สารัตถะพุทธปรัชญาในพระไตรปิฏก

Essence of Buddhist Philosophy in the Tipitaka

คำอธิบำยรำยวิชำ

ความรู้พ้ืนฐานพระพุทธศาสนา ภูมิหลัง โลกทัศน์
หลักธรรมสาคัญและอุดมคติทางพระพุทธศาสนา วิธีคิดและ
คุณลักษณะเฉพาะของพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนากับ
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พระไตรปิฎกศึกษา การวิจัยทาง
พระพุทธศาสนา แหล่งข้อมูลความรู้และสารสนเทศทาง
พระพุทธศาสนา ศาสนพิธีและหลักปฏิบัติของพุทธบริษัท
พระพุทธศาสนากับการแก้ปัญหาและการพัฒนา ฝึกการเขียน
เรียงความ อธิบายพุทธศาสนสุภาษิตหรือหลักธรรมทาง

พระพุทธศาสนา

กจิ กรรมกำรเรียนกำรสอน
งำนกล่มุ (30 คะแนน)

1. อ่ำนหนังสือของนักปรำชญ์ทำงด้ำนศำสนำ 3 เล่ม
นำเสนอกล่มุ ละ 30 นำที

2. ค้นพระสูตรในพระสุตตนั ตปิ ฏก 10 พระสูตร
นำเสนอกล่มุ ละ 30 นำที

3. วเิ ครำะห์พระพทุ ธศำสนำกบั กำรแก้ปัญหำและกำรพฒั นำ
ยกประเดน็ ปัญหำมำวเิ ครำะห์ กล่มุ ละ 1 ประเดน็
นำเสนอกล่มุ ละ 30 นำที

กจิ กรรมกำรเรียนกำรสอน
งำนเดยี่ ว (40 คะแนน)

1. งำนสรุปประเดน็ ชั่วโมงคำบเรียน
2. เขียนบทควำมเชิงวชิ ำกำร (พทุ ธศำสนำกบั กำรบริหำร)
3. ค้นคว้ำงำนวจิ ยั ทำงด้ำนพทุ ธศำสนำกบั กำรบริหำร
4. งำนยูทูปเบอร์เชิงพทุ ธ

สอบปลำยภำค (20 คะแนน)

วเิ ครำะห์ สังเครำะห์ องค์ควำมรู้วชิ ำสำรัตถะพทุ ธปรัชญำใน
พระไตรปิ ฏกเพ่ือนำไปประยกุ ต์ใช้ในมติ ติ ่ำงๆ ดงั นี้

- กำรบริหำรสถำนศึกษำ
- กำรพฒั นำและกำรแก้ไขปัญหำสังคม
- กำรนำไปใช้ในชีวติ ประจำวนั

ฯลฯ

สัปดำห์ท่ี บทท่ี / เนื้อหำ
1 ความรพู้ นื้ ฐานพระพทุ ธศาสนา (บรรยาย)
2 ภมู หิ ลัง โลกทศั น์ หลกั ธรรมสาคญั และอดุ มคติทางพระพุทธศาสนา (บรรยาย)
3 วธิ คี ิดและคุณลกั ษณะเฉพาะของพระพทุ ธศาสนา (บรรยาย) (มอบให้อา่ นหนงั สือ 1 เล่ม)
4 พระพทุ ธศาสนากบั วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี (บรรยาย)
5 พระไตรปิ ฏกเบื้องต้น และพระวนิ ัยปิ ฏก (บรรยำย)
6 พระสุตตันตปิฏก (นาเสนอ)
7 พระอภิธรรมปิฏก (บรรยาย)
8 หลกั ธรรมทสี่ าคัญท่ปี รากฏในพระไตรปฏิ กและการนาไปประยุกตก์ บั การบรหิ าร (นาเสนอ)
ศึกษาเชิงวิเคราะห์ในเนอ้ื ความของหลกั ธรรมท่เี กย่ี วเนอ่ื งกบั บุคคล สังคมและสภาพแวดล้อม
9 (บรรยาย)
การวิจยั ทางพระพุทธศาสนา (นาเสนอ งานกลมุ่ )
10 ศาสนพธิ ีและหลักปฏบิ ตั ขิ องพทุ ธบริษทั (กิจกรรมเชงิ พน้ื ที่)
11 พระพุทธศาสนากับการแกป้ ัญหาและการพัฒนา (นาเสนอ งานกล่มุ )
12
ฝึ กเขยี นเรียงควำม อธิบำยพทุ ธศำสนสุภำษติ และหลกั ธรรมทำงพระพุทธศำสนำ (งำนเดยี่ ว)
13

