ມສັດທີ ່ ບ ່ມີເສັນ້ ເລ ອດ ແຕກຂະແໜງໄປທົ ່ ວຮ່ າງກາຍ ດັ ່ງນັນ້ເລ ອດຈິ ່ ງບ ່ ຢູ່ ໃນເສັນ້ ເລ ອດຕະຫ ອດເວລາໄດ້ແກ່ ສັດຕີນຂ ້, ສັດອ່ ອນແຫ ວ ແລະ ດາວທະເລ. - ສັດທີ ່ມີລະບົບເລ ອດແບບປິດ (close blood circulation) ເປັນຈ າພວກສັດທີ ່ມີເລ ອດໄຫ ວເປັນວົງ ຈອນຜ່ ານຫົວໃຈ ແລະ ຫ ອດເລ ອດຕະຫ ອດເວລາ ໄດ້ແກ່ ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ ແລະ ສັດມີກະດູກ ສັນຫ ັງທູກຊະນິດ. ຮູບທີ 6.7: (ຮູບຊ້າຍ) ສະແດງການແລກປ່ ຽນກາສໃນໄຮດຣາ, (ຮູບກາງ) ສະແດງລະບົບໝູນວຽນ ເລ ອແບບເປີດ (open blood circulation) ໃນຕັກກະແຕນ ແລະ (ຮູບຂວາ) ສະແດງລະບົບໝູນວຽນເລ ອດ ແບບວົງຈອນປິດ (close blood circulation) ໃນຂີກ້ ະເດອ ນດນິ . ຈາກເກນທີ ່ ໃຊ້ໃນການຈ າແນກສິ ່ ງມີຊີວິດໃນອານາຈັກສດັທີ ່ກ່າວມາຂາ້ງເທງິສາມາດສະແດງເປັນແຜນວາດ ຂອງການຈດັຈາ ແນກສດັ ໄດດ້ ັ ່ງລ່ ຸມນີ ້ :

122 ແຜນວາດຂອງການຈັດຈ າແນກສັດ 6. ຫ ກັ ເກນໃນການຕັ ້ງຊ ່ວທິ ະຍາສາດ ນັກວິທະຍາສາດມີຄວາມຈ າເປັນຢ່ າງຍິ ່ ງທີ ່ ຈະຕ້ອງຕັ ້ງຊ ່ ວິທະຍາສາດໃຫ້ແກ່ ສັດຕ່ າງໆ ທັງນີກ້ ່ ເນ ່ ອງຈາກ ເຫດຜົນຫ າຍປະການເຊັ ່ນ: ຊ ່ສາມັນຂອງສັດຊະນິດໃດຊະນິດໜ ່ ງໃນແຕ່ ລະທ້ອງມັນເອີ ້ນຊ ່ຕ່ າງກັນອອກໄປ, ນອກ ນັນ້ ໃນແຕ່ ລະທ້ອງຖິ ່ ນ ຫ ແຕ່ ລະປະເທດຍັງຕັ ້ງຊ ່ສດັ ຕາມພາສາຂອງຕົນ້ ເຊັ ່ນ: ຄົນລາວເຮົາເອີ ້ນຊ ່ນົກທີ ່ ຮ້ອງວ່ າ ”ກາ ເວົ ໊າ ກາເວົ ໊າ” ວ່ ານົກກາເຫວົ ່າ ແຕ່ຄົງອັງກິດເອີ ້ນວ່ າ ຄີລເບີຣ໌ດ (koebird) ແລະ ໃນປະເທດອ ່ນໆ ອາດເອີ ້ນຊ ່ທີ ່ ແຕກ ຕ່ າງກັນອອກໄປອີກ, ເມ ່ອເປັນດັ ່ງນັນ້ເລ້ວເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສບັ ສນົ ບ ່ ເປັນລະບຽບ ແລະ ຍາກຕ ່ການສ ກສາ. ສະ ນັນ້ ນັກວິທະຍາສາດໃນສາຂາຊີວະວທິ ະຍາຈິ ່ ງໄດ້ວາງລະບຽບແບບແຜນເພ ່ອຕັ ້ງຊ ່ສັດໃຫ້ເປັນລະບົບສາກົນ, ເຊິ ່ ງຜູ້ ທີ ່ລິເລີ ່ມໃນການຕັ ້ງຊ ່ວິທະຍາສາດແມ່ ນ Carilus Linnaeus ໃນປີພ.ສ 2294 ໄດ້ນ າເອົາຊ ່ສະກຸນ ແລະ ຊະນິດມາ ຕັ ້ງຊ ່ວິທະຍາສາດຂອງສັດ ແລະ ພ ດ ເອີ ້ນລະບບົນີ ້ວ່ າ Binominal System ຫ Binominal nomenclature ການຕັ ້ງຊ ່ວິທະຍາສາດສ າລັບສັດມີຫ ັກເກນທີ ່ສ າຄັນຄ ຕ້ອງຕ້ອງຕັ ້ງເປັນພາສາລາຕິນ ຫ ຖ້າເປັນພາສາອ ່ນກ ່ ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ມີລັກສະນະເປັນພາສາລາຕິນສາກ່ ອນ, ໃນນັນ້ຫ ັກເກນຕັ ້ງຊ ່ວິທະຍາສາດຈະໄດ້ກ່ າວເປັນກອນຕາມຫົວ ໜ່ ວຍອະນຸກົມວິຖານດັ ່ງນີ ້ : 6.1 ຫ ກັ ການຕັ ້ງຊ ່ຕະກຸນ (Family) 1) ຕ້ອງເປັນຄ ານາມພະຫຸພົມໃນວັກທ າອິດ 2) ຄ າລົງທ້າຍຂອງກຸ່ ມຕະກຸນມີດັ ່ງນີ ້ : • ເໜ ອຕະກຸນ ລົງທ້າຍດ້ວຍ -Oidea ອ່ ານວ່ າ ອອຍເດຍ • ຕະກຸນ ລົງທ້າຍດ້ວຍ -idea ອ່ ານວ່ າ ອີດີ • ສະກຸນຍ່ ອບ ລົງທ້າຍດ້ວຍ -inae ອ່ ານວ່ າ ໄອນີ • ເຫ ົ ່າ ລົງທ້າຍດ້ວຍ -ini ອ່ ານວ່ າ ອີນີ

123 • ເຫ ົ ່າຍ່ ອຍ ລົງທ່ າຍດ້ວຍ -I ອ່ ານວ່ າ ໄອ 3) ຊ ່ກຸ່ ມຕະກຸນຕ້ອງຂ ້ນຕົນ້ ດ້ວຍອັກສອນພິມໃຫຍ່ສະເໝີ; 4) ຊ ່ ຕະກຸນ ຕັ ້ງຂ ້ນໂດຍຕ ່ ທ້າຍ “ແບບຂອງສະກຸນ (type-genus)” ທີ ່ ຜູ້ຕັ ້ງເຫັນວ່ າເໝາະສົມທີ ່ ສຸດດ້ວຍ “idea” ເຊິ ່ ງໂດຍປົກກະຕິແລ້ວຈະເລ ອກ “ແບບສະກຸນ” ທີ ່ ຄົນຮູ້ຈັກກັນດີແລະ ເປັນຕົວແທນທີ ່ ດີຂອງ ຕະກຸນ. ເຊິ ່ ງວທິ ປະຕິບັດ ີ ແມ່ ນໃຫ້ຕັດຄ າລົງທ້າຍຂອງ “ແບບສະກຸນ” ທີ ່ ລົງທ້າຍດ້ວຍ -ae, -i, -is ຫ -ius ອອກກ່ ອນແລ້ວຈິ ່ ງຕ ່ມຄ າລົງທ້າຍທີ ່ ເໝາະສົມດັ ່ງທີ ່ກ່ າວມາຂ້າງເທິ ່ ງ. 5) ຖ້າຄ າລົງທ້າຍຂອງແບບສະກຸນບ ່ ເປນພາສາລາຕິນໃຫ້ປ່ ຽນເປັນລັກສະນະພາສາລາຕິນ, ໂດຍການຕ ່ ຄ າ ລົງທ້າຍຕາມຂີດໜ້າທີສອງເຊັ ່ນ: Carabus ເປັນ Carabi ແລ້ວຕັດ -I ອອກເປັນ Carab ແລ້ວຕ ່ທ້າຍດ້ວຍ - idea ຈະໄດ້Carabidae. 6) ຄ າລົງທ້າຍຂອງ “ແບບສະກຸນ” ເມ ່ອປ່ ຽນເຄົ ້າສັບເປັນພາສາລາຕິນແລ້ວລົງທ້າຍດ້ວຍ I ເຮັດໃຫ້ມີI ສອງ ຕົວເປັນ “ ii “ ກ ່ ໃຫ້ຕັດ -I ອອກກ່ ອນໜ ່ ງຕົວແລ້ວຕ ່ ມຄ າລົງທ່ າຍດ້ວຍ -idea ເຊັ ່ ນ: Acridium ເປັນ Acridii- ຕັດ -I ອອກໜ ່ ງຕົວແລ້ວຈະໄດ້Acridi- ຈາກນັ ້ນຕ ່ ມຕ າລົງທ້າຍດ້ວຍ -idea ກາຍເປັນ Acrididae. 7) ຄ າລົງທ້າຍຂອງແບບສະກຸນທີ ່ ເປັນສ າພັນກັນ ໃຫ້ປ່ ຽນເຂົ ້າຮາກສັບເດີມກ່ ອນ ແລ້ວຕ ່ມຄ າລົງທ້າຍເຊັ ່ ນ: Strix ເປັນ Strigis ແລ້ວຕັດ -is ອອກເປັນ Strig- ແລ້ວຕ ່ທ້າຍດ້ວຍ -igae ກາຍເປັນ Strigidae. 8) ຖ້າ “ແບບສະກຸນ” ມີເຄົ ້າຄ າສັບມາຈາກພາສາເກ ັກ ໂດຍໄດ້ຖ ກປ່ ຽນເປັນພາສາລາຕິນແລ້ວ ແມ່ ນໃຫ້ຕັດຄ າ ລົງທາ້ຍທີ ່ມີລັກສະນະພາສາລາຕິນອອກແລ້ວແກ້ໄຂໃຫ້ເປັນພາສາລາຕິນ ຈາກນັນ້ ຈິ ່ ງຕ ່ມຄ າລົງທ້າຍເຊັ ່ນ: ຄ າທີ ່ ເປັນພາສາເກ ັກ Leptokeras ເມ ່ອເຮັດໃຫ້ເປັນລັກສະນະພາສາລາຕິນຈະໄດ້Leptocerus ແລ້ວຕັດus ອອກຈາກນັນ້ກ ຕ ່ມ -idea ສຸດທ້າຍຈະໄດ້Leptoceridar. 9) ຖ້າຊ ່ “ແບບສະກຸນ” ລົງທ້າຍດ້ວຍພາສາອ ່ນນອກຈາກພາສາລາຕິນ ຫ ພາສາເກ ກັທີ ່ ເຮັດໃຫ້ເປັນລັກສະນະ ພາສາລາຕິນແລ້ວ, ການພິຈາລະນາຊີ ້ຂາດອັກສອນຕົວທ້າຍກ່ ອນຈາກນັນ້ ຈິ ່ ງຕ ່ຄ າລົງທ້າຍ ແມ່ ນໃຫ້ເປັນສິດ ຂອງຜູ້ຕັ ້ງຊ ່ຕະກຸນຄົນທ າອິດ. 6.2 ຫ ກັ ການຕັ ້ງຊ ່ສະກຸນ (Genus) 1) ຕ້ອງເປັນຄ ານາມເອກະພົດໃນພາສາລາຕິນ ຫ ພາສາເກ ັກ, ຖ້າຫາກຄ ານັນ້ ບ ່ ແມ່ ນພາສາລາຕິນແມ່ ນຕ້ອງ ເຮັດໃຫ້ເປັນລັກສະນະພາສາລາຕິນ ແລະ ຄວນເປັນຄ າທີ ່ ງ່າຍດາຍ. 2) ຊ ່ກຸ່ ມສະກຸນຕ້ອງຂຽນຂ ້ນຕົນ້ ດ້ວຍຕົວອັກສອນພິມໃຫຍ່ສະເໝີ 3) ຊ ່ກຸ່ ມສະກຸນທີ ່ມີຫ າຍກວ່ າໜ ່ ງພະຍາງ ຖ້າຈະນ າມາຕ ່ກັນຈະຕ້ອງໃຫ້ເປັນພາສາດຽວກັນເຊັ ່ນ: ພພາສາລາ ຕິນກັບລາຕິນ ຫ ພາສາເກ ັກກັບເກ ັກ. 4) ຊ ່ ກຸ່ ມສະກຸນທີ ່ ຕັ ້ງຈາກຊ ່ ຄົນ, ເຊິ ່ ງອາດເປັນຄົນທີ ່ ມີຊ ່ ສຽງໃນສະໃໝໂບຮານ ຫ ຊ ່ ຕົວລະຄອນເອກໃນ ວັນນະຄະດີໂບຮານ ຖ້າບ ່ ແມ່ ນພາສາລາຕິນແລ້ວໃຫ້ປ່ ຽນທ້າຍຄ າຂອງຊ ່ ເຫ ົ ່ານັນ້ ໃຫ້ເປັນລັກສະນະພາສາ ລາຕິນ. 5) ຊ ່ກ່ ຸມສະກຸນທີ ່ຕັ ້ງຈາກຊ ່ຄົນໃນສະໄໝປະຈຸບັນເພ ່ອເປັນກຽດໃຫ້ແກ່ນັກວິຊາການສາຂາວິຊານັນ້ໆ ຫ ຜູ້ທີ ່ ໃຫ້ຄວາມຮ່ ວມມ ໃນການຄົນ້ ຄວາ້ ແລະ ວິໄຈຈະຕ້ອງປະຕິບັດດັ ່ງລຸ່ ມນີ ້ : • ຖ້າຊ ່ ຄົນທີ ່ ລົງທ້າຍດ້ວຍພະຍັນຊະນະແມ່ ນໃຫ້ຕ ່ ທ້າຍດ້ວຍ "-ius", “-ia” ຫ “-ium” ເຊັ ່ ນ: Selys ເປັນ Selysius, Lamarck ເປັນ Lamarckia ແລະ Mathews ເປັນ Mathewium. • ຖ້າຊ ່ ທີ ່ ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫ ະ e, i, o, u ຫ y ໃຫ້ຕ ່ ທ້າຍດ້ວຍ “-us”, “a” ເຊັ ່ ນ: Milne ເປັນ Milneum.

