Modul Kimia Ecer 2020

Ahli Panel :
Zainudin bin Abdul Razak

SMK. Dato’ Perdana
Mohd Naguib bin Zakaria

SMK. Seri Intan
Hafizi bin Mohamad
SM Sains Tengku Muhammad Faris Petra

[1]

Modul 1 Senarai Kandungan Muka surat

Set 1 Perkara 4
Set 2 8
Set 3 Konsep Asas Kimia 18
Set 4 Formula dan Persamaan Kimia 23
Konsep Mol
Latihan Pengukuhan

Modul 2 Jirim dan Struktur Atom 37
Jadual Berkala Unsur 45
Set 1 Ikatan Kimia 54
Set 2 Elektrolisis 64
Set 3
Set 4 73
92
Modul 3 Penguasaan KPS (Kertas 3 - Struktur) 94
Penguasaan KPS (Kertas 3 - Esei) 99
Set 1 Latihan Pengukuhan 1
Set 2 Latihan Pengukuhan 2 104
Set 3
Set 4

Lampiran : Jadual Berkala Unsur

Jawapan Untuk Modul dan
Soalan Pengukuhan dalam

Kod QR

Modul 1 Modul 2 Modul 3
[2]

MODUL 1

SET 1 : KONSEP ASAS KIMIA
SET 2 : FORMULA DAN PERSAMAAN KIMIA

SET 3 : KONSEP MOL
SET 4 : LATIHAN PENGUKUHAN

[3]

SET 1 : KONSEP ASAS KIMIA

1. Tulis simbol 20 unsur pertama dalam Jadual Berkala Unsur

UNSUR SIMBOL UNSUR SIMBOL
FORMULA ION
Hidrogen Natrium

Helium Magnesium

Litium Aluminium

Berilium Silikon

Boron Fosforus

Karbon Sulfur

Nitrogen Klorin

Oksigen Argon

Flourin Kalium

Neon Kalsium

2. Tulis formula kation dan anion dalam jadual di bawah.

KATION FORMULA ION ANION
ion Kalium Ion Hidroksida
ion Natrium Ion Nitrat

ion Kalsium Ion Klorida

Ion Magnesium Ion Bromida
Ion Alumnium Ion Iodida

Ion Zink Ion Karbonat

Ion Ferum (II) Ion Oksida

Ion Ferum (III) Ion Sulfat
Ion Plumbum(II)

Ion Hidrogen
Ion Kuprum(II)
Ion Argentum

# JIKA SALAH, ULANG DENGAN PEN MERAH 10 KALI DI SINI!

[4]

3. Menulis formula bahan kimia lazim dan jenis zarah

ATOM
 Logam
Cth : Mg, Pb, Zn

JENIS ZARAH MOLEKUL
 Bukan logam + Bukan logam

1) Unsur bukan logam yang sama
Cth : O2, N2, H2

2) Unsur bukan logam yang
berbeza
Cth : H2O, CO2, NO2

ION
 Logam + Bukan Logam

Cth : NaCl, MgO, Al2O3

# SILA RUJUK JADUAL BERKALA UNSUR UNTUK MENENTUKAN UNSUR LOGAM DAN UNSUR
BUKAN LOGAM

4. Lengkapkan jadual di bawah.

LOGAM GAS

Nama Formula Jenis zarah Nama Formula Jenis zarah
Natrium
Karbon
Kalium dioksida
Hidrogen

Plumbum Klorin

Argentum Oksigen
Kuprum Ammonia

Zink Sulfur dioksida

Aluminium Nitrogen
Magnesium dioksida
Kalsium Sulfur
Ferum trioksida

Stanum

[5]

Nama ASID Nama ALKALI
Asid nitrik Formula Jenis zarah Formula Jenis zarah
Natrium
Asid hidroksida
hidroklorik Kalium
Asid hidroksida
sulfurik Ammonia
Asid akues
etanoik

BES GARAM

Nama Formula Jenis zarah Nama Formula Jenis zarah

Kuprum(II) Kuprum(II)
oksida karbonat
Kalsium Plumbum(II)
oksida karbonat
Zink nitrat