สำรัตถะพทุ ธปรัชญำในพระไตรปิ ฏก

สำรัตถะ (essence) หมำยถงึ เนื้อหำหลกั ,
ใจควำมสำคญั , ควำมคดิ สำคญั ของเรื่อง, แก่นแท้

พทุ ธปรัชญำ (Buddhist Philosophy) หมำยถงึ
หลกั คำสอนที่เกยี่ วกบั ควำมจริง (สัจธรรม) และ

หลกั ปฏบิ ัติ (จริยธรรม)





















































ความรูเ้ บ้อื งตน้ เกย่ี วกบั พระพทุ ธศาสนา

1) พระพทุ ธเจา้ คอื อะไร
2) พระพทุ ธเจา้ มจี รงิ หรอื ไม่
3) มูลเหตใุ หเ้ กดิ พระพทุ ธศาสนา
4) องคป์ ระกอบของพระพทุ ธศาสนา
5) ลกั ษณะคาสอนของพระพทุ ธศาสนา
6) ลกั ษณะพเิ ศษของคาสอนทางพระพทุ ธศาสนา
7) อดุ มการณ์หรอื แกน่ แทข้ องคาสอนทางพทุ ธศาสนา
8) ความเสอ่ื มสูญแหง่ พระพทุ ธศาสนา

พระพทุ ธเจา้ คอื อะไร

1) พระพทุ ธเจา้ ในฐานะบคุ คล

2) พระพทุ ธเจา้ ในฐานะธรรมะ

พระพทุ ธเจา้ มีจรงิ หรอื ไม่

1) หลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตร์
2) หลกั ฐานทางโบราณคดี
3) หลกั ฐานท่เี ป็นคาสอน

มลู เหตใุ หเ้ กดิ พระพทุ ธศาสนา

1) ความกลวั

2) การคิดพจิ ารณา

3) ความกรณุ า

องคป์ ระกอบของพระพทุ ธศาสนา

1) พทุ ธศาสนบคุ คล
2) พทุ ธศาสนธรรม
3) พทุ ธศาสนพธิ ี
4) พทุ ธศาสนาวตั ถแุ ละพทุ ธศาสนสถาน

ลกั ษณะคาสอนของพระพทุ ธศาสนา

1) ปฏริ ูป (Reform)

2) ปฏวิ ตั ิ (Revolution)

3) ผลติ ข้ึนมาใหม่ (Rebuilt)

ลกั ษณะพเิ ศษของคาสอนทางพระพทุ ธศาสนา

1) มีเหตผุ ล
2) ยกย่องศกั ยภาพของมนุษย์
3) ตรงไปตรงมาตามความเป็นจรงิ
4) สอนครบทกุ ดา้ นของชีวติ
5) ถอื ความถกู ตอ้ ง (ธรรม) เป็นหลกั
6) สอนเร่อื งกฎแหง่ กรรม
7) มีความเป็นสากล

อดุ มการณ์ของพระพทุ ธศาสนา

1) ละความชวั่ ทกุ อยา่ ง
2) สรา้ งความดีทกุ ชนิด
3) ทาจติ ของตนใหผ้ ่องใส

ความเสอ่ื มสูญแหง่ พระพทุ ธศาสนา

พระพทุ ธองคต์ รสั ไวว้ ่า “ ศาสนาของตถาคตจะเสอ่ื มกเ็ พราะพทุ ธ
บรษิ ทั ไม่ปฏบิ ตั พิ ระธรรมวนิ ยั ท่ตี ถาคตแสดงไวบ้ ญั ญตั ไิ ว”้