124 • ຖ້າຊ ່ຄົນທີ ່ ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫ ະ“a”ແມ່ ນໃຫ້ຕ ່ທ້າຍດ້ວຍ “-ia” ເຊັ ່ນ: Dana ເປັນ Danaia. • ຖ້າຊ ່ຄົນທີ ່ມີຄ ານ າໜ້າດັ ່ງຕ ່ ໄປນີ ້ : - Mac, Mc, M ແລະ ຕາມດ້ວຍຕົວອັກສອນຕ ່ ໄປທີ ່ ຂຽນດ້ວຍຕົວອັກສອນພິມໃຫຍ່ ແມ່ ນໃຫ້ປ່ ຽນເປັນ ອັກສອນຕົວພິມນ້ອຍ ແລະ ຂຽນເຕັມຕິດກັນ ເຊັ ່ນ: Mc Cook ເປັນ Macookium ຫ Maccookia. - ຖ້າເປັນ “O” ແລະ ມີເຄ ່ອງໝາຍ apostroph ແມ່ ນໃຫ້ຕັດອອກ ແລະ ຕົວອັກສອນຕົວຕ ່ ໄປທີ ່ ຕາມມາ ໃຫ້ປ່ ຽນເປັນຕົວພິມນ້ອຍ ແລະ ຂຽນຕິດກັນ ແລ້ວປະຕິບັດຕາມຂ້າງເທິງຕົວຢ່ າງເຊັ ່ ນ: O’Connor ປ່ ຽນເປັນ Oconnor ຈາກນັນ້ຕ ່ມຄ າລົງທ້າຍດັ ່ງນີ ້ : Oconnorius, Oconnoria ຫ Oconnorium. - ຖ້າຄ ານ າໜ້ານາມ (articles) ເຊັ ່ ນ: Le, La, Les, el, il, lo ຫ du, de, des, del della ໃຫ້ຂຽນຕິດ ກັບອັກສອນຖັດໄປ ໂດຍກ າໜດົດັ ່ງນີ ້ : ຖ້າອັກສອນຖັດໄປເປັນຕົວພິມໃຫຍ່ແມ່ ນໃຫ້ປ່ ຽນເປັນຕົວພິມນ້ອຍ ແລ້ວຕ ່ ທ້າຍຕາມຫ ັກການຂ້າງເທິງເຊັ ່ນ: Du Bysson ເປັນ Dubyssonium. - ຖ້າເປັນຄ າທີ ່ ຊີ ້ແຈງລັກສະນະໃນສາໜາຄຣິສ ເຊັ ່ ນ: ເຊນ (St) ແມ່ ນໃຫ້ຕັດອອກແລ້ວຕ ່ ທ້າຍດ້ວຍ ຫ ັກການທີ ່ກ່ າວມາຂ້າງເທິງ ເຊັ ່ນ: St. Clair ເປັນ Clarius, Claria ແລະ Clarium. - ຖ້າຄ ານ າໜ້າເປັນຄ າໃນພາສາເຢຍລະມັນ ຫ ພາສາດັດ ຖ້າຂຽນດ້ວຍຕົວອັກສອນພິມໃຫຍ່ ແລະ ຂຽນ ຕິດກັນແມ່ ນໃຫ້ຮັກສາໄວ້, ແຕ້ຖ້າຂຽນດ້ວຍອັກສອນພິມນ້ອຍ ແລະ ຂຽນແຍກກັນແມ່ ນໃຫ້ຕັດອອກແລ້ວຕ ່ທ້າຍ ດ້ວຍຫ ັກການຂ້າງເທິງເຊັ ່ນ: Vanhausen ເປັນ Vanhausenius, Vanhausenia; Vo Ihering ເປັນ Iheringius, Iheringia, Iheringium; Van der Vecht ເປັນ Vechtius, Vechtia, Vechtium. 6.3 ຫ ກັ ການຕັ ້ງຊ ່ຊະນດິ (Species) ການຕັ ້ງຊ ່ຊະນິດມີຫ ັກການທີ ່ ສ າຄັນຄ : ຊ ່ທີ ່ ຕັ ້ງນັນ້ ຕ້ອງເຂ້າກັບເພດຂອງຊ ່ກຸ່ ມສະກຸນສະເໝີ, ເຊິ ່ ງການທີ ່ ຈະ ປະຕິບັດໄດ້ຄ ແນວນັນ້ ຈ າປັນຕ້ອງຮູ້ພາສາລາຕິນ ຫ ເກ ັກພ ສົມຄວນ ຫ ອາດຈະຄົນ້ຫາຈາກພົດຈະນານຸກົມແລ້ວແຕ່ ກ ລະນີ, ເມ ່ອຮູ້ເພດຂອງກຸ່ ມສະກຸນແລ້ວແມ່ ນໃຫ້ຖ ຫ ັກການຕັ ້ງຊ ່ຊະນິດດັ ່ງຕ ່ ໄປນີ ້ : ຊ ່ກຸ່ ມຊະນິດຕ້ອງຂ ້ນຕົນ້ ດ້ວຍຕົວອັກສອນນ້ອຍສະເໝີ. ຊ ່ກຸ່ ມຊະນິດທີ ່ ຕັ ້ງຂ ້ນຕອ້ງພິມຮ່ ວມກັບຊ ່ກຸ່ ມສະກຸນສະໝີ ຊ ່ ກຸ່ ມຊະນິດທີ ່ ຕັ ້ງຂ ້ນຕ້ອງບ ່ ໃຫ້ຄ ກັບຊ ່ ທີ ່ ເຄີຍຕັ ້ງຂ ້ນມາແລ້ວ ຫ ຕ່ າງກັນພຽງເລັກນ້ອຍ ເຊັ ່ ນ: Furcifera ແລະ Fucigera. ຊ ່ກຸ່ ມຊະນິດທີ ່ ຕັ ້ງຂ ້ນເພ ່ອເປັນກຽດແກ່ບຸກຄົນ ຫ ສະຖານທີ ່ທາງພູມສາດບ ່ ຄວນໃຫ້ໃກ້ຄຽງກັບຊ ່ທີ ່ ເຄີຍຕັ ້ງໄວ້. ຊ ່ກຸ່ ມຊະນິດທີ ່ ຕັ ້ງຂ ້ນເພ ່ອເປັນກຽດແກ່ບຸກຄົນ ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມກົດເກນດັ ່ງນີ ້ : ຖ້າເປັນຜູ້ຊາຍຄົນ ດຽວໃຫ້ລົງທ້າຍດ້ວຍ “ -i ” , ຖ້າຫ າຍຄົນ ຫ ຊ ່ທີ ່ ລວມທັງຜູ້ຊາຍ ແລະ ຜູ້ຍິງໃຫ້ລົງທ້າຍດ້ວຍ “- orum”, ຖ້າຜູ້ຍິງຄົນດຽວລົງທ້າຍດ້ວຍ “-ae” ແລະ ຖ້າຫ າຍຄົນແມ່ ນໃຫ້ລົງທ້າຍດ້ວຍ “-arum”. 7. ລະບບົທີ ່ ໃຊໃນ້ ການຈາ ແນກ ໃນການຈ າແນກສິ ່ ງມີຊີວິດ ໂດຍສະເພາະສັດແມ່ ນມີຫ າຍລະບົບ ເຊິ ່ ງສາມາດສະຫຸ ບໄດ້3 ລະບົບໃຫຍ່ດັ ່ງນີ ້ : 7.1 ລະບບົຈາ ແນກແບບງ່າຍໆ (Artificial System) ເປັນລະບບົທີ ່ ຈ າແນກສິ ່ ງມຊີ ີວິດໂດຍພຈິ າລະນາຈາກໂຄງສາ້ງພາຍນອກທີ ່ ສາມາດສັງເກດໄດ້ໂດຍຈດັ ຈ າ ພວກທີ ່ມລີກັ ສະນະຄາ້ຍຄກ ນັ ໄວໃ້ນກ່ ຸມດຽວກນັ , ເປັນລະບບົທີ ່ ໃຊໃ້ນສະໄໝ Aristotle. 7.2 ລະບບົຈາ ແນກທີ ່ ໃຊຫ າຍ ້ ລກັ ສະນະ (Natural System) ເປັນລະບບົທີ ່ ຈ າແນກສິ ່ ງມຊີວີດິ ໂດຍພຈິ າລະນາລກັ ສະນະຕາມທ າມະຊາດ, ລັກສະນະໂຄງສ້າງພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນຕະຫ ອດຮອດພດ ຕກິ າ ແລະ ນເິວດວທິ ະນາ, ເປັນລະບບົທີ ່ Linnaeus ໃຊ້

125 7.3 ລະບບົຈາ ແນກຕາມວວິດັທະນາການ (Phylogenetic System) ເປັນລະບບົທີ ່ ຈ າແນກສິ ່ ງມຊີວີດິ ໂດຍພິຈາລະນາຄວາມສ າພນັທາງວວິ ັດທະນາການຂອງສິ ່ ງມຊີວີ ິດທີ ່ ມບີ ັນ ພະບູລຸດຮ່ ວມກນັ ປະກອບກບັຄວາມຮູທ້ າງຊວີ ະວທິ ະຍາ ແລະ ວທິ ະຍາສາດສະໄໝໃໝ່ ຂະແໜງຕ່າງໆ, ເຊິ ່ ງເປັນ ລະບບົທີ ່ ໃຊໃ້ນປະຈບຸ ນັ . ຮູບທີ 6.8: ແຜນວາດສະແດງການຈັດຈ າແນກສັດໂດຍໃຊ້ການວິເຄາະຄວາມສ າພັນທາງວິວັດທະນາການຂອງດີ ເອັນເດ (DNA) ມະນຸດກັບລິງ App ຊະນິດຕ່ າງໆ. 8. ຫວົໜ່ ວຍອະນກູ ມົ ວຖານ ິ ຂອງການຈ າແນກສດັ ໃນການຈ າແນກສັດນັກອະນຸກົມວິຖານຕ້ອງເຂົ ້າໃຈຫົວຂ ້ຫ ລ າດັບຊັນ້ຕ່າງໆທີ ່ ໃຊ້ກັນທົ ່ວໆໄປໃນອານາຈັກ ສັດສາກ່ ອນ, ທັງນີກ້ ່ ເພາະວ່ າການຈ າແນກສັດອອກເປັນໝວດໝູຈ າເປັນຕ້ອງໄດ້ດ າເນີນຕາມຫົວຂ ຕ້່າງໆດັ ່ງຕ ່ ໄປນີ ້ : ອານາຈັກ (Kingdom) ສາຂາ (Phylum) ສາຂາສ າຮອງ (Subphylum) ເໜ ອເຫ ົ ່າ (Superclass) ເຫ ົ ່າ (Class) ເໜ ອເຜົາ (superorder) ເຜົ ່າ (Oder) ເຜົ ່າສ າຮອງ (suborder) ເໜ ອຕະກຸນ (superfamily) ຕະກຸນ (Family) ຕະກຸນສະຮອງ (subfamily) ສະກຸນ (Genus) ຊະນິດ (Species)

126 ຊະນິດສ າຮອງ (subspecies) ໃນນັນ້ບາງໂອກາດຄ າວ່ າ “ຊະນິດຍ່ ອຍ” ອາດຈະຖ ກແທນດ້ວຍຄ າວ່ າ “ພັນ (varieties)” ເພາະຄ າທັງສອງ ມີຄວາມໝາຍອັນດຽວກັນຄ : ບອກໃຫ້ຮູ້ວ່ າສັດຊະນິດໜ ່ ງມີລັກສະນະແຕກຕ່ າງກັນພຽງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ລັກສິນິແຕກ ຕ່ າງນີ ້ ເປັນລັກສະນະທີ ່ ເດັ ່ນສາມາດເບິ ່ ງເຫັນໄດ້ຢ່ າງຊັດເຈນ ເຊິ ່ ງໂດຍທົ ່ວໄປຖ້າຫາກສັດເຫ ົ ່ານີ ້ອາໃສຢູ່ ໃນບ ລິເວນ ດຽວກັນນັກອະນຸກົມວິຖານຈະໃຊ້ຄ າວ່ າ “ພັນ” ສ່ ວນຄ າວ່ າ “ຊະນິດຍ່ ອຍ” ນັນ້ ມັກໃຊ້ສ າລັບສິ ່ ງມີຊີວິດຊະນິດ ດຽວກນັ ທີ ່ ມີລັກສະນະແຕກຕ່ າງກັນພຽງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ ອາໃສຢູ່ ໃນພູມປະເທດທີ ່ ຫ່ າງກັນອອກໄປ. ສະນັນ້ ນັກ ອະນຸກົມວິຖານຈິ ່ ງຖ ວ່ າ “ຊະນິດ” ເປັນຫົວໜ່ ວຍນ້ອຍທີ ່ສຸດໃນອະນຸກົມວິຖານສັດ. ຄ າວ່ າ “ຊະນິດ” ນັນ້ ໃນວິຊາອະນຸກົມວິຖານໝາຍເຖິງ ກຸ່ ມປະຊາກອນຂອງສິ ່ ງມີຊີວິດຊະນິດໃດຊະນິດໜ ່ ງ ໃນທ າມະຊາດທີ ່ ສາມາດສ ບພັນໃນກຸ່ ໃດຽວກັນໄດ້ແລະ ລູກຫ ານທີ ່ ອອກມາຈະບ ່ ເປັນໝັນ. ເຊິ ່ ງຄ ານິຍາມນີ ້ໄດ້ຖ ເອົາຄວາມສາມາດໃນການສ ບພັນເປັນຫ ັກ ເຊິ ່ ງໃນທາງປະຕິບັດຕົງຈິງແລ້ວເຫັນ່ າຂ້ອນຂ້າງລ າບາກ ທັງນີກ້ ່ ເພາະວ່ າ ໃນການສ ກສາ “ຊະນິດ” ຕ່ າງໃນທ າມະຊາດນັນ້ນັກວິທະຍາສາດຈະເກັບເອົາຕົວຢ່ າງສັດມາ ແລະ ສ ກສາລັກສະນະ ຮູບຮ່ າງຕະຫ ອດຈົນຮອດລັກສະນະພາຍນອກອ ່ນໆຂອງສັດເຫ ົ ່ານັນ້ ໂດຍບ ່ ໄດ້ຄ ານ ງເຖິງສັດຊະນິດນັນ້ໆຈະປະສົມ ພັນກັນໄດ້ຫ ບ ່ ເມ ່ອເປັນດັ ່ງນັນ້ ການຈ າແນກສັດອອກເປັນຊະນິດຕ່ າງຈິ ່ ງມກັ ກ ່ ໃຫ້ເກີດປັນຫາຂັດແຍ່ ງກັນຂ ນ ເລ ້ອຍໆ, ທັງນີກ້ ່ ເພາະວ່ າຄວາມແຕກຕ່ າງຂອງລັກສະນະຮູບຮ່ າງຂອງສັດຊະນິດຕ່າງໆນັນ້ ອາດເກີດຈາກປັດໄຈລາຍ ປະການປະກອບກັນເຊັ ່ນ: ສະພາບແວດລ້ອມ ຫ ຄວາມແຕກຕ່ າງທີ ່ ເກີດມາຈາກກ າມະພັນ (hetedity) ກ ່ ໄດ້. ຄ າວ່ າ “ສະກຸນ” ໝາຍເຖິງການລວມເອົາສິ ່ ງມີຊີວິດຊະນິດຕ່ າງໆ ຕັ ້ງແຕ່ໜ ່ ງຊະນິດ ຫ ຫ າຍກວ່ າເຂົ ້າໄວ້ໃນ ກຸ່ ມດຽວກັນ, ໂດຍສົມມຸດເອົາວ່ າຊະນິດຕ່ າງທເຫ ົ ່ານີມີ ້ ບັນພະບູລຸດຮ່ ວມກັນ. ຄ າວ່ າ “ຕະກຸນ” ຈັດໄດ່ ວ່ າເປັນຂັນ້ ສູງສຸດຂອງລະບົບການຈ າແນກສັດທີ ່ ກ່ ຽວກັບການຕັ ້ງຊ ່ ແບບໃຊ້ສະກຸນ ແລະ ຊະນິດມາປະກອບເຂົ ້າກນັ , ເຊິ ່ ງການຕັ ້ງຊ ຕະກຸນນັນ້ ແມ່ ນນ າເອົາລັກສະນະເດັ ່ ນຂອງສະກຸນໃດໜ ່ ງມາເປັນ ລັກສະນະສ າຄັນ, ຈາກນັນ້ກ ່ລວມເອົາສະກຸນຕ່າງໆທີ ່ມີລັກສະນະໃກ້ຄຽງກັນ ຫ ສະກຸນທີ ່ ເຊ ່ອວ່ າເກີດຈາກບັນພະບູ ລຸດດຽວກັນມາລວມເຂັ ້າກນັ ເປັນໝູ່ ແລ້ວຈັດເປັນຕະກຸນຂ ້ນ. ດັ ່ງນັນຕະກຸນໜ ່ ງອາດປະກອບດ້ວຍໜ ່ ງສະກຸນ ຫ ຫ າຍສະກຸນກ ່ ໄດ້. ຄ າວ່ າ “ເຜົ ່າ, ເຫ ົ ່າ ແລະ ສາຂາ” ນັນ້ ຕັ ້ງຂ ້ນໂດຍຢ ດຖ ຫ ັກໂຄງສ້າງພ ້ນຖານທີ ່ ຄ້າຍຄ ກັນຂອງສັດເປັນສ າຄັນ, ເຊິ ່ ງສດັທີ ່ຢ່ ູໃນເຜົ ່າ, ເຫ ົ ່າ ແລະ ສາຂາດຽວກັນອາດຈະແພ່ກະຈາຍອາໃສຢູ່ ໃນສະຖານທີ ່ ຕ່າງໆທົ ່ວໂລກ ແລະ ມັກຈະ ມີການປັບຕົວເອງໃຫ້ເຂົ ້າກັບສິ ່ ງແວດລ້ອມສະເພາະທ້ອງຖິ ່ນນັນ້ໆໄດ້ເປັນຢ່ າງດີ ຕົວຢ່ າງ: ການຈັດຈ າແນກລ າດັບຊັນ້ ຂອງມະນຸດ Kingdom Animalia ເປັນສິ ່ ງມຊີວີດິຫ າຍຈລຸ ງັທີ ່ກນິອາຫານປະເພດອງົຄະທາດ Phylum Chordata ມີໂນໂທຄອດ, ມທີ ່ປະສາດຢ່ ູດາ້ນຫ ງັ, ຊ່ ວງໜ ່ ງຂອງຊວີດິມຖີ ງົຟັນຟ ມ Subphylum Vertabrata ມີອອກແອກສັກຫ ັງ, ຮ່ າງກາຍແບ່ ງເປັນສອງສ່ ວນ Superclass Tetrapoda ມີອົງຄະ 2 ຄູ່ ຄ ແຂນ ແລະ ຂາ Class Mammalia ລຽ້ງລູກດວ້ ຍນ ້າຍມົ , ຜວິໜງັມຂີນົ , ຜົ ້ງລ າຕວົມກີ ະບງັລມົ Order Primates ມນີ ິ ້ວ, ເລບັແບນ Family Hominidae ໜາ້ແບນ, ຕາຢ່ ູຂາ້ງໜາ້, ແຍກສໄີດ,້ ຕວົ ຕັ ້ງຊ ່ຍ່າງດວ້ ຍ2ຂາ Genus Homo ສະໝອງໃຫຍ່, ເວົ ້າໄດ,້ ຊ່ວງໄວເດກັ ກນິເວລານານ Species Homo sapiens ມີຄາງຊັດເຈນ, ໜ້າຜາກສູງ, ຂົນຕາມຕົວມີໜ້ອຍ

127 9. ອານາຈກັສດັ ແລະ ການຈດັຈາ ແນກ ອານາຈັກສັດໄດ້ແກ່ ສະມາຊິກທີ ່ ເປັນພວກຢູຄາຣີໂອດ (muticellular eukaryotes) ເຊິ ່ ງມີລັກສະນະ ສ າຄັນທີ ່ສາມາດສະຫຸ ບໄດ້ດັ ່ງນີ ້ : - ເປັນສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ ບ ່ສາມາດສັງເຄາະອາຫານເອງໄດ້, ດັ ່ງນັນ້ ຈິ ່ ງຕ້ອງອາໃສອາຫານຈາກແຫ່ ງອ ່ນ ຫ ຈາກ ສິ ່ ງມີຊີວິດອ ່ນໆ (heterotrophic nutrition). - ບ ່ມເີມດັສທີ ີ ່ ໃຊໃ້ນການສງັເຄາະແສງ (lack of photosynthetic pigments) ໃນຕົວສັດນັນ້ ໆເລີຍ. - ບ ່ມຂີອບຫ່ ຸມຈລຸ ງັ (cell wall) - ສັດສ່ ວນຫ າຍມພີ ັດທະນາການທີ ່ ສູງຂ ້ນຂອງເນ ້ອເຍ ່ ອໄປເປັນອະໄວຍະວະທີ ່ ເຮັດໜາ້ທີ ່ ສະເພາະ (a high level of tissue differentiation with specialized body organs) - ມກີ ານເຄ ່ອທີ ່ ເຊິ ່ ງເຫນັ ໄດຢ້່ າງຊດັ ເຈນ ໂດຍອາໃສການເຮດັວຽກຂອງກາ້ມຊີ ້ນ ແລະ ລະບບົ ປະສາດ. - ມຊີ່ວງຊວີດິທີ ່ມໂີຄຣໂມໂຊມໃນໄລຍະແຮພລອຍ (haploid stage) ພຽງຄັ ້ງດຽວຄ ໄນໄລຍະສ້າງຈຸ ລັງສ ບພັນເປັນໄຂ່ (eggs) ແລະ ສະເປີມ (sperms). - ໄຂ່ທີ ່ ໄດຮ້ ບັການປະຕສິນົທແິລວ້ (fertilized egg) ມີການພັດທະນາແບ່ ງຕົວໄດ້ຫ າຍຈຸລັງຈົນເປັນ ລັກສະນະໝາກບານທີ ່ມີຊ່ ອງວ່ າທາງກາງທີ ່ ເອີ ້ນວ່ າບລາສທູລາ (a halloe ball of cell called blastula) ສັດມີລັກສະນະຕ່ າງຈາກໂປ ໂຕຊົວ (protozoa) ຢູ່ ບ່ ອນວ່ າມີລາຍຈຸລັງ, ມີກຸ່ ມຈຸລັງຈ າເພາະທີ ່ ແບ່ ງເປັນຊັນ້ໆ, ເຊິ ່ ງໃນສັດມີກຸ່ ມຈຸລັງຊັນ້ ນອກມີໜ້າທີ ່ຫ ່ຫຸ້ມສາວນທີ ່ ຢ່ ູພາຍໃນ, ຮັບຄວາມຮູ້ສ ກ ແລະ ຕອບສະໜອງຕ ່ສິ ່ ງກະຕຸ ້ນ (protaction and sensory response), ສ່ ວນກຸ່ ມຈຸລັງຊັນໃນເຮັດນ້າທີ ່ຫ ັກຄ ຍ່ ອຍອາຫານ (digestion), ນອກ ນັນ້ມີກຸ່ ມຈຸລັງທີ ່ຢ່ ູລະຫວ່ າງສອງຊັນ້ ດັ ່ງກ່າວມັກຈະເຮັດໜ້າທີ ່ຫ າກຫ າຍໄດ້ແກ່: ເປັນບ່ ອນຢ ດເກາະໃຫ້ກັບກຸ່ ມຈຸລັງ ຊັນ້ ນອກ ແລະ ຊັນ້ ໃນ, ລ າລຽງອາຫານ, ສ ບພັນ, ເຮັດໃຫ້ຮ້າງກາຍຢ ດຫົດຕົວຄ້າຍຄ ກັບກາ້ມຊີ ້ນ. ດັ ່ງນັນ້ ລະບົບຈຸ ລັງ ແລະ ແພຈຸລັງຈະມີຄວາມສັບຊ້ອນຂ ້ນໃນກຸ່ ມສັດທີ ່ ມີພັດທະນາການສູງຂ ້ນເປັນອະໄວຍະວະ ແລະ ລະບົບ ຕ່ າງໆ. ການຄົນ້ ພບົ ຄັ ້ງຍິ ່ ງໃຫຍ່ ຂອງໂລກທາງທ າມະຊາດວທິ ະຍາ ທີ ່ ບ ່ ແພກ້ ານຄົນ້ ພົບຊາກບູຮານຂອງໄດໂນເສົາ ແລະ ລງິເອບັ ເລຍີກ ່ຄກ ານຄົນ້ ພບົ ຊາກບນັພະຊວີນິຂອງສດັ ບ ່ມກີ ະດູກສນັຫ ງັຈາກຫນີຊະນວນ ເບຣີເ໌ກສ ເຊິ ່ ງພບົທີ ່ ອຸທິຍານແຫ່ ງຊາດໂຢໂຮ (Yoho National Park) ແຫ່ງສາຍພູຣັອກກີທ້ າງພາກຕາເວັນອອກຂອງບ ີທີຊໂຄລ າເບຍ ປະເທດແຄານາດາ ເຊິ ່ ງຖໄ ດວ້່າເປັນຊາກບນັພະຊວີນິທີ ່ສ າຄນັທີ ່ ສຸດຂອງໂລກ ແລະ ເປັນຊາກສດັຫ າຍຈລຸ ງັສະໄໝໃ ໝ່ທີ ່ມອີ າຍຸປະມານ 570 ລາ້ນປີທີ ່ ຜ່ານມາ ເຊິ ່ ງຖ ກຄົນ້ ພບົ ຄັ ້ງທາອດິ ໃນປີຄ.ສ 1909 ໂດຍນກັ ທາລະນວີທິ ະຍາ ຊາວອາເມລກິ ນັທີ ່ມຕີ າແໜ່ງເປັນຫວົ ໜາ້ສະຖາບນັ ສະມດໂຊນຽນ ິ (Smithsonian Institution) ຊ ່ວ່າ: ຊາຣລ໌ ດູ ລິດເທິລ ວາລຄອດ (Charles Doolittle Walcott) ຈາກການຄົນ້ ພບົ ຄວາມຫ າກຂອງຊະນດິ ແລະ ລກັ ສະນະທີ ່ ບ ່ ເຄຍີພບົ ມາກ່ອນຢ່ າງມະຫາສານໃນຄັ ້ງນີ ້ ເຖິງກບັ ເອີ ້ນກນັ ເປັນພາສາອງັກດິວ່າ “Cambrian Explosion” ຖ້າຈະ ຕີຄວາມໝາຍເປັນພາສາລາວອາດຈະເອີ ້ນວ່າ “ມະຫາອຸບັດຂອງຊີວິດໃນຍຸກແຄມບຽນ” ເພາະວ່າມກີ ານຄົນ້ ພົບ ຊາກຂອງສດັທີ ່ມຄີວາມຄາ້ຍຄສ ດັ ໃນຍຸກປັດຈບຸ ນັ ຫ ອາດມກີ ານພດັທະນາຫ າຍກວ່າທີ ່ ເກດີຂ ້ນມາຕັ ້ງແຕ່ຍຸກແຄມ ບຽນຈ ານວນຫ າຍໄຟລ າ ແລະ ອາດອາດຈະຫ າຍກວ່າປັດຈບຸ ນັ ແລະ ທີ ່ ສ າຄນັ ຢ່ າງປະຫ າດກ ່ຄບ ່ ພບົ ຮ່ ອງຮອງ ຫ ຫ ັກຖານການກ າເນດີຂອງສດັ ເຫ ົ ່ານີ ້ໃນຍຸກກ່ອນໜາ້ນີ ້ ເລີຍ, ຜນົ ຈາການຄົນ້ ພບົ ຄັ ້ງນີ ້ໄດນ້ າໄປສູສ້ ມົ ມຸດຖານຫ າຍ ຢ່ າງເຊັ ່ນ: ອາດມສີດັ ຕ່າງໆເກດີຂ ້ນມາກ່ອນຍຸກແຄມບຽນ ແຕ່ຊາກຕ່າງໆຖ ກທ າລາຍໄປພອ້ ມກບັການສູນພັນຄັ ້ງ ໃຫຍ່ ໆ, ນອກຈາກນັນ້ ການຄົນ້ ພບົ ຄັ ້ງນີ ້ໄດນ້ າໄປສ່ ູການໄຂປິດສະໜາຕ່າງໆກ່ ຽວກບັ ວິວັດທະນາການຂອງໂລກ ແລະ ຊວີດິ ບນົ ໜາ້ໂລກໄດຢ້່ າງຊັດເຈນຍິ ່ ງຂ ້ນ ໂດຍສະເພາະອານາຈກັ ສັດທີ ່ ພົບວ່າກ່ ຸມສັດຫ ກັ ໆໄດຖ້ ກ າເນີດຂ ້ນ ແລວ້ ໃນຊ່ວງອາຍຸນີ ້ແລະ ເຫນັວ່າວວິດັທະນາການທີ ່ ເຮດັ ໃຫເ້ກດີກ່ ຸມສດັ ຈາ ນວນຫ າກຫ າຍກ່ ຸມເຕມັ ທອ້ງທະເລໃນ