SEBATIAN KARBON Zink karbonat

Nama Formula Jenis zarah Ferum(II)
nitrat
Etena Natrium
klorida
Propena Plumbum(II)
bromida
Etana Kuprum(II)
sulfat
Propana Magnesium
sulfat
Etanol Aluminium
nitrat
Propanol Ferum(III)
klorida

Jenis zarah = atom, molekul, ion

# JIKA SALAH, ULANG DENGAN PEN MERAH 10 KALI DI SINI!

[6]

5. Tulis formula kimia sebatian ion yang terbentuk hasil gabungan anion dan kation dalam
jadual di bawah.

ANION ION ION ION ION ION ION

KATION KLORIDA NITRAT HIDROKSIDA SULFAT KARBONAT OKSIDA

ION

NATRIUM

ION

MAGNESIUM

ION

FERUM(II)

ION

ALUMINIUM

ION

FERUM(III)

ION

KALIUM

ION

KUPRUM(II)

ION

PLUMBUM(II)

ION

LITIUM

ION

ZINK

ION

KALSIUM

ION

BARIUM

ION

ARGENTUM

# JIKA SALAH, ULANG DENGAN PEN MERAH 10 KALI DI SINI!

[7]

SET 2 : FORMULA DAN PERSAMAAN KIMIA

FORMULA EMPIRIK :
Formula yang menunjukkan nisbah teringkas bilangan atom setiap unsur dalam sebatian.

FORMULA MOLEKUL :
Formula yang menunjukkan bilangan sebenar atom setiap unsur dalam sebatian.

Formula Molekul = (Formula Empirik) n

Tentukan formula empirik dan nilai n

Sebatian Formula Molekul Formula Empirik Nilai n

Air H2O

Etena C2H4

Benzena C6H6

Glukosa C6H12O6

Contoh : Formula empirik bagi satu sebatian hidrokarbon ialah CH2. Jisim formula relatifnya
ialah 56. Tentukan formula molekul sebatian ini. [Jisim atom relatif; H=1; C=12]

Penyelesaian :
Langkah 1: Tentukan nilai n
(CH2) n = 56
n=

Langkah 2: Formula molekul = (Formula Empirik) n
=

[8]

FORMULA ION FORMULA JISIM FORMULA
SEBATIAN RELATIF

PERSAMAAN
KIMIA

STOIKIOMETRI

1. Jisim atom relatif dan jisim molekul relatif

Unsur Jisim Atom Relatif, JAR Unsur Jisim Atom Relatif, JAR

Kalsium, Ca Argon, Ar

Natrium, Na Plumbum, Pb

Ferum, Fe Korin, Cl

Kuprum, Cu Aluminium, Al

Karbon, C Zink, Zn

Hidrogen, H Helium, He

Kalium, K Bromin, Br

2. Hitung jisim molekul relatif bahan-bahan dalam jadual di bawah

Bahan Formula Molekul Jisim Molekul Relatif, JMR

Gas hidrogen H2

Karbon dioksida CO2

Ammonia NH3

Metana CH4

Glukosa C6H12O6

Etanol C2H5OH

[JAR : H=1, C=12, O=16, N=14]

[9]

3. Hitung jisim formula relatif sebatian ion dalam jadual di bawah.

Bahan Formula kimia Jisim Formula Relatif, JFR

Kalium oksida K2O
Kuprum(II) klorida CuCl2

Ferum(III) oksida Fe2O3
Kalsium karbonat CaCO3

Natrium sulfat Na2SO4

Zink nitrat Zn(NO3)2

Kalsium hidroksida Ca(OH)2

Kuprum(II) sulfat kontang CuSO4.5H2O

Natrium karbonat kontang Na2CO3.10H2O
[JAR: H=1, C=12, N= 14, O=16, Na=23, S=32, Cl=35.5, K=39, Ca=40, Fe=56, Cu=64, Zn=65]

4. Formula kimia untuk oksida Y ialah YO3. Jisim molekul relatif YO3 ialah 80.

Berapakah jisim atom relatrif atom Y? [ JAR : O = 16]

YO3 = 80
Y + (16 x 3) = 80

Y=

5. Fosforus bertindakbalas dengan Klorin membentuk sebatian PClx. Jisim molekul
relatifnya ialah 209.5. Hitung nilai X. [JAR : P = 32; Cl = 35.5]
PClx = 209.5
32 + 35.5x = 209.5
35.5x = 177.5
x=