1. ปรยิ ตั อิ นั ตรธาน การเสอ่ื มแหง่ ปรยิ ตั ิ
2. ปฏบิ ตั อิ นั ตรธาน การเสอ่ื มแหง่ การปฏบิ ตั ติ ามศีลธรรม
3. ปฏเิ วธอนั ตรธาน การเสอ่ื มแหง่ ปฏเิ วธ
4. ลงิ คอนั ตรธาน การเสอ่ื มแหง่ เพศ
5. ธาตอุ นั ตรธาน การเสอ่ื มแหง่ ธาตุ



โดย
พระมหาวีรศักด์ิ สุรเมธี, ผศ.ดร.

อรยิ สจั หมายถึง ความจริงอนั ประเสรฐิ เป็ นความจริง
แท้ เป็นจรงิ เสมอ ไม่คลาดเคล่อื น ไม่เปล่ยี นแปลง
เป็ นความจริงท่ีพระพุทธเจา้ ผูเ้ ป็ นอริยะไดต้ รสั รูแ้ ละได้
แสดงไว้
เป็นความจรงิ ท่ที าใหพ้ ระพทุ ธเจา้ ไดพ้ ระนามวา่ อรยิ ะ

ทุกข์

มรรค อริยสัจ 4 สมุทยั

นิโรธ

 ทกุ ข์ มีความหมาย 2 ประการ คอื
◦ทกุ ข์ แปลวา่ สภาพท่ที นไดย้ าก มาจากคาวา่ “ท”ุ แปลว่า

ยาก และ ขม (ขะ-มะ) แปลว่า ทน
◦ทกุ ข์ หมายถงึ ปญั หาต่างๆของมนุษย์ ภาวะท่ตี วั เราไม่

ปรารถนา เป็นเร่อื งบบี คน้ั ชีวติ จติ ใจ
◦ทกุ ข์ หมายถงึ สภาวะของสง่ิ ทง้ั หลายท่ตี กอยู่ในกฎธรรมชาติ

แหง่ ความไม่เท่ยี ง เป็นทกุ ข์ เป็นอนตั ตา

 อรยิ สจั 4 แบ่งทกุ ขข์ องมนุษย์ เป็น 11 ประการ คอื

◦1 การเกดิ มหี ลายอย่างดว้ ยกนั คอื
ทกุ ขเ์ น่ืองจากการกา้ วลงสูค่ รรภ์
ทกุ ขเ์ น่ืองจากอยู่ในครรภ์
ทกุ ขเ์ น่ืองจากครรภว์ บิ ตั ิ
ทกุ ขเ์ พราะออกจากครรภ์

 2. ความชรา
◦ เป็นสง่ิ ท่ที กุ คนไม่ตอ้ งการ และพยายามหลกี เลย่ี ง เป็นความทกุ ข์

อนั เน่ืองมาจากความกลวั ความแก่

 3. ความตาย เป็ นทกุ ขเ์ พราะ
◦ ตอ้ งวติ กกงั วลถงึ อนาคตขา้ งหนา้
◦ ตอ้ งระลกึ ถงึ คนอนั เป็นท่รี กั อยูข่ า้ งหลงั
◦ ฝืนใจตาย จาใจตาย

 4. ความโศก (โสกะ)
◦ อาการท่จี ติ ใจเศรา้ หมอง ไม่สดช่ืน ซบเซา รอ้ งหม่ รอ้ งไห้

 5. ความครา่ คราญ (ปรเิ ทวะ)
◦ความท่ตี อ้ งราพนั เพอ้ หา รอ้ งไห้

 6. ความทกุ ขก์ าย
◦ความลาบากกาย ไม่สบายกาย

 7. ความทกุ ขใ์ จ
◦ความไม่สบายใจ อนั เกดิ จากการ

กระทบกระทงั่ ภายในใจ