128 ຊ່ ວງເວລານີ ້ໃຊເ້ວລາບ ່ ພ ເທົ ່າໃດລາ້ນປີ, ຊາກດ ກດ າບັນຊຸດນີຖ້ ວ່ າມຄີ່ າມະຫາສານເພາະນອກຈາກເປັນຊາກທີ ່ ສມົ ບູນເຊັ ່ນ: ຟັນຟ ມຂງ ໄທໂລໄບ ຫ ແມ່ນແຕ່ອາຫານໃນກະເພາະຂອງໜອນບາງຊະນດິ , ຊາກຂອງສດັບາງຊະນດິ ຍງັເກບັຮກັ ສາລກັ ສະນະທີ ່ ສ າຄນັທາງກາຍຍະວພິ າກໄວເ້ປັນຢ່ າງດອີກີດວ້ ຍ, ແນວໃດກ ່ຕາມຂ ມ້ ູນທີ ່ມຈີາ ນວນຫ າຍ ກ ມກັ ເປັນເລ ່ອງຂອງໂຄງຮ່າງທີ ່ ແຂງຫ າຍກວ່າ ແຕ່ເຊ ່ອວ່າຕ ່ ໄປເມ ່ອມກີ ານວເິຄາະວໄິຈເຖງິທີ ່ສຸດແລວ້ ຈະເຮດັ ໃຫໄ້ດ້ ຂ ມ້ ູນທງັສ່ ວນຂອງໂຄງຮ່າງແຂງ ແລະ ສ່ ວນຮ່າງກາຍມາຊ່ ວຍຕ ່ ເຕມີ ພາບການກ າເນດີ ແລະ ວວິ ດັທະນາການຂອງ ສິ ່ ງມຊີວີດິໃນຊ່ວງໄລຍະນັນ້ ໄດສ້ມົ ບູນຍິ ່ ງຂ ້ນ. ຮູບທີ 6.9. Halluciginea ຊາກບູຮານເບເີກສ ທີ ່ສູນພນັ ໄປດນົ ນານແລວ້ ວາລຄອດ ໄດພ້ ະຍາຍາມອະທບິ າຍສິ ່ ງທີ ່ຄົນ້ ພບົກບັການປ່ ຽນແປງທີ ່ ເກດີຂ ້ນຢ່ າງກງົໄປກງົມາ ແຕ່ແນວຄດິ ນີ ້ ຍງັບ ່ ໄດຮ້ ັບຄວາມສົນໃຈເທົ ່າທີ ່ ຄວນເຖິງກວ່ າ 50 ປີ ຈົນຮອດປີ ຄ.ສ 1971 ສາສະດາຈານ ແຮຣີ ວິດທິງຕັນ (Professor Harry Whittington) ແຫ່ ງມະຫາວທິ ະຍາໄລແຄມບຣິດ ປະເທດອງັກດິ ໄດຕ້ ພີມິ ຜນົ ງານລວມຄັ ້ງ ທ າອດິ ຂອງຊາກບູຮານເບເີກສ ໄດກ້ ວດສອບຊາກຕ່າງໆອກີ ຫ າຍຄັ ້ງ ແລະ ປະມວນແນວຄິດຈາກຂ ສ້ ະຫຸ ບຂອງ ວາລຄອດ ສະເໜີເປັນແນວຄວາມຄິດເຊິ ່ ງບ ່ ພຽງແຕ່ ສະເໜີສະເພາະອຸບັດການທີ ່ ເບີຣ໌ເກສເທົ ່ານັນ້ ຫາກຍງັໝ າຍລວມເຖງິປະຫວດັ ຂອງວວິ ດັທະນາການຂອງສິ ່ ງມຊີວີດິທງັໝດົ ລວມທງັມະນຸດອກີ ດວ້ ຍ, ເຊິ ່ ງຂ ສ້ ະຫຸ ບທີ ່ ສ າຄັນ ກ ່ຄ: ການຄົນ້ ພບົທີ ່ວ່າຊາກບູຮານເບເີກສນັນ້ ສ່ວນໃຫຍ່ເປັນສດັທີ ່ມລີກັ ສະນະບ ່ ໃກຄ້ ຽງກບັສດັ ໃນຍຸກໃໝ່ປານໃດ, ບາງພວກມີຈ ານວນປະມານ 15-20 ຊະນດິ ອາດຈາແນກອກໄປຈາກໄຟລາໃນປັດຈຸບັນ, ສະນັນ້ ສັດໃນອາດີດ ຈ ານວນຫ າຍມີຮ່ າງກາຍຂະໜາດນ້ອຍ, ຕົວຢ່ າງພວດທີ ່ ມີຂະໜາດຮ່ າງກາຍປະມານ 2-3 ຊັງຕີແມັດເຊັ ່ ນ: Halluciginea ເຊິ ່ ງຈາກລກັ ສະນະຮູບຮ່າງໜາ້ຈະຈດັ ໄວໃ້ນໄຟລ າດຽວກບັ ພວກໄທໂລໄບ, ກຸງ້, ປູ ແລະ ແມງໄມ້ ຄສ ດັຕນີຂ ້ໃນໄຟລ າອາໂທໂປດາ (Phylum Arthopoda) ອຕ່ຍງັມລີກັ ສະນະບາງຢ່ າງເຊັ ່ນ: ງວງ (proboscis) ທີ ່ ບ ່ ແມ່ນລກັ ສະນະຂອງສດັຕນີຂ ້(ຮູບທີ6.12) ເຊິ ່ ງໃນທີ ່ສຸດແລວ້ ຈາເປັນຕອ້ງແຍກໄວໃ້ນໄຟລາອ ່ນທີ ່ມກີ ານກາເນດີ ກ່ອນ, ໃນຕວົ ຢ່ າງຊາກເບຣີ ເ໌ກສນັນ້ ພບົ ວ່າມສີດັ ຕນີຂ ຢ້່ ູເຖິງ 20-30 ພວກທີ ່ ບ ່ ສາມາດຈາແນກໄວໃ້ນກ່ ຸມທີ ່ ຈດັ ໄວ້ ໃນປັດຈຸບັນ, ສະນັນ້ນກັ ອະນຸກມົ ວຖິ ານຈ ່ ງໄດຈ້ ດັຈາ ແນກສດັ ຕນີຂ ້ໄວເ້ກອ ບເຖງິລາ້ນຊະນດິ ແລະ ທງັໝດົຈດັເປັນ 4 ເຫ ົ ່າ (class) ຄ : ໄທໂລໄບທ໌ (trilobite) ທີ ່ ສູນພນັ ໄປແລວ້ , ຄຣັສຕາຊຽນ(crustaceans)ໄດແ້ກ່ກຸງ້; ກັ ້ງ; ປູ ແລະ ໄຮ, ເຄລິເຊີເຣດ (chelicerates) ໄດ້ແກ່ ແມງມຸມ; ແມງງອດ; ເຫັບ; ໄຮ ແລະ ຢູນິຣາມຽນ (uniramians) ໄດແ້ ກ່ ຂີ ້ຂາບ; ບົ ້ງກ ລວມທັງແມງໄມ.້ ດັ ່ງນັນ້ ຕົວຢ່ າງຂອງຊາກເບີເກສ ທີ ່ ບຣີທີຊໂຄລ າເບຍພຽງແຫ່ງດຽວໄດ່ ເປີດເຜຍີຂ ມ້ ູນອນັມະຫມ າເປັນຄັ ້ງທ າອດິກ່ ຽວກບັປະຫວດັ ຂອງສດັຫ າຍຈລຸ ງັທີ ່ກ າເນດີຂ ້ນໃນໂລກນີ ້ , ສະເພາະສດັ ຕນີຂ ນ້ ັນ້ ໃນການຄົນ້ ພບົ ຄັ ້ງນີ ້ ເຮັດໃຫໄ້ດລ້ ກັ ສະນະສັນຖານເພີ ່ມຂ ້ນຫ າຍກວ່າ 20 ຮູບແບບ ແລະ ເມ ່ອທຽບກບັ ຮູບແບບຂອງຊວີດິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ເຮດັ ໃຫເ້ຫນັ ວ່າຊວີດິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ໄດພ້ ດັທະນາມາຈາກຮູບແບບທີ ່ຫ າກຫ າຍ, ຈາກ ນັນ້ກ ່ ໄດມ້ ກີ ານທດົລອງທາງທ າມະຊາດຄັ ້ງແລວ້ ຄັ ້ງເລົ ່າກ່ອນຈະມາລງົຕວົ ໃນຮູບແບບທີ ່ ນອ້ ຍກວ່າໃນຍຸກປັດຈບຸ ນັ .

129 ຮູບທີ 6.10: Opabinia ຊາກດກ ດາບນັ ເບເີກສ ທີ ່ໜາ້ຈະຢ່ ູໃນໄຟລາອາໂທພອດ ແຕ່ກບັພບົ ລກັ ສະນະຂອງງວງ (proboscis) ແລະ ມີ 5 ຕາ. ຊາກດ ກດ າບັນ (fossil recort) ເປັນປະຕູໄຂສ່ ູເລ ່ອງລາວປະຫວດັ ສາດຂອງຊວີດິ , ເຮດັ ໃຫຮູ້ເ້ຖິງຮູບແບບ ຂອງຊວີດິທີ ່ສູນພນັ ໄປແລວ້ ເຊິ ່ ງອາດເປັນບນັ ພະບູລຸດຂອງສດັ ໃນຍຸກປັດຈບຸ ນັ ແລະ ສາມາດຄດິ ໄລ່ອາຍຸໃນໄລຍະ ທີ ່ມກີ ານຈະເລນີພດັທະນາຂອງສດັຫ າຍກ່ ຸມ ນັນ້ຄເ ລ ່ອງລາວຂອງວວິ ດັທະນາການນັນ້ເອງ, ການຄົນ້ຫາຕົນ້ກ າເນີດ ຂອງສັດໃປັດຈບຸ ນັ ນັນ້ ຊາກດກ ດ າບນັ ໃນຍຸກແຄມບຽນທີ ່ ໄດກ້່າວເຖງິມາແລວ້ ເປັນກະແຈທີ ່ ສ າຄນັ ຍິ ່ ງ, ເຊິ ່ ງກ່ອນທີ ່ ຊາຣລ໌ ດາຣວ໌ ນິ ຈະປະກາດທດິ ສະດວີວິ ດັທະນາການນັນ້ ຜູຄ້ ນົຈາ ນວນຫ າຍຮູກ້ ນັ ດວີ່າໃນຍຸກແຄມບຽນນັນ້ ສັດມີ ຄວາມຫ າກຫ າຍຂອງຊະນິດ ແລະ ດ າລົງຊີວິດຢູ່ ດົນນານເຖິງ 55 ລ້ານປີ (ໃນຊ່ ວງ 454-490 ລ້ານປີທີ ່ ຜ່ານມາ) ສັດພວກມອລລັສ (mullosks), ອາດໂທພອດ (arthropods), ແອນນີລິດ (annelids), ເອໄຄໂນເດີມ (echinoderms) ແລະ ຄ ເດດ (chordates) ແລະ ສດັ ໃນໄຟລາຫ ກັ ໆໄດປ້ ະກດົ ຂ ້ນທງັໝົດໃນຍຸກນີ ້ , ການເພີ ່ມ ຈ ານວນຢ່ າງມະຫາສານ ແລະ ຮູບແບບທີ ່ ສບັ ຊອ້ ນໃນຊ່ ວງໄລຍະປະມານ 10-25 ລ້ານປີ ໃນຍຸກຕົນ້ ໆ ແລະ ຍຸກ ກາງຂອງແຄມບຽນມກັ ເອີ ້ນວ່າ Cambrian Explosion ດັ ່ງທີ ່ ໄດກ້່າວມາແລວ້ ໃນຂາ້ງເທງິ. ການຈ າແນກສັດແມ່ ນໄດ້ດ າເນີນໃນໄລຍະສອງຫາສາມຮ້ອຍປີທີ ່ ຜ່ ານມາ ໂດຍໄດ້ນ າໃຊ້ລັກສະນະສັນຖານ ວິທະຍາມາເປັນເກນຫ ັກ, ແຕ່ຕ ່ມາໃນໄລຍະໃໝ່ ນີ ້ໄດ້ມີການນ າເອົາການວິເຄາະຫາຄວາມສ າພັນທາງວິວັດທະນາ ການ ໂດຍສັງເກດຈາກຄວາມສ າພັນຂອງສານຊີວະໂມເລກູນມາປະກອບເຂົ ້າໃນການຈ າແນກ, ໂດຍມີຄວາມຄາດໝ າຍເພ ່ອເຮັດໃຫ້ການຈັດຈ າແນກໄດ້ມີຄວາມສ າພັນທາງວິວັດທະນາການຫ າຍທີ ່ ສຸດ, ໃນນັນ້ ການຈ າແນກໂດຍໃຊ້ ລັກສະນະສັນຖານວິທະຍາເດີມທີ ່ ຍັງໃຊ້ກັນຢູ່ ໃນປະຈຸບັນແມ່ ນໃຊ້ຈັດແບ່ ງໃນລ າດັບອານາຈັກຈົນເຖິງໄຟລ າ, ໂດຍ ທີ ່ ແຕ່ລະລ າດັບມີການໃຊ້ລັກສະນະສັນຖານຈ າເພາະໃນການກ ານົດຕາມການສະຫຸ ບໄດ້ໃນລັກສະນະຂອງຮູບວິ ຖານ (Dikotomuskey) ດັ ່ງນີ ້ : 1. ລະດັບອານາຈັກ (kingdom) ຄ ອານາຈັກສັດ ເຊິ ່ ງປະກອບດ້ວຍລັກສະນະທີ ່ກ່ າວມາແລ້ວ 2. ລະດັບອານາຈັກສ າຮອງ (Sub kingdom) ຈ າແນກອອກເປັນ 2 ອານາສ າຮອງຄ : 2.1. ອານາຈັກສ າຮອງພາຣາຊົວ (Subkingdom Parazoa) ໄດ້ແກ່ສັດທີ ່ມີຫ າຍຂຸລັງແຕ່ຍັງບ ່ທັນໄດ້ ພັດທະນາເປັນເນ ້ອເຍ ່ອທີ ່ຊັດເຈນໄດ້ແກ່ ໄຟລ າຟພຣີເພີຣາ (phylum porifera) 2.2. ອານາຈັກສ າຮອງຢູເທຕາຊົວ (Subking Eumetazoa) ເປັນສັດທີ ່ມີການພັດທະນາຂອງຈຸລັງໄປ ເປັນເນ ອເຍ ່ອຢ່ າງຊັດເຈນ ແລະ ມີການລວມກັນເປັນອະໄວຍະວະໄດ້ແກ່ ໄຟລ າທີ ່ ເຫ ອທັງໝົດ. 3. ລະດັບຂະແໜງ (branch) ຈ າແນກອອກເປັນ 2 ຂະແໜງ ໂດຍໃຊ້ລັກສະນະການເຄິ ່ ງຄເປັນ ເກນໃນການ ຈ າແນກດັ ່ງນີ ້ :

130 3.1. ຂະແໜງເຣດີເອຕາ (branch Radiata) ເປັນກຸ່ ມສັດທີ ່ ການເຄິ ່ ງຄ ແບບລັດສະໝີ(radial symmetry) ຄ ການແບ່ ງຮ່ າງກາຍຂອງສັດອອກເປັນສອງສ່ ວນເທົ ່າໆກນັ ຫ ແບ່ ງໄດ້ເທົ ່າໆກນັຕາມ ແນວລັດສະໝີຂອງຮ່ າງກາຍ ໄດ້ແກ່ ໄຟລ າໄນດາເຣຍ (phylum Cnidaria) 3.2. ຂະແໜງໄບແລດເທີເຣຍ (branch Bilateria) ເປັນກຸ່ ມສັດທີ ່ມີການເຄິ ່ ງຄແບບ ເຄິ ່ ງຊກີ (bilateral symmetry) ໄດ້ແກ່ ສັດໃນໄຟລ າທີ ່ ເຫ ອທັງໝົດ 4. ລະດັບເກ ດ (grade) ຈ າແນກອອກເປັນ 3 ເກ ດ ໂດຍໃຊ້ລັກສະນະຂອງຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວ (coelom) ເຊິ ່ ງເປັນລັກສະນະທີ ່ ເກີດຂ ້ນໃນໄລຍະແອມບຣີໂອ ເຊິ ່ ງກ່ ຸມແພຈຸລັງທີ ່ ເອີ ້ນວ່ າ mesoderm ມີການ ພັດທະນາໄປເປັນ ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວ ເຊິ ່ ງຕ ່ມາເມ ່ອເປັນຮ່ າງກາຍແລ້ວຊ່ ອງຫວ່ າງເຫ ົ ່ານີ ້ຈະເປັນທີ ່ ຫ ່ຫຸ້ມ ແລະ ຢ ດເກາະຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນຕ່ າງໆ 4.1. ເກ ດບ ່ ມີຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວ (grade ascoelomata) ເປັນກຸ່ ມສັດທີ ່ mesoderm ບ ່ ໄດ້ພັດທະ ນາ ໄປເປັນຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວເຮັດໃຫ້ຮ່ າງກາຍຂອງສັດກຸ່ ມນີອັດແໜ້ນໄປດ້ວຍເນ ້ອເຍ ່ອດັ ່ງກ່າວ ໄດ້ແກ່ phylum Platyhelminthes. 4.2. ເກ ດທີ ່ມີຊ່ ອງຫວ່ າງທຽມ (grade Pseudocoelomata) ເປັນກູ່ມສັດທີ ່ມີ ່ອງຫວ່ າງລ າຕົວ ແຈ່ເປັນ ຊ່ ອງຫວ່ າງທີ ່ ເກີດຈາກເນ ອເຍ ່ ອຊັ ້ນ mesoderm ກັບຊັ ້ນ endoderm ໄດ້ແກ່ phylum Namatoda 4.3. ເກ ດທີ ່ ມີຊ່ ອງຫວ່ າງທີ ່ ແທ້ຈິງ (grade Eucoelomata) ເປັນກູມສັດທີ ່ ມີຊ່ ອງຫວ່ າງລ າຕົວທີ ່ ເກີດ ຈ າ ກ ຊັ ້ນ mesoderm ໄ ດ້ແ ກ່ phylum Mollusca, phylum Annelida, phylum Echinodermata ແລະ phylum chordate. 5. ລະດັບຊີຣີ(series) ຈ າແນກອອກເປັນ 2 ສະເປຊີສ ໂດຍໃຊ້ລັກສະນະພັດທະນາການຂອງຊ່ ອງບລາສ ໂທພ (blastopore) 5.1. ຊີຣີໂປ ໂຕສະໂຈມາ (series Protostoma) ເປັນກຸ່ ມສັດທີ ່ blastopore ພັດທະນາໄປເປັນສ່ ວນ ຊອງປາກ (mouth) ໄດ້ແກ່ phylum Mollusca, annelid ແລະ phylum arthopoda. 5.2. ຊີຣີດິວເຕີໂຣສະໂຕມາ (seriea Deuterostoma) ເປັນກູມສັດທີ ່ມີblastopore ພັດທະນາໄປເປັນ ສາວນຂອງທະວານໜັກ ໄດ້ແກ່ phylum Echinidermata ແລະ phylum Chordata.