6. Formula kimia Kalium heksasianoferat(III) ialah K3Fe(CN)6. Berapakah jisim formula
relatif? [JAR: C=12, N=14, K=39, Fe=56]

[10]

7. Sebatian X2SO4 mempunyai jisim formula relatif 142.
Berapakah jisim atom relatif atom X? [JAR: S=32, O=16]

8. Seimbangkan persamaan kimia di bawah.
a) H2 + O2  H2O
b) NH3 + HCl  NH4Cl
c) CaCO3  CaO + CO2
d) Na + H2O  NaOH + H2
e) C2H4 + O2  CO2 + H2O
f) Li + Cl2  LiCl
g) Na + O2  Na2O
h) Pb(NO3)2  PbO + NO2 + O2

9. Mentafsir persamaan kimia.
a) Aspek kualitatif : Jenis bahan/hasil tindak balas yang terlibat dalam tindak balas dan
keadaan fizik bagi setiap bahan/hasil tindak balas.
b) Aspek kuantitatif : Bilangan mol bahan yang bertindakbalas dan hasil tindak balas
yang terbentuk iaitu pekali setiap formula bahan dan hasil tindak balas dalam
persamaan kimia yang seimbang.
[11]

Contoh : CaCO3 (p) + 2HCl (ak)  CaCl2 (ak) + H2O (ce) + CO2 (g)
Aspek kualitatif : Pepejal kalsium karbonat CaCO3 bertindak balas dengan asid
hidroklorik, HCl untuk menghasilkan larutan kalsium klorida, CaCl2 , air, H2O dan gas
karbon dioksida, CO2.

Aspek kuantitatif : 1 mol kalsium karbonat CaCO3 bertindak balas dengan 2 mol asid
hidroklorik, HCl untuk menghasilkan 1 mol kalsium klorida CaCl2 , 1 mol air, H2O dan 1
mol gas karbon dioksida, CO2.

CUBA INI!
2Na (p) + Cl2 (g)  2NaCl (p)
Aspek kualitatif :
............................................................................................................................. .........
............................................................................................................................
............................................................................................................................. ....

Aspek kuantitatif :
......................................................................................................................................
............................................................................................................................. .........
.......................................................................................................................

10. Persamaan tindak balas – tindak balas kimia.
 Tindak balas Unsur-Unsur Kumpulan 1

1. Logam alkali + air  logam hidroksida + gas hidrogen
Litium + air  litium hidroksida + hidrogen
2Li + 2H2O  2LiOH + H2

2. Logam alkali + Oksigen  logam oksida
Natrium + Oksigen  natrium oksida
4Na + O2  2Na2O

[12]

Logam oksida + Air  Logam hidroksida
Natrium oksida + Air  Natrium hidroksida
Na2O + H2O  2NaOH

3. Logam alkali + halogen  logam halida
Kalium + klorin  kalium klorida
2K + Cl2 2KCl

 Tindak balas Unsur-Unsur Kumpulan 17 (Halogen)
1. Halogen + air  asid + asid
Klorin + air  asid hidroklorik + asid hipoklorus
Cl2 + H2O  HCl + HOCl

2. Halogen + Ferum  Ferum(III) halida
Bromin + Ferum  Ferum(III) bromida
3Br2 + 2Fe  2FeBr3

3. Halogen + Natrium hidroksida  Natrium halida + Natrium halat + Air
Bromin + Natrium hidroksida  Natrium bromida + Natrium bromat + Air
Br2 + NaOH  NaBr + NaOBr + H2O

 Tindak Balas Asid
1. Asid + Alkali  Garam + Air
Asid hidroklorik + Natrium hidroksida  Natrium klorida + Air
HCl + NaOH  NaCl + H2O

2. Asid + Bes/Logam Oksida  Garam + Air
Asid Nitrik +Magnesium oksida  Magnesium nitrat + Air
2HNO3 + MgO  Mg(NO3)2 + H2O

[13]

3. Asid + Logam  Garam + Gas Hidrogen
Asid Sulfurik + Zink  Zink sulfat + Hidrogