99 - ປ ບປຸງເຂດອະນຸລກ ສດ ປື່ າໃຫເຶ້ໝາະສມົ ກບ ເງ ື່ອນໄຂດລງົຊວີດິຂອງສດ ເຊ ື່ນ ທີ ື່ຢື່ ອາໄສ ແຫື່ ງອາຫານແຫື່ ງ ນ ື້ຳ, ທີ ື່ ຫ ົບໄພ, ບື່ ອນແຜື່ ເຜົ ື່ າພ ນທ ງນີກຶ້ ໍ ື່ ເປ ນເງ ື່ອນໄຂສາຶ້ງໃຫປຶ້ ະຊາກອນ ຫ ຊຸມຊົນຂອງສ ດປື່ າມີຈໍາ ນວນດຸື່ ນດື່ ຽງໃນທ ຳມະຊາດ. 1.1.3 ຊບ ພະຍາກອນຈາກທະເລ ເປ ນແຫື່ ງຊ ບພະຍາກອນທີ ື່ ສໍາຄ ນນອາຫານ, ແຮື່ ທາດ ແລະ ພະລ ງງານ, ການນໍາໃຊຶ້ ຊ ບພະຍາກອນທາງ ທະເລມາເປ ນອາຫານ ແລະ ຕອຶ້ ງໃຊເຶ້ຕກ ໂນໂລຊທີ ີ ື່ທນ ສະໄໝເພ ື່ອໃຫມຶ້ ຜີນົ ຜະລດິ ຕະສ ງຫ ອດເວລາ, ປຶ້ອງກນ ບໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິທາງທະເລ ຫ ການປື່ ຽນແປງອ ື່ນໆ ທີ ື່ສະທອຶ້ ນເຖງິຄວາມດື່ ຸນດື່ ຽງຂອງທໍາມະຊາດໃນທະເລ ເຊ ື່ນ ຮກ ສາອດ ຕາຄວາມເຄມ ຂອງນໍ ຶ້າໃຫສຶ້ ະໜໍ ື່າສະເໝີ ໂດຍການຄວບຄຸມປະລມິ ານນໍ ຶ້າຈາກແຫື່ ງຕື່າງໆລງົສື່ ທະເລຢື່ າງ ປົກກະຕເິພ ື່ອເຮດ ໃຫຶ້ສດ ເຊ ື່ນ ກຸງຶ້, ຫອຍ, ປ , ປາ ຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ແຜື່ ພ ນ, ເພາະພ ນໄດຶ້ເຕ ມທີ ແລະ ເປ ນແຫ ື່ ງ ອາຫານຂອງສດ ຊະນດິ ຕື່າງໆທີ ື່ ອາໄສໃນທະເລ ຄວບຄຸມການປະມງົໃຫຖຶ້ ກຕອຶ້ ງຕາມຫ ກ ວຊິ າການ ເຊ ື່ນ ຈບ ປາ ນອຶ້ຍ ແລະ ບໍ ື່ຈບ ປາໃນລະດ ປະສົມພ ນ, ພອຶ້ມນ ນຶ້ກໍຕອຶ້ງສົ ື່ງເສມີ ການເພາະລຽຶ້ງ ສດ ນໍ ຶ້າຕາມຝ ື່ ງທະເລໃຫມຶ້ ກີ ານແຜື່ ຂະຫຍາຍຫ າຍ ແລະ ໃຫຶ້ມີຄຸນນະພາບສ ງ. ຕະຫ ອດຊາຍຝ ື່ ງທະເລມປີື່ າຊາຍເລນ (ປື່ ານໍ ຶ້າເຄ ມ), ຫາດຊາຍ ແລະ ແນວປະກາລງ ປະກາລງ ແມື່ນສດ ບໍ ື່ ມີ ກະດ ກສ ນຫ ງ ດໍາລົງຊີວິດ 2 ແບບຄ ຢ ື່ ດື່ ຽວ ແລະ ຢ ື່ ເປ ນກຸື່ ມ, ປະກາລ ງມີຮ ບຮື່າງເປ ນທີ ື່ມຂີ ະໜາດ 1 mm - 1 cm ຮື່ າງກາຍຫຸມຶ້ ຫໍ ື່ ໂດຍທາດຫນີປ ນເຮ ດໃຫມຶ້ ຫີ າຍ ຮ ບຊົງແຕກຕື່າງກນ ໄປ ແລະ ຂະຫຍາຍໄດໃຶ້ນອຸນຫະພ ມ ທະເລຕ ຶ້ງແຕື່ 18 - 27 ມີ ແສງແດດເໝາະສົມ, ຢື່ ເລກິ ບໍ ື່ ເກນີ 50m ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດສຶ້ ະເພາະນໍ ຶ້າທະເລໃນ ເຂດອົບ ອຸນຂອງໂລກເທົ ື່ານ ນຶ້ . ໃນປີໜ ື່ ງປະກາລ ງຈະສາຶ້ງໂຄງສາຶ້ງຫຸມຶ້ ຫໍ ື່ ຮື່ າງກາຍໄດຶ້6 - 7mm ສິ ື່ ງທີ ື່ ມຊີ ີວິດທີ ື່ ອາໄສຢື່ ໃນປະກາລງ ມີເທົ ື່າທະເລ, ຫຍຶ້າທະເລ, ສດ ຟອງນໍ ຶ້າ, ລ ກປະກາລ ງ, ດອກໄມຶ້ທະເລ, ໝອນທະເລ, ສດ ອ ື່ນໆ ເຊ ື່ນ ປ , ປາ, ກຸຶ້ງ, ຫອຍ, ປາມ ກ, ປີງທະເລ, ດາວທະເລ. • ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຊບ ພະຍາກອນທະເລ ສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິຢື່ ໃນທະເລມຄີຸນປະໂຫຍດຫ າຍຢື່ າງຕໍ ື່ສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ ຢື່ ບກົ ໂດຍສະເພາະແມື່ນມະນຸດບໍ ື່ ວື່າທາງກງົ ກໍ ື່ຄທ າງອອຶ້ ມເຊິ ື່ ງຜົນປະໂຫຍດດ ື່ງກື່າວສະແດງອອກຄ ເຮດ ໜາຶ້ທີ ື່ ເປ ນກໍາແພງກນ ຝ ື່ ງທະເລບໍ ື່ ໃຫຖຶ້ ກກດ ເຊາະ, ສຶ້າງຊາຍໃຫຶ້ຫາດຊາຍ, ເປ ນແຫ ື່ ງອາຫານໃຫຶ້ແກຸື່ ມະນຸດ, ມີບາງຊະນິດສາມາດນໍາມາຜະລິດເປ ນຢາຕຶ້ານໂລກມະເຮ ງ, ເປ ນສິ ື່ ງດ ງດ ດຈດິ ໃຈ ໃຫນຶ້ ກ ທື່ ອງທື່ ຽວເຂົ ຶ້າມາທື່ ຽວຊົມສາມາດນໍາລາຍໄດອຶ້ ນມະຫາສານໃຫແຶ້ ກື່ ປະເທດທີ ື່ ມີ ທະເລ. • ການອະນຸລກ ຊບ ພະຍາກອນທະເລ ຊບ ພະຍາກອນທາງທະເລແມື່ນສມົ ບດ ທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນຕາມທໍາມະຊາດ ແລະ ມຜີນົ ປະໂຫຍດ ຢື່ າງໃຫຍື່ຫ ວງຕໍ ື່ ສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ ໂດຍສະເພາະມະນຸດ, ຜື່ານມາສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ ໃນທະເລຖກ ທໍາລາຍຢື່ າງຫ ວງຫ າຍ, ດ ື່ງນ ນຶ້ເພ ື່ອເຮດ ໃຫທຶ້ ໍາ ມະຊາດໃນທະເລມີຄວາມດຸື່ ນດື່ ຽງພວກເຮົາຄວນອະນຸລ ກຄ : - ບໍ ື່ ເກບ ເອາົສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິຕື່າງໆທີ ື່ມໃີນທະເລເອາົມາຊມົ ໃຊຶ້ເຊ ື່ນ ເປ ນທີ ື່ລະນກ ຫ ປະດບ ບາຶ້ນເຮອ ນຕື່າງໆ - ຫາຶ້ມຖິມຶ້ ສິ ື່ ງເສດເຫ ອ ລງົສື່ ທະເລເຊິ ື່ ງເປ ນການທໍາລາຍພາບທໍາມະຊາດອນ ສວຍງາມຂອງທະເລໃຫໝຶ້ ດົ ໄປ. - ການຈບ ສດ ໃນທະເລໃຫຖຶ້ ກ ຕອຶ້ ງຕາມຫ ກ ການຂອງການປະມງົຄ ບໍ ື່ຈບ ສດ ນອຶ້ ຍ ແລະ ບໍ ື່ຈບ ສດ ໃນລະດ ອອກໄຂື່ . - ບໍ ື່ລະບາຍຂອງເສຍນ ື້ຳເສຍອອກຈາກໂຮງຈ ກ, ໂຮງງານຈາກແຫ ື່ ງຕື່ າງໆລົງສ ື່ ທະເລອ ນຈະເຮ ດໃຫຶ້ທະເລມີ ຄວາມເສ ື່ອມສ ນລກ ສະນະທາງທ ຳມະຊາດ.
100 2. ທາດມນົລະພດິທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນຕາມຂະບວນການທໍາມະຊາດ ມນົ ລະພດິ ໝາຍເຖິງ ເຮດ ໃຫເຶ້ປ ຶ້ອນ ຊ ື່ ງໄດແຶ້ກື່ ຂະບວນການຕື່າງໆ ທີ ື່ມະນຸດກະທໍາທງ ໂດຍຕ ຶ້ງໃຈ ແລະ ບໍ ື່ ໄດຶ້ຕ ຶ້ງໃຈ, ປື່ ອຍຂອງເສຍຊ ື່ ງບໍ ື່ ເພິີ ື່ ງປາຖະໜາເຂົ ຶ້າໄປໝກ ໝມົ ໃນບນ ຍາກາດ, ພ ຶ້ນດນິ ແລະ ໃນນໍ ຶ້າ. ມຜີນົ ໃຫສຶ້ ິີ ື່ ງ ແວດລອຶ້ມເຊ ື່ອມໂຊມລງົ. ໂດຍມຜີ ໃຶ້ຫຄຶ້ ວາມໝາຍ “ມົນລະພິດ” ໄວຫຶ້ າຍທື່ານດ ື່ງນີ ຶ້ : ມນົລະພດິຂອງສິ ື່ ງແວດລຶ້ອມ ໝາຍເຖິງ ພາວະແວດລອຶ້ ມທີ ື່ມຄີວາມບໍ ື່ ສມົ ດຸນຂອງຊບ ພະຍາກອນ ແລະ ມທີ າດພດິ ທີ ື່ ເປ ນພດິ ຈນົມຜີນົ ຕໍ ື່ສື່ ຂະ ພາບຂອງມະນຸດ, ພ ດ ແລະ ສ ດ. ມນົ ລະພດິ ຂອງສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມ ໝາຍເຖິງ ການປື່ ຽນແປງຂອງສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມທີ ື່ ບໍ ື່ ເພິ ື່ ງປະສົງ ອນ ເປ ນຜົນມາ ຈາກ ການກະທໍາຂອງມະນຸດນ ບທ ງທາງກົງ ແລະ ທາງອຶ້ອມ ເຮ ດໃຫຶ້ເກີດການປື່ ຽນແປງທາງດຶ້ານກາຍະພາບ, ຊີວະ ພາບ ແລະ ຄວາມສມົ ບ ນຂອງສິີ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ , ມຜີນົກະທບົ ໂດຍກງົຕໍ ື່ມະນຸດ ຫ ຜື່ານມາທາງນໍ ຶ້າ, ຜະລິດຜົນ, ຈາກພ ດ ແລະ ສ ດ. ມນົ ລະພດິ ໝາຍເຖິງ ພດິ ເກດີຈາກຄວາມມວົ ໝອງ ຫ ຄວາມເປ ຶ້ອນຂອງສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມ ເຊ ື່ນໃນອາກາດ ຫ ໃນນໍ ຶ້າເປ ນຕົນຶ້; (ກດົ ) ຂອງເສຍ ວດ ຖຸອນ ຕະລາຍ ແລະ ມນົລະທາດອ ື່ນໆ ລວມທງ ຕະກອນ ຫ ສິ ື່ ງຕກົ ຄາຶ້ງຈາກສິີ ື່ ງ ເຫ ົ ື່ານ ນຶ້ ທີ ື່ ຖ ກປື່ ອຍຖີມຶ້ ຈາກແຫື່ ງກໍາເນີດມນົ ລະພິດ ຫ ທີ ື່ ມຢີື່ ໃນສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມຕາມທໍາມະຊາດ ຊ ື່ ງກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກີດ ຫ ອາດກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກີດຜົນກະທົບຕໍ ື່ ຄຸນນະພາບສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມ ຫ ພາວະທີ ື່ ເປ ນພິດໄພອ ນຕະລາຍຕໍ ື່ ສຸຂະພາບຂອງ ປະຊາຊົນໄດຶ້ ແລະ ໝາຍຄວາມລວມເຖິງລ ງສີ, ຄວາມຮຶ້ອນ, ແສງ, ສຽງ, ກິ ື່ນ, ຄວາມສນ ສະເທອ ນອ ື່ນໆ ທີ ື່ ເກດີ ຫ ຖ ກປື່ ອຍອອກຈາກແຫ ື່ ງກໍາເນີດມົນລະພິດດຶ້ວຍ. 3. ທາດກໍາມນ ຕະພາບລງ ສໃີນສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມ ຮ ບ 4.2 ທາດກໍາມນ ຕະພາບລງ ສໃີນສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມ ກໍາມ ນຕະພາບລ ງສີ (Radioactivity) ເປ ນຄຸນສົມບ ດຂອງທາດ ແລະ ໄອໂຊໂທບບາງສວນ ທີ ື່ ສາມາດ ປື່ ຽນແປງຕວົ ເອງ ໃຫເຶ້ປ ນທາດ ຫ ໄອໂຊໂທບອ ື່ນ ຊ ື່ ງການປື່ ຽນແປງນີ ຶ້ຈະມກີ ານປົດປື່ ອຍ ຫ ສົ ື່ງລງ ສອີອກມາດວຶ້ ຍ ປາກດົການນີ ຶ້ໄດພຶ້ ບົ ຄ ຶ້ງທໍາອດິ ໂດຍ ເບດເຄເິຮລເມ ື່ອປີພສ 2439 ຕໍ ື່ມາໄດມຶ້ ກີ ານພສິ ດຮ ວຶ້ື່າ ລງ ສທີ ີ ື່ ແຜື່ອອກມາໃນ ຂະບວນການສະລາຍຕວົ ເອງຂອງທາດ ຫ ໄອໂຊໂທບນ ນຶ້ປະກອບດວຶ້ ຍ ລງ ສອີານຟາ, ລ ງສີເບຕາ ແລະ ລ ງສີກ າມາ.
101 3.1 ລງ ສອີ ານຟາ ລງ ສທີ ີ ື່ ປະກອບດວຶ້ ຍອະນຸພາກອານຟາຊ ື່ ງເປ ນອະນຸພາກທີ ື່ມມີ ວນ 4 amu ມີປະຈຸ +2 ອະນຸພາກຊະນດິນີ ຶ້ ຈະຖກ ກ ນຶ້ ໄວດຶ້ ວຶ້ ຍແຜື່ນເຈຍຶ້ ຫ ພຽງແຕື່ຜວິໜງ ຊ ນຶ້ນອກຂອງຄນົ ເຮາົເທົ ື່ານ ນຶ້ ການສະລາຍຕົວເອງໃຫຶ້ລ ງສີອານຟາ 90Th 232----->88Ra 228 + 2a 4 3.2 ລງ ສເີບຕາ ລ ງສີທີ ື່ ປະກອບດວຶ້ ຍອະນຸພາກເອເລ ກຕົງ ຫ ໂພຊິໂຕນ ລ ງສີນີມຶ້ ຄີຸນສົມບ ດທະລຸຕົວເອງໄດດຶ້ ີກວື່ າລງ ສີ ອານຟາ ສາມາດທະລຸຜື່ານນໍ ຶ້າທີ ື່ ເລກິ ປະມານ 1 ນີິ ຶ້ວ ຫ ປະມານຄວາມໜາຂອງຜວິ ເນ ຶ້ອທີ ື່ ຝື່ າມໄ ດ.ຶ້ ລງ ສເີບຕາຈະ ຖກ ກ ນຶ້ ໄດໂຶ້ດຍໃຊແຶ້ຜື່ນອາລ ຍມນິຽມຊະນດິບາງ. ການສະລາຍຕົວເອງໃຫຶ້ລ ງສີເບຕາ 79Au 198----->80Hg 198 + -1b 0 7N 13----->6C 13 + +1b 0 3.3 ລງ ສກີ າມາ ລງ ສທີ ີ ື່ ເປ ນຄ ຶ້ນແມື່ເຫ ກ ໄຟຟາຶ້ພະລງ ງານສ ງ ມຄີຸນສມົ ບດ ເຊ ື່ນດຽວກນ ກບ ລງ ສເີອກ ທີ ື່ ສາມາດທະລຸຜື່ ານ ຮື່າງກາຍໄດກຶ້ ານກໍາບງ ລງ ສກີ າມາຕອຶ້ ງໃຊວຶ້ ດ ສະດຸທີ ື່ມຄີວາມໜາແໜນຶ້ ສ ງເຊ ື່ນ: ກົ ື່ວ ຫ ຢ ເຣນຽນ ເປ ນຕົນຶ້ . ການ ລະລາຍຕົວເອງໃຫຶ້ລ ງສີກ າມາ 27Co 60----->-1b 0 + 28Ni 60----->28Ni60 + g 3.4 ການໃຊປຶ້ ະໂຫຍດຈາກລງ ສ ີ ປະຈຸບ ນໄດຶ້ມີການນໍາລ ງສີ ແລະ ທາດກໍາມ ນຕະລ ງສີມາໃຊຶ້ງານຕື່ າງໆ ກນ ເຊ ື່ນ ໃນທາງການແພດມກີ ານ ໃຊຶ້ ໃນການກວດວເິຄາະ ແລະ ບໍາບດ ອາການໂລກຂອງຜ ເຶ້ຈບ ປື່ ວຍຈາກໂລກຮາຶ້ຍຕື່າງໆ ເຊ ື່ນ ການສາຍລງ ສເີອກ , ການ ກວດກະດ ກ ແລະ ການບໍາບດ ໂລກມະເຮງ ເປ ນຕົນຶ້. ນອກຈາກນີ ຶ້ , ກໍ ື່ມກີ ານໃຊງຶ້ານທາງລງ ສໃີນອຸດສາຫະກໍາ, ການ ກະເສດ ແລະ ການສກ ສາວໄິຈທາງວທິ ະຍາສາດ ເຊ ື່ນ ການໃຊລຶ້ງ ສກີວດສອບຮອຍເຊ ື່ອມຮອຍແຕກໃນຊີ ຶ້ນ ສື່ວນ ໂລຫາຕື່ າງໆ, ການໃຊຶ້ປຶ້າຍເຮ ອງແສງໃນບື່ ອນມ ດ, ການກວດອາຍຸວດ ຖຸບ ຮານ, ການຮ ກສາອາຫານດຶ້ວຍລ ງສີແລະ ການຂາຶ້ເຊ ຶ້ອໂລກໃນເຄ ື່ອງມແ ພດ. 3.5 ອນ ຕະລາຍຈາກລງ ສ ີ ເຖິງວື່ າລ ງສີຈະມີຢ ື່ ລຶ້ອມຮອບຕົວເອງເຮົາ ແລະ ມະນຸດທຸກຄນົກໍ ື່ສາມາດໃຊປຶ້ ະໂຫຍດຈາກລງ ສໄີດແຶ້ຕື່ ລງ ສີ ກໍ ື່ນບ ໄດວຶ້ື່າມຄີວາມເປ ນພດິ ໄພໃນຕວົ ເອງເຊ ື່ນກນ ລງ ສມີ ຄີວາມສາມາດກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີຄວາມເສຍຫາຍຂອງຈລຸ ງ ສິີ ື່ ງມີ ຊວີດິ ແລະ ຖາຶ້ໄດຮຶ້ ບ ລງ ສີສ ງຫ າຍອາດເຮ ດໃຫມຶ້ ອີ າການເຈບ ປື່ ວຍທາງລງ ສີໄດ.ຶ້ ດ ື່ ື່ ງນ ນຶ້ , ຜ ທຶ້ ີ ື່ ປະຕບິ ດ ວຽກງານ ກື່ ຽວຂຶ້ອງກ ບລ ງສີຈະຕອຶ້ ງເຮ ດດວຶ້ ຍຄວາມຮອບຄອບ ເພ ື່ ອປຶ້ອງກ ນຕົວເອງ ແລະ ສາທາລະນະບໍ ື່ ໃຫໄຶ້ດຮຶ້ ບ ອ ນຕະລາຍຈາກລ ງສີ. 3.6 ຜນົ ຂອງລງ ສຕີ ໍ ື່ ສີິ ື່ ງມຊີວີດິ ລງ ສທີ ີ ື່ ແຜື່ ອອກຈາກທາດກໍາມນ ຕະລງ ສເີມ ື່ອຜື່ານເຂົ ຶ້າໄປໃນສິີ ື່ ງມຊີວີດິທງ ຫ າຍ ຈະເຮດ ໃຫເຶ້ກດີການແຕກ ຕວົ ເປ ນອອີງົຂອງອາຕອມຕາມແນວທາງທີ ື່ ລງ ສຜີື່ານໄປ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີຜນົ ເສຍຕໍ ື່ສິີ ື່ ງມຊີວີດິ 2 ແບບ ຄ : - ຜນົຂອງລງ ສທີ ີ ື່ມຕີໍ ື່ຮື່ າງກາຍຄ: ເກດີເປ ນຜ ື່ນແດງຂ ຶ້ນຕາມຜວິໜງ , ຜນົຫ ົ ື່ນ, ຈຸລ ງຕາຍ, ເປ ນບາດແຜເປ ື່ ອຍ ເກີດເນ ຶ້ອເສ ນຶ້ ໃຍຈໍານວນຫ າຍທີ ື່ ປອດ (fibrosis of the lung), ເກີດໂລກເມ ດເລ ອດຂາວຫ າຍ (leukemia), ເກີດຕາຕໍ ຶ້(cataracts) ຂ ຶ້ນໃນຕາ ເປ ນຕົນຶ້ . ຊ ື່ ງຮື່ າງກາຍຈະເປ ນຫ າຍ ຫ ນອຶ້ ຍຂ ຶ້ນຢື່ ກບ ປະລມິ ານຂອງລງ ສທີ ີ ື່ ໄດຶ້ຮບ ສື່ວນຂອງຮື່າງກາຍທີ ື່ ໄດຶ້ແລະ ອາຍຸຂອງຜ ໄຶ້ດຮຶ້ ບ ລງ ສ.ີ ດ ື່ງນ ນຶ້, ຜ ຶ້ໄດຶ້ຮ ບລ ງສີ
102 ມອີ າຍຸນອຶ້ ຍແລວຶ້ ອນ ຕະລາຍເນ ື່ອງ ຈາກລງ ສຈີ ະມຫີ າຍກວື່າຜ ທຶ້ ີ ື່ມອີ າຍຸຫ າຍ ໃນເດກ ເກດີ ໃໝື່ ແລວຶ້ ອາດ ໄດຶ້ຮ ບອ ນຕະລາຍເຖິງພິການ ຫ ເສຍຊີວິດໄດຶ້. - ຜນົ ຂອງລງ ສທີ ີ ື່ ກື່ ຽວກບ ການສບ ພນ ຄ: ເຮດ ໃຫໂຶ້ຄ ໂມໂຊມ (chromosome) ເກີດການປື່ ຽນແປງ ມີຜົນ ເຮ ດໃຫຶ້ລ ກຫ ານເກີດປື່ ຽນລ ກສະນະໄດຶ້. 3.7 ການປອຶ້ ງກນ ລງ ສ ີ ລງ ສທີ ຸກຊະນດິມອີນ ຕະລາຍຕໍ ື່ສິີ ື່ ງມຊີວີດິທງ ນ ນຶ້ ຈ ື່ ງຕອຶ້ ງເຮດ ການປຶ້ອງກນ ບໍ ື່ ໃຫຮຶ້ື່າງກາຍໄດຮຶ້ ບ ລງ ສຫີ ໄດຶ້ ຮ ບແຕື່ ພຽງປະລິມານນອຶ້ ຍທີ ື່ ສຸດ ໃນກໍລະນີທີ ື່ ບໍ ື່ ສາມາດຫ ກີ ລຽງໄດເຶ້ນ ື່ ອງຈາກຕອຶ້ ງເຮ ດວຽກກື່ ຽວຂອຶ້ ງກບ ລງ ສີ ແລວຶ້ ຄວນມຫີ ກ ການເພ ື່ອປະຕບິດ ດ ື່ງນີ ຶ້ : - ເວລາຂອງການເຜີຍ (time of exposure) ໂດຍໃຊເຶ້ວລາໃນການເຮດ ວຽກໃນບໍລເິວນທີ ື່ມລີງ ສໃີຫສຶ້ ນຶ້ທີ ື່ ສຸດເພາະປະລິມານກໍານົດຂອງລ ງສີຈະແປກົງກ ບເວລາຂອງການເຜີຍ. - ໄລຍະທາງ (distance) ການເຮດ ວຽກກື່ ຽວກບ ລງ ສຄີວນຢື່ ຫື່າງຈາກແຫື່ ງກໍາເນດີລງ ສຫີ າຍໆ ທງ ນີ ຶ້ ເພາະ ຄວາມເຂ ມຶ້ ຂອງລງ ສຈີະແປປີ ຶ້ນກບ ກໍາລງ ສອງຂອງໄລຍະທາງຄ ເມ ື່ອ d ຄ ໄລຍະທາງ. - ເຄ ື່ ອງກໍາບ ງ (shielding) ເຄ ື່ ອງກໍາບ ງທີ ື່ ວາງກີ ຶ້ນລະຫວື່ າງຄົນກບ ແຫື່ ງກໍາເນີດລ ງສີຈະດ ດກນ ບາງສື່ ວນ ຂອງລງ ສີຫ ອາດຈະທງ ໝດົ ເລຍີກໍ ື່ ໄດ.ຶ້ ດ ື່ງນ ນຶ້, ໃນກໍລະນທີ ີ ື່ ຕອຶ້ງເຮດ ວຽກໃກກຶ້ ບ ທາດກໍາມນ ຕະລງ ສີແລະ ຕອຶ້ງ ໃຊເຶ້ວລາດນົ ໃນການປະຕບິດ ວຽກງານ ເຮາົຈາໍເປ ນຕອຶ້ງໃຊເຶ້ຄ ື່ອງກໍາບງ ຊື່ ວຍ ເຄ ື່ອງກໍາບງ ທີ ື່ດຄີວນເປ ນພວກໂລຫະ ໜ ກ ເພາະວື່ າໂລຫະໜ ກຈະມີເອເລ ກຕົງຢ ື່ ເປ ນຈໍານວນຫ າຍ ເຮ ດໃຫຶ້ລ ງສີເມ ື່ອແລື່ ນມາປະທະກບ ເອເລກ ຕງົແລວຶ້ ຈະສ ນເສຍພະລງ ງານໄປໝດົ ຕວົຢື່ າງຂອງເຄ ື່ອງກໍາບງ ເຊ ື່ນ ແຜື່ນກົ ື່ວ, ແຜື່ ນເຫ ກ, ແຜື່ນຄອນກດີ ໃຊເຶ້ປ ນເຄ ື່ ອງກໍາ ບງ ພວກລງ ສເີອກ ແລະ ລງ ສກີ າມາ. ແຜື່ ນລ ໄຊຄອສ ໃຊເຶ້ປ ນເຄ ື່ອງກໍາບງ ລງ ສເີບຕາໄດອຶ້ າກາດ ແລະ ແຜື່ ນເຈຍຶ້ ອາດ ໃຊເຶ້ປ ນເຄ ື່ອງກໍາບງ ອະນຸພາກອານຟາ ສື່ວນນໍ ຶ້າ ແລະ ພາຣາຟິນໃຊເຶ້ປ ນເຄ ື່ອງກໍາບງ ອະນຸພາກນວິຕອນໄດ.ຶ້ ຮ ບ 4.3 ມນົພາວະຈາກກໍາມນ ຕະລງ ສທີ ີ ື່ມຢີື່ ໃນທໍາມະຊາດ ລງ ສທີ ີ ື່ມຢີື່ ໃນທໍາມະຊາດ ຊ ື່ ງໄດຈຶ້ າກການສະລາຍຕົວເອງຂອງກໍາມນ ຕະພາບວ ດຖຸ ກາຍເປ ນທາດຕື່ າງໆ ທາດກໍາມນ ຕະພາບລ ງສີທີ ື່ ສໍາຄ ນມຢີື່ 2 ຕະກ ນຄ ຢ ເຣນຽມ (Uranium) ແລະ ໂທລຽມ (Thorium) ທາດທ ງ ສອງ ນີ ຶ້ຕື່າງກໍ ື່ສະລາຍຕວົ ເອງເປ ນທາດຕື່າງໆ ຫ າຍທາດທີ ື່ໜາຶ້ສນົ ໃຈຄ: ຕະກ ນຢ ເຣນຽມໃຫທຶ້ າດເຣດອນ (Radon) ແລະ ຕະກ ນໂທລຽມໃຫຶ້ທາດໂທອອນ (Thoron) ທ ງເຣດອນ ແລະ ໂທອອນ ມສີ ະພາບເປ ນກ໊າດລອຍຂ ຶ້ນມາ
103 ຈາກພ ຶ້ນດນິ ຂ ຶ້ນສື່ ອາກາດຢື່ ຕະຫ ອດເວລາ, ທາດທ ງ 2 ນີ ຶ້ຈະສົ ື່ງກໍາມນ ຕະລງ ສອີອກເປ ນຫ າຍຊື່ ວງ ກາຍເປ ນທາດ ຕື່າງໆ. ດ ື່ງນ ນຶ້, ທຸກຄ ຶ້ງທີ ື່ ເຮາົຫາຍໃຈເອາົອາກາດເຂົ ຶ້າປອດ ຍື່ອມໄດຮຶ້ ບ ສື່ ວນຂອງລງ ສີຂອງທາດຕື່າງໆ ທີ ື່ ກື່າວມາ ແລວຶ້ ເຂົ ຶ້າໄປອກີ ດວຶ້ ຍ, ພວກໂມໂນໄຊເປ ນແຮື່ທາດທີ ື່ມກີ ໍາມນ ຕະລງ ສ.ີດ ື່ງນ ື່ນ, ໂອກາດທີ ື່ ເຮາົຈະໄດຮຶ້ ບ ລງ ສກີ ໍ ື່ມ.ີ ນອກຈາກ ນ ນຶ້ ສະຖາບນ ວໄິຈສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມ ຍງ ໄດວຶ້ ໄິຈເພ ື່ອວດ ປະລມິ ານຂອງເຣດອນ ແລະ ໂທອອນ ໂດຍດ ດ ອາກາດກາງແຈງຶ້ຜື່ານເຈຍຶ້ກ ື່ນຕອງເຜາົເປ ນຖງົເພ ື່ອຫຸ ດປະລມິ ານຂອງເຈຍຶ້ກ ື່ນຕອງ ແລວຶ້ ວດ ປະລມິ ານຂອງລງ ສ.ີ ມວນທາດທງ ຫ າຍປະກອບໄປດວຶ້ ຍອະນຸພາກນອຶ້ ຍໆ ທີ ື່ ເຮາົເອີ ຶ້ນວື່າ ອາຕອມ (Atom) ຫ ເອີ ຶ້ນວື່າປະລາ ມານ ແຕື່ ລະອາຕອມປະກອບດຶ້ວຍ ນິວເຄ ຍ (Nucleus) ເປ ນແກນກາງມບີໍລິເວນແລື່ ນອອຶ້ ມເອີ ຶ້ນວື່ າ ເອເລ ກຕງົ (Electron) ຄຶ້າຍໆ ດວງຈ ນໝ ນຮອບດວງອາທິດ. ໃນແຕື່ລະທາດປະກອບດວຶ້ ຍໂປ ຕງົ ແລະ ເນຕີ ງົຢື່ ໃນນວິ ເຄ ຍ ຊ ື່ ງຈໍານວນໂປ ຕງົໃນນວິ ເຄ ຍນີ ຶ້ ເອີ ຶ້ນວື່າ "ເລກ ອາຕອມ" (Atomic number) ແຕື່ລະທາດຈະມຈີ ໍານວນຕື່າງກນ ຕວົຢື່ າງເຊ ື່ນ ອາຕອມຂອງໄຮໂຕເຈນມໂີປ ຕງົ 1 ອະນຸພາກ ອາຕອມຂອງຢ ເຣນຽມມີໂປ ຕົງ 92 ອະນຸພາກ ທາດດຽວກນ ມໂີປ ຕງົເທົ ື່າກນ ແຕື່ອາດຈະມເີນຕີງົຕື່າງກນ ໄດສຶ້ ິ ື່ ງນີ ຶ້ ເອງເປ ນເຫດໃຫທຶ້ າດດຽວກນ ແບື່ງອອກໄດອຶ້ ກີຫ າຍຊະນດິ ແຕື່ລະຊະນດິມມີ ວນ (Mass) ບໍເທົ ື່າກນ ເຊ ື່ນ ໂປ ຕຽມຂຽນໄດດຶ້ ື່ງນີ ຶ້1H1 (1P + 1N) ຄິວທຽມ 1H2 (1P + 2N) ທຣີຕຽມ 1H3 (1P + 3N) ຊ ື່ ງກໍ ື່ ເນ ື່ ອງມາ ຈາກມີຈໍານວນເນີຕົງຕື່າງກນ ນ ນຶ້ເອງ ແລະ ມຊີ ື່ ເອີ ຶ້ນແຕື່ລະຊະນດິນີ ຶ້ວື່າເປ ນ ໄອໂຊໂທບ (Isotope) ຂອງທາດນ ນຶ້ ໆ ໄອໂຊໂທບແບື່ງອອກ ຄ ໄອໂຊໂທບທີ ື່ ຢື່ ຕົວເອງ (Stable Isotope) ແລະ ໄອໂຊໂທບທີ ື່ ບໍ ື່ ຢື່ ຕົວເອງ ມກີ ານແຜື່ ລ ງສີ ອອກມາເອີ ຶ້ນວື່ າ ເຮດິໂອໄອໂຊໂທບ (Radio Isotope) ເພ ື່ ອໃຫເຶ້ຂົ ຶ້າໃຈງື່າຍເຂົ ຶ້າ ລ ງສີໄອໂຊໂທບ (Isotope) ກໍ ື່ ຄ ອາຕອມຂອງທາດທີ ື່ ມອີ າຕອມມກິ ນໍາເບີ(Atomic number) ອ ນດຽວກ ນ ຄຸນສົມບ ດທາງເນີຕົງ (neutron) ຕື່າງກນ ແລະ ມນີ ໍ ຶ້າໜ ກຕື່າງກນ ດວຶ້ ຍ ຄຸນສົມບ ດທາງຟີຊິກຕື່າງກ ນ ແຕື່ທາງເຄມເີກອ ບຄ ກ ນທຸກ ປະການຈະຕື່າງກນ ກໍ ື່ແມື່ນອດ ຕາຄວາມໄວໃນການທໍາປະຕກິ ລິຍິ າເທົ ື່ານ ນຶ້ ຊ ື່ ງເປ ນຄຸນສມົ ບດ ຂອງທາດນ ນຶ້ ໆ ຕາມ ທໍາມະຊາດ. ທາດບາງຊະນດິ ຈະມກີ ານແຜງໄອໂຊໂທບອອກໄປບໍ ື່ ຢຸດຢ ຶ້ງເຊ ື່ ນ ທາດຢ ເຣນຽນ (Uranium) ໂທລຽມ (Tho rium) ແລະ ທາດເຮຕຽມ (Radium) ເປ ນລງ ສທີ ີ ື່ ເຮາົເບິີ ື່ ງບໍ ື່ ເຫນ ດວຶ້ ຍຕາເປົ ື່ າເຊ ື່ນ ເອເລກ ຕງົຂອງທາດເຫ ົ ື່າ ນີ ຶ້ຈະແຜື່ ລງ ສໃີຫລຶ້ ງ ສເີອກ (X-ray) ລງ ສເີອກ ກໍ ື່ຄ ລງ ສທີ ີ ື່ມຄີ ຶ້ນແມື່ເຫ ກ ໄຟຟາຶ້ທີ ື່ມຄີວາມຖີ ື່ ປະມານຕ ຶ້ງແຕື່ 1016 ເຖິງ 1021 ແຮກ (Herzt) (ແຮກ ກໍ ື່ຄ ຄໍານວນຄວາມຖີ ື່ ຂອງລ ກຄ ຶ້ນໃນໜ ື່ ງໜື່ ວຍເວລາ) ແຕື່ຖາຶ້ລງ ສທີ ີ ື່ມຄີວາມ ຍາວຄ ຶ້ນລະຫວື່າງ 4 x 10-7 = 0.0,000,007 ແມດ ເປ ນກື່ ຸມລງ ສທີ ີ ື່ ປະສາດຕາຂອງເຮາົຮບ ຮ ໄຶ້ດເຶ້ຮາົເອີ ຶ້ນວື່າ ແສງ (Light) ສ ື່ ວນນິວເຄ ຍ (Nucleus) ກໍ ື່ ຈະແຜື່ ລ ງສີອອກມາເປ ນລ ງສີອານຟາ (Alpha rays), ລ ງສີເບຕາ (Bata rays) ແລະ ລ ງສີກ າມາ (Gamma rays). ຊ ື່ ງລ ງສີກ າມມາຄ ຶ້ນແມື່ເຫ ກໄຟຟຶ້າທີ ື່ ມຄີວາມຖີ ື່ ປະມານ 1019 ເຖິງ 1022 ແຮກ (ສື່ ວນລງ ສອີານຟາ ແລະ ເບຕາ ບໍ ື່ມຄີ ຶ້ນແມື່ເຫ ກ ໄຟຟາຶ້) ລງ ສເີຫ ົ ື່ານີ ຶ້ ເປ ນອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ມະນຸດເພາະເປ ນ ລງ ສທີ ີ ື່ ເກດີຈາກການສະລາຍຕວົ ເອງຂອງທາດກໍາມນ ຕະພາບວດ ຖຸ ຊ ື່ ງສາມາດທະລຸຜື່ານຜວິ ໜງ ຂອງຄນົ ໄດຶ້ບາງ ຊະນິດສາມາດທະລຸແຜື່ ນເຫ ກໜາ 25 ຊ ງຕີແມ ດ, ເຈຶ້ຍ, ແຜື່ ນອະລ ມີນຽມ, ແຜື່ ນກົ ື່ວທີ ື່ມຄີວາມໜາ 8 ຊ ງຕີແມ ດ ຫ ກໍາແພງຊເີມນ ໄດຊຶ້ ື່ ງສະແດງວື່າ ລງ ສເີຫ ົ ື່ານີ ຶ້ ເປ ນອນ ຕະລາຍ ຖາຶ້ຜື່ານຮື່າງກາຍຂອງມະນຸດກໍ ື່ຈະທໍາລາຍຈຸລ ງໃນ ຮື່ າງກາຍ. ເມ ື່ອລງ ສເີຂົ ຶ້າສື່ ຮື່າງກາຍແລວຶ້ ຮື່ າງກາຍຈະເກດີອາການຜດິ ປົກກະຕທິ ງ ພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນ ເຊ ື່ນ ຜນົ ຫ ົ ື່ ນ, ຜິວໜ ງໄໝຶ້, ເປ ນບາດແຜເປ ື່ ອຍເປ ນມະເຮ ງ, ເປ ນອ ນຕະລາຍຕໍ ື່ ລະບົບປາສາດ, ຫົວໃຈ, ເມ ດເລ ອດ ແລະ ເຮດ ໃຫຶ້ການໄຫ ວ ຽນຂອງເລອ ດເສຍໄປ ຖາຶ້ໄດຮຶ້ ບ ລງ ສເີຂົ ຶ້າໄປ 400 ເຣມ-500 ເຣມ ມີໂອກາດຕາຍ 50% ຖຶ້າໄດຶ້ ຮ ບ 1,000 ເຣມ ຕາຍ 100%. ອາການຫ ງຈາກຖ ກລ ງສີປະລິມານ 100 ເຮ ມ-250 ເຮ ມ ມີອາການວິນຫົວ ແລະ