131 ການຈັດຈ າແນກສັດຕາມລັກສະນະຮູບວິຖານສາມາດສະແດງອອກໄດ້ຫ າຍແບບຕາມແຜນວາດດັ ່ງ ລູ່ມນີ ື້ : ການຈ າແນກສັດໂດຍໃຊ້ການວິເຄາະຄວາມສ າພັນທາງວິວັດທະນາການຂອງລັກສະນະທາງສັນຖານວິທະຍາ ສາມາດສະແດງອອກມາເປັນແຜນວາດວວິດັທະນາການດັ ່ງນີ ້ :

132 ການຈ າແນກສັດໂດຍໃຊ້ການວິເຄາະຄວາມສ າພັນທາງວິວັດທະນາການຂອງດີເອັນເອ ສາມາດສະແດງອອກ ມາເປັນແຜນວາດວວິດັທະນາການດັ ່ງນີ ້ :

133 ບດົທ ີ11 ອານາຈກັສດັ (Kingdom Animalia) ສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ຈັດຢູ່ ໃນອານາຈັກສັດມີຫ າຍກວ່ າ 1 ລ້ານສະປີຊີສ ສັດມີຄວາມສ າຄັນຕ ່ລະບົບນິເວດໃນແງ່ຂອງ ຜູ້ບ ລິໂພກ ຊ ່ ງເປັນຜົນໃຫ້ເກີດການຖ່ າຍທອດພະລັງງານເຂົ ້າສູ່ສັດໃນລະດັບຕ່ າງໆ ນອກຈາກນີ ້ສັດຍັງເປັນໂຕປ່ ອຍ ກາສຄາບອນໄດອອກໄຊ ຊ ່ ງມີຄວາມສ າຄັນໃນການສັງເຄາະດ້ວຍແສງຂອງພ ດ ແລະ ກ ່ ໃຫ້ເກີດຄວາມສົມດຸນໃນ ທ າມະຊາດ. ກ າເນີດຂອງສັດອານາຈັກສັດ ການສ ກສາສະເໜີວ່ າບັນພະບຸລຸດຂອງສັດມີວິວັດທະນາການຈາກບັນພະບຸລຸດ ຂອງຟັງໃຈ ໂດຍບັນພະບຸລຸດຮ່ ວມອາດມີລັກສະນະຄ້າຍໂຄແອນໂນແຟນເຈນເລດ (Choanoflagellate) ໃນປະຈຸ ບັນ ແຕ່ ຫ ັກຖານທ າອິດທາງຊາກດ ກດ າບັນຂອງສັດທີ ່ ຍອມຮັບໄດ້ມີລັກສະນະຄ້າຍສັດໃນໄຟລ າໄນດາເຣຍ (Cnidaria) ພົບຊາກດ ກດ າບັນຫ າຍຂ ້ນ ຕ ່ມາເກີດຈາກການແຈກຢາຍຂອງສັດຢ່ າງວ່ ອງໄວ ເນ ່ອງຈາກມີກາສອອກ ຊິເຈນຫ າຍພຽງພ ທີ ່ສັດໃຊ້ໃນການດ າລົງຊີວິດ ເຮັດໃຫ້ສັດຕ້ອງປັບໂຕເພ ່ອການຢູ່ ລອດ 1. ລກັ ສະນະຂອງສດັ ໂດຍທົ ່ວໄປເຮົາສາມາດແຍກສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ ເປັນສັດໄດ້ໂດຍໃຊ້ລັກສະນະດັ ່ງຕ ່ ໄປນີ ້ : 1. ເປັນຈຸລັງຢູຄາຣິໂອດ (Eucaryotic Cell); 2. ເປັນຜູ້ບ ລິໂພກຕະຫ ອດຊີວິດເພາະສັງເຄາະອາຫານເອງບ ່ ໄດ້; 3. ມີຫ າຍຈຸລັງ (Multicellular) ບາງພວກຍັງບ ່ມີແພຈຸລັງແຕ່ສ່ ວນຫ າຍຈຸລັງລວມກັນເປັນແພຈຸລັງເປັນອະ ໄວຍະວະ ແລະ ເປັນລະບົບອະໄວຍະວະ; 4. ການເຄ ່ອນໄຫວຫ ເຄ ່ອນທີ ່ ຕອບສະໜອງສິ ່ ງກະຕຸ ້ນໄດ້ຢ່ າງວ່ ອງໄວ ບາງຊະນິດອາດມີການເຄ ່ອນທີ ່ ບາງ ຊ່ ວງຂອງຊວີດິ ເຊັ ່ນ: ຟອງນ ້າ ໃນໄລຍະເປັນໂຕອ່ ອນຈ ່ ງຈະມີການເຄ ່ອນທີ ່ . ລກັ ສະນະຕ່າງ ໆ ທີ ່ ໃຊແ້ບ່ງກ່ ຸມຂອງສດັ 1. ລັກສະນະໂຄງສ້າງພາຍນອກ ຫາກມີລັກສະນະຄ້າຍຄ ກັນຈັດໄວ້ກຸ່ ມດຽວກັນ; 2. ແພຈຸລັງສັດ ບາງຊະນິດຍັງບ ່ ແຍກແພຈຸລັງອອກເປັນຊັນ້ ໆ ເຊັ ່ນ ຟອງນ ້າສັດ ບາງພວກມີແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ (Diploblastic) ບາງພວກມີແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້ (Triploblastic) ພວກທີ ່ມີແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້ ແບ່ງອອກເປັນ ກຸ່ ມຍ່ ອຍໄດ້ໂດຍໃຊ້ຊ່ ອງວ່ າງລ າໂຕ (Coelom; coel =ຊ່ ອງວ່ າງ); ກ. ພວກທີ ່ ບ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງໃນລ າໂຕ (Acoelomate) ຄ ບ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງໃນຊັນ້ ຂອງແພຈຸລັງຫ ລະຫວ່ າງຊັນ້ ຂອງແພຈຸລັງ ໄດ້ແກ່ : ໜອນໂຕແປ; ຂ. ພວກທີ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງທຽມໃນລ າໂຕ (Pseudocoelomate; pseudo = ທຽມ) ຄ ຊ່ ອງວ່ າງທີ ່ບ ່ ໄດ້ຢູ່ ໃນ ແພຈຸລັງຊັນ້ ກາງ (Mesoderm) ຊ່ ອງວ່ າງນັນ້ ອາດຢູ່ ລະຫວ່ າງແພຈຸລັງຊັນ້ ນອກ (Ectoderm) ກັບ ແພຈຸລັງຊັນ້ກາງ ຫ ຢູ່ ລະຫວ່ າງແພຈຸລັງຊັນ້ກາງກັບຊັນ້ ໃນ (Endoderm) ສັດໃນກຸ່ ມນີ ້ໄດ້ແກ່ ໜອນ ໂຕກົມ ບາງພວກມີແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ ໄດແກ່ ໜອນ ້ ໂຕກົມ ໂຣຕິເຟີ (Rotifer); ຄ. ພວກທີ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງທີ ່ ແທ້ຈິງ (Coelomate) ໝາຍເຖິງ ສັດທີ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງຢູ່ ລະຫວ່ າງແພຈຸລັງຊັນ້ ກາງ (mesoderm) ໄດ້ແກ່: ກຸງ້, ກະປູ, ແມງໄມ,້ຫອຍ, ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫ ັງ ເປັນ ຕົນ້; 3. ການເຄິ ່ ງຄຂ ອງຮ່າງກາຍ (Symmetry) ການແບ່ ງ 2 ຊີກທີ ່ມີລັກສະນະຄ ກັນເອີ ້ນວ່າວ່າ ການເຄິ ່ ງຄ ແບ່ງ ໄດ້ 2 ຊະນິດ ຄ :

134 ກ. ຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບເຄິ ່ ງຊກີ ຫ ແບບດ້ານຂ້າງ (Bilateral Symmetry) ສັດພວກນີຜ່ າ ້ ໄດ້ໃນແນວ ດຽວເທົ ່ານັນ້ ທີ ່ ໃຫ້ຊີກຊ້າຍ ແລະ ຊີກຂວາຄ ກັນ ພົບໃນຂີກ້ ະເດ ອນດິນ, ຫອຍ, ສັດທີ ່ມີຂາເປັນປ້ອງ (Arthropod) ໜອນໂຕກົມ, ໜອນໂຕແປ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫ ັງທຸກຊະນິດ; ຂ. ຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບລດັສະໝີ(Radial Symmetry) ແບ່ ງຕາມລັດສະໝີແລ້ວໄດ້ເຄິ ່ ງຄທຸກ ເທ ່ອ ສດັ ເຫ ົ ່ານີ ້ຈະມີຮູບໂຄນ (Cone Shape) ຫ ຮູບຈວຍຫ ຮູບຈານ ໄດ້ແກ່ : ແມງກະພູນ, ໄຮດຣາ, ຫວີວຸ ້ນ ຮູບ 8.1 ສະແດງລກັ ສະນະການເຄິ ່ ງຄຂ ອງຮ່າງກາຍ ຮູບ 8.2 ສະແດງຕວົ ຢ່ າງສິ ່ ງທີ ່ມຊີວີດິ ໃນການເຄິ ່ ງຄແ ບບຕ່າງໆ (ຊາ້ຍ) ຟອງນ ້າຮ່າງກາຍບ ່ມແີບບເຄິ ່ ງຄ (ກາງ) ດອກໄມທ້ ະເລ ຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບລດັ ສະໝີ (ຂວາ) ຄນົ ຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບດາ້ນຂາ້ງ 4. ໂຄງຮ່ າງແຂງຫ ກະດູກ (skeleton) ບາງຊະນິດມີໂຄງຮ່ າງແຂງຢູ່ ນອກຮ່ າງກາຍ (Exoskeleton) ເຊັ ່ນ: ກຸ້ງ, ກະປູ ບາງຊະນິດມີໂຄງຮ່ າງແຂງຢູ່ ພາຍໃນຮ່ າງກາຍ (Endoskeleton) ເຊັ ່ນ: ສດັມີກະດູກສັນຫ ັງ 5. ການມີປ້ອງ (Segmentation) ທີ ່ ເກີດຈາກແພຈຸລັງຊັນ້ກາງສັດທີ ່ ບ ່ມີປ້ອງ ໄດ້ແກ່ : ຟອງນ ້າ, ແມງກະພູນ ເປັນຕົນ້ ສ່ວນສັດທີ ່ມີປ້ອງ ໄດ້ແກ່: ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ, ອາໂທຣພອດ (Arthropod), ຄ ເດດ (Chordate) 6. ທາງເດີນອາຫານ ທາງເດີນອາຫານຂອງສັດສາມາດໃຊ້ເປັນເກນແບ່ ງກຸ່ ມສັດໄດ້ ກ. ໃຊ້ຊ່ ອງທາງເດີນນ ້າແທນທາງເດີນອາຫານ (Spongocoel) ພົບໃນຟອງນ ້າ ຂ. ທາງເດີນອາຫານທີ ່ ມີທາງເຂົ ້າອອກທາງດຽວກັນຊ່ ອງວ່ າງນີ ້ຮຽກວ່ າຊ່ ອງແກດໂຕວາສຄູລາ ຄາວີຕີ (Gastrovascular Cavity) ເຮັດໜາ້ທີ ່ ຍ່ ອຍອາຫານ, ລ າລຽງ, ຫາຍໃຈ ແລະ ຂັບຖ່ າຍ ໄດ້ແກ່ : ໄຮດ ຣາ ປະກາລັງ ແມງກະພູນ;

135 ຄ. ທາງເດີນອາຫານຊະນິດສົມບູນມີທາງເຂົ ້າທາງໜ ່ ງ ແລະ ທາງອອກອີກທາງໜ ່ ງ ເຮັດໜາ້ທີ ່ ຍ່ ອຍ ອາຫານຢ່ າງດຽວ ສ່ ວນຫ າຍພົບໃນສັດທີ ່ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບເຄິ ່ ງຊກີ ຍກົ ເວັນ້ໜອນໂຕແປ. 7. ການສ ບພັນ ມີການສ ບພັນແບບບ ່ ອາໄສເພດໃນສັດຊັນ້ ຕ ່າ ເຊັ ່ນ: ຟອງນ ້າ, ໄຮດຣາ, ແມງກະພູນ ໃນສັດ ຊັນ້ສູງຈະມີການສ ບພັນໂດຍອາໄສເພດ. 8. ການປ່ ຽນແປງຂອງບລາດໂທພ (Blastopore) ບລາດໂທພ ທີ ່ ເກີດໃນໄລຍະແກສທຣູລາ (Gastrula) ຂອງໂຕອ່ ອນ ຈະມີການປ່ ຽນແປງ 2 ແບບ ຄ ແບບໂພຣໂທດໂທເມຍ (Protostomia) ຄ ພວກທີ ່ບລາດ ໂທພ ຈະເລີນໄປເປັນປາກ ແລະ ແບບດິວເທີໂຣດໂທເມຍ (deuterostomia) ຄ ພວກທີ ່ ບລາດໂທພ ຈະເລີນໄປເປັນທະວານໜັກ. ຮູບ 8.3 (ລຸ່ ມ) ສະແດງຊ່ ອງປາກແບບໂພຣໂທດໂທເມຍ (Protostomia) ແລະ (ເທິງ) ແບບດິວເທີໂຣດໂທເມຍ (deuterostomia) 9. ການຈະເລີນໃນໄລຍະໂຕອ່ ອນ ໃນສັດພວກໂພຣໂທດໂທເມຍມີການຈະເລີນຂອງໂຕອ່ ອນ 2 ແບບ ຄ ແບບທີ ່ ມີໂຕອ່ ອນ (Larva) ໄລຍະໂທຣໂຄຟ (Trochophore) ເອີ ້ນວ່ າພວກໂລໂຟໂທຣໂຄຊົວ (Lophotrochozoa) ແລະ ກຸ່ ມທີ ່ມີການລອກຄາບ (Ecdysis) ລະຫວ່ າງການຈະເລີນເຕບີ ໂຕ ເອີ ້ນວ່າ ພວກເອກໄດໂຊຊົວ (Ecdysozoa) ຮູບ 8.4 (ຊ້າຍ) ສະແດງແບບໄລຍະໂທຣໂຄຟ (Trochophore) ແລະ (ຂວາ) ແບບເອກໄດໂຊຊົວ (Ecdysozoa)

136 ຕາຕະລາງສະຫຸ ບເກນສະເພາະໃນການຈາ ແນກສດັ Phylum ແພຈຸລັງ ຊ່ ອງຕົວ ທາງເດີນອາຫານ ລະບົບເລ ອດ ຕົວຢ່ າງສັດ Porifera - - - - ຟອງນ ້າ Cridaria 2 - ບ ່ສົມບູນ - ໄຮດຣາ, ແມງກະພູນ, ປະກາລັງ, ກັນປັງຫາ, ຊີ ແອນີໂມນີ, ປາກກາທະເລ, ໂອບີເລຍ Platyhelminthes 3 ບ ່ມີຊ່ ອງ ບ ່ສົມບູນ - ພານາເຣຍ, ພະຍາດໃບໄມ້, ພະຍາດໂຕແປ Nematoda 3 ຊ່ ອງທຽມ ສົມບູນ - ພະຍາດໂຕກົມ, ປາກຂ , ເສັນ້ ດ້າຍ, ແສ້ມ້າ ໜ ອນນ ້າສົມ້ ສາຍຊູ, ໜອນນ ້າເນົ ່າ, ຂີກ້ ະເດ ອນຝອຍ Annelida 3 ຊ່ ອງແທ້ ສົມບູນ ປິດ ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ, ປີງດູດເລ ອດ, ທາກດູດເລ ອດ, ແມ່ພຽງ Arthropoda 3 ຊ່ ອງແທ້ ສົມບູນ ເປີດ ແມງໄມ້, ກຸ້ງ, ກັ ້ງ, ປູ, ພຽງຫິນ, ພຽງຄ ຫ່ ານ Mollusca 3 ຊ່ ອງແທ້ ສົມບູນ ເປີດ ຫອຍ (ຍົກເວັນ້ຫອຍປາກເປັດ) ປາໝ ກທະເລ ລິ ່ນທະເລ Echinodermata 3 ຊ່ ອງແທ້ ສົມບູນ ເປີດ ດາວທະເລ ເມັນ້ທະເລ ອີແປະທະເລ ພັບພ ງທະ ເລ ປີງທະເລ Chordata 3 ຊ່ ອງແທ້ ສົມບູນ ປິດ ພຽງຫົວຫອມ ແອມຟີອອກຊັດ ປາ ສັດເຄິ ່ ງບົກ ເຄິ ່ ງນ ້າ ສດັ ເລ ອຄານ ນົກ ສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມ 2. ການຈດັແບ່ງສິ ່ ງທມີ ຊີວີດິໃນອານາຈກັສດັ ນັກຊີວະສາດເຊ ່ ອວ່ າສັດຕ່ າງໆ ມີວິວັດທະນາການມາຈາກສິ ່ ງມີຊີວິດທີ ່ມີຈຸລັງດຽວ ປະຈຸບັນສາມາດແບ່ ງ ອອກໄດ້ເຖິງ 9 ໄຟລ າ ດັ ່ງນີ ້ : 1. ໄຟລ າພ ຣິເຟີຣາ (Porifera) ໄດ້ແກ່: ຟອງນ ້າ (Sponges); 2. ໄຟລ າຊີເລນເທີຣາຕາ (Coelenterata) ຫ ໄນດາເຣຍ (Cnidaria) ເຊັ ່ນ: ໄຮດຣາ, ແມງກະພູນ, ປະກາລັງ ເປັນຕົນ້; 3. ໄຟລ າບາດທີເຮນມິນທິດ (Platyhelminthes) ເຊັ ່ນ: ພລານາເຣຍ, ພະຍາດໂຕແປ, ພະຍາດໃບໄມ້ ເປັນ ຕົນ້ 4. ໄຟລ ານີມາເທລມິນທິດ (Nemathelminthes) ຫ ນີມາໂທດາ (Nematoda) ເຊັ ່ ນ: ໜອນໂຕກົມຊະນິດ ຕ່ າງ ໆ ພະຍາດແສ້ມ້າ, ພະຍາດປາກຂ , ພະຍາດພະຍາດຕີນຊ້າງ ເປັນຕົນ້ 5. ໄຟລ າແອນເນລິດາ (Annelida) ເຊັ ່ນ: ຂີກ້ ະເດ ອນດິນ, ປີງ, ທາກດູດເລ ອດ, ແມ່ພຽງ ເປັນຕົນ້ 6. ໄຟລ າມອນລັດຄາ (Mollusca) ເຊັ ່ນ: ປາໝ ກ, ຫອຍຝາດຽວ, ຫອຍສອງຝາ, ລິ ່ນທະເລ ເປັນຕົນ້ 7. ໄຟລ າອາໂທຣໂພດາ (Arthropoda) ໄດ້ແກ່ : ແມງໄມ້ຊະນິດຕ່ າງໆ, ກຸ້ງ, ກະປູ, ແມງມຸມ. ແມງດາທະເລ, ໝັດ, ເຫັບ, ພຽງຫີນ, ບົ ້ງກ , ຂີ ້ ເຂບັ ເປັນຕົນ້. 8. ໄຟລ າເອໄດໂນເດີມາຕາ (Echinodermata) ເຊັ ່ນ: ດາວທະເລ, ເໝັນ້ທະເລ, ປີງທະເລ, ພັບພ ງທະເລ, ອີ ແປະທະເລ ເປັນຕົນ້ 9. ໄຟລ າຄ ດາຕາ (Chordata) ໄດ້ແກ່ ພຽງຫົວຫອມ ແລະ ສັດມີກະດູກສັນຫ ັງຊະນິດຕ່ າງໆ.

137 1.1 ໄຟລ າພ ຣເິພຣາ ( ີ Phylum Porifera) ຮູບ 8.5 ສດັຟອງນ ້າ ສັດຊະນິດນີ ້ ເອີ ້ນກັນທົ ່ວໄປວ່ າຟອງນ ້າໂດຍຟອງນ ້າສ່ ວນຫ າຍຈະອາໄສຢູ່ ໃນນ ້າເຄັມ ບາງຊະນິດອາໄສຢູ່ ໃນ ນ ້າຈ ດ ມີລັກສະນະທີ ່ສ າຄັນດັ ່ງນີ ້ : 1. ມີຮ່າງກາຍລດັສະໝເີຄິ ່ ງຄ (redial symmetry) ບ ່ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄ (asymmetry) 2. ມີແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ ຊັນ້ນອກເຮັດໜ້າທີ ່ ເປັນຜິວລ າໂຕ ຫ ເອພິເດີມິດ ສ່ ວນຊັນ້ ໃນປະກອບດ້ວຍຈຸລັງພິເສດ ເອີ ້ນວ່ າ ໂຄແອໂນໄຊ (Choanocyte ຫ Collar Cell) ຊ ່ ງເປັນຈຸລັງທີ ່ ມີແຟເຈນລາ 1 ເສັນ້ ແລະ ມີປອກຄ (collar) ຢູ່ ໂດຍອ້ອມ ເອີ ້ນຈລຸ ງັໃນຊັນ້ນີ ້ວ່າ ຊັນ້ ແກສທຣັນ (gastral layer) 3. ທາງເດີນອາຫານເປັນຊ່ ອງດາງແຫ ຊ ່ ງປະກອບດ້ວຍຮູເປີດນ້ອຍໆ ອອດເທຍ (Ostia) ຢູ່ ບ ລິເວນຜິວລ າ ໂຕ ອ້ອມໂຕ ເຮັດໜ້າທີ ່ ເປັນທາງນ ້າໄຫ ເຂົ ້າພາຍໃນໂຕ ແລະ ມີຮູເປີດຂະໜາດໃຫຍ່ ອອດຄິວລ າ (Osculum) ໜ້າ ທີ ່ ເປັນທາງນ ້າໄຫ ອອກຈາກໂຕ. ຈຸລັງໂຄແອໂນໄຊ ( choanocyte ) ຢູ່ ທີ ່ ຜິວດ້ານໃນຈະພັດແກວງແຟເຈນລ າຢູ່ ຕະຫ ອດເວລາເຮັດໃຫ້ເກີດ ການໄຫ ວຽນຂອງນ ້າເຂົ ້າທາງຮູອອດເທຍ(Ostia)ແລະໄຫ ອອກຈາກໂຕທາງອອດຄິວລ າ (Osculum) ການໄຫ ວຽນນ ້າຜ່ ານລ າໂຕເຮັດໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດຫ າຍປະການ ຄ : 3.1 ອາຫານຕ່ າງໆໄດ້ແກ່: ພວກແພລງຕ້ອນ ຈະໄຫ ເຂົ ້າມາພ້ອມກັບນ ້າ ແລະ ຖ ກຈຸລັງໂຄແອໂນໄຊຈັບໄວ້ ແລະ ຍ່ ອຍເພ ່ອສົ ່ງໄປລ້ຽງຈລຸ ງັທົ ່ວຮ່ າງກາຍຕ ່ ໄປ; 3.2 ເກີດການແລກປ່ ຽນກາສຂ ້ນທົ ່ວໂຕໂດຍອາໄສການແຜ່ ຂອງກາສອອກຊິເຈນຈາກນ ້າເຂົ ້າສູ່ ຈຸລັງ ແລະ ຄາບອນໄດອອກໄຊຈາກຈຸລັງອອກສູ່ ນ ້າອ້ອມໂຕ; 3.3 ເກີດການຂັບຖ່ າຍຂອງເສຍຕ່ າງໆຈາກຈຸລັງ ທົ ່ວຮ່ າງກາຍ ແລະ ສິ ່ ງເສດເຫ ອ ເຫ ົ ່ານີ ້ຈະອອກມາພ້ອມກັບ ນ ້າທີ ່ ໄຫ ອອກມາທາງອອດຄິວລ າ 3.4 ເຮັດໃຫ້ເກີດການປະສົມພັນໂດຍສະເປິມທີ ່ ເຂົ ້າມາຕອນນ ້າໄຫ ເຂົ ້າ ຈະຖ ກຈຸລັງໂຄແອໂນໄຊຈັບໄວ້ ແລະຈະເກີດການປະສົມພັນກັບໄຂ່ຕ ່ ໄປ; 4. ບ ່ມີລະບົບໝຸນວຽນ, ລະບົບຫາຍໃຈ, ລະບົບຂັບຖ່ າຍ ແລະ ລະບົບປະສາດໂດຍສະເພາະໂດຍທົ ່ ວໄປ ອາໄສການໄຫ ວຽນຂອງຕົນ້ ນ ້າເປັນໂຕການສ າຄັນໃນຂະບວນການເຫ ົ ່ານີ ້ ;

138 5. ມີໂຄງຮ່ າງພາຍໃນ ( endoskeleton ) ເອີ ້ນວ່ າ ໜາມຟອງນ ້າ ( spicule ) ຊ ່ ງມັກຈະເປັນທາດພວກ ຫີນປູນຫ ແກ້ວ ( silica )ບາງຊະນິດມີໂຄງຮ່ າງເປັນພວກໃຢໂປຣຕີນ ( sponging )ເຮັດໃຫ້ຟອງນ ້າມີລັກສະນະ ນຸ່ ມອ່ ອນ; 6. ການສ ບພັນແບບບ ່ອາໄສເພດໂດຍການແຕກໜ ່ ແລະ ການສ ບພັນແບບອາໄສເພດໂດຍການສ້າງສະເປິ ມ ແລະ ໄຂ່ ປະສົມກັນ ແລະ ຈະໄດ້ໂຕອ່ ອນທີ ່ມີຂົນຊີເລຍລອຍໄດ້ແລະ ຕ ່ມາກ ່ຫາບ່ ອນເກາະຈະເລີນເປັນໂຕຟອງ ນ ້າເຕັມໄວຕ ່ ໄປ ສດັ ຈ າພວກຟອງນ ້າມັກຈະຈະເລີນ ແລະ ອາໄສຢູ່ ໃນບ ລິເວນແຖວຫີນປະກາລັງ ດັ ່ງນັນ້ ຈ ່ ງເປັນ ສ່ ວນໜ ່ ງທີ ່ ເຮັດໃຫ້ເກີດສົມດຸນທາງທ າມະຊາດ. 1.2 ໄຟລ າຊເລນ ີ ເທເຣີ ຕາ (Phylum Coelenterata) ຮູບ 8.6 ສັດໄຟລ າຊີເລນເທີເຣຕາ (Phylum Coelenterata) ສັດທີ ່ຢູ່ ໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນວ່ າ ຊີເລນເທີເຣດ ( Coelenterata ) ສ່ ວນຫ າຍຈະອາໄສຢູ່ ໃນທະເລ ເຊັ ່ນ: ປະກາ ລັງ, ດອກໄມ້ທະເລ, ແມງກະພູນ ມີພຽງສ່ ວນນ້ອຍຢູ່ ໃນນ ້າຈດ ເຊັ ່ນ: ໄຮດຣາ, ແມງກະພູນນ ້າຈ ດ ໄຟລ າຊີເລນ ເທີເຣຕາ ມີລັກສະນະສ າຄັນດັ ່ງນີ ້ : 1. ມີຮ່າງກາຍລດັສະໝເີຄິ ່ ງຄ (radial symmrtry); 2. ມີແພຈຸລັງ 2 ຊັນ້ ຄ ແພຈຸລັງຊັນ້ ນອກເຮັດໜ້າທີ ່ ເປັນຜິວລ າໂຕເອີ ້ນວ່ າ ເອພິເດີມິດ (epidermis) ແລະ ແພຈລຸ ງັຊັນ້ ໃນເຮັດໜ້າທີ ່ ເປັນແພທາງເດີນອາຫານ ເອີ ້ນວ່ າ: ແກດໂທດເດີມີດ (gastrodermis) ລະຫວ່ າງແພຈຸລັງ ຊັນ້ນອກ ແລະ ແພຈຸລັງຊັນ້ ໃນມີທາດຊ ່ ງມີລັກສະນະຄ້າຍວຸ ້ນແຊກຢູ່ ເອີ ້ນວ່ າຊັນ້ມີໂຊເກລຍ ( mesoglea ); 3. ທາງເດີນອາຫານແບບຖົງບ ່ ສົມບູນ ມີປາກແຕ່ບ ່ມີທະວານໜັກ ຊ່ ອງທາງເດີນອາຫານນີ ້ຢູ່ ກາງລ າໂຕເຮັດ ໜ້າທີ ່ ເປັນທັງທາງເດີນອາຫານ ແລະ ລະບົບໝຸນວຽນເອີ ້ນວ່ າ ແກດໂທວາຄູລາ ຄາວິຕີ (gastrovascularv cavity); 4. ມີເຂັມພິດຫ ເນມາໂທຊີສ (nematocyst) ໃຊ້ໃນການປ້ອງກັນໂຕ ແລະ ຂ້າເຫຍ ່ອ ເນມາໂທຊີສມັກຈະຢູ່ ກັນຢ່ າງໜາແໜ້ນທີ ່ ບ ລິເວນໜວດ (tentacle) ຊ ່ ງຢູ່ ອ້ອມປາກຫ າຍກວ່ າບ ລິເວນອ ່ ນໆ ເຮັດໃຫ້ການຫາອາຫານ ແລະ ການຕ ່ສູ້ກັບສັດຕູມີປະສິດທິພາບດີຂ ້ນ; 5. ບ ່ມີລະບົບຫາຍໃຈ ລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດ ລະບົບຂັບຖ່ າຍໂດຍສະເພາະ ແຕ່ ໂດຍທົ ່ວໄປອາໄສການແຜ່ ຂອງກາສ ແລະ ສິ ່ ງເສດເຫ ອ ຕ່ າງໆ ລະຫວ່ າງນ ້າທີ ່ ຢູ່ ອ້ອມຮອບໂຕກັບຜິວລ າໂຕໂດຍກົງ ຫ ມີຈຸລັງຊະນິດພິເສດ ເຊັ ່ນ: ຈຸລັງທີ ່ ເຮັດໜ້າທີ ່ ໃນການຍ່ ອຍອາຫານ ( nutritive cell ) ຊ່ ວຍເຮັດໜ້າທີ ່ ຍ່ ອຍ ແລະ ດູດຊ ມທາດອາຫານ ເພ ່ອສົ ່ງໄປລ້ຽງສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍຕ ່ ໄປ;

139 6. ລະບົບປະສາດເປັນແບບຕາໜ່ າງປະສາດ ( nerve net ) ແຜ່ກະຈາຍທົ ່ວໂຕ ແລະ ໜາແໜ້ນບ ລິເວນ ໜ ວດ ດັ ່ງນັນ້ ການນ າກະແສປະສາດ ຈ ່ ງເປັນໄປໃນລັກສະນະທຸກທິດທຸກທາງເຮັດໃຫ້ກະແສປະສາດເຄ ່ອນທີ ່ ໄປໄດ້ ຢ່ າງຊ້າ ແລະ ມີທິດທາງບ ່ ແນ່ນອນ ຊ ່ ງແຕກຕ່ າງຈາກສັດຊັນ້ສູງອ ່ນໆ; 7. ສັດກຸ່ ມນີມີ ້ ຮູບຮ່ າງເປັນ 2 ແບບ ຄ ຮູບຮ່ າງແບບຕົນ້ ໄມ້ເອີ ້ນວ່ າ ໂພລິບ ( polyp ) ເຊັ ່ນ: ໄຮດຣາ, ປະກາ ລັງ, ດອກໄມ້ທະເລ ແລະ ຮູບຮ່ າງຄ້າຍຄນັຮົ ່ມ ຫ ກະດິ ່ ງຄວ ່າ ເອີ ້ນວ່ າ ເມສູດາ ( medusa )ໄດ້ແກ່ແມງກະພູນ; 8. ການສ ບພັນມີທັງແບບອາໄສເພດ ແລະ ແບບບ ່ ອາໄສເພດ ແບບອາໄສເພດໂດຍການສ້າງຈຸລັງສ ບພັນມາ ປະສົມກັນ ສ່ ວນການສ ບພັນແບບບ ່ ອາໄສເພດ ໂດຍການແຕກໜ ່ ຫ ການແບ່ ງໂຕ ຊີເລນເທີເຣດຫ າຍຊະນດິ ເຊັ ່ນ ແມງກະພູນ, ໂອບີເລຍ, ມີການສ ບພັນແບບສະຫ ັບ (alternation of generation) ໂດຍມີການສ ບພັນແບບບ ່ ອາໄສເພດດ້ວຍການແບ່ ງໂຕ ຫ ແຕກໜ ່ ສະຫ ັບກັບການສ ບພັນແບບອາໄສເພດດ້ວຍການສ້າງຈຸລັງສ ບພັນມາ ປະສົມກັນ. ສັດໃນກຸ່ ມນີ ້ຈັດວ່ າມີຄວາມສ າຄັນຫ າຍໂດຍສະເພາະຢ່ າງຍິ ່ ງ ປະກາລັງ ເພາະສາມາດສ້າງໂຄງຮ່ າງພາຍນອກ ຊ ່ ງເປັນທາດຈ າພວກຫີນປູນເຮັດເປັນແນວຫີນປະກາລັງ ຈະໄດ້ເປັນແຫ ່ ງທີ ່ ຢູ່ , ບ່ ອນຫ ົບໄພ, ບ່ ອນຫາອາຫານ, ບ່ ອນປະສົມພັນ ແລະ ຈະເລີນເຕີບໂຕ ຈັດເປັນລະບົບນິເວດທີ ່ ສ າຄັນ ແລະ ເປັນຄວາມສົມດຸນທ າມະຊາດຢ່ າງໜ ່ ງ ສ າລັບໂທດຂອງສັດພວກນີກ້ ່ມີເຊັ ່ນດ່ ຽວກັນ. 1.3 ໄຟລ າບາດທເຮນ ີ ມນິ ເທດ (Phylum Platyhelminthes) ຮູບ 8.7 ສັດໄຟລ າບາດທີເຮນມິນເທດ (Phylum Platyhelminthes) ສັດໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນກັນທົ ່ວໆ ໄປວ່ າໜອນໂຕແປ ( flat worm ) ຊ ່ ງມີລັກສະນະສ າຄັນດັ ່ງນີ ້ : 1. ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄເ ປັນແບບເຄິ ່ ງຂົວ້ ( bilateral symmetry ) 2. ບ ່ມີຊ່ ອງວ່ າງໃນລ າໂຕ (acoelomate animai ) ເນ ່ອງຈາກແພຈຸລັງຊັນ້ ກາງມີແພຈຸລັງຢ ດໆ ບັນຈຸເຕັມ ໝົດ; 3. ບ ່ມີຂ ປ້ ້ ອງ ແຕ່ບາງຊະນິດເຊັ ່ນ: ພະຍາດໂຕແປ ມີຂ ປ້ ້ ອງແຕ່ເປັນຂ ປ້ ້ ອງທີ ່ ເກີດຂ ້ນສະເພາະຜິວລ າໂຕເທົ ່າ ນັນ້; 4. ພວກທີ ່ ດ າລົງຊີວິດແບບພະຍາດ (parasitic type) ຈະມີທາດຄິວທິເຄີນ (cuticle) ຊ ່ ງສ້າງຈາກຈຸລັງ ບ ລິເວນຜິວຂອງລ າໂຕຫຸ້ມໂຕເພ ່ ອປ້ອງກັນອັນຕະລາຍຊ ່ ງຈະເກີດຈາກນ ້າຍ່ ອຍຂອງບ ລິເວນແມ່ ທ້ອງຢູ່ ( host )

140 ເຮັດອັນຕະລາຍແຕ່ ໃນພວກທີ ່ ດ າລົງຊີວິດແບບອິດສະຫ ະ ( free living type ) ຈະບ ່ມີທາດຄິວທິເຄີນຫຸ້ມແຕ່ ຈະມີເມ ອກໝ ່ນໆແທນ ຊ່ ວຍໃຫ້ເຄ ່ອນທີ ່ ໄດ້ດີຂ ້ນ; 5. ບ ່ມີລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດ ບ ່ມີເສັນ້ເລອ ດ ບ ່ມີຫົວໃຈ ທາດອາຫານໄປລ້ຽງຈຸລັງໂດຍການ ແຜ່ ຈາກ ທາງເດີນອາຫານເຂົ ້າສູ່ຈຸລັງໂດຍກົງ; 6. ບ ່ມີອະໄວຍະວະທີ ່ ໃຊ້ໃນການຫາຍໃຈໂດຍສະເພາະໃນພວກທີ ່ ດ າລົງຊີວິດແບບແມ່ ທ້ອງຫາຍໃຈແບບບ ່ ໃຊ້ອອອກຊິເຈນ (anaerobic respiration) ສ່ ວນໃນພວກທີ ່ດ າລົງຊີວິດແບບອິດສະຫ ະ ຫາຍໃຈແບບໃຊ້ອອກຊິ ເຈນ (aerobic respiration) ໂດຍໃຊ້ຜິວລ າໂຕໃນການແລກປ່ ຽນກາສ; 7. ລະບົບທາງເດີນອາຫານເປັນແບບບ ່ສົມບູນມີປາກແຕ່ບ ່ມີທະວານໜັກ ແລະ ທາງເດີນອາຫານແຕກແໜງ ອອກເປັນ 2–3 ແສກ ໃນພວກພະຍາດໂຕແປບ ່ມີທາງເດີນອາຫານ; 8. ລະບົບຂັບຖ່ າຍໃຊ້ຈຸລັງຊະນິດພິເສດເອີ ້ນວ່ າ ເຟລມຈຸລັງ (flame cell) ຊ ່ ງແຊກຢູ່ ທົ ່ວລ າໂຕເຮັດໜ້າທີ ່ ສະກັດສິ ່ ງເສດເຫ ອ ແລະ ຂັບສິ ່ ງເສດເຫ ອ ອອກທາງທ ່ທີ ່ຢູ່ 2 ຂ້າງລ າໂຕ (excretory canal); 9. ມີລະບົບປະສາດຢູ່ ທາງດ້ານໜ້າ ແລະ ແຕກແໜງອອກໄປທາງດ້ານຂ້າງຂອງລ າໂຕ 10. ລະບົບສ ບພັນ ຈັດເປັນພວກກະເທີຍ (hermaphrodite) ຄ ມີທັງສອງເພດໃນໂຕດຽວກັນ ສາມານ ປະສົມພັນໄດ້ພາຍໃນໂຕເອງ (self fertilization). 1.4 ໄຟລ າເນມາໂທດາ (Phylum Nematoda) ຮູບ 8.8 ສັດໄຟລ າເນມາໂທດາ (Phylum Nematoda) ສັດໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນກັນທົ ່ ວໆໄປ ວ່ າໜອນໂຕກົມ (round worm) ຫ ເນມາໂທດ (nematode) ຊ ່ ງມີ ລັກສະນະສ າຄັນດັ ່ງນີ ້ : 1. ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບຜ່າກາງເຄິ ່ ງ (bilateral symmetry) 2. ມີຊ່ ອງວ່ າງໃນລ າໂຕແບບທຽມ (pseudocoelomate animal) ໂດຍມີຊ່ ອງວ່ າງຢູ່ ລະຫວ່ າງແພຊັນ້ ກາງ ແລະ ແພຊັນ້ ໃນ; 3. ລ າໂຕກົມ, ຍາວ, ແຫ ມຫົວ, ແຫ ມທ້າຍ, ບ ່ມີຂ ປ້ອງ, ້ ຜິວລ າໂຕລຽບ, ມີທາດຄິວທິເຄີນໜາຫຸ້ມໂຕ; 4. ບ ່ມີລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດ ແຕ່ ໃຊ້ຂອງແຫ ວໃນຊ່ ອງວ່ າງທຽມຊ່ ວຍໃນການລ າລຽງທາດ;

141 5. ບ ່ມີອະໄວຍະວະຫາຍໃຈໂດຍສະເພາະ ພວກທີ ່ ດ າລົງຊີວິດແບບແມ່ ທ້ອງຫາຍໃຈແບບບ ່ ໃຊ້ອອກຊິເຈນ ແຕ່ພວກທີ ່ຢູ່ ຢ່ າງອິດສະຫ ະໃຊ້ຜິວໜັງເປັນສ່ ວນແລກປ່ ຽນກາສກັບສິ ່ ງແວດລ້ອມ; 6. ລະບົບຂັບຖ່ າຍປະກອບດ້ວຍເສັນ້ ຂ້າງລ າໂຕ (lateral line) ຊ ່ ງພາຍໃນບັນຈຸທ ່ ຂັບຖ່ າຍ (excretory canal) ໄວ້; 7. ທາງເດີນອາຫານສົມບູນປະກອບດ້ວຍປາກ ແລະ ທະວານໜັກ; 8. ລະບົບປະສາດ ປະກອບດ້ວຍປຸ່ ມປະສາດຮູບວົງແຫວນ (nerve ring) ຢູ່ ອ້ອມຄ ຫອຍ ແລະ ມີແໜງ ປະສາດແຍກອອກທາງດ້ານທ້ອງ ແລະ ທາງດ້ານຫ ັງ; 9. ມີລະບົບກ້າມຊີ ້ນຢາວຕະຫ ອດລ າໂຕ (longitudinal muscle); 10. ເປັນສັດແຍກເພດ ເພດເເມ່ມັກມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່ າເພດຜູ້ເນ ່ອງຈາກເພດເເມຕ້ອງເຮັດໜ້າທີ ່ ໃນການ ອອກໄຂ່ ໜອນໂຕກົມແບ່ ງອອກເປັນ 3 ພວກ. 1.5 ໄຟລ າມອນລດັກາ (Phylum Mollusca) ຮູບ 8.9 ສັດໄຟລ າມອນລັດກາ (Phylum Mollusca) ສັດໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນວ່ າ ມອນລັດ (mollusk) ຊ ່ ງໝາຍເຖິງສັດທີ ່ມີລ າໂຕອ່ ອນມີທັງໝົດປະມານ 80,000 ສະປີຊີສ ມີລັກສະນະສ າຄັນດັ ່ງນີ ້ : 1. ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບຜ່າເຄິ ່ ງ (bilateral symmetry) 2. ມີແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້ ຊ່ອງໂຕເປັນແບບແທ້ຈິງ (eucoelomate animal) 3. ລ າໂຕອ່ ອນບ ່ມີປ້ອງໂດຍທົ ່ວໄປແລ້ວມີແມນເທີນ (mantle) ເຮັດໜ້າທີ ່ ໃນການສ້າງເປ ອກ ຊ ່ ງເປັນທາດ ຈ າພວກຫີນປູນ (CaCO3) ແຕ່ບາງຊະນິດອາດບ ່ມີເປ ອກ ເຊັ ່ນ: ພວກທາກທະເລ;

142 4. ລະບົບທາງເດີນອາຫານເປັນແບບສົມບູນມີປາກ ແລະ ມີທະວານໜັກແຕ່ທາງເດີນອາຫານມັກຈະຂົດ ເປັນຮູບໂຕຢູ (U) ໃນຊ່ ອງປາກມັກຈະມີຣາດູລາ (radula) ຊ ່ ງເປັນທາດຈ າພວກໄຄທິນ (chitin) ຊ່ ວຍໃນການຂູດ ແລະການກິນອາຫານ (ຍົກເວັນ້ ພວກຫອຍ 2 ຝາບ ່ມີຣາດູລາ) ນອກຈາກນີ ້ຍັງມີນ ້າຍ່ ອຍທີ ່ ສ້າງຈາກຕ່ ອມນ ້າລາຍ ຊ່ ວຍໃນການຍ່ ອຍອາຫານອີກດ້ວຍ; 5. ລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດເປັນລະບົບເປີດ (open circulatory system) ຊ ່ ງໝາຍເຖິງເລ ອດບ ່ ໄດ້ຢູ່ ພາຍ ໃນເສັນ້ເລ ອດຕະຫ ອດເວລາ ແຕ່ມີບາງໄລຍະະເລ ອດໄຫ ເຂົ ້າສູ່ ຊ່ ອງວ່າງໃນລ າໂຕແລ້ວຈ ່ ງໄຫ ກັບເຂົ ້າສູ່ຫົວໃຈອີກ ຫົວໃຈຂອງພວກມອນລັດກາ ມີ 2 – 3 ຫ້ອງ ເຮັດໜ້າທີ ່ ຮັບສົ ່ງເລ ອດ ໃນນ ້າເລ ອດມີທາດເຮໂມໄຊຢານິນ (hemocyanin) ຊ ່ ງມີທາດທອງແດງ (Cu) ເປັນອົງປະກອບຢູ່ ຫ ເຮໂມໂກລບິນ (hemoglobin) ຊ ່ ງມີທາດເຫ ັກ ເປັນອົງປະກອບຢູ່ ຊ່ ວຍ ໃນການລ າລຽງກາສອອກຊິເຈນ; 6. ລະບົບຫາຍໃຈພວກທີ ່ ຢູ່ ໃນນ ້າຫາຍໃຈດ້ວຍຟັນຟ ມ ສ່ ວນພວກທີ ່ ຢູ່ ເທິງບົກຫາຍໃຈດ້ວຍປອດຊ ່ ງປ່ ຽນ ແປງ ມາຈາກຊ່ ອງຂອງແມນເທີນຫ ອາດໃຊ້ແມນເທີນ ແລະ ຜິວລ າໂຕໃນການແລກປ່ ຽນກາສເພ ່ອການຫາຍໃຈ; 7. ອະໄວຍະວະຂັບຖ່ າຍປະກອບດ້ວຍເນຟຣິເດຍ (nephridia) ເປັນຄູ່ ໆ ຊ່ ວຍກ າຈດັ ສິ ່ ງເສດເຫ ອອອກ ຈາກເລ ອດ; 8. ລະບົບປະສາດໂດຍທົ ່ ວໄປປະກອບດ້ວຍປຸ່ ມປະສາດ 3 ຄູ່ ຄ ປຸ່ ມປະສາດບ ລິເວນຫົວ (cerebral ganglion) ຄວບຄຸມການເຮັດວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະທີ ່ ສ່ ວນຫົວ ປຸ່ ມປະສາດທີ ່ຕີນ (pedal ganglion) ຄວບ ຄຸມອະໄວຍະວະທີ ່ ຕີນ (foot) ແລະ ການຫົດໂຕຂອງກ້າມຊີ ້ນຊ ່ ງເຮັດໃຫ້ເກີດການເຄ ່ອນທີ ່ ປ່ ຸມປະສາດທີ ່ ອະໄວ ຍະວະພາຍໃນ (visceral ganglion) ຄວບຄຸມການເຮັດວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນຕ່ າງໆ ປຸ່ ມປະສາດທັງ 3 ສ່ ວນຈະເຮັດວຽກປະປົນກັນໂດຍມີເສັນ້ ປະສາດເຊ ່ ອມໂຍງຈາກປຸ່ ມປະສາດບ ລິເວນຫົວໄປຫາປຸ່ ມປະສາດ ບ ລິເວນຕີນ ແລະອະໄວຍະວະພາຍໃນອີກດ້ວຍ; 9. ລະບົບສ ບພັນ ໂດຍທົ ່ ວໄປແລ້ວເປັນສັດແຍກເພດ ເພດຜູ້ແລະ ເພດເເມ່ ແຍກກັນບາງຊະນດິ ເຊັ ່ ນ: ຫອຍທາກປ່ ຽນເພດໄດ້ (protandic hermaphrodite) ການປະຕິສົນທິມີທັງພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນຮ່ າງກາຍ ໂດຍທົ ່ວໄປແລ້ວອອກລູກເປັນໄຂ່ມີບາງຊະນິດເທົ ່ານັນ້ທີ ່ອອກລູກເປັນໂຕ; 10. ຮ່ າງກາຍຂອງມອນລັດກາອ່ ອນແຫ ວບ ່ ແບ່ ງເປັນປ້ອງ ປະກອບດ້ວຍສ່ ວນຕ່ າງໆຄ : 10.1 ສ່ ວນຫົວ (head) ບາງຊະນດິ ເຊັ ່ນ ຫອຍຝາດຽວ, ໝ ກ ສ່ ວນຫົວຈະເລີນດີຫ າຍ ມີຕາ ແລະ ໜວດ ຊ່ ວຍໃນການຮັບສ າຜັດ ແຕ່ພວກຫອຍສອງຝາສ່ ວນຫົວຈະບ ່ຄ່ ອຍຈະເລີນ; 10.2 ສ່ ວນຕີນ (foot) ເປັນກ້າມຊີ ້ນຊ່ ວຍໃຫ້ຫອຍເຄ ່ອນທີ ່ຢູ່ ທາງດ້ານທ້ອງ (ventral) 10.3 ອະໄວຍະວະພາຍໃນ (visceral mass) ເປັນສ່ ວນອະໄວຍະວະພາຍໃນທີ ່ຢູ່ ບ ລິເວນກາງໆລ າໂຕ ແລະ ພາຍໃນສ່ ວນຂອງຕີນ 10.4 ແມນເທີນ (mantle) ເປັນເຢ ່ ອບາງໆ ທີ ່ ປົກຄຸມລ າໂຕ ແລະ ຕິດຕ ່ກັບພ ້ນດ້ານໃນຂອງກາບຫ ເປ ອກ ແມນເທີນຊ່ ວຍໃນການສ້າງກາບ ແລະ ເປ ອກຫອຍ.