104 ຮາກເປ ນຢ ື່ 2 ອາທິດ, ຖຶ້າຫ າຍກວື່ າ 700 ເຣມ ຜົນຫ ົ ື່ນ ເຈບ ຄໍເລອ ດອອກທີ ື່ ອະໄວຍະວະພາຍໃນ, ເລອ ດອອກທີ ື່ ຜິວໜ ງ, ທາງເດີນອາຫານ ມີອາການປື່ ຽນແປງທາງເລ ອດ. 1. ອນ ຕະລາຍຂອງລງ ສຕີໍ ື່ຈລຸ ງ ໃນຮື່າງກາຍ - ມະເຮ ງເມ ດເລ ອດຂາວ (Leukemia) ສື່ວນຫ າຍມກ ຈະເປ ນກບ ເດກ ທີ ື່ຮບ ການຮກ ສາທາງດາຶ້ນລງ ສີແພດ , ພະຍາບານທີ ື່ປະຕບິດ ວຽກງານດາຶ້ນລງ ສ.ີ - ມະເຮ ງທີ ື່ ກະດ ກ ໂດຍສະເພາະເຮດຽມ ມຄີຸນສົມບ ດເຊ ື່ ນດຽວກບ ທາດແຄຊຽມ ຈະເກາະຕິດກະດ ກ ແລວຶ້ ແຜື່ລງ ສອີອກມາເຮດ ໃຫເຶ້ປ ນມະເຮງ ທີ ື່ກະດ ກ. - ມະເຮງ ທີ ື່ປອດ ຫາຍໃຈເອາົກໍາມນ ຕະລງ ສເີປ ນກ໊າດປົນເຂົ ຶ້າໄປ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີເປ ນມະເຮງ ທີ ື່ປອດໄດ.ຶ້ - ມະເຮງ ທີ ື່ຕື່ ອມໄທລອຍ. - ຜນົ ເສຍຈາກລງ ສເີຮດ ໃຫຄຶ້ ນົອາຍຸສ ນຶ້ ເຊ ນຶ້ ແພດລງ ສມີ ອີາຍຸສະເລື່ຍນອຶ້ຍກວື່າແພດທົ ື່ວໆ ໄປ. - ຜນົ ເສຍຕໍ ື່ສບ ພນ ເຮດ ໃຫເຶ້ດກ ເກດີກື່ອນກໍານດົ , ເດ ກອອກມາພິການ, ອື່ ອນແອ, ບໍ ື່ ແຂງແຮງ ເປ ນຕົນຶ້. 2. ໜື່ ວຍວ ດປະລິມານຂອງລ ງສີໜ ື່ ວຍວ ດລ ງສີເປ ນ ເຮິນເກນ (Roentgen) ສໍາຫ ບລ ງສີໃນຮ ື່ າງກາຍມີ ໜື່ ວຍເປ ນເຣມ (Rem) ຫຍໍມຶ້ າຈາກພາສາອງ ກດິຄ "Roentgen equivalent man" ອົງການລະຫວື່ າງປະເທດກໍາ ນດົ ວື່າປະລມິ ານຂອງລງ ສໂີດຍເອາົອາຍຸຄົນງານທີ ື່ ເຮດ ງານກື່ ຽວກບ ລ ງສີຄ ມອີ າຍຸບໍ ື່ ຕໍ ື່າກວື່າ 18 ປີສົມບ ນມາເປ ນ ເກນຄໍານວນຄ ປະລມິ ານລງ ສສີ ະສມົ ທີ ື່ ໄດຮຶ້ ບ ສ ງສຸດແຕື່ລະບຸກຄົນທີ ື່ ເຮດ ງານແລວຶ້ ບໍ ື່ ເກດີອນ ຕະລາຍ-5 (N-18) ເຣມ N- ອາຍຸຂອງບຸກຄນົ ນ ນຶ້ ໂດຍຖາຶ້ອາຍຸ 18 ປີຈະຕຶ້ອງໄດຶ້ຮ ບປະລິມານລ ງສີ 5 ເຣມ ເປ ນຄື່າຫ າຍທີ ື່ ສຸດທີ ື່ ຈະ ບໍ ື່ ເກດີອນ ຕະລາຍ 4. ມນົລະພດິ ເຈອ ປົນໃນນໍ ຶ້າ ມນົ ລະພດິທາງນໍ ຶ້າ ໝາຍເຖິງ ນໍ ຶ້າທີ ື່ ເຊ ື່ອມຄຸນນະພາບ ຫ ນໍ ຶ້າທີ ື່ມຄີຸນສມົ ບດ ປື່ ຽນໄປຈາກທໍາມະຊາດ ທງ ນີ ຶ້ ເນ ື່ອງ ຈາກມມີ ວນທາດຂອງທາດພດິ ຫ ທາດປົນເປ ຶ້ອນຕື່າງໆ ປະປົນເກນີມາດຕະຖານທີ ື່ກະຊວງຄວບຄຸມມນົ ລະ ພດິກໍານດົ ຈນົເຮດ ໃຫບຶ້ໍ ື່ສາມາດນໍານໍ ຶ້າໄປໃຊປຶ້ ະໂຫຍດໄດ.ຶ້ ແຫ ື່ ງກໍາເນີດມົນລະພດິທີ ື່ ສົ ື່ງຜນົກະທບົ ຕໍ ື່ຄຸນນະພາບນໍ ຶ້າໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າແບື່ງອອກເປ ນ 2 ປະເພດໃຫຍື່ ໆ ໄດຶ້ແກື່ ແຫື່ ງທີ ື່ມຈີດຸ ກໍາເນດີແນື່ນອນ (Point Source) ໄດແຶ້ກື່ ແຫື່ ງຊຸມຊນົ , ໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ ເປ ນຕົນຶ້ ແລະ ແຫື່ ງ ທີ ື່ ມຈີດຸ ກໍາເນດີບໍ ື່ ແນື່ອນ (Non-Point Source) ໄດແຶ້ກື່ ການກະເສດ ເປ ນຕົນຶ້. 4.1 ແຫື່ ງກໍາເນດີນໍາເສຍ ນໍ ຶ້າເສຍຈາກຊຸມຊົນ ໄດແຶ້ ກື່ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກີດຈາກກດິ ຈະກໍາຕື່າງໆ ຂອງປະຊາຊົນທີ ື່ ອາໄສຢື່ ໃນຊຸມຊົນ ນໍ ຶ້າ ເສຍນີມຶ້ ຄີວາມເປ ຶ້ອນໃນຮ ບຂອງທາດອງົຄະທາດສ ງ. ນໍ ຶ້າເສຍຈາກອຸດສາຫະກໍາ ໄດແຶ້ກື່ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກຂະບວນການອຸດສາຫະກໍາ ຕ ຶ້ງແຕື່ຂ ນຶ້ ຕອນການລາຶ້ງ ວດ ຖຸດບິ , ຂະບວນການຜະລດິຈນົ ເຖງິການທໍາຄວາມສະອາດໂຮງງານ ລວມທງ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ຍງ ບໍ ື່ ໄດຮຶ້ ບ ການບໍາບດ ຫ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ຜື່ານການບໍາບດ ແລວຶ້ ແຕື່ຍງ ບໍ ື່ ເປ ນໄປຕາມມາດຕະຖານນໍ ຶ້າເສຍຈາກອຸດສາຫະກໍາ ອງົປະກອບຂອງນໍ ຶ້າ ເສຍ ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາຈະແຕກຕື່າງກນ ຂ ຶ້ນຢື່ ກບ ອດ ຕາການໄຫ ຂ ອງນໍ ຶ້າເສຍແຕື່ລະປະເພດ ແລະ ຂະໜາດ ຂອງໂຮງງານ. ນໍ ຶ້າເສຍຈາກການກະເສດ ໄດແຶ້ກື່ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກກດິຈະກໍາທາງການປ ກຝ ງ, ການລຽຶ້ງສດ . ນໍ ຶ້າເສຍ ຈາກ ການປ ກຝ ງຈະມໄີນໂຕເຈນຟອສຟາດໂປແຕສ ຊຽມ ແລະ ທາດພດິຕື່າງໆ ໃນປະລມິ ານສ ງ. ສື່ວນນໍ ຶ້າເສຍຈາກການ ລຽຶ້ງສດ ຈະພບົສິີ ື່ ງເປ ຶ້ອນໃນຮ ບຂອງທາດອງົຄະທາດເປ ນສື່ ວນຫ າຍ. ການປື່ ຽນແປງຄຸນສມົ ບດ ຂອງນໍ ຶ້າສງ ເກດໄດຈຶ້າກຫ າຍລກ ສະນະໄດແຶ້ກື່:
105 - ການປື່ ຽນແປງທາງກາຍະພາບ ເຊ ື່ນ ການທີ ື່ນໍ ຶ້າຂືຸ່ນແມື່ນເນ ື່ອງຈາກມທີ າດລອຍປົນເປ ຶ້ອນຢື່ ຫ ການທີ ື່ນໍ ຶ້າມີ ສປີື່ ຽນໄປເນ ື່ອງຈາກມແີຮື່ທາດບາງຊະນດິປະສມົ ຢື່ ແລະ ການມຄີາບນໍ ຶ້າມນ ເປ ນຕົນຶ້. - ການປື່ ຽນແປງທາງສະລລິ ະພາບ ເຊ ື່ນການປື່ ຽນລດົ ຊາດເກດີຈາກທາດເຄມຫີ ການສະລາຍຕວົ ເອງ ຂອງ ທາດເຄມໃີນນໍ ຶ້າ. - ການປື່ ຽນແປງທາງຊວີ ະວທິ ະຍາໂດຍມປີະລມິ ານຈລຸ ນິ ຊຫີ າຍ ເຮດ ໃຫນຶ້ໍ ຶ້າມຄີຸນສມົ ບດ ບໍ ື່ ເໝາະສມົ ທີ ື່ ຈະ ນໍາໄປໃຊປຶ້ ະໂຫຍດ ຈລຸ ນິຊສີື່ ວນໃຫຍື່ເປ ນແບກທເິຣຍ, ເຊ ຶ້ອຣາ ແລະ ໄຄທີ ື່ຈະເລນີແຜື່ ພນ ໄດດຶ້.ີ ເມ ື່ອມີ ທາດອງົຄະທາດຕື່າງໆ ຫ າຍໃນນໍ ຶ້າ ແບກທເິຣຍຈະຍື່ອຍທາດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ໃນພາວະທີ ື່ມອີອກຊເີຈນ ແລະ ກ໊າດທີ ື່ ມຄີາບອນໄດອອກໄຊ ແລະ ນໍ ຶ້າອອກມາ ຊ ື່ ງໄຄຈະນໍາໄປເປ ນວດ ຖຸດບິ ໃນການສງ ເຄາະແສງຕໍ ື່ ໄປ. - ການປື່ ຽນແປງທາງເຄມເີກີດຈາກການປື່ ອຍທາດອະນງົຄະທາດເຊ ື່ ນ ໂລຫະໜກ ຈໍາພວກທາດບາຫ ອດ, ກົ ື່ວ, ທາດໜລ ງົສື່ ແມື່ນໍ ຶ້າ ເຮດ ໃຫມຶ້ ສີະພາບເປ ນກດົ ຫ ດື່າງຫ າຍກວື່າຄື່າມາດຕະຖານ. ຮ ບ 4.4 ແຫ ື່ ງກ າເນີດນ ຶ້າເສຍ 4.2 ສາເຫດຂອງມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າ ມນົ ລະພິດທາງນໍ ຶ້າສາມາດເກີດຂ ຶ້ນຈາກຫ ຫ າຍສາເຫດ ທ ງສາເຫດຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ສາເຫດຈາກ ມະນຸດ ດ ື່ງນີ ຶ້ ທໍາມະຊາດ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າຕື່າງໆ ອາດເກດີຈາກການເນົ ື່າເສຍໄດເຶ້ອງ ເມ ື່ອຢື່ ໃນພາວະທີ ື່ຂາດອອກຊເີຈນ ສື່ວນໃຫຍື່ ມສີາເຫດເກດີຈາກການເພີ ື່ມຈາໍນວນຢື່ າງວື່ ອງໄວຂອງແພງຕອນແລວຶ້ ຕາຍລງົພອຶ້ ມໆ ກນ . ເມ ື່ອຈລຸ ນິຊເີຮດ ໜາຶ້ທກີ ຍື່ອຍສະຫ າຍຊາກແພງຕອນເຮດ ໃຫອຶ້ ອກຊເີຈນໃນນໍ ຶ້າຖກ ນໍາໄປໃຊຫຶ້ າຍຈນົ ເກດີການຂາດແຄນໄດ.ຶ້ນອກຈາກນີ ຶ້ , ການເນົ ື່າເສຍອາດເກດີໄດອຶ້ກີປະການໜີ ື່ ງຄ ເມ ື່ອນໍ ຶ້າຢື່ ໃນສະພາບໜີ ື່ ງບໍ ື່ມກີ ານໝນ ວຽນຖື່າຍເທ.
106 ນໍ ຶ້າເສຍ ແລະ ສິ ື່ ງປະຕິກ ນຈາກແຫື່ ງຊຸມຊົນ ໄດແຶ້ ກື່ ອາຄານ, ບຶ້ານເຮ ອນ, ສໍານ ກງານ, ອາຄານການຄຶ້າ, ໂຮງແຮມ ເປ ນຕົນຶ້ . ສິ ື່ ງປະປົນມາກບ ນໍ ຶ້າເສຍປະກອບດວຶ້ ຍທາດອງົຄະທາດຊ ື່ ງຈະຖ ກຍື່ອຍສະຫ າຍໂດຍຜ ຍຶ້ື່ ອຍ ສະຫ າຍທາດອງົຄະທາດທີ ື່ ສໍາຄນ ຄ ແບກທເິຣຍ ຊ ື່ ງມທີ ງ ແບກທເິຣຍແອໂຮບດິ (aerobic bacteria) ເປ ນແບກທິ ເຣຍທີ ື່ ຕອຶ້ ງໃຊຶ້ອອກຊີເຈນອິດສະຫ ະໃນການຍື່ ອຍສະລາຍທາດອົງຄະທາດກ ບແບກທິເຣຍແອນາໂຣບິດ (anaerobic bacteria) ເປ ນ ແບກທິເຣຍທີ ື່ ຍື່ ອຍສະຫ າຍທາດອົງຄະທາດໄດໂຶ້ດຍບໍ ື່ ຕອຶ້ ງອາໄສອອກຊີເຈນ ອດິສະຫ ະ ອກີຊະນດິໜ ື່ ງຄ ແບກທເິຣຍແຟຄດ ເຕຕບິ (facultative bacteria) ເປ ນແບກທເິຣຍພວກທີ ື່ສາມາດດໍາ ເນີນຊີວິດຢື່ ໄດທຶ້ ງອາໄສ ແລະ ບໍ ື່ ຕອຶ້ ງອາໄສ ອອກຊີເຈນອິດສະຫ ະ ທ ງນີ ຶ້ຂ ຶ້ນຢື່ ກ ບປະລິມານອອກຊີເຈນໃນ ສະພາວະແວດລອຶ້ ມນ ນຶ້ ບດົ ບາດໃນການຍື່ ອຍສະຫ າຍ ທາດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ຂອງແບກທເິຣຍແອໂຣບດິ ຕອຶ້ ງໃຊອຶ້ ອກຊເີຈນ ໃນປະລມິ ານຫ າຍ ການຫາປະລມິ ານຂອງອອກຊເີຈນທີ ື່ ຈຸ ລນິຊຕີອຶ້ງການໃຊໃຶ້ນການຍື່ອຍສະລາຍອງົຄະທາດເຮດ ໃຫປຶ້ ະລມິ ານອອກຊເີຈນທີ ື່ ລະລາຍນໍ ຶ້າ ( DO = dissolved oxygen) ຫຸ ລງົຕໍ ື່າຫ າຍ ຕາມປົກກະຕນິ ໍ ຶ້າໃນທໍາມະ ຊາດຈະມີອອກຊີເຈນລະລາຍປົນຢ ື່ ປະມານ 8 ມນິລກີ າມຕໍ ື່ລດີ ຫ 8 ສື່ ວນໃນລຶ້ານສື່ ວນ (ppm) ໂດຍທົ ື່ວໄປຄື່ າ DO ຕໍ ື່າກວື່າ 3 ມນິລກີ າມ/ລດິຈດ ເປ ນນໍ ຶ້າເສຍ ທາດໃນນໍ ຶ້າ (biochemical oxygen demand) ເອີ ຶ້ນຫຍໍວຶ້ື່າ BOD ເປ ນການບອກຄຸນນະພາບນໍ ຶ້າໄດຖຶ້ າຶ້ຄື່ າ BOD ສ ງ ສະແດງວື່ າໃນນໍ ຶ້ານ ນຶ້ ມອີ ົງຄະທາດຢື່ ຫ າຍ ການຍື່ ອຍສະລາຍ ອງົຄະທາດຂອງຈລຸ ນິ ຊຕີອຶ້ ງໃຊອຶ້ ອກຊເີຈນ ເຮດ ໃຫອຶ້ ອກຊເີຈນໃນນໍ ຶ້າເຫ ອ ຢື່ ນອຶ້ ຍ ໂດຍທົ ື່ວໄປຖາຶ້ໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າໃດ ມີຄື່ າ BOD ສ ງກວື່ າ 100 ມນິລກີ າມ/ລດິ ຈດ ວື່ານໍ ຶ້ານ ນຶ້ ເປ ນນໍ ຶ້າເສຍຖາຶ້ໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້ານ ນມີຄື່ າ ຶ້ BOD ສ ງ ຫ ມີອົງຄະ ທາດຫ າຍ ປະລມິ ານອອກຊເີຈນໃນນໍ ຶ້າຈະຫຸ ດນອຶ້ ຍລງົ ແບກທເິຣຍແອໂຣບດິ ຈະຫຸ ດນອຶ້ ຍລງົດວຶ້ ຍ ອງົຄະທາດຈະ ຖ ກສະລາຍດຶ້ວຍແບກທິເຣຍແອນາໂຣບິດ ແລະ ແບກທິເຣຍ. ເຣຍແຟຄດ ເຕຕິບຕໍ ື່ ໄປ ຊ ື່ ງຈະເຮ ດໃຫກຶ້ ໊າດຕື່າງໆ ເຊ ື່ນ ມເິທນໄຮໂຕເຈນຊ ນໄຟແອມໂມເນຍກ໊າດເຫ ົ ື່ ານີ ຶ້ ເອງທີ ື່ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີກີິ ື່ນເໝນ ແລະ ສຂີອງນໍ ຶ້າປື່ ຽນໄປ. ນອກຈາກທາດອງົຄະທາດແລວຶ້ ຕາມແຫື່ ງຊຸມຊນົຍງ ມແີຟບ ຊກ ເຄ ື່ອງຊ ື່ ງ ເປ ນຕວົຫຸ ດຄວາມຕງ ຜວິຂອງນໍ ຶ້າ ຊ ື່ ງໝນ ວຽນໄປສື່ ຄນົ ໄດທຶ້ າງຕື່ ອງໂສອຶ້າຫານ. ການກະເສດ ເປ ນສາເຫດໜີ ື່ ງທີ ື່ ເຮ ດໃຫນຶ້ໍ ຶ້າເສຍ ເຊ ື່ນ ການລຽຶ້ງສດ , ເສດອາຫານ ແລະ ນໍ ຶ້າເສຍຈາກການ ຖີມຶ້ ຄອກສດ ລງົສື່ ແມື່ນໍ ຶ້າ ລໍາເຊ ຊ ື່ ງກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີ ໂລກລະບາດ. ການໃຊປຶຸ້ຍໄນເຕດຂອງກະເສດ ເມ ື່ອປຸຍລງົສື່ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ຈະເຮດ ໃຫນຶ້ໍ ຶ້າມປີະລມິ ານເກອ ໄນເຕດສ ງ ຖາຶ້ຖື່າຍເຂົ ຶ້າໄປຈະເຮດ ໃຫເຶ້ປ ນໂລກພດິ ໄນເຕດ ໄນເຕດຈະປື່ ຽນເປ ນໄນ ໄຕ ແລຶ້ວລວມຕົວເອງກ ບຮິໂມໂກ ບິນອາດເຮ ດໃຫຶ້ເກີດອ ນຕະລາຍເຖິງແກື່ຊວີດິ ໄດ.ຶ້ ນອກຈາກນີ ຶ້ , ກະເສດຕະກອນ ນຍິມົ ໃຊທຶ້ າດກໍາຈດ ສດ ຕ ພດ ຫ າຍຂ ຶ້ນ ທາດທີ ື່ຕກົ ຄາຶ້ງຕາມຕົນຶ້ ພດ ແລະ ຕາມຜວິດນິ ຈະຖກ ຊະລາຶ້ງໄປກບ ນໍ ຶ້າຝົນ ແລະ ໄຫ ລງົສື່ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ທາດທີ ື່ສະລາຍຕວົ ເອງຊາຶ້ຈະສະສມົ ໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ນ ນຶ້ຫ າຍຂ ຶ້ນຈນົເປ ນອນ ຕະລາຍໄດ.ຶ້ ໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ ຂອງເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ ເຊ ື່ນ ໂຮງໂມແຶ້ປງຶ້, ໂຮງງານອາຫານກະປື່ ອງສື່ ວນ ໃຫຍື່ ມທີ າດອງົຄະທາດພວກໂປ ຕນີຄາໂບໄຮເດສປົນຢື່ ຫ າຍ ທາດອງົຄະທາດທີ ື່ຖ ກປື່ ອຍອອກມາກບ ນໍ ຶ້າເສຍນີກຶ້ ໍ ື່ ຈະຖ ກຍື່ ອຍສະລາຍເຮດ ໃຫເຶ້ກດີຜນົ ເຊ ື່ນດຽວກບ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ຖ ກປື່ ອຍຈາກຊຸມຊນົ . ນອກຈາກນີ ຶ້ , ອາດມີທາດພິດ ຊະນດິອ ື່ນປະປົນ ຢື່ ດວຶ້ ຍຂ ຶ້ນຢື່ ກບ ປະເພດຂອງໂຮງງານ ເຊ ື່ນ ບາຫ ອ ດຈາກໂຮງງານຜະລດິ ໂຊດຽມໄຮດອກໄຊຊ ື່ ງ ເປ ນທາດພິດຕໍ ື່ ສ ດນໍ ຶ້າ ແລະ ຜ ນຶ້ ໍາສ ດນໍ ຶ້າໄປບໍລິໂພກ. ນອກຈາກນີ ຶ້ , ນໍ ຶ້າເສຍຈາກໂຮງງານບາງປະເພດ ເຮ ດໃຫຶ້ ສະພາບກດົ ເບສຂອງ ແຫື່ ງນໍ ຶ້ານ ນຶ້ ປື່ ຽນໄປ ເຊ ື່ນ ນໍ ຶ້າເສຍຈາກໂຮງງານເຈຍຶ້ມຄີື່າ PH ສ ງຫ າຍ, ນໍ ຶ້າເສຍຈາກໂຮງງານ ບາງປະເພດ ເຊ ື່ນ ຈາກໂຮງໄຟຟາຶ້ອາດເຮດ ໃຫອຶຸ້ນຫະພ ມຂອງນໍ ຶ້າປື່ ຽນແປງໄປ ສະພາບເຊ ື່ນນີ ຶ້ບໍ ື່ ເໝາະກບ ການດໍາລງົ ຊວີດິຂອງສິີ ື່ ງມຊີວີດິໃນນໍ ຶ້າ. ການຄົມມະນາຄມົ ທາງນໍ ຶ້າ ໃນການເດນີເຮອ ຕາມແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ລໍາເຊ ທະເລ ມະຫາສະມຸດ ມກີ ານຖີມຶ້ ຂອງເສຍທີ ື່ ປະກອບດວຶ້ ຍທາດອງົຄະທາດ ແລະ ນໍ ຶ້າມນ ເຊ ຶ້ອເພງີ ຖາຶ້ມໂີອກາດຮົ ື່ວໄຫ ລ ງົນໍ ຶ້າໄດຶ້ແລະ ມຈີາໍນວນຫ າຍກໍ ື່ຈະເຮດ ໃຫຶ້ສດ ນໍ ຶ້າຂາດອອກຊເີຈນ ແລະ ເປ ນຜນົ ເສຍຕໍ ື່ລະບບົນເິວດ.
107 4.3 ຜນົ ກະທບົ ຂອງມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າ ການປະມງົ ນໍ ຶ້າເສຍເຮດ ໃຫສຶ້ ດ ນໍ ຶ້າຫຸ ດປະລມິ ານລງົ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກທາດພດິ ອາດເຮດ ໃຫປຶ້ າຕາຍທນ ທີ ສື່ ວນນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກການຫຸ ດຕໍ ື່າຂອງອອກຊເີຈນລະລາຍໃນນໍ ຶ້າ ເຖິງວື່າຈະບໍ ື່ ເຮດ ໃຫປຶ້ າຕາຍທນ ທແີຕື່ອາດທໍາ ລາຍພດ ແລະ ສດ ນໍ ຶ້ານອຶ້ ຍໆ ທີ ື່ ເປ ນອາຫານຂອງປາ ແລະ ຕົວອື່ ອນ ເຮດ ໃຫປຶ້ າຂາດອາຫານ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີຜນົ ເສຍ ຫາຍຕໍ ື່ການປະມງົ ແລະ ເສດຖະກດິ. ປະລມິ ານອອກຊເີຈນລະລາຍໃນນໍ ຶ້າຖາຶ້ຫາກຫຸ ດຈາໍນວນລງົຫ າຍ ໃນທນ ທກີ ໍ ື່ ອາດເຮດ ໃຫປຶ້ າຕາຍໄດ.ຶ້ ນອກຈາກນີ ຶ້ , ນໍ ຶ້າເສຍຍງ ທໍາລາຍແຫື່ ງເພາະວາງໄຂື່ ຂອງປາເນ ື່ອງຈາກການຕກົ ຕະກອນ ຂອງທາດລອຍໃນນໍ ຶ້າເສຍປົກຄຸມພ ຶ້ນທີ ື່ ວາງໄຂື່ ຂອງປາ ຊ ື່ ງເປ ນການຢຸດຢ ຶ້ງການແຜື່ ພນ ເຮດ ໃຫປຶ້າສ ນພນ ໄດ.ຶ້ ການສາທາລະນະສຸກ ນໍ ຶ້າເສຍເປ ນແຫື່ ງແຜື່ ເຊ ຶ້ອໂລກເຮ ດໃຫເຶ້ກດີ ໂລກລະບາດ ເຊ ື່ນ ໂລກອະຫວິ າ, ໂລກ ທອຶ້ ງບດິ . ເປ ນແຫື່ ງເພາະເຊ ຶ້ອຍຸງຊ ື່ ງເປ ນພາຫະຂອງໂລກບາງຊະນດິ ເຊ ື່ນ ມາເລເລຍ, ໄຂຶ້ເລ ອດອອກ ແລະ ທາດ ມົນລະພດິທີ ື່ປະປົນໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ຖາຶ້ເຮາົບໍລໂິພກເຂົ ຶ້າໄປຈະເຮດ ໃຫເຶ້ກດີ ໂລກຕື່າງໆ ເຊ ື່ນ ໂລກມນິາມາຕະ ເກດີຈາກ ການຮບ ປະທານປາທີ ື່ມທີ າດບາຫ ອດສ ງ ໂລກອໄິຕ-ອິໄຕເກີດຈາກການໄດຶ້ຮ ບທາດແຄສມຽມ. ການຜະລດິນໍ ຶ້າເພ ື່ອບໍລໂິພກ ແລະ ອຸປະໂພກ, ນໍ ຶ້າເສຍກະທບົຕໍ ື່ການຜະລດິ ນໍ ຶ້າຖື່າຍນໍ ຶ້າໃຊຢຶ້ື່ າງຍິ ື່ ງ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າສໍາ ລບ ຜະລດິ ນໍ ຶ້າປະປາໄດຈຶ້ າກແມື່ນໍ ຶ້າລໍາເຊ ເມ ື່ອແຫື່ ງນໍ ຶ້າເນົ ື່າເສຍເປ ນຜນົ ໃຫຄຶຸ້ນນະພາບນໍ ຶ້າຫຸ ດລງົ, ຄື່ າໃຊຶ້ຈື່ າຍໃນຂະ ບວນການຜະລດິ ເພ ື່ອໃຫນຶ້ໍ ຶ້າມຄີຸນນະພາບເຂົ ຶ້າເກນມາດຕະຖານນໍ ຶ້າຖື່າຍຈະເພີ ື່ມຂ ຶ້ນ. ການກະເສດ ນໍ ຶ້າເສຍມຜີນົ ກະທບົ ຕໍ ື່ການປ ກຝ ງ ແລະ ສດ ນໍ ຶ້າ, ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີຄວາມເສຍຫາຍຕໍ ື່ ການ ກະເສດ ສື່ ວນໃຫຍື່ ເປ ນນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ມຄີວາມເປ ນກດົ ເປ ນດື່ າງສ ງ ນໍ ຶ້າທີ ື່ມປີະລມິ ານເກອ ອງົຄະທາດ ຫ ທາດພດິ ສ ງ ອ ື່ນໆຊ ື່ ງ ເກດີຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາປື່ ອຍນໍ ຶ້າເສຍ ແລະ ເກດີຈາກຜນົ ຂອງການເຮດ ກະເສດນ ນຶ້ເອງ ເຊ ື່ນ ການ ຊນົລະປະທານສາຶ້ງເຂ ື່ອນກກ ເກບ ນໍ ຶ້າໄວໃຶ້ຊເຶ້ພ ື່ອການກະເສດ ທງ ນີ ຶ້ ເນ ື່ອງຈາກຄຸນສມົ ບດ ນໍ ຶ້າໃນທໍາມະຊາດປະກອບ ດວຶ້ ຍເກ ອອະນນິ ຊີເຈອ ປົນຢື່ ໂດຍສະເພາະເກອ ຄ ໍໄຮ ຂະນະທີ ື່ ໃຊນຶ້ ໍ ຶ້າເພ ື່ ອການກະເສດນໍ ຶ້າຈະລະເຫີຍເປ ນອາຍ ໂດຍທໍາ ມະຊາດ ປະລິມານເກ ອອະນິນຊີຈະລະເຫີຍ, ຈະຕກົ ຄາຶ້ງໃນດນິ ເມ ື່ອມກີ ານສະສມົ ຫ າຍຂ ຶ້ນ, ປະລິມານ ເກອ ໃນດນິສ ງຂ ຶ້ນ ເຮດ ໃຫດຶ້ ນິ ເຄມ ບໍ ື່ ເໝາະແກື່ການປ ກ ປະລມິ ານເກອ ອະນງົຄະທາດທີ ື່ຕກົ ຄາຶ້ງອາດຖກ ຖື່າຍທອດ ລງົສື່ ແມື່ນໍ ຶ້າໃນທີ ື່ສຸດ. ຮ ບ 4.5 ກື່ ຽວກບ ມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າ
108 4.4 ວທິ ກີ ານປອຶ້ ງກນ ມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າ ເຮາົສາມາດມສີື່ ວນຮື່ ວມໃນການຮກ ສາສະພາບທີ ື່ດຂີອງແຫື່ ງນໍ ຶ້າໄດໂຶ້ດຍ - ບໍ ື່ຖີມຶ້ ຂອງເສຍລງົສື່ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ແລະ ທາງລະບາຍນໍ ຶ້າສາທາລະນະ. - ບໍາບດ ນໍ ຶ້າເສຍຂ ນຶ້ຕົນຶ້ ການລະບາຍລງົແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ຫ ທໍ ື່ລະບາຍນໍ ຶ້າ. - ຊື່ວຍກນ ຫຸ ດປະລມິ ານການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າ ແລະ ຫຸ ດປະລມິ ານຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອໃນບາຶ້ນເຮອ ນ. - ຫຸ ດ ຫ ຫ ກີລຽງການໃຊທຶ້ າດເຄມ, ີປຸຍ, ທາດກໍາຈດ ສດ ຕ ພດ ໃນກດິຈະກໍາທາງກະເສດ ຫ ທາດເຄມທີ ີ ື່ ໃຊຶ້ ໃນບຶ້ານເຮ ອນ. - ຄວນນໍານໍ ຶ້າເສຍກບ ມາໃຊປຶ້ ະໂຫຍດ. - ສໍາຫ ວດ ເພ ື່ອຫຸ ດປະລມິ ານນໍ ຶ້າເສຍ ຂອງແຕື່ລະຂ ນຶ້ຕອນການຜະລດິ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ. - ສຶ້າງຈິດສໍານກ ຂອງປະຊາຊົນໃນນກ ເຖິງຄວາມສໍາຄ ນຂອງການຮກ ສາຄຸນນະພາບແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ແລະ ປະຢ ດ ການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າ ເທົ ື່າທີ ື່ຈາໍເປ ນ. - ໃຊນຶ້ໍ ຶ້າຢື່ າງຮ ຄຶຸ້ນຄື່າຫຸ ດບນ ຫາມນົລະພດິ . ນໍ ຶ້າເປ ນປ ດໄຈທີ ື່ ສໍາຄນ ໃນການດໍາລງົຊວີດິມະນຸດ ນອກເໜອ ຈາກການອຸປະໂພກ ບໍລໂິພກໃນຊວີດິ ປະຈໍາ ວນ ແລວຶ້ ນໍ ຶ້າຍງ ມບີດົ ບາດສ ງໃນການສຶ້າງສ ນອະລິຍະທໍາ, ຄວາມໝ ນຶ້ ຄົງ ແລະ ຮ ື່ງມຂີອງສ ງຄມົ . ມະນຸດໄດປຶ້ ະ ໂຫຍດມະຫາທາດຈາກສ ບພະຍາກອນນໍ ຶ້າມາໂດຍຕະຫ ອດ ແຕື່ ໃນປະຈບຸ ນບນ ຫາການຂາດແຄນນໍ ຶ້າ ແລະ ການ ເກດີ ມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າຍິ ື່ ງທະວຄີວາມຮຸນແຮງຂ ຶ້ນ. ເນ ື່ອງຈາກຜ ໃຶ້ຊນຶ້ໍ ຶ້າສື່ ວນຫ າຍຂາດຄວາມຮບ ຮ ຶ້ແລະ ຈດິສໍານກ ຮ ບຜິດຊອບຕໍ ື່ບນ ຫາທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນ, ໃນອານາຄດົ ອນ ໃກສຶ້ ະຖານການຂອງສບ ພະຍາກອນນໍ ຶ້າອາດເກດີບນ ຫາໃຫຍື່ເຖິງ ຂ ນຶ້ວກິ ດິ ໂດຍສະເພາະໃນດາຶ້ນການຂາດແຄນນໍ ຶ້າທງ ນີ ຶ້ ເນ ື່ອງຈາກ: - ແນວໂນມຶ້ ທີ ື່ຈະເກດີໄພແລງຶ້ຫ າຍຂ ຶ້ນ. - ນໍ ຶ້າໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າຕື່າງໆ ມຄີຸນນະພາບຫຸ ດລງົ. - ການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າຟຸມເຟ ື່ ອຍໃນກດິຈການຕື່າງໆ ອນ ໄດແຶ້ກື່ ການກະເສດ ອຸດສາຫະກໍາ ການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າໃນຄວົ ເຮອ ນ ແລະ ທຸລະກິດບໍລິການຕື່ າງໆ 3.5 ແຫື່ ງກໍາເນດີນໍ ຶ້າເສຍ ນໍ ຶ້າເສຍຈາກຊຸມຊນົ ໄດແຶ້ກື່ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກກດິຈະກໍາຕື່າງໆ ຂອງປະຊາຊນົທີ ື່ ອາໄສຢື່ ໃນຊຸມຊນົ ນໍ ຶ້າເສຍ ນີ ຶ້ປົນເປ ຶ້ອນໃນຮ ບຂອງທາດອງົຄະທາດສ ງ ນໍ ຶ້າເສຍຈາກອຸດສາຫະກໍາໄດແຶ້ກື່ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກຂະບວນການອຸດ ສາຫະກໍາ ຕ ຶ້ງແຕື່ຂ ນຶ້ ຕອນການລາຶ້ງວດ ຖຸດບິ ຂະບວນການຜະລດິ ຈນົ ເຖິງການເຮດ ຄວາມສະອາດໂຮງງານ ລວມ ທງ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ຍງ ບໍ ື່ ໄດຮຶ້ ບ ການບໍາບດ ຫ ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ຜື່ ານການບໍາບດ ແລວຶ້ ແຕື່ຍງ ບໍ ື່ ເປ ນໄປຕາມມາດຕະຖານນໍ ຶ້າເສຍ ອຸດສາຫະກໍາ ເບິີ ື່ ງປະກອບຂອງນໍ ຶ້າເສຍຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາຈະແຕກຕື່າງກນ ຂ ຶ້ນຢື່ ກບ ອດ ຕາການໄຫ ຂອງນໍ ຶ້າ ເສຍ, ປະເພດ ແລະ ຂະໜາດຂອງໂຮງງານ. ນໍ ຶ້າເສຍຈາກກະເສດໄດແຶ້ກື່ນໍ ຶ້າເສຍທີ ື່ ເກດີຈາກກດິ ຈະກໍາທາງການປ ກຝ ງ, ການລຽຶ້ງສດ . ນໍ ຶ້າເສຍຈາກການ ປ ກຝ ງຈະມີໄນໂຕເຈນ ຟອດສຟ ດໂປແຕສຊຽມ ແລະ ທາດພິດຕື່ າງໆ ໃນປະລິມານສ ງ, ສື່ ວນນໍ ຶ້າເສຍຈາກການ ລຽຶ້ງສດ ຈະພບົສິີ ື່ ງເປ ຶ້ອນໃນຮ ບຂອງທາດອງົຄະທາດເປ ນສື່ວນຫ າຍ. 4.6 ຜນົ ກະທບົ ຂອງນໍ ຶ້າເສຍ - ມສີ ີແລະ ກີິ ື່ນທີ ື່ ເນົ ື່າເໝນ ບໍ ື່ສາມາດໃຊອຶຸ້ປະໂພກ ແລະ ບ ລໂິພກໄດ.ຶ້ - ເປ ນອ ນຕະລາຍຕໍ ື່ ສິີ ື່ ງມຊີ ີວິດທ ງໃນນໍ ຶ້າ ແລະ ໃນບໍລິເວນໃກຄຶ້ ຽງເຮ ດໃຫເຶ້ສຍຄວາມສົມດຸນທາງທໍາມະ ຊາດ ເກດີຜນົກະທບົຕໍ ື່ລະບບົນເິວດ ແລະ ສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ມ.
109 - ເປ ນອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊນົ ເພາະເປ ນແຫື່ ງເພາະພນ ຂອງເຊ ຶ້ອໂລກ ແລະ ເປ ນພາຫະນະນໍາ ໂລກຕື່ າງໆ ສ ື່ ມະນຸດ, ສ ດ ແລະ ພ ດ. - ທໍາລາຍທດ ສະນຍີະພາບ ໂດຍສະເພາະແຫື່ ງນໍ ຶ້າທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນການຄມົ ມະນາຄມົ ແລະ ແຫື່ ງທື່ອງທື່ ຽວ. - ເປ ນບ ນຫາຕໍ ື່ ຂະບວນການຜະລິດນໍ ຶ້າປະປາ ເຮ ດໃຫສຶ້ ິີ ຶ້ນເປ ອງຄື່ າໃຊຈຶ້ື່າຍໃນການປ ບປຸງຄຸນນະພາບນໍ ຶ້າ ເພີ ື່ມຫ າຍຂ ຶ້ນ. 4.7 ຫ ກ ການປອຶ້ ງກນ ມນົລະພດິທາງນໍ ຶ້າ ເຮາົສາມາດມສີື່ ວນຮື່ ວມໃນການຮກ ສາສະພາບທີ ື່ດຂີອງແຫື່ ງນໍ ຶ້າໄດໂຶ້ດຍ - ບໍ ື່ ເສຍຂອງເສຍລງົສື່ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ແລະ ທາງລະບາຍນໍ ຶ້າສາທາລະນະ. - ບໍາບດ ນໍ ຶ້າເສຍຂ ນຶ້ຕົນຶ້ ການລະບາຍລງົແຫື່ ງນໍ ຶ້າຫ ທໍ ື່ລະບາຍນໍ ຶ້າ. - ຊື່ວຍກນ ຫຸ ດປະລມິ ານການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າ ແລະ ຫຸ ດປະລມິ ານຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອໃນບາຶ້ນເຮອ ນ. - ຫຸ ດ ຫ ຫ ີກລຽງການໃຊຶ້ທາດເຄມີ, ປຸຍ, ທາດກໍາຈດ ສດ ຕ ພດ ໃນກດິຈະກໍາທາງກະເສດ ຫ ທາດເຄມທີ ີ ື່ ໃຊຶ້ ໃນບຶ້ານເຮ ອນ. - ຄວນນໍານໍ ຶ້າເສຍກບ ມາໃຊປຶ້ ະໂຫຍດ. - ສໍາຫ ວ ດ ເພ ື່ອຫຸ ດປະລມິ ານນໍ ຶ້າເສຍ ຂອງແຕື່ລະຂ ນຶ້ຕອນການຜະລດິ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ - ສາຶ້ງຈດິສໍານກ ຂອງປະຊາຊົນໃນນກ ເຖິງຄວາມສໍາຄ ນຂອງການຮກ ສາຄຸນນະພາບແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ແລະ ປະຢ ດ ການໃຊນຶ້ໍ ຶ້າ. ຮ ບ 4.6 ຮອງລະບາຍນໍ ຶ້າເປ ຶ້ອນຢື່ ປະເທດຍີ ື່ປື່ ຸນ 5. ມນົລະພດິ ເຈອ ປົນໃນອາກາດ ປະຈບຸ ນ ເຮາົຕອຶ້ ງປະເຊີນກບ ບ ນຫາສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມຫ ວງຫ າຍ ຊ ື່ ງນບ ວນ ບນ ຫາດງ ກື່ າວຈະທະວີຄວາມຮຸນ ແຮງ ຫ າຍຂ ຶ້ນ ບນ ຫາເລ ື່ອງມນົ ລະພດິທາງອາກາດກ ເປ ນບນ ຫາໃຫຍື່ ບນ ຫາໜີ ື່ ງທີ ື່ ພວກເຮາົທຸກຄນົ ຄວນຈະຄິດ ເຖິງ ແລະ ຫາແນວທາງໃນການແກຶ້ໄຂຢື່ າງຈິງຈ ງ
110 ຮ ບ 4.7 ຄວ ນຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ ມົນລະພິດທາງອາກາດ (Air Pollution) ໝາຍເຖິງ ພາວະຂອງອາກາດທີ ື່ມທີ າດເຈອ ປົນຢື່ ໃນປະລມິ ານທີ ື່ ຫ າຍພช ແລະ ເປ ນໄລຍະເວລາດນົ ນານພໍທີ ື່ ຈະເຮດ ໃຫເຶ້ກດີຜນົ ເສຍຕໍ ື່ສຸຂະພາບ ອະນາໄມຂອງມະນຸດ, ສ ດ, ພ ດ ແລະ ວດ ສດຸຕື່າງໆ ທາດດ ື່ງກື່າວອາດເປ ນທາດ ຫ ທາດປະກອບ ທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນເອງຕາມທໍາມະຊາດ ຫ ເກດີຈາກການ ກະທໍາຂອງມະນຸດ ຫ ອາດຢື່ ໃນຮ ບຂອງກ໊າດ ຢອດຂອງແຫ ວ ຫ ອະນຸພາກຂອງແຂງກໍ ື່ ໄດທຶ້ າດມນົ ລະພິດທາງ ອາກາດຫ ກ ທີ ື່ ສໍາຄນ ຄ ຝື່ ຸນລະອອງ (SPM), ຕະກົ ື່ວ (Pb), ກ໊າດຄາບອນມອນອອກໄຊ, ກ໊າດຊ ນເຟີໄດອອກໄຊ (SO2), ກ໊າດ ອອກໄຊຂອງໄນໂຕເຈນ (NOx). ຄົນສື່ ວນຫ າຍມ ກຄິດວື່ າມົນລະພິດທາງອາກາດຕອຶ້ ງເປ ນຫຍ ງທີ ື່ ກື່ ຽວກ ບຄວ ນ, ຝົນກົດ, ທາດ CFC ຫ ທາດພິດຮ ບແບບຕື່າງໆ ທີ ື່ ມກ ເກີດຂ ຶ້ນພາຍນອກບາຶ້ນ ຄວາມຈງິມນົ ລະພິດທາງອາກາດບາງປະເພດອາດຢື່ ນອກ ເໜອ ການຄວບຄຸມຂອງມະນຸດ ເຊ ື່ນ ການເກດີຝື່ ຸນກະຈາຍຈາກພາຍຸທະເລຊາຍ ຫ ຄວ ນພດິທີ ື່ ເກດີຈາກໄຟ ໄໝຶ້ປື່ າ ຊ ື່ ງແຫື່ ງທີ ື່ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົ ລະພດິ ອາດຈະມຢີື່ ບໍ ື່ຫ າຍແຫື່ງແຕື່ສາມາດສົ ື່ງຜນົ ກະທບົ ໄປໄດທຶ້ ົ ື່ ວທງ ບໍລເິວນໃກຶ້ ຄຽງເຊ ື່ນ ຫ ງ ການເກດີພ ເຂາົໄຟລະເບດີຈະພບົວື່າມກີື່ ຸມຄວ ນ ແລະ ຂີ ຶ້ ເຖົ ື່າປິວກະຈາຍໄປທົ ື່ວຊ ນຶ້ບນ ຍາກາດ. ນອກຈາກນ ນຶ້, ມນົລະພດິທາງອາກາດສາມາດເກດີຂ ຶ້ນໄດພຶ້ າຍໃນບາຶ້ນເຮອ ນທີ ື່ ຢື່ ອາໄສ ຫ ແມື່ ນແຕື່ ພາຍໃນ ອາຄານສໍານກ ງານ ແລະ ສິີ ື່ ງກໍ ື່ສາຶ້ງຕື່າງໆ ຍກົ ຕວົ ເອງຢື່ າງເຊ ື່ ນ ຄວ ນຈາກການສ ບຢາສ ບ ຫ ການປຸງແຕື່ງອາຫານ ເປ ນຕົນຶ້. ຊ ື່ ງເຮາົສາມາດລະບຸຕວົ ເອງທາດພດິແຫື່ ງທີ ື່ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິທາງອາກາດ ແລະ ຜນົກະທບົທີ ື່ອາດເກດີ ຂ ຶ້ນ ກບ ຮື່າງກາຍຫາກໄດຮຶ້ ບ ທາດພດິດ ື່ງກື່າວໄດດຶ້ ື່ງນີ ຶ້ ກ໊າດຄາບອນອອກໄຊ (CO) ເປ ນກ໊າດທີ ື່ບໍ ື່ມສີ, ີບໍ ື່ມກີ ີິ ື່ນເກດີຈາກການເຜາົໄໝບຶ້ໍ ື່ສມົ ບ ນຂອງເຊ ຶ້ອເພງີ ທີ ື່ມຄີາ ບອນເປ ນສື່ ວນປະກອບ ເຊ ື່ນ: ນໍ ຶ້າມນ ປີໂຕລຽມ, ນໍ ຶ້າມນ ດເີຊລ ຫາກຮື່າງກາຍເຮາົໄດຮຶ້ ບ ກ໊າດຄາບອນອອກໄຊໃນ ປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍຈະສົ ື່ງຜນົ ໃຫເຶ້ກດີອາການມນ ງງົ ແລະ ເຫງາົນອນ, ເນ ື່ອງຈາກກ໊າດຄາບອນອອກໄຊນີ ຶ້ຈະໄປຈບ ຕວົ ເອງກບ ຮໂິມໂກ ບນິໃນເມດ ເລອ ດເຮດ ໃຫປຶ້ ະລມິ ານອອກຊເີຈນໃນເລອ ດຕໍ ື່າລງົນ ນຶ້ເອງ. ກ໊າດຄາບອນໄຕອອກໄຊ (CO2) ເປ ນກ໊າດເຮ ອນແກວຶ້ ຊະນດິ ໜີ ື່ ງທີ ື່ ບໍ ື່ ມສີ ີ, ບໍ ື່ ມກີ ິ ື່ນຊ ື່ ງສື່ ວນຫ າຍຈະເກດີ ຈາກການເຮດ ກດິຈະກໍາຂອງມະນຸດ ເຊ ື່ນ ການເຜາົໄໝຂຶ້ ອງຖື່ ານຫນີ , ນໍ ຶ້າມນ , ກ໊າດທໍາມະຊາດ ຫ ການເຜົາໄໝຶ້ ເຊ ຶ້ອເພງີໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ ແລະ ລດົ ຍນົ ເປ ນຕົນຶ້ . ຊ ື່ ງຫາກຮື່າງກາຍໄດຮຶ້ ບ ກ໊າດນີ ຶ້ໃນປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍຈະ ເຮ ດໃຫຶ້ເກີດອາການປວດຫົວ, ວິນຫົວ, ປວດຮາກ ຫ ຮາກໄດຶ້.
111 ກ໊າດຄໍໂຣຟ ອໍໂລກາບອນ (CFCS): ເປ ນກ໊າດເຮ ອນແກວຶ້ ຊະນດິ ໜີ ື່ ງທີ ື່ ບໍ ື່ ໄດເຶ້ກດີຂ ຶ້ນເອງຕາມທໍາມະຊາດ ສື່ວນຫ າຍຈະເກດີຈາກກດິຈະກໍາທາງດາຶ້ນອຸດສາຫະກໍາຂອງມະນຸດເຊ ື່ນ ການສາຶ້ງເຄ ື່ອງເຮດ ຄວາມເຢ ນ ຫ ການຜະ ລດິ ສະເປເມ ື່ອທາດ CFCS ຖ ກປື່ ອຍອອກສື່ ຊ ນຶ້ ບນ ຍາກາດຈະສົ ື່ງຜນົທໍາລາຍຊ ີ ຶ້ນໂອໂຊນຊ ື່ ງເປ ນຊ ນຶ້ ທີ ື່ ຊື່ ວຍປຶ້ອງ ກ ນລ ງສີອ ດຕາໄວໂອເລດ (UV) ບໍ ື່ ໃຫແຶ້ ຜື່ ລງົມາສື່ ໂລກໄດໃຶ້ນປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍເກນີ ໄປ. ດ ົ ື່ງນ ນຶ້ , ຫາກຊ ນໂອໂຊນ ຶ້ ຖ ກທໍາລາຍຈະສົ ື່ງຜນົ ໃຫລຶ້ ງ ສດີ ື່ງກື່າວແຜື່ ລງົມາຍງ ໂລກໄດຫຶ້ າຍ ຈະສົ ື່ງຜນົ ກະທບົ ຕໍ ື່ມະນຸດຄ ເຮດ ໃຫມຶ້ ໂີອກາດທີ ື່ ຈະ ເກີດໂລກມະເຮ ງຜິວໜ ງໄດຶ້. ກ໊າດໄນໂຕເຈນອອກໄຊ (NOX): ສ ື່ ວນໃຫຍ ື່ ເກີດຈາກການເຜົາໄໝເຶ້ຊ ຶ້ອເພີງປະເພດນໍ ຶ້າມນ ດີເຊລ, ນໍ ຶ້າ ມ ນປ ໂຕລຽມ ແລະ ຖື່ານຫນີຊ ື່ ງກ໊າດດ ື່ງກື່າວເປ ນສາເຫດເຮດ ໃຫເຶ້ກດີໝອກ ຄວນ ແລະ ຝົນກດົ . ນອກຈາກນ ນຶ້ , ຍງ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີໂລກກື່ ຽວກບ ລະບບົທາງເດນິຫາຍໃຈໄດຫຶ້ າກໄດຮຶ້ ບ ໃນປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍ. ອະນຸພາກຂອງທາດແຂວນລອຍໃນອາກາດ (Suspended particulate matter): ປະກອບໄປດຶ້ວຍຝຸື່ ນ ຄວນ ໝອກ ແລະ ອາຍນໍ ຶ້າຊ ື່ ງລອຍປະປົນຢື່ ໃນຊ ນຶ້ ບນ ຍາກາດ. ທາດແຂວນລອຍເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ສົ ື່ງຜນົ ເຮດ ໃຫທຶ້ ດ ສະນະວິ ໄສໃນການເບິີ ື່ ງເຫນ ຫຸ ດລງົ ອາດກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີອຸບດ ຕເິຫດທາງລດົ ຍນົ ໄດຶ້ແລະ ຖາຶ້ເຮາົດມົ ເອາົທາດພວກນີ ຶ້ ເຂົ ຶ້າໄປໃນ ປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍອາດກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກີດອາການປອດອ ກເສບໄດຶ້. ກ໊າດຊ ບເຟີໄດອອກໄຊ (SO2): ເກດີຈາກການເຜາົໄໝຂຶ້ ອງຖື່ ານຫີນ, ໂຮງງານຜະລິດໄຟຟຶ້າ ຫ ເກີດຈາກ ຂະບວນການທາງອຸດສາຫະກໍາບາງປະເພດເຊ ື່ ນ ອຸດສາຫະກໍາການເຮ ດເຈຍຶ້ , ອຸດສາຫະກໍາເຮ ດໂລຫະ ຊ ື່ ງກ໊າດ ດ ື່ງກື່າວເປ ນສາເຫດເຮດ ໃຫເຶ້ກດີໝອກ ຄວນ ແລະ ຝົນກດົ ໃນດາຶ້ນຜນົກະທບົ ຕໍ ື່ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດຈະເຮ ດໃຫຶ້ ເກດີອາການຫອບ ຫ ຕດິ ເຊ ຶ້ອໃນປອດໄດ.ຶ້ນອກຈາກນ ນຶ້ ຍງ ມທີ າດພດິຫ າຍຊະນດິທີ ື່ ເຮາົຮ ຈຶ້ ກ ແລະ ຊນິ ເຄຍີດທີ ີ ື່ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິທາງອາກາດ, ທາດພດິ ເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ ເມ ື່ອຖກ ປື່ ອຍອອກສື່ ຊ ນຶ້ ບນ ຍາກາດກ ສົ ື່ງຜນົກະທບົ ຕໍ ື່ມະນຸດໄດຶ້ ເຊ ື່ນດຽວກນ ຕວົຢື່ າງເຊ ື່ນ: ຄວ ນຢາສ ບ ຫ ຄວ ນຢາສ ບ (Tobacco smoke): ເປ ນທີ ື່ ຮ ກຶ້ ນ ດີວື່ າຄວ ນຢາສ ບເປ ນທາດເຄມທີ ີ ື່ ເປ ນສາ ເຫດກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີ ໂລກມະເຮງ ບໍ ື່ ແມື່ນສະເພາະແຕື່ຄນົທີ ື່ ສ ບເທົ ື່ານ ນຶ້ ແຕື່ຄນົທີ ື່ ສ ບເອາົຄວນ ຢາສ ບເຂົ ຶ້າໄປກໍ ື່ມໂີອກາດ ສື່ ຽງທີ ື່ຈະເກດີໂລກມະເຮງ ປອດ ໂລກຫດ ຫ ການຕດິ ເຊ ຶ້ອໃນປອດໄດເຶ້ຊ ື່ນດຽວກນ . ທາດປົນເປ ຶ້ອນທາງຊວີ ະພາບ (Biological pollutants): ເປ ນທາດທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນໃນທໍາມະຊາດ ແລະ ລອຍຢື່ ໃນຊ ນຶ້ ບນ ຍາກາດ ເຊ ື່ນ ລະອອງເກສອນດອກໄມຶ້ທາດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ ເປ ນສາເຫດເຮດ ໃຫເຶ້ກດີ ໂລກຫດ , ຫອບ, ພ ມແພຶ້ຫ ໂລກເແພຫຸຶ້ມຕາອ ກເສບໄດຶ້. ທາດປະກອບອິນຊີທີ ື່ ລະເຫີຍເປ ນອາຍໄດຶ້ໄວ (Volatile organic compounds): ສື່ ວນຫ າຍຈະເປ ນ ທາດທີ ື່ ລະເຫຍີມາຈາກສທີ າບາຶ້ນ ສນີ ໍ ຶ້າມນ ທີ ື່ ເປ ນທາດຈໍາພວກອະຊໂິຕນ ການລະເຫຍີຂອງນໍ ຶ້າມນ ປ ໂຕລຽມ ຫ ແມື່ ນແຕື່ ໃນຂ ນຶ້ ຕອນຂອງການຊກ ແຫງຶ້ກໍ ື່ມທີ າດດ ື່ງກື່າວລະເຫຍີອອກມາໄດທຶ້ າດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ ເປ ນສາເຫດເຮດ ໃຫເຶ້ກດີ ອາການ ເຄ ອງຕາ, ດງ ແລະ ຄໍ. ໃນບາງຄ ຶ້ງອາດສົ ື່ງຜນົ ໃຫເຶ້ກດີອາການເຈບ ຫົວ, ວິນຫົວ, ປວດຮາກ ແລະ ທີ ື່ ຮາຶ້ຍ ແຮງທີ ື່ສຸດ ເຮດ ໃຫລຶ້ ະບບົການເຮດ ງານຂອງຕບ ລົມຶ້ ເຫ ວ. ຟໍມອນດິໄຮ (Formaldehyde): ເປ ນທາດເຄມທີ ີ ື່ປະກອບໄປດວຶ້ ຍ ຄາບອນໄຮໂຕເຈນ ແລະ ອອກຊເີຈນ ຢື່ ໃນຮ ບຂອງກ໊າດທີ ື່ ບໍ ື່ມສີແີຕື່ມກີ ິ ື່ນ ພບົ ໄດທຶ້ ົ ື່ວໄປຕາມທໍາມະຊາດ, ສື່ ວນຫ າຍເປ ນຜົນຜະລິດຈາກພ ດ, ສ ດ ແລະ ຄນົ ໂດຍອາດພບົ ໃນສື່ ວນປະສມົ ຂອງ ນໍ ຶ້າມນ ພດ , ແຊມພ , ລິບສະຕິກ, ເສ ຶ້ອຜາຶ້ ຫ ເຈຍຶ້ ອະນາໄມ ຖາຶ້ຮື່າງກາຍໄດຶ້ ຮ ບ ທາດດ ື່ງກື່າວໃນປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍໃນໄລຍະເວລາອນ ສ ນຶ້ ຈະເຮດ ໃຫເຶ້ກດີການເຄອ ງຕາ, ດ ງ ແລະ ເກີດອາການ ພ ມແພແຶ້ ຕື່ຫາກໄດຮຶ້ ບ ໃນປະລມິ ານທີ ື່ຫ າຍໃນຊື່ ວງໄລຍະຍາວຈະສົ ື່ງຜນົທໍາລາຍລະບບົ ປາສາດ, ລະບົບການຍ ື່ ອຍ ອາຫານ ລວມໄປເຖງິກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີໂລກມະເຮງ ໄດ.ຶ້
112 ທາດກໍາມ ນຕະລ ງສີ (Redon): ເປ ນທາດທີ ື່ ສະສມົ ຢື່ ພາຍໃນບາຶ້ນໄດໃຶ້ນຕົວຈງິແລວຶ້ ທາດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ສື່ ວນໃຫຍື່ ຈະສະສມົ ຢື່ ໃນຊ ີ ຶ້ນຫນິ ແລະ ຊ ີ ຶ້ນດນິພາຍໃນບ ລເິວນບາຶ້ນນ ນຶ້ເອງ ແລະ ຈະປົດປື່ ອຍອອກມາໃນຮ ບຂອງກ໊າດຊ ື່ ງ ກ໊າດດ ົ ື່ງກື່ າວຫາກຮື່ າງກາຍໄດຮຶ້ ບ ໃນປະລມິ ານຫ າຍອາດສົ ື່ງຜນົ ໃຫເຶ້ກດີໂລກມະເຮງ ປອດໄດ.ຶ້ ຮ ບ 4.8 ຄວ ນດໍາຈາກລົດໂດຍທາດປະຈໍາທາງ ບນ ຫາມນົ ລະພດິທາງອາກາດຈາກຍານພາຫະນະສື່ ວນໃຫຍື່ ຈະພບົ ໃນຕວົ ເມອ ງ ເນ ື່ອງຈາກມຈີ ໍານວນຍານ ພາຫະນະເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຢື່ າງວື່ ອງໄວ ຈາກການວດ ຄຸນນະພາບອາກາດເຫນ ວື່າທາດມນົ ລະພດິທີ ື່ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີບນ ຫາມນົລະ ພດິທາງອາກາດຫ າຍທີ ື່ສຸດຄ ຝື່ ຸນທີ ື່ມຄີື່າເກນີມາດຕະຖານທີ ື່ກໍານດົ ສື່ວນທາດມນົລະພດິອ ື່ນໆໄດແຶ້ກື່ ກ໊າດຄາບອນ ໄນອອກໄຊ, ທາດຕະກົ ື່ວ, ກ໊າດຊ ນເຟີໄດອອກໄຊ ແລະ ກ໊າດໄນໂຕເຈນໄດອອກໄຊຍ ງຢ ື່ ໃນເກນມາດຕະຖານ. ສື່ ວນບນ ຫາມນົ ລະພດິທາງອາກາດພບົ ໃນເຂດຊຸມຊນົ ຂະໜາດໃຫຍື່ ທີ ື່ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ເອງຂອງອຸດສາ ຫະກໍາ, ການຄມົ ມະນາຄມົ ຂນົ ສົ ື່ງ, ການຈາລະຈອນ ແລະ ກິດຈະກໍາອ ື່ນໆ, ມນົ ລະພດິທາງອາກາດທີ ື່ ເກີດຂ ຶ້ນທີ ື່ ໂຮງງານໄຟຟາຶ້ນບ ວື່າເປ ນຕົວຢື່ າງໜີ ື່ ງທີ ື່ ສະແດງໃຫເຶ້ຫນ ວື່າ ກ໊າດຊນ ຟໍໄດອອກໄຊ ຊ ື່ ງເກດີຈາກການເຜາົໄໝຂຶ້ ອງ ຖື່ານຫນີລກິ ໄນ ເພ ື່ອໃຊໃຶ້ນການຜະລດິກະແສໄຟຟາຶ້ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີພດິ ໄພຕໍ ື່ສຸຂະພາບຂອງຄນົ ແລະ ສິີ ື່ ງມຊີວີດິທີ ື່ ຢື່ ອາໄສໃນບໍລເິວນນ ນຶ້ລວມເຖງິພ ຶ້ນທີ ື່ ໃກຄຶ້ ຽງ ອກີທງ ຍງ ເຮດ ໃຫພຶ້ ດ ຜນົທາງການກະເສດເສຍຫາຍອກີດວຶ້ ຍ. ຈະເຫນ ໄດວຶ້ື່າມນົ ລະພດິທາງອາກາດນ ນຶ້ ສາມາດເກດີຂ ຶ້ນໄດຮຶ້ ອບຕວົ ເຮາົເອງ ແລະ ແມື່ນວື່າມນົ ລະພດິທາງ ອາກາດສື່ ວນໃຫຍ ື່ ຈະເກີດຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ, ໂຮງຜະລດິ ໄຟຟາຶ້ ຫ ຈາກຍານພາຫະນະກໍ ື່ຕາມ ແຕື່ເຮາົສາ ມາດມສີື່ ວນຊື່ ວຍຫຸ ດມນົ ລະພດິ ດ ື່ ື່ ງກື່າວໄດໂຶ້ດຍເລີ ື່ມຈາກການປ ບປຸງຕກົ ແຕື່ງບາຶ້ນ, ປ ບປື່ ຽນຮ ບແບບໃນການບໍລິ ໂພກ ຫ ປື່ ຽນວທິ ເີດນິທາງໃໝື່ ສິີ ື່ ງຕື່າງໆເຫ ົ ື່ານີມຶ້ ສີື່ ວນເຮດ ໃຫມຶ້ ນົ ລະພດິທາງອາກາດຫຸ ດນອຶ້ ຍລົງໄດຂຶ້ ຶ້ນຢື່ ກບ ວື່ າ ເຮາົພອຶ້ມທີ ື່ຈະເຮດ ຕາມວທິ ດີ ື່ງກື່າວແລວຶ້ ຫ ຍງ ແລະ ນີ ຶ້ຄ ບາງສື່ວນໃນແນວທາງທີ ື່ ຈະຊື່ ວຍຫຸ ດມນົລະພດິທາງອາ ກາດໄດໂຶ້ດຍເລີ ື່ມຕົນຶ້ທີ ື່ບາຶ້ນຂອງເຮາົເອງ. - ປື່ ຽນຫ ອດໄຟຟາຶ້ຈາກຫ ອດໄສໃຶ້ຫເຶ້ປ ນຫ ອດປະຢ ດໄຟເພ ື່ອຊື່ ວຍປະຢ ດພະລງ ງານ. - ປິດໄຟທຸກດອກໃນບາຶ້ນເມ ື່ອບໍ ື່ ໃຊງຶ້ານ. - ໃຊພຶ້ ະລງ ງານຈາກແຫື່ ງພະລ ງງານທີ ື່ ສາມາດທົດແທນ ຫ ສາຶ້ງໃໝື່ ໄດເຶ້ຊ ື່ ນ ໃຊພຶ້ ະລງ ງານແສງອາທິດໃນ ການໃຫຄຶ້ ວາມຮອຶ້ ນ ຫ ພະລ ງງານລົມຊ ື່ ງພະລ ງງານເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ຈະບໍ ື່ ປື່ ອຍກ໊າດຄາບອນໄຕອອກໄຊອອກສື່ ບ ນຍາກາດ.
113 - ພະຍາຍາມນໍາເຈຶ້ຍ, ປາສະຕກິ ຫ ຈອກນໍ ຶ້າກບ ມາໃຊໃຶ້ໝື່ ແທນການນໍາໄປເປ ນຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ. - ຫຸ ດການໃຊຖຶ້ ງົປາສະຕກິ ແລະ ປື່ ຽນມາໃຊຖຶ້ ງົເຈຍຶ້ແທນ. - ຫ ກີລຽງການໃຊສຶ້ ະເປເພາະຈະກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີທາດ CFCS ຫ າຍຂ ຶ້ນ. - ບໍ ື່ ໃຊຜຶ້ ະລດິຕະພນ ທີ ື່ ເຮດ ຈາກໂຟມ ຫ ນໍາວດ ສະດຸທີ ື່ ເຮດ ຈາກໂຟມໄປດດ ແປງເຮດ ວຽກງານອ ື່ນໆແທນທີ ື່ ຈະນໍາໄປເຜາົທໍາລາຍຊ ື່ ງຈະກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົ ລະພດິ ຕາມມາ ໂດຍເຮາົສາມາດນໍາໂຟມໄປເຮ ດການອ ດ ແລະ ນໍາມາເຮ ດ ເປ ນຝາຫຶ້ອງໄດຶ້. - ກວດສອບເຄ ື່ອງປ ບອາກາດ, ຕ ເຶ້ຢ ນຢື່ ສະເໝຫີ າກເກດີການເພ ຫ ຮອຍຮົ ື່ວຄວນຮບີສອຶ້ມແປງທນ ທ.ີ - ພະຍາຍາມເປີດເຄ ື່ອງປ ບອາກາດໃຫນຶ້ ອຶ້ຍທີ ື່ສຸດ. - ຫ ກີລຽງການຂບ ລດົ ໃນເສ ນຶ້ທາງທີ ື່ມລີດົຕດິ ເປ ນປະຈາໍ . - ໃຊລຶ້ ດົ ຍນົ ໂດຍທາດປະຈໍາທາງ ການຍື່າງ ຫ ຂີ ື່ ລົດຖີບໄປໂຮງຮຽນ ຫ ໄປເຮ ດວຽກແທນການໃຊຶ້ລົດຍົນ ສື່ ວນຕວົ ເອງ ຄວນໃຊລຶ້ ດົສື່ວນຕວົ ເອງເມ ື່ອຕອຶ້ງເດນິທາງໄລຍະໄກເທົ ື່ານ ນຶ້. - ບໍ ື່ ຄວນຂບ ລົດໂດຍໃຊອຶ້ າລມົ ຫ າຍເກີນໄປເພາະນອກຈາກຈະເຮ ດໃຫສຶ້ື່ ຽງຕໍ ື່ການເກີດອຸບດ ຕເິຫດແລວຶ້ ການທີ ື່ ເຮາົເບກແຮງ ຫ ອອກຕວົ ເອງໄວເກນີ ໄປຈະເຮດ ໃຫຕຶ້ ອຶ້ ງໃຊເຶ້ຊ ຶ້ອເພງີໃນການເຜາົໄໝຫຶ້ າຍຂ ຶ້ນຊ ື່ ງ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີ ປະລມິ ານກ໊າດຄາບອນໄຕອອກໄຊ ແລະ ກ໊າດຄາບອນມອນອອກໄຊເພີ ື່ມຫ າຍຂ ຶ້ນໄປດວຶ້ ຍ. - ປ ກຕົນຶ້ ໄມເຶ້ພາະຕົນຶ້ ໄມສຶ້າມາດຊື່ວຍດ ດຊມ ກ໊າດຄາບອນໄຕອອກໄຊໄດ.ຶ້ - ຄວນໝ ນຶ້ກວດສອບເຄ ື່ອງຈກ ໃຫຢຶ້ື່ ໃນສະພາບທີ ື່ ສມົ ບ ນສະເໝ.ີ - ພຽງເທົ ື່ານີ ຶ້ ເຮາົກໍ ື່ສາມາດຫຸ ດມນົ ລະພດິທາງອາກາດອກີ ທງ ຍງ ຊື່ ວຍປະຢ ດພະລງ ງານ ແລະ ປະຢ ດຄື່າໃຊຶ້ ຈື່ າຍປະຈໍາວ ນໄດຶ້ອີກດຶ້ວຍ 6. ມນົລະພດິ ເຈອ ປົນໃນດນິ (Soil Pollution or Land Pollution) ຮ ບ 4.9 ມົນບລະພິດໃນດິນ
114 6.1 ຄວາມໝາຍຂອງມນົລະພດິທາງດນິ ມນົລະພດິທາງດນິໝາຍເຖງິ ດນິທີ ື່ ເขื่ອມຄື່ າໄປຈາກເດີມ ແລະ ມີທາດມົນລະພິດເກີນຂີດຈໍາກ ດຈົນເປ ນອ ນ ຕະລາຍຕໍ ື່ສຸຂະພາບ ແລະ ພະລານາໄມຕະຫ ອດຈົນການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພ ດ ແລະ ສ ດ ທ ງໂດຍທາງກົງ ແລະ ທາງອຶ້ອມ, ບນ ຫາມນົລະພດິຂອງດນິ ເກດີຂ ຶ້ນຈາກການທໍາລາຍ ຫ ການເກດີການຖດົຖອຍຂອງຄຸນນະພາບ ຫ ຄຸນ ລກ ສະນະຂອງສະພາວະໃດສະພາວະໜີ ື່ ງ ທີ ື່ ເກດີຈາກມນົລະທາດ (Pollutant) ທີ ື່ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົພາວະດນິ ເປ ນອະ ນຸພາກທີ ື່ມຂະໜາດນຶ້ອຍ ສາມາດປິວກະຈາຍໄປໃນອາກາດ ີ , ດນິຈະມນົລະທາດທີ ື່ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີບນ ຫາມນົລະພິດທາງ ອາກາດຊ ື່ ງຄວາມຮຸນແຮງນ ນຶ້ ຂ ຶ້ນຢື່ ກບ ຈະຂ ຶ້ນກບ ວື່າອະນຸພາກດນິ ນ ນຶ້ ມອີ ງົປະກອບແນວໃດສະພາບທາງອຸຕຸນຍິມົ ວທິ ະຍາສະພາບພ ຶ້ນທີ ື່ ເປ ນຕົນຶ້ ໃນກໍລະນທີ ີ ື່ ຄາຶ້ຍຄກ ນ ຫາກອະນຸພາກດນິຖ ກພດ ພາໄປຍງ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ, ດນິທີ ື່ ເປ ນມນົ ລະພິດຈະກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກີດບ ນຫາມນົ ລະພິດທາງນໍ ຶ້າໂດຍກງົທ ງທາງຄຸນນະພາບ ແລະ ປະລິມານອີກທ ງຍງ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກີດ ບນ ຫາໂດຍອອຶ້ ມ ເມ ື່ອອະນຸພາກດນິ ນ ນຶ້ ມທີ າດອາຫານທີ ື່ສົ ື່ງເສມີ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ ນໍ ຶ້າກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີພາວະ ຂາດ ອອກຊເີຈນໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າ, ສດ ນໍ ຶ້າໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້ານ ນຶ້ ໄດຮຶ້ ບຜນົ ກະທົບເກດີກີິ ື່ນເໝນ ຂອງກ໊າດໄຂເນົ ື່າ (hydrogen sulfide, H2S) 6.2 ອນ ຕະລາຍຈາກມນົລະພດິທາງດນິ 1. ອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ມະນຸດ, ມະນຸດຈະໄດຶ້ຮ ບພິດຂອງທາດປະກອບໃນຢາປາບສ ດຕ ພ ດ, ຈາກນໍ ຶ້າຖື່ າຍ, ນໍ ຶ້າໃຊຶ້ ໃນແຫື່ ງກະເສດ ແລະ ຈາກຜນົຜະລດິທາງການກະເສດເຊ ື່ນ ຜກ , ໝາກໄມຈຶ້ນົເຖງິລະດບ ທີ ື່ ເປ ນພດິຕໍ ື່ຮື່າງກາຍ. 2. ອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ສດ , ສດ ທີ ື່ຫາກນິ ໃນດນິ ຈະໄດຮຶ້ ບ ພດິ ຈາກການສໍາພດ ທາດພດິ ໃນດນິ ໂດຍກງົ ແລະ ຈາກ ການບໍລໂິພກອາຫານທີ ື່ມທີ າດພດິ ປະປົນຢື່ ທາດພດິທີ ື່ ໄດຮຶ້ ບ ສື່ ວນຫ າຍຈະເປ ນຢາຂາຶ້ແມງໄມທຶ້ ີ ື່ ນອກຈາກຈະທໍາ ລາຍສ ດຕ ພ ດແລຶ້ວຍ ງທໍາລາຍສ ດຕ ທໍາມະຊາດຊ ື່ ງເປ ນຕວົ ອື່ ອນໄປດວຶ້ ຍເຮດ ໃຫເຶ້ກດີການລະບາດຂອງແມງໄມບຶ້ າງ ຊະນດິທີ ື່ ເປ ນອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ພດ ໃນພາຍຫ ງ ຫ ອາດເກດີການທໍາລາຍແມງໄມທຶ້ ີ ື່ ຊື່ ວຍປະສມົ ເກສອນ ດ ື່ງນ ນຶ້ ຜນົຜະ ລດິອາດຫຸ ດລງົໄດ.ຶ້ 3. ອນ ຕະລາຍຕໍ ື່ພ ດ ແລະ ສິີ ື່ ງມຊີວີດິ ໃນດິນ, ພດ ຈະດ ດຊມ ທາດພິດເຂົ ຶ້າໄປ ເຮດ ໃຫຈຶ້ ະເລີນເຕີບໂຕຜິດ ປົກກະຕຜິ ນົ ຜະລດິ ຕໍ ື່າ ຫ ເກດີອນ ຕະລາຍ ແລະ ມກີ ານສ ນພນ ຂ ຶ້ນ ແບກທເິຣຍທີ ື່ ສາຶ້ງໄນເທດໃນດນິ ຫາກໄດຮຶ້ ບ ຢາຂາຶ້ແມງໄມທຶ້ ີ ື່ມຄີວາມເຂ ມຶ້ ຂຸນຶ້ 100 ພີພີເອ ມຈະເຮ ດໃຫຶ້ຂະບວນການສຶ້າງໄນເທດຂອງແບກທິເຣຍໄດຶ້ຮ ບຜົນ ກະທົບໄດຶ້. 6.3 ສາເຫດການເກດີມນົລະພດິທາງດນິ 1. ການໃຊປຶຸ້ຍທາງວິທະຍາສາດ ເພ ື່ ອເພີ ື່ ມຜົນຜະລິດທາງກະເສດແບື່ ງໄດເຶ້ປ ນ 2 ກື່ ຸມໃຫຍື່ ຄ ປຸຍເຄມທີ ີ ື່ ປະກອບດຶ້ວຍທາດຫ ກສໍາຄ ນຂອງພ ດ ໄດຶ້ແກື່ ໄນໂຕເຈນ (N), ຟອດສຟ ດ (P) ແລະ ໂປເຕສຊຽມ (K) ເມ ື່ອໃຊຶ້ ຕດິ ຕໍ ື່ກນ ເປ ນເວລານານຈະເຮດ ໃຫດຶ້ ນິ ສົມ ມີສະພາບຄວາມເປ ນກົດສ ງ ຶ້ ບໍ ື່ ເໝາະສມົ ແກື່ການປ ກພດ , ທງ ນີ ຶ້ອາດມີ ປ ດໄຈອ ື່ນໆທີ ື່ ເຂົ ຶ້າມາກື່ ຽວຂອຶ້ ງຄ ການປ ກທີ ື່ ບໍ ື່ຖ ກວທິ ເີຮດ ໃຫດຶ້ ນິ ເກີດການເຊ ື່ອມໂຊມ ຫ ອາດເກດີຈາກທໍາມະ ຊາດເປ ນຜ ຶ້ທໍາລາຍສ ບພະຍາກອນດິນໄດຶ້. 2. ການໃຊຶ້ທາດເຄມີກໍາຈ ດສ ດຕ ພ ດ (pesticides) ຊ ື່ ງສື່ ວນຫ າຍແລວຶ້ ຈະທໍາລາຍສິີ ື່ ງມຊີ ີວິດທຸກຊະນິດບໍ ື່ ວື່າຈະເປ ນຊະນດິທີ ື່ ໃຫປຶ້ ະໂຫຍດ ຫ ໂທດຕໍ ື່ການກະເສດ ແມື່ນແຕື່ຜນົ ກະທບົ ຕໍ ື່ມະນຸດອກີ ດວຶ້ ຍ ທາດເຄມທີ ີ ື່ ສະ ລາຍຕົວ ເອງໄດຶ້ຊຶ້າຈະຕົກຄຶ້າງໃນດິນ ເຊ ື່ ນ ທາດປະເພດຄ ຣີເນເຕດໄຮໂດຄາບອນ ຫ ອໍກາໂນຄໍຣິນ (organochlorine) ເປ ນທາດປະກອບທີ ື່ ດວຶ້ ຍອາຕອມຄ ໍຣິນ (Cl) ໄດຶ້ແກື່ ດີດີທີ (DDT) ທີ ື່ ໃຊຶ້ໃນການປ ກຝ ງ, ການຄວບຄຸມ, ການແຜື່ລະບາດຂອງມາເລເລຍ ແລະ ການຄວບຄຸມແມງໄມອຶ້ ື່ນໆ, ດິແອວຣິນ (dieldrin) ທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນ ກໍາຈ ດແມງໄມຶ້ໃນການກະເສດ ແລະ ກໍາຈ ດປວກ, ດິແອວຣິນ (aldrin) ທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນການປ ກຝ ງ, ກໍາຈ ດປວກ ແລະ ແມງໄມກຶ້ ານສະສມົ ຂອງທາດເຄມທີ ີ ື່ ໃຊກຶ້ ໍາຈດ ສດ ຕ ພດ ຕື່າງໆ ຈະເຮດ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິທາງດນິຕໍ ື່ ໄປ.
115 3. ການປື່ ອຍໃຫນຶ້ໍ ຶ້າເສຍຈາກຂະບວນການຜະລດິ ເຊິີ ື່ ງນໍ ຶ້າເສຍສື່ ວນຫ າຍແມື່ນມາຈາກຂະບວນການເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ຈະ ເກດີການຊະລາຶ້ງຜື່ານທາດເຄມຕີື່າງໆ ໃນອຸດສາຫະກໍາເຊ ື່ນ ທາດພຊີບີ ີ(PCB) ທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນການຜະລດິ ສແີລະ ປາສະ ຕິກ, ທາດເຮດຊີບີ (HCB) ທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນການຜະລດິຢາງສງ ເຄາະ. 4. ການຖີມຶ້ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ ມນົ ລະພດິທາງດນິ ສື່ ວນຫ າຍເກດີຈາກການຖີມຶ້ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອທີ ື່ ເກດີຈາກທາດເຄມຊີ ື່ ງຍາກ ຕໍ ື່ການຍື່ອຍສະລາຍເຊ ື່ນ ກະປື່ ອງ, ເສດໂລຫະ ແລະ ປາສະຕກິ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ຈະສະສມົ ໃນດນິ ຈນົເຮດ ໃຫເຶ້ກດີພາ ວະມນົລະພດິທາງດນິ . ນອກຈາກນີ ຶ້ , ປະລມິ ານຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອທີ ື່ ເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຫາກບໍ ື່ມກີ ານກໍາຈດ ທີ ື່ຖກ ວທິ ຈີ ະສົ ື່ງຜນົ ກະທບົ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິທາງດນິຫ າຍຂ ຶ້ນ. 7. ມນົລະພດິ ເຈອ ປົນໃນອາຫານ ອາຫານ ເປ ນສິີ ື່ ງຈໍາເປ ນທີ ື່ ສຸດຢື່ າງໜີ ື່ ງໃນການດໍາລງົຊວີດິ ຂອງມະນຸດ ມະນຸດຕອຶ້ ງບ ລໂິພກອາຫານວນ ລະ ຫ າຍໆ ຄ ີ ຶ້ ງ ທງ ນີ ຶ້ ເພ ື່ອໃຫຮຶ້ື່ າງກາຍເກດີພະລງ ງານສາມາດເຄ ື່ອນໄຫວໄປມາ ແລະ ກະທໍາກດິຈະກໍາຕື່າງໆ ໄດທຶ້ ງ ນີ ຶ້ ອາຫານທີ ື່ ມະນຸດບໍລິໂພກເຂົ ຶ້າໄປນ ນຶ້ ຕອຶ້ ງສະອາດ ປາສະຈາກເຊ ຶ້ອໂລກ ແລະ ສິີ ື່ ງເຈອ ປົນທີ ື່ ເປ ນອ ນຕະລາຍຕໍ ື່ ຮື່າງກາຍ ຫາກໃນ ອາຫານມສີ ິີ ື່ ງແປກປອມເຈອ ປົນ ຮື່າງກາຍຈະເກດີປະຕກິ ລິຍິ າຕໍ ື່ຕາຶ້ນຂ ຶ້ນ ເຮາົສາມາດແບື່ງທາດ ແປກປອມອອກເປ ນ 2 ປະເພດ ດ ື່ງນີ ຶ້ 1. ພດິທີ ື່ ເກດີຂ ຶ້ນໂດຍທໍາມະຊາດຂອງອາຫານເອງ ເຊ ື່ນ ເຫດ ພດິ , ຜ ກຫວານປື່ າ, ປາບາງຊະນິດ, ຫອຍ, ແມງ ດາທະເລ ເປ ນຕົນຶ້. 2. ພດິທີ ື່ ເກດີຈາກການເຈອ ປົນ ແບື່ງເປ ນປະເພດຍື່ ອຍໆ ໄດດຶ້ ື່ງນີ ຶ້ : 2.1 ສິີ ື່ ງເຈອ ປົນໃນອາຫານທີ ື່ບໍ ື່ ເຈຕະນາ ໄດແຶ້ກື່: - ຈລຸ ນິ ຊໃີນອາຫານ ທີ ື່ ອາດເກດີຈາກສາເຫດຕື່າງກນ ເຊ ື່ນ ຈາກແຫື່ ງກໍາເນດີທີ ື່ ບໍ ື່ ສະອາດ, ວດ ຖຸດບິມີຄຸນ ນະພາບຕໍ ື່າ, ວທິ ກີ ານຜະລດິ ບໍ ື່ຖ ກສຸຂະລກ ສະນະ, ການຮ ກສາຄວາມສະອາດຂອງຜ ຶ້ປຸງອາຫານຕະຫ ອດ ຈນົພາຊະນະທີ ື່ ໃຊໃຶ້ນການບນ ຈອຸ າຫານ ຊ ື່ ງພດິຈາກຈລຸ ນິຊມີ ຫີ າຍຊະນດິ ເຊ ື່ນ ແບກທເິຣຍ, ເຊ ຶ້ອລາ, ເຊ ຶ້ອ ໄວລ ດ. - ໂລຫະເປ ນພດິ ໃນອາຫານ ມະນຸດອາດໄດຮຶ້ ບ ພດິ ໂລຫະທາງອອຶ້ ມຈາກພດ ແລະ ສດ ທີ ື່ ຮບ ປະທານ ໂດຍ ຂະບວນການຂອງຫື່ ວງໂສອຶ້ າຫານຄ ໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາຖື່ າຍເທຂອງເສຍທີ ື່ ເປ ນໂລຫະລົງສື່ ແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ໂລຫ ເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ຈະສະສມົ ຢື່ ໃນພດ ແລະ ສດ ທີ ື່ ອາໄສໃນແຫື່ ງນໍ ຶ້າ ເມ ື່ອເຮາົບໍລໂິພກພດ ຫ ສດ ເຫ ົ ື່ານ ນຶ້ ເຮາົກໍ ື່ ຈະໄດຮຶ້ ບ ທາດ ພດິດ ື່ ື່ ງກື່າວ. - ພິດຈາກຢາຂຶ້າແມງໄມຶ້ຕົກຄຶ້າງ ປະຈຸບ ນຢາຂຶ້າແມງໄມຫຶ້ ຢາປາບສດ ຕ ພດ ຊ ື່ ງສງ ເຄາະມາຈາກທາດ ເຄມີ ເປ ນສິີ ື່ ງຈາໍເປ ນຢື່ າງຍີິ ື່ ງໃນດາຶ້ນການກະເສດ ແລະ ການສາທາລະນະສຸກ ບາງຊະນດິສະລາຍຕວົ ເອງໄດຍຶ້ າກ ແລະ ຕກົ ຄາຶ້ງກະຈາຍຢື່ ໃນສິີ ື່ ງແວດລອຶ້ ມ ເຮດ ໃຫພຶ້ ດ ດ ດຮບ ທາດພດິ ເຫ ົ ື່ານ ນຶ້ ມາສະສມົ ໄວເຶ້ມ ື່ອເຮາົນໍາມາ ປຸງອາຫານຈິ ື່ ງມໂີອກາດໄດຮຶ້ ບ ທາດຕກົ ຄາຶ້ງເຫ ົ ື່ານ ນຶ້ ດວຶ້ ຍ. 2.2 ສິີ ື່ ງເຈອ ປົນໃນອາຫານໂດຍເຈຕະນາ ອາຫານທີ ື່ ບ ລໂິພກບາງຢື່ າງອາດໃສື່ ສິ ື່ ງປຸງແຕື່ງລງົໄປໂດຍມວີດ ຖຸ ປະສງົຫ າຍຢື່ າງ ເຊ ື່ນ ຮກ ສາຄຸນນະພາບອາຫານໃຫເຶ້ກບ ໄວໄຶ້ດດຶ້ ນົ ນານ, ທາດບາງຢື່ າງໃສື່ ໃຫຶ້ເກີດລົດ, ສີ, ກິ ື່ນ ຕາມ ຄວາມຕອຶ້ ງການ ຫ ອາດເຮດ ໃຫອຶ້ າຫານໜາຶ້ຮບ ປະທານ ທງ ນີ ຶ້ ເພ ື່ອຫວງ ຜນົທາງການຄາຶ້ເປ ນສໍາຄນ ທາດເຈອ ປົນທີ ື່ ສໍາຄ ນໄດຶ້ແກື່ . 1) ທາດປຸງແຕື່ງສສີສີ ງ ເຄາະທຸກຊະນດິ ຖເ ປ ນທາດສງ ເຄາະທີ ື່ ບໍ ື່ມປີະໂຫຍດຕໍ ື່ຮື່ າງກາຍ ແລະ ເມ ື່ອສະສມົ ຢື່ ໃນປະລມິ ານຫ າຍເຮດ ໃຫເຶ້ກດີອນ ຕະລາຍ ຈິ ື່ ງຈໍາເປ ນຕອຶ້ ງໃຊໃຶ້ນປະລມິ ານທີ ື່ ຈໍາກດ . ນອກຈາກນີ ຶ້ , ຕອຶ້ ງບໍ ື່ມທີ າດ
116 ທີ ື່ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີພດິ ຫ ມໂີລຫະຕື່າງໆ ເຈອ ປົນຄວນໃຊສຶ້ ສີ ງ ເຄາະທີ ື່ ອານຸຍາດ ຫ ເປ ນສຈີ າກທໍາມະຊາດ ເຊ ື່ນ ສດີ ໍາ ຈາກຝຸື່ ນຖື່ ານ, ສແີດງຈາກຄ ື່ງ, ສເີຫ ອງຈາກຂີໝຶ້ ີ ຶ້ນ, ສຂີຽວຈາກໃບເຕຍີ ເປ ນຕົນຶ້. 2) ທາດປຸງແຕື່ ງລົດ ໄດຶ້ແກື່ - ທາດສງ ເຄາະລດົຫວານ ຫ ນໍ ຶ້າຕານທຽມ ເປ ນທາດທີ ື່ສງ ເຄາະຂ ຶ້ນ ມຄີວາມຫວານກວື່ານໍ ຶ້າຕານຫ າຍ ຮ ຈຶ້ກ ກນ ທົ ື່ວໄປວື່າ ທາດເຫ ົ ື່ານີ ຶ້ບໍ ື່ມຄີຸນຄື່າໃນການໃຫພຶ້ ະລງ ງານແຕື່ອາດເຮດ ໃຫຖຶ້ ອກທອຶ້ງໄດ.ຶ້ - ທາດຊ ຮດົ ມຜີ ນຶ້ ຍິມົ ໃຊກຶ້ ນ ຢື່ າງກວາຶ້ງຂວາງ ເຮດ ໃຫອຶ້ າຫານແຊບ ບດົ ບງ ກີິ ື່ນທີ ື່ ບໍ ື່ ຕອຶ້ ງການ ເຮາົມກ ເອີ ຶ້ນ ວື່າ ແປຶ້ງນວົ ໃນອາດດິ ວດ ຖຸດບິ ລາຄາແພງຈິ ື່ ງມກີ ານປອມປົນກນ ຫ າຍ ແຕື່ປະຈບຸ ນ ລາຄາຖ ກການປອມ ປົນຈິ ື່ ງຫຸ ດລງົ ບາງຄນົທີ ື່ ແພຜຶ້ງົນວົອາດມອີາການມນ ງງົ, ປວດຮາກ, ຮາກ, ເຈບ ຫວົ ເປ ນຕົນຶ້. - ນໍ ຶ້າສົມຶ້ ສາຍຊ ໃນທອຶ້ງຕະຫ າດເປ ນນໍ ຶ້າສົມຶ້ ສາຍຊ ທຽມ ບາງແຫື່ງມກີ ານປອມປົນໂດຍໃຊກຶ້ ດົກໍາມະຖ ນເຈອ ຈາງ ຊ ື່ ງມອີນ ຕະລາຍຕໍ ື່ກະເພາະອາຫານ ແລະ ລໍາໄສຶ້ຫ າຍ. - ນໍ ຶ້າປາ ເນ ື່ ອງຈາກຜ ຜຶ້ ະລິດບາງລາຍພະຍາຍາມຫຸ ດຕົນຶ້ ທ ນການຜະລິດ ໂດຍໃຊເຶ້ກອ ຕົມ ແລະ ເຈ ອປົນ ຶ້ ວດ ຖຸບາງຢື່ າງ ເຮດ ໃຫຄຶຸ້ນນະພາບຫຸ ດລງົ ແລະ ອາດເປ ນອນ ຕະລາຍໄດ.ຶ້ 3) ທາດປຸງແຕື່ງລກ ສະນະຫ ທາດທີ ື່ ເກດີຈາກຂະບວນການຜະລດິອາຫານ - ທາດບໍແລກ ຫ ຜົງກອບ ເປ ນທາດທີ ື່ຫາຶ້ມໃຊເຶ້ພາະປົກກະຕໃິຊເຶ້ປ ນຢາຂາຶ້ເຊ ຶ້ອ ຜ ທຶ້ ີ ື່ຮບ ປະທານເຂົ ຶ້າ ໄປ ອາດມີອາການປວດຮາກ, ຮາກ, ເຈ ບທຶ້ອງ ຖຶ້າຮ ບປະທານຫ າຍອາດເກີດໂລກມະເຮ ງ ມ ກພົບ ໃນອາຫານທີ ື່ກອບ ເຊ ື່ນ ລ ກຊີ ຶ້ນເດ ຶ້ງ, ຈ ນມ ນ, ໝາກມື່ວງດອງ ເປ ນຕົນຶ້. - ທາດເພີ ື່ມຄວາມຄງົຕວົ ເອງ ໃສື່ ໃນອາຫານເພ ື່ອໃຫລຶ້ ວມຕວົ ເອງເປ ນເນ ຶ້ອດຽວກນ ມຄີວາມຢື່ ຕວົ ເປ ນ ກອຶ້ນ ຫ ແທື່ງ ເຊ ື່ນ ກະແລມ ຂະໜມົ ອບົ ເປ ນຕົນຶ້. 4) ທາດປຸງແຕື່ງກິ ື່ນ ເປ ນທາດກື່ ຸມໃຫຍື່ ທີ ື່ ສຸດ ໂດຍມທີ ງ ກິ ື່ນຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ຈາກທາດສງ ເຄາະ ຄະ ນະກໍາມະການອາຫານ ແລະ ຢາຍງ ບໍ ື່ສາມາດບອກຄວາມເປ ນພດິ ໄດໝຶ້ ດົທຸກຊະນດິ . 5) ທາດກ ນບ ດ ໃນການຖະໜອມອາຫານມກ ໃສື່ ທາດທີ ື່ ເອີ ຶ້ນວື່ າວ ດຖຸກນ ເສຍລົງໄປ ເພ ື່ ອປຶ້ອງກນ ການ ຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງແບກທິເຣຍ, ຢິດ ແລະ ເຊ ຶ້ອຣາເພ ື່ອໃຫອຶ້ າຫານ, ຢາ ຫ ເຄ ື່ອງສໍາອາງເກບ ໄວໄຶ້ດນຶ້ານ ວດ ຖຸກນ ເສຍທີ ື່ ນຍິມົ ໃຊຶ້ແລະ ບໍ ື່ ເປ ນອນ ຕະລາຍຄໍໂຊດຽມເບນໂຊເອດ ຫ ກດົ ເບນໂຊອດິ ຖາຶ້ຮບ ປະທານຫ າຍເກນີ ໄປຈະ ເຮ ດໃຫຶ້ກະເພາະອາຫານ ແລະ ລະບົບທາງเດິນອາຫານຜິດປົກກະຕິໄດຶ້. ການປອຶ້ ງກນ ແລະ ແກໄຶ້ຂມນົລະພດິຈາກທາດເຄມທີ ີ ື່ປົນເປ ຶ້ອນໃນອາຫານ 1. ຫ ກີລື່ ຽງການຮບ ປະທານອາຫານຊ ື່ ງມທີ າດເຄມທີ ີ ື່ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີອນ ຕະລາຍ. 2. ຫ ກີລື່ ຽງການໃຊພຶ້າຊະນະທີ ື່ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີທາດພດິທີ ື່ປົນເປ ຶ້ອນໃນອາຫານ. 3. ເມ ື່ອເກດີອາການຜດິ ປົກກະຕິຫ ອາການແພຈຶ້ າກການຮບ ປະທານອາຫານຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜີ ື່ ງໃຫຢຶຸ້ດ ຮບ ປະທານອາຫານຊະນດິນ ນຶ້ທນ ທຖີ າຶ້ມອີ າການຮຸນແຮງໃຫໄຶ້ປພບົ ແພດ ແນວໃດກໍ ື່ຕາມການປຶ້ອງກນ ແລະ ແກຶ້ ໄຂບ ນຫາມົນລະພິດດຶ້ານຕື່ າງໆ ຕຶ້ອງອາໄສຄວາມຮື່ ວມມ ທ ງຈາກພາກລ ດ, ພາກເອກະຊົນ ແລະ ປະຊາຊົນ ໂດຍມີ ພາກລດ ຖະບານເປ ນຝື່ າຍແນະນໍາ ແລະ ມແີຜນການດໍາເນນີງານທີ ື່ຊດ ເຈນ.
117 ຮ ບ 4.10 ມົນລະພິດເຈ ອປົນໃນອາຫານ 8. ມນົລະພດິຈາກສີິ ື່ ງເສດເຫ ອ 8.1 ສາເຫດຂອງມນົລະພດິທາງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອເປ ນບ ນຫາສໍາຄ ນຂອງຫ າຍໆ ທອຶ້ ງຖີິ ື່ ນເກອ ບທົ ື່ວໂລກ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອສື່ ວນຫ າຍມກ ຈະຖ ກຖີມຶ້ ລົງໃນ ດນິ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອບາງຊະນດິລະລາຍຕວົ ເອງໃຫທຶ້ າດປະກອບອນິ ຊແີລະ ທາດປະກອບອະນງົຄະທາດ, ແຕື່ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອບາງ ຊະນດິລະລາຍຕວົ ເອງຍາກເຊ ື່ນ ໜງ , ປາສະຕິກ, ໂລຫະ ອ ື່ນໆ. ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອປະເພດນີຖຶ້ າຶ້ທໍາລາຍໂດຍການເຜາົຈະໄດຶ້ ທາດ ປະກອບປະເພດເກອ ເຊ ື່ ນ ເກອ ໄນເຕດສະສມົ ຢື່ ໃນດິນເປ ນຈໍານວນຫ າຍ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອທີ ື່ ໄດເຶ້ກດີຂະບວນການ ຜະລດິ ທາງອຸດສາຫະກໍາ ໂດຍສະເພາະຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອຈາກເທກ ໂນໂລຊອີຸດສາຫະກໍາກໍາລງ ເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຢື່ າງວື່ ອງໄວ ມຄີວາມ ເປ ນພິດສ ງ ແລະ ຍື່ ອຍສະລາຍຍາກເຊ ື່ນ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາທີ ື່ມໂີລຫະໜກ ເຊ ື່ນ ຕະກົ ື່ວ, ບາຫ ອດ ແຄດມຽມເມ ື່ອຖີມຶ້ ລງົດນິ ເຮດ ໃຫດຶ້ ນິບໍລເິວນນ ນຶ້ມໂີລຫະໜກ ສະສມົ ຢື່ ຫ າຍ. ຮ ບ 4.11 ມນົລະພດິທາງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ
118 8.2 ຜນົ ກະທບົ ຈາກມນົລະພດິທາງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ 1. ອາກາດເສຍ ເກດີຈາກການເຜາົຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອກາງແຈງຶ້ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີຄວນ ແລະ ທາດພດິທາງອາກາດ ເຮດ ໃຫຄຶຸ້ນ ນະພາບອາກາດເຊ ື່ອມໂຊມ. 2.ນໍ ຶ້າເສຍ ເກດີຈາກການກອງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອບນົ ພ ຶ້ນ ເມ ື່ອຝົນຕກົ ລງົມາບນົກອງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ ຈະເກດີນໍ ຶ້າເສຍມີຄວາມ ເປ ຶ້ອນຫ າຍໄຫ ລງົສື່ ແມື່ນໍ ຶ້າ. 3. ແຫື່ ງພາຫະນໍາໂລກ ເກດີຈາກການກອງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອບນົພ ຶ້ນ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີແຫື່ ງເພາະພນ ຂອງໜ ແລະ ແມງວນ ເປ ນຕົນຶ້ ຊ ື່ ງເປ ນພາຫະນໍາໂລກຕດິຕໍ ື່ ເຮດ ໃຫມຶ້ ຜີນົກະທບົຕໍ ື່ສຸຂະພາບ ອະນາໄມຂອງປະຊາຊນົ . 4. ເຫດລໍາຄານ ແລະ ຄວາມບໍ ື່ ໜາຶ້ເບິ ື່ ງ ເກດີຈາກການເກບ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອບໍ ື່ ໝົດ ລວມທງ ການກອງຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ ອບົນ ພ ຶ້ນ ສົ ື່ງກີິ ື່ນເໝນ ລບົ ກວນປະຊາຊນົ ແລະ ເກດີພາບບໍ ື່ ສວຍງາມ ບໍ ື່ ເປ ນທດ ສະນຍີ ະພາບທີ ື່ ດ.ີນອກຈາກບນ ຫາສິີ ື່ ງ ແວດລອຶ້ ມຂາຶ້ງຕົນຶ້ ແລວຶ້ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອຍງ ເປ ນຕົວການສໍາຄ ນສໍາຫ ບບ ນຫາການຈດ ການຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອຂອງໜື່ ວຍງານທີ ື່ ຮ ບ ຜດິຊອບ ຊ ື່ ງຈະຕອຶ້ງເພີ ື່ມປະລມິ ານບຸກຄະລາກອນ ອຸປະກອນການຈດ ການຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອລວມທງ ການໃຫຄຶ້ ວາມຮ ທຶ້ າງ ວຊິ າການ ແລະ ເທກ ໂນໂລຊແີກື່ເຈົ ຶ້າໜາຶ້ທີ ື່ ເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຕາມການເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຂອງປະລມິ ານຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ. 8.3 ແນວທາງການແກໄຶ້ຂຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ 1. ຫ ີກລຽງການໃຊຶ້ໂຟມຫ ປາສະຕິກ. 2. ສຶ້ອມແປງ, ແກໄຶ້ຂເຄ ື່ອງໃຊທຶ້ ີ ື່ ເປື່ ເພໃຫນຶ້ໍາກບ ມາໃຊໃຶ້ໝື່ ແທນການເສຍເປ ນຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອ. 3. ຄວນນໍາວດ ສດຸທີ ື່ ໃຊແຶ້ລວຶ້ ເຊ ື່ນ ເຈຍຶ້, ແກຶ້ວ, ປາສະຕິກ ມາແປຮ ບກ ບມາໃຊຶ້ໄດຶ້ໃໝື່ . 4. ນໍາຂອງທີ ື່ ໃຊແຶ້ລວຶ້ ບາງຊະນດິມາດດ ແປງໃຊໃຶ້ໝື່ ໃຫເຶ້ກດີປະໂຫຍດ. 5. ຄວນແຍກຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອຕາມປະເພດ ເຊ ື່ນ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອປຽກ, ຂີ ຶ້ ເຫຍ ື່ອແຫງຶ້, ປາສະຕກິ ອ ື່ນໆ. 9. ການພວົພນ ສິ ື່ ງມຊີວີດິກບ ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມ ການພວົພນ ສິ ື່ ງມຊີວີດິກບ ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມແບື່ງເປ ນ 2 ແບບຄ : ກ. ການພວົພນ ສິ ື່ ງມຊີວີດິກບ ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມທີ ື່ບໍ ື່ມຊີວີດິ . 1. ອາກາດ ໃນອາກາດຈະມອີ ງົປະກອບຂອງທາດອາຍຊະນດິ ຕື່າງໆ ຊ ື່ ງມປີະລມິ ານ ຄດິ ເປ ນສື່ ວນ ຮອຶ້ ຍໃນບໍລິມາດ ດ ື່ງນີ ຶ້ ອາຍອົກຊີແຊນ (O2) 20,95 %, ອາຍນີໂຕແຊນ(N2) 78,08 %, ອາຍອາກກົງ(Ar) 0,93% ອາຍກາກໂບ ນິກ(CO2) 0,03 %, ແລະ ອາຍອ ື່ນໆ 0,01 % ອາຍທີ ື່ມຄີວາມສໍາຄນ ແລະ ຈາເປ ນຕໍ ື່ການດາລງົຊວີດິຫ າຍທີ ື່ ສຸດຄ ອາຍອົກຊີແຊນ ແລະ ອາຍກາກໂບນິກ. • ອາຍອກົ ຊແີຊນ ໃຊຶ້ໃນການຫາຍໃຈຂອງຄົນ, ພດ ແລະ ສດ ເຮດ ໃຫອຶ້ າຍກາກໂບນກິ ກບ ຄນ ສື່ ບນ ຍາກາດ ອກີ ດ ື່ງສມົ ຜນົ ດ ື່ງ ລື່ ຸມນີ ຶ້ : C6H12O6 + 6O2+ 6H2O 6CO2 + 12H2O + ພະລ ງງານ • ອາຍກາກໂບນກິ ພ ດໃຊເຶ້ປ ນວ ດຖຸດິບໃນການສງ ເຄາະດວຶ້ ຍແສງໃນພ ດຜນົ ຂອງການສງ ເຄາະດວຶ້ ຍແສງສະ ຫວື່ າງຕາເວນ ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີອາຍອກົ ຊແີຊນໝນ ວຽນ ແລະ ໃຊໃຶ້ນການຫາຍໃຈໄດອຶ້ກີດ ື່ງສມົ ຜນົ : ແສງສະຫວື່ າງຕາເວ ນ 6CO2 + 12H20 C6H12O6 +602 +6CO2 ຄ ໍໂຣຟີນ