143 1.6 ໄຟລ າແອນເນລດາ ( ິ Phylum Annelida) ຮູບ 8.10 ສັດໄຟລ າແອນເນລິດາ (Phylum Annelida) ສັດທີ ່ຢູ່ ໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນກັນທົ ່ວໆໄປວ່ າ ໜອນໂຕກົມມີປ້ອງ (segmentted round worm) ຫ ແອນເນລິດ (anneid) ມີລັກສະນະດັ ່ງນີ ້ 1. ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບຜ່າເຄິ ່ ງຊີກ; 2. ມີຊ່ ອງວ່ າງໃນລ າໂຕແບບແທ້ (eucoelomate animal) ໂດຍຊ່ ອງວ່ າງນີ ້ຢູ່ ພາຍໃນແພຈຸລັງຊັນ້ກາງ; 3. ລ າໂຕກົມ, ຍາວ ມີລັກສະນະເປັນປ້ອງທີ ່ ແທ້ຈິງເກີດຂ ້ນຕາມຂວາງຂອງລ າໂຕຕະຫ ອດໂຕ; 4. ມີເດ ອຍ (seta) ຍ ່ນອອກຈາກຜິວລ າໂຕ ຍົກເວັນ້ປີງນ ້າຈ ດບ ່ມີ; 5. ທາງເດີນອາຫານສົມບູນມີທັງປາກ ແລະ ທະວານໜັກເປັນທ ່ກົງຕະຫ ອດລ າໂຕ; 6. ມີລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດເປັນລະບົບປິດ (closed circulatory system) ປະກອບໄປດ້ວຍຫົວໃຈຊ ່ ງ ເປັນເສັນ້ເລ ອດຫົດໂຕໄດ້ເອີ ້ນວ່ າ ຫົວໃຈທຽມ (pseudoheart) ເຮັດໜ້າທີ ່ສູບສີດເລ ອດໄປຕາມເສັນ້ເລ ອດທີ ່ ຍາວ ຕະຫ ອດລ າໂຕ ແລະ ແໜງທີ ່ ແຍກອອກໄປ ເລ ອດມີສີແດງຂອງເຮໂມໂກລບິນ (hemoglobin) ໃນນ ້າເລ ອດສ່ ວນ ຈຸລັງເມັດເລ ອດບ ່ມີສີ; 7. ລະບົບຫາຍໃຈຍັງອາໄສຜິວລ າໂຕທີ ່ ປຽກຊຸ່ມໃຫ້ເກີດການແລກປ່ ຽນກາສກັບສິ ່ ງແວດລ້ອມ ແຕ່ ໃນພວກ ແມ່ພຽງມີອະໄວຍະວະຂ້າງລ າໂຕຊ່ ວຍໃນການແລກປ່ ຽນກາສ; 8. ອະໄວຍະວະຂັບຖ່ າຍເອີ ້ນເນຟຣິເດຍ (nephridai) ຊ ່ ງແຊກຢູ່ ພາຍໃນປ້ອງມີລັກສະນະຄ້າຍໜ່ ວຍໝາກ ໄຂ່ຫ ັງ (nephron) ຂອງສັດຊັນ້ສູງ; 9. ລະບົບປະສາດເປັນເສັນ້ ຄູ່ ຢູ່ ທາງດ້ານທ້ອງເອີ ້ນວ່າ ເສັນ້ປະສາດດ້ານທ້ອງ (ventral nerve cord) ໃນແຕ່ ລະປ້ອງຈະມີແໜງປະສາດແຍກອອກຈາກເສັນ້ ປະສາດດ້ານທ້ອງ ໄປລ້ຽງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ຊ ່ ງຢູ່ ພາຍໃນປ້ອງ ນັນ້ໆ; 10. ສ່ ວນຫ າຍເປັນກະເທີຍມີບາງຊະນິດ ເຊັ ່ນ ແມ່ພຽງເປັນສັດແຍກເພດ.

144 1.7 ໄຟລ າອາໂທຣໂພດາ (Phylum Arthropoda) ຮູບ 8.11 ສັດໄຟລ າອາໂທຣໂພດາ (Phylum Arthropoda) ສັດທີ ່ຈັດຢູ່ ໃນໄຟລ ານີ ້ ເອີ ້ນວ່ າ ສັດຂາຂ ້ຫ ອາໂທຣພອດ (arthropod) ຊ ່ ງໝາຍເຖິງມີຂາຕ ່ກັນ ເປັນຂ ໆ ສັດ ້ ກຸ່ ມນີ ້ມີຈ ານວນຫ າຍທີ ່ ສຸດ ປະມານຫ າຍກວ່ າ 1,200,000 ຊະນິດ ແລະ ຄິດເປັນເປີເຊັນກ ່ ຈະຫ າຍ ກວ່ າ 80% ຂອງສັດທັງໝົດໃນອານາຈັກສັດ ຈາກການສ ກສາຊາກບູຮານພົບວ່ າ ອາໂທຣພອດ ມີຄວາມສ າພັນກັບ ສັດພວກແອນເນລິດຫ າຍໂດຍອາດຈະຈະເລີນມາຈາກພວກແອນເນລິດ ຫ ອາດມາຈາກບັນພະບຸລຸດດຽວກັນກັບ ພວກແອນເນລິດກ ່ ໄດ້ ອາໂທຣພອດມີລັກສະນະທີ ່ສ າຄັນ ຄ : 1. ມີຮ່າງກາຍເຄິ ່ ງຄແ ບບຜ່າເຄິ ່ ງຊີກ; 2. ມີແພຈຸລັງ 3 ຊັນ້ ແລະ ມີຊ່ ອງໂຕແບບແທ້ຈິງ; 3. ລ າໂຕມີລັກສະນະເປັນປ້ອງ ແລະ ແບ່ ງອອກເປັນສ່ ວນໆ ໂດຍທົ ່ ວໄປແລ້ວມີ 3 ສ່ ວນ ຄ ສ່ ວນຫົວ (head) ສ່ ວນອົກ (thorax) ແລະ ສ່ ວນທ້ອງ (abdomen) ເຊັ ່ ນ ພວກແມງໄມ້ແຕ່ ບາງຊະນິດສ່ ວນຫົວ ແລະ ສ່ ວນເອິກຈະລວມກັນເປັນສ່ ວນດຽວແຍກອອກຈາກກັນບ ່ ໄດ້ເອີ ້ນວ່ າ ເຊຟາໂລທ ແຣກ (cephalothorax) ເຊັ ່ນ: ກຸ້ງ, ກະປູ, ນອກຈາກນີ ້ໃນພວກບົ ້ງກ ແລະ ຂີ ້ ເຂບັ ສ່ ວນຂອງເອິກ ແລະ ທ້ອງຈະມີລັກສະນະຄ ກັນ; 4. ມີອະໄວຍະວະຍ ່ນອອກຈາກລ າໂຕເປັນຄູ່ໆ ເຊັ ່ນ: ຂາຍ່ າງ, ຂາລອຍ ອະໄວຍະວະສ່ ວນປາກ, ໜວດ, ປີກ ແລະ ອະໄວຍະວະເຫ ົ ່ານີມັກ້ ມີລັກສະນະຕ ່ກັນເປັນຂ ໆ້; 5. ມີໂຄງຮ່ າງພາຍນອກ (exoskeleton) ເປັນທາດຈ າພວກໄຄທິນ (chitin) ແຂງຫຸ້ມອ້ອມໂຕ ດັ ່ງນັນ້ ໃນ ໄລຍະທີ ່ມີການຈະເລີນເຕີບໂຕ ສັດໃນໄຟລ ານີຫ າຍ ້ ຊະນິດຈ ່ ງຕ້ອງມີການລອກຄາບ (molting) ເພ ່ອເອົາເປ ອກເກົ ່າ ຊ ່ ງມີຂະໜາດນ້ອຍອອກແລ້ວສ້າງເປ ອກໃໝ່ທີ ່ມີຂະໜາດໃຫຍ່ກວ່ າຂ ້ນມາແທນ; 6. ທາງເດີນອາຫານເປັນແບບສົມບູນ ມີປາກ ແລະ ທະວານໜັກ ສ າລັບສ່ ວນປາກມີອະໄວຍະວະທີ ່ ຊ່ ວຍໃນ ການກິນອາຫານ ແລະ ມີການດັດແປງໄປເພ ່ອໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະພາບແວດລ້ອມຂອງອາຫານ ເຊັ ່ນ: ມີປາກແບບ ກັດກິນ, ດູດກິນ, ເຈາະດູດ, ເປັນຕົນ້; 7. ລະບົບໝຸນວຽນເລ ອດເປັນລະບົບເປີດ (open circulatory system) ໂດຍເລ ອດເມ ່ອອອກຈາກຫົວໃຈ ທຽມ (pseudoheart) ແລ້ວຈະໄຫ ໄປຕາມເສັນ້ ເລ ອດ ຕ ່ ຈາກນັນ້ ຈະໄຫ ເຂົ ້າສູ່ ຊ່ ອງວ່ າງໃນລ າໂຕ (hemocoel)

145 ແລ້ວໄຫ ກັບເຂົ ້າສູ່ຫົວໃຈອີກ ຈະເຫັນໄດ້ວ່ າເລ ອດບ ່ ໄດ້ຢູ່ ພາຍໃນຫົວໃຈ ແລະ ເສັນ້ເລ ອດຕະຫ ອດເວລາ ແຕ່ມີບາງ ໄລຍະທີ ່ ເລ ອດໄຫ ອອກມາຢູ່ ນອກເສັນ້ເລອ ດ ຈ ່ ງເອີ ້ນລະບົບການໝຸນວຽນແບບນີ ້ວ່ າ: ລະບົບເປີດ. ນອກຈາກນີ ້ ສັດກຸ່ ມນີ ້ອາດມີເລ ອດເປັນສີຟ້າອ່ ອນຫ ບ ່ມີສີເນ ່ອງຈາກທາດ ເຮໂມໄຊຢານິນ (hemocyanin) ເປັນອົງປະກອບ ຫ ມີສີແດງເນ ່ອງຈາກເຮໂມໂກລບິນ (hemoglobin) ເປັນອົງປະກອບ; 8. ລະບົບຂັບຖ່ າຍເປັນລັກສະນະສະເພາະຂອງກຸ່ ມ ເຊັ ່ ນ: ແມງໄມ້ມີມັນພິກຽນ ທູບູນ (malpighain tubule) ຊ ່ ງເປັນທ ່ ຢູ່ ທີ ່ ທາງເດີນອາຫານເປັນອະໄວຍະວະຂັບຖ່ າຍ, ກຸ້ງມີກຣີນແກລນ ຫ ຕ່ ອມຂຽວ (green gland) ທີ ່ ເຫງ ົ ້າໜວດ ເຮັດໜ້າທີ ່ຂັບຖ່ າຍ; 9. ລະບົບຫາຍໃຈປະກອບດ້ວຍອະໄວຍະວະຫາຍໃຈຫ າຍຊະນິດ ໃນພວກທີ ່ ຢູ່ ໃນນ ້າ ເຊັ ່ ນ: ກຸ້ງ, ກະປູ ຫາຍໃຈດ້ວຍຟັນຟ ມ (gill) ພວກແມງໄມ້ຫາຍໃຈດ້ວຍລະບົບທ ່ລົມ (tracheal system) ທີ ່ ແຊກຢູ່ ທົ ່ວໂຕ ແມງ ມຸມຫາຍໃຈດ້ວຍບຸກລັງ (book lung) ທີ ່ ບ ລິເວນສ່ ວນທອ້ ງ ຊ ່ ງມີລັກສະນະເປັນແຜ່ ນບາງໆ ຊ້ອນກັນຢູ່ ຫ າຍຊັນ້ ເປັນຕົນ້; 10. ລະບົບປະສາດມີປຸ່ ມປະສາດບ ລິເວນຫົວ 1 ຄູ່ ແລະ ມີເສັນ້ ປະສາດທາງດ້ານທ້ອງ (ventral nerve cord) ທອດ ໄປຕາມຄວາມຍາວຂອງລ າໂຕ 1 ຄູ່ ແລະ ມີອະໄວຍະວະສ າຜັດຈະເລີນດີເຊັ ່ນ: ຕາດ່ ຽວ, ຕາປະກອບ , ໜວດ ຂົນສ າຜັດ ເປັນຕົນ້; 11. ລະບົບສ ບພັນ ເປັນສັດແຍກເພດ ມັກມີການປະຕິສົນທິພາຍໃນໂຕ ແລະ ອອກລູກເປັນໄຂ່ ທີ ່ມີໄຂ່ ແດງ ຫ າຍ ໃນໄລຍະທີ ່ມີການຈະເລີນເຕີບໂຕມັກມີການປ່ ຽນແປງຮູບຮ່ າງ. 1.8 ໄຟລ າເອໄຄໂນເດມີ າຕາ (Phylum Echinodermata) ຮູບ 8.12 ສັດໄຟລ າເອໄຄໂນເດີມາຕາ (Phylum Echinodermata)