119 ຈະເຫນ ໄດວຶ້ື່າ: ອາຍອົກຊີແຊນ ແລະ ອາຍກາກໂບນກິ ຈະມກີ ານໝ ນວຽນ ຢື່ ຕະຫ ອ ດເວລາ ໃນຊ ນຶ້ບນ ຍາກາດທໍາໃຫສຶ້ື່ ວນ ປະກອບຂອງອາກາດຄື່ອນຂາຶ້ງຄງົທີ ື່ ຫ ຢື່ ໃນເຂດພາວະດື່ ຸນດື່ ຽງ ດ ື່ງຕໍ ື່ ໄປນີ ຶ້ . ແຕື່ ໃນປ ດຈບຸ ນ ນີ ຶ້ຫ າຍແຫື່ງຂອງໂລກມປີະລມິ ານ ອາຍກາກໂບນກິ ສ ງກື່ວາປົກກະຕແິລະ ອາຍອກົ ຊແີຊນໜຶ້ ອຍລົງ, ເນ ື່ອງຈາກປື່ າໄມຶ້ຖກ ທໍາລາຍໄປຫ າຍ ແລະ ມຄີວາມຈະເລນີທາງດາຶ້ນ ອຸດສະກາໍໍເຂົ ຶ້າມາແທນທີ ື່ , ໂຮງງານ ອຸດສະຫະກໍາ ແລະ ຍານພາຫະນະຕື່າງໆ ມຫີ າຍພາໃຫມຶ້ ກີ ານ ເຜາົໄໝຂຶ້ ອງເຊ ຶ້ອເພງີຫ າຍຂ ຶ້ນ ເຮດ ໃຫມຶ້ ປີະລມິ ານ ອາຍກາກໂບນກິ ໃນບນ ຍາກາດຫ າຍຂ ຶ້ນ, ມຜີນົ ເຮດ ໃຫອຶຸ້ນຫະພ ມຂອງໂລກສ ງຂ ຶ້ນ ຫ ເອີ ຶ້ນວື່າ ປະກົດການເຮ ອນ ກະຈົກ (ເຮ ອນແກຶ້ວ). ປະກດົ ການນີ ຶ້ ເຮ ດໃຫເຶ້ກີດລົມພະຍຸຂ ຶ້ນເລ ຶ້ອຍໆ ລົມຟຶ້າອາກາດປື່ ຽນແປງຫ າຍຂ ຶ້ນເຮ ດໃຫຶ້ທາດນໍ ຶ້າແຂງ ລະລາຍ ຈ ື່ ງພາໃຫມຶ້ ລີະດບ ນໍ ຶ້າ ແລະ ພ ຶ້ນທີ ື່ປົກຄຸມດວຶ້ ຍນທະເລເພີ ື່ມຂ ຶ້ນໃນທົ ື່ວໂລກ ແລະ ກໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີການປື່ ຽນແປງ ຂອງສະພາບໃນລະບົບນິເວດຂອງໂລກ. • ປະກົດການເຮ ອນກະຈົກ ເປ ນປະກດົການທີ ື່ລງ ສຄີວາມຮອຶ້ ນຈາກຕວງຕາເວນ ທີ ື່ສື່ ອງລງົມາຫາ ໂລກຖກ ພ ຶ້ນ ດິນ ນໍ ຶ້າ ແລະ ອາກາດດ ດຊມ ໄວແຶ້ ລວຶ້ ຖ ກປິດກ ນຶ້ ບໍ ື່ ໃຫແຶ້ ພື່ ອອກໄປນອກບນ ຍາກາດ ຂອງໂລກຄແ ຕື່ກື່ອນ, ອນ ເນ ື່ອງມາຈາກບນ ຍາກາດຂອງໂລກມຝີື່ ຸນລະອອງ, ອາບນໍ ຶ້າ ແລະ ມອີາຍກາກໂບນກິ ເພີ ື່ມໜາຂ ຶ້ນຫ າຍເປ ນ ຜົນເຮ ດໃຫຶ້ - ອຸນຫະພ ມຍນົໜາຶ້ໂລກສ ງຂ ຶ້ນ - ລະດ ທີ ື່ຝົນຕກົ ປື່ ຽນໄປ, ເຮດ ໃຫປຶ້ ະລມິ ານນໍ ຶ້າຝົນບາງບື່ ອນຫ າຍ ແລະ ບາງບື່ອນໜອຶ້ ຍ ຍື່ອມມຜີນົກະທບົ ຕໍ ື່ ການດໍາລົງຊີວິດບົນໜຶ້າໂລກໄດຶ້. 2. ແສງ ເປ ນແຫື່ ງພະລງ ງານທີ ື່ພດ ນໄປສງ ເຄາະດວຶ້ ຍແສງແລວຶ້ເກບ ໄວໃຶ້ນຮ ບພະລງ ງານເຄມໃີນທາດອາຫານທີ ື່ຖື່ າຍ ທອດຕໍ ື່ ໄປຫາສິ ື່ ງມຊີວີດິອ ື່ນໆ. ແສງຊື່ ວຍກະຕຸ ຶ້ນການສຶ້າງ ຄລໍໂຣຟີນໃນຜ ຶ້ພະລິດ. ແສງຊື່ວຍໃນການມອງເຫນ ຂອງສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ . ອາຍອກົ ຊີ ແຊນ ການຫາຍໃຈໃນສິ ື່ ງມຊີວີດິ, ການເຜົາໄໝ, ຶ້ ການເນົ ື່ າ ເປ ື່ ອຍພຸພງ ຂອງສິ ື່ ງມຊີ ີວິດ ທີ ື່ຕາຍແລວຶ້. ອາຍກາກ ໂບນກິ CO2 ການສງ ເຄາະດວຶ້ຍແສງຂອງ ພດ
120 ແສງກື່ ຽວຂຶ້ອງກ ບການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພ ດ ແລະ ການບານຂອງເອກໄມຶ້ຊະນິດຕື່ າງໆ ລ ງສີອຸນຣາໄວໂອ ເລດໃນແສງຕາເວ ນຊື່ ວຍສຶ້າງວິຕາມິນດີ (D) ໃນສ ດ ແລະ ອ ື່ນໆ 3. ພ ຶ້ນທີ ມຜີ ົນສະທອຶ້ ນຕໍ ື່ ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພ ດ ແລະ ສ ດຖາຶ້ສິ ື່ ງມຊີ ີວິດຢື່ ຢື່ າງແອອ ດມພີ ຶ້ນທີ ື່ ນອຶ້ ຍການ ຈະເລນີເຕບີໂຕຈະບໍ ື່ດເີທົ ື່າທີ ື່ຄວນ. 4. ອຸນຫະພ ມ ມຄີວາມສໍາຄ ນຕໍ ື່ ການທໍາງານຂອງອ ງຊິມ ໃນສິ ື່ ງທີ ື່ ມຊີ ີວິດ - ກື່ ຽວກ ບໂຄງສຶ້າງ ຂອງຮື່ າງກາຍຂອງສິ ື່ ງທີ ື່ມີ ຊວີດິ ເຊ ື່ນ ຂນົຂອງໜາຊາວເອສກໂີມຈະຍາວໜາ, ຂາໝາສ ນຶ້ກື່ ຽວຂອຶ້ງກບ ພດ ຕກິ ຂອງສິ ື່ ງມຊີວີດິ ແລະ ອ ື່ນໆ. ຖາຶ້ອຸນຫະພ ມຕໍ ື່າ ຫ ສ ງຫ າຍສດ ບາງຊະນດິ ເຊ ື່ນ ກບົ , ໝ , ເຈຍບາງຊະນດິຈະລບົ ໜີອາກາດດ ື່ງກື່າວໄປຈໍາ ສນິ ແລະ ຖາຶ້ອຸນຫະພ ມຫ າຍພດ ອາດມກີ ານບານຂອງດອກຊາຶ້ອອກ ເຊ ື່ນ ດອກງ ິ ຶ້ວ ແລະ ທອງຫາງປື່ າ. 5. ດນິ ລ ກຊະນະຂອງດິນຊະນິດຂອງດິນ, ຄວາມໜາຂອງດນິ ຊ ນຶ້ເທງິ ແລະ ອງົປະກອບທີ ື່ ເປ ນອນິຊວີດ ຖຸລວມທງ ແຮື່ທາດ ທີ ື່ ເປ ນປະໂຫຍດ ຕໍ ື່ພດ ລວຶ້ ນແຕື່ເປ ນປ ດໃຈສໍາຄນ ຕໍ ື່ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດ ໂດຍກງົແຮື່ທາດ ແລະ ທາດອາຫານໃນດິນ ມີການພົວພ ນກ ບການຈະເລີນເຕີບໂຕ ຂອງພ ດເປ ນຕົນຶ້ ການຢ ດຂອງຮາກບໍ ື່ ໃຫລຶ້ໍ ື່ ຕົນຶ້ ລົມຶ້ , ດິນ ເປ ນທີ ື່ຢື່ ອາໄສຂອງສດ ແລະ ພດ ຫ າຍຊະນດິ. 6. ນໍ ຶ້າ ນໍ ຶ້າເປ ນອງົປະກອບທີ ື່ສໍາຄນ ແລະ ມຫີ າຍທີ ື່ສຸດໃນການປະກອບສາຶ້ງຂອງສິ ື່ ງມຊີວີດິ . - ພດ ໃຊຮຶ້ າກດ ດນໍ ຶ້າຂ ຶ້ນມາເປ ນວດ ຖຸດບິ ຮື່ ວມກບ ອາຍກາກໂບນກິທີ ື່ນໍາໃຊເຶ້ຂົ ຶ້າໃນຂະບວນການສງ ເຄາະ ດຶ້ວຍແສງ. - ຊື່ ວຍໃນການອອກງອກຂອງແກື່ ນພ ດ. - ນໍ ຶ້າເປ ນແຫື່ ງທີ ື່ຢື່ ທີ ື່ ໃຫື່ຍທີ ື່ສຸດຂອງສິ ື່ ງທີ ື່ມຊີວີດິ ເຊ ື່ນ ມະຫາສະໝຸດ, ທະເລ. - ນໍ ຶ້າມບີດົບາດສໍາຄນ ຕໍ ື່ການປ ບຕວົຂອງສິ ື່ ງມຊີວີດິ ເຊ ື່ນ ຕະບອງເພດ ແລະ ອ ື່ນໆ 7. ລມົ ຊື່ ວຍກະຈາຍພ ນພ ດໃຫເຶ້ກີດມຫີ າຍຊະນດິ ເຊ ື່ ນ ນໍ ຶ້າ, ປື່ ານ, ປໍ, ຫຍຶ້າຕື່ າງໆ, ຊື່ ວຍ ໃນການຖື່ າຍລະອອງ ເກສອນຂອງພ ດ. ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມບໍ ື່ ມີຊີວິດອ ື່ ນໆ ໄດແຶ້ ກື່ ຄວາມເປ ນ ອາຊິດ ບາຂອງນ ແລະ ດິນ, ຄວາມ ຊືຸ່ມໃສຂອງນໍ ຶ້າ, ຄວາມດ ນ, ຄວາມເຄມ ເປ ນຕົນຶ້. ຂ. ການພວົ ພນ ລະຫື່ ວາງສິ ື່ ງມຊີວີດິກບ ສິ ື່ ງມຊີວີດິດວຶ້ ຍກນ ໃນທໍາມະຊາດພບົການພວົ ພນ ຂອງສິ ື່ ງມຊີວີດິກບ ສິ ື່ ງມີຊີວິດ, ໃນແຫື່ ງທີ ື່ຢື່ ດຽວກນ ໃນດາຶ້ນຕື່າງໆ ເຊ ື່ນ ດາຶ້ນ ການເປ ນອາຫານຂອງກ ນ ແລະ ກ ນ, ທີ ື່ ຢື່ ອາໄສ, ການແລກປື່ ຽນອາຍອົກຊີແຊນ ອາຍກາກໂບນິກນາກ ນ ຫ ດຶ້ານ ການດໍາລງົເຜົ ື່າພນ ຂອງການມຊີວີດິດວຶ້ ຍກນ ເອງ. 2.5 ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມຕວົ ເມອ ງ ແລະ ຊນົ ນະບດົ ໂດຍທົ ື່ວໄປແລວຶ້ ສະພາບສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມສງ ຄມົ ຢື່ ໃນຕວົ ເມອ ງ ແມື່ນຍງ ມຄີຸນນະພາບດ, ີເຖິງແມື່ ນວື່ າ ອ ດຕາ ການເພີ ື່ມຂ ຶ້ນຂອງປະຊາກອນຢື່ າງສ ງກໍຕາມ, ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຂະແໜງ ອຸດສະຫະກໍາການທື່ອງທື່ ຽວໄດເຶ້ພີ ື່ມ ຂ ຶ້ນ, ການຍກົ ຍາຶ້ຍຂອງປະຊາຊນົ ຢື່ ຊນົ ນະບດົ ເຂົ ຶ້າສື່ ຕວົ ເມອ ງ ໄດເຶ້ປ ນປ ດໃຈ ເຮດ ໃຫກຶ້ ານຫນ ເປ ນຕົວເມ ອງ, ດຶ້ານ ການບໍລກິ ານສາທາລະນຸປະໂພກ ພ ຶ້ນຖານຕື່າງໆຢື່ ໃນຕວົ ເມອ ງແມື່ນຍງ ຢື່ ໃນຂ ນຶ້ ປະຖົມປະຖານ, ປະຊາຊົນຢ ື່ ໃນ ຕົວເມ ອງປະມານ 40% ຍງ ບໍ ື່ທນ ມນີສະອາດໃຊ.ຶ້ ຮື່ອງລະບາຍນໍ ຶ້າຝົນຍງ ບໍ ື່ທນ ດເີທົ ື່າທີ ື່ ຄວນ, ຍງ ບໍ ື່ທນ ມລີະບບົ ບໍາ
121 ບດ ນໍ ຶ້າເປ ຶ້ອນ, ສະຖານທີ ື່ ກໍາຈດ ຂີ ຶ້ ເຫຍ ຶ້ອ ແລະ ສິ ື່ ງເສດເຫ ອ ທີ ື່ ເປ ນອ ນຕະລາຍຍງ ບໍ ື່ທນ ເໝາະສມົ ແລະ ຖ ກຕອຶ້ ງ ຕາມຫ ກວິຊາການ. ນອກຈາກນ ນຶ້ ບນ ຫາມນົ ລະພດິທາງອາກາດ, ສຽງ, ສີ, ກິ ື່ນ ແລະ ອ ື່ນໆ ຍງ ບໍ ື່ມມີ າດຕະການປຶ້ອງກນ ແລະ ແກຶ້ໄຂຢື່ າງເໝາະສົມ, ເຮດ ໃຫເຶ້ກດີຜນົ ກະທບົ ຕໍ ື່ສງ ຄມົ ບາງດາຶ້ນເປ ນຕົນຶ້ , ສິ ື່ ງ ເສດເຫ ອ ແລະ ນໍ ຶ້າເປ ຶ້ອນທີ ື່ ໄຫ ອ ອກ ຈາກແຫື່ ງບໍລກິ ານຕື່າງໆ ເຊ ື່ນ ໂຮງໝໍ, ໂຮງແຮມ, ຮາຶ້ນອາ ຫານ ແລະ ສະຖານທີ ື່ອ ື່ນໆ. 2.6 ການປອຶ້ ງກນ ແລະ ການຄວບຄຸມບໍ ື່ ໃຫເຶ້ກດີມນົລະພດິໃນສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມ - ບຸກຄນົ ແລະ ການຈດ ຕ ຶ້ງລວຶ້ ນແຕື່ມພີນ ທະເຂົ ຶ້າຮື່ ວມໃນການຄວບຄຸມມນົລະພດິ ສໍາລບ ຜ ທຶ້ ີ ື່ດໍາເນນີການ ຜະລດິທຸລະກດິ ເຊ ື່ນ ອຸດສະຫະກໍາ, ການບໍລິການ, ການກະສິກາ-ປື່ າໄມຶ້ຫດ ຖະກໍາ ຫ ກດິຈະກາອ ື່ນໆ ທີ ື່ ສາຶ້ງມນົລະພດິຕອຶ້ ງນໍາໃຊເຶ້ຕກ ໂນໂລຊີແລະ ຕດິຕ ຶ້ງອຸປະກອນຕື່າງໆ ເພ ື່ອຄວບຄຸມມນົລະພດິ ໃຫໄຶ້ດຕຶ້ າມ ມາດຕະຖານສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມການດົ ໄວ.ຶ້ - ອງົການຄຸມຶ້ ຄອງ ແລະ ກວດກາສິ ື່ ງແວດລອຶ້ ມແຕື່ລະຂ ນຶ້ ຕອຶ້ ງສາຶ້ງລະບຽບການ ແລະ ກໍານດົມາດຕະຖານ ຄຸນນະພາບ ສິ ື່ ງແວດລອຶ້ມກື່ ຽວກບ ການປອຶ້ ງກນ ແລະ ຄວບຄຸມມນົລະພດິຕາມພາລະບດົ ບາດ ແລະ ໜາຶ້ ທີ ື່ຂອງຕນົ ໂດຍປະທາດສມົ ທບົກບ ຂະແໜງການທີ ື່ກື່ ຽວຂອຶ້ງ. - ບຸກຄນົ ຫ ການຈດ ຕ ຶ້ງ ທີ ື່ດໍາເນນີກດິຈະການຕື່າງໆ ຕອຶ້ງຮບ ປະກນ ການປຶ້ອງກນ ແລະ ການຄວບຄຸມມນົ ລະພິດທາງນໍ ຶ້າ, ດິນ, ອາກາດ, ສິ ື່ ງເສດເຫ ອ, ທາດເຄມີເປ ນພິດ, ທາດກໍາມ ນຕະພາບລ ງສີ, ຄວາມສ ື່ ນ ສະເທ ອນ, ສຽງ, ແສງ, ສີແລະ ກນິຢື່ າງເຂ ມຶ້ ງວດ. - ຫຶ້າມຖອກເທ, ລະບາຍນເປ ຶ້ອນ, ນໍ ຶ້າເສຍຄຸນນະພາບທີ ື່ ເກນີມາດຕະຖານນທີ ື່ ໄດກຶ້ ໍານດົ ໄວແຶ້ ບບຊະຊາຍ, ໂດຍບໍ ື່ ໄດມຶ້ ີການບາບ ດກື່ ອນການລົງໃສື່ ຕະຄອງຮື່ ອງນໍ ຶ້າ, ແຫ ື່ ງນໍ ຶ້າທໍາມະຊາດ ຫ ບື່ ອນ ອ ື່ ນໆ ຫຶ້າມ ປື່ ອຍຄ ວນ, ອາຍ, ກິ ື່ນ, ທາດເຄມີແລະ ຝື່ ຸນລະອອງທີ ື່ ເປ ນພດິ ອອກເກນີມາດຕະຖານ ຄຸນນະພາບທີ ື່ ໄດຶ້ ກໍານົດໄວຶ້. - ການຜະລິດ, ການນໍາເຂົ ຶ້າ, ການນໍາໃຊຶ້, ການຂນົສົ ື່ງ, ການເກ ບຮ ກສາ ແລະ ການທໍາລາຍທາດເຄມທີ ີ ື່ ເປ ນພດິ ຫ ທາດກໍາມນ ຕະພາບລງ ສຕີອຶ້ງປະຕບິດ ຕາມລະບຽບການ ແລະ ມາດຕະຖານທີ ື່ ໄດກຶ້ ໍານດົ ໄວ. ຶ້ - ຫາຶ້ມສາຶ້ງຄວາມສ ື່ນສະເທອ ນ, , ສຽງ, ແສງ,ສີແລະກິ ື່ນເກນີມາດຕະຖານຄຸນນະພາບທີ ື່ ໄດກຶ້ ໍານດົ ໄວ.ຶ້ - ຫາຶ້ມຖອກເທສິ ື່ ງເສດເຫ ອທຸກປະເພດຢື່ າງຊະຊາຍ, ຕອຶ້ ງການດົ ເຂດຖອກເທສິ ື່ ງເສດເຫ ອແຍກປະເພດ ກື່ ອນນໍາໄປຖິມຶ້ , ຈ ດ, ຝ ງ ຫ ທໍາລາຍໃນເຂດທີ ື່ ໄດກຶ້ ໍານດົ ໃຫ, ຶ້ສົ ື່ງເສີມການນໍາໃຊເຶ້ທກ ໂນໂລຊີກື່ ຽວກບ ການບໍາບ ດ, ການຜະລິດ ແລະ ການນໍາໃຊຶ້ຄ ນໃໝື່ .
122 ເອກະສຳນອຳື້ງອງີ 1. ຄ ຳພີຊີວະວິທະຍຳ ສະບັບສົມບູນ Entrance ມ 4-5-6 ຮຽບຮຽງໂດຍ ພສ ປຣະສົງ ຫ ຳສະອຳດ ແລະ ພສ.ດຣ ຈິດກະເສມ ຫ ຳສະອຳດເປັນຜູື້ຮຽບຮຽງ ປີທີ ຸ່ພີມ ກ ມພຳ 2553. 2. ຄ ຳໜູນ ແສນໄຊ ແລະ ມະນີວອນ ແສນພະສ ກ ຊີວະສຳດ 1 ກ ຸ່ ມວິຊຳສະເພຳະ ສຳຍສື້ຳງຄູມັດທະຍົມ ລະບົບ 3 ປີກະຊວງສຶກສຳທິກຳນ ແລະ ກິລຳ, ກົມສື້ຳງຄູ, ສູນພັດທະນຳຄູປີ2008. 3. ບົວແກື້ວ ຊົມພູພັກດີແລະ ຜຸ່ ອງໃສ ຈັນພະສອນ. ຊີວະສຳດ 2 ກ ຸ່ ມວິຊຳສະເພຳະ ສຳຍສື້ຳງຄູມັດທະຍົມ ລະບົບ 3 ປີກະຊວງສຶກສຳທິກຳນ ແລະ ກິລຳ, ກົມສື້ຳງຄູ, ສູນພັດທະນຳຄູປີ2008. 4. ໜູກອນ ພິຈິດ ແລະ ມະນີວອນ ແສນພະສ ກ. ຊີວະສຳດ 3 ກ ຸ່ ມວິຊຳສະເພຳະ ສຳຍສື້ຳງຄູມັດທະຍົມ ລະບົບ 3 ປີກະຊວງສຶກສຳທິກຳນ ແລະ ກິລຳ, ກົມສື້ຳງຄູ, ສູນພັດທະນຳຄູປີ2008. 5. ໄຫງວ ແກື້ວສະດຳ ແລະ ຈັນທອນ ສົມວົງສຳ ແບບຮຽນຊີວະສຳດພ ື້ນຖຳນ 1-2 ສ ຳລັບໂຮງຮຽນສື້ຳງຄູລະບົບ 11+3 ກະຊວງສຶກສຳທິກຳນ ແລະ ກິລຳ ສູນພັດທະນຳຄູປີ1997. 6. ບ ນນ ຳ ຊຳງຍະອອນ ຊີວະສຳດທົ ຸ່ວໄປ 1 ວິທະຍຳໄລຄູຫ ວງນ ື້ຳທຳ ປີ 2019-2020 7. https://www.scimath.org/lesson-biology/item/7045-2017-05-22-15-22-23 ຄົນື້ເມ ອ 11/9/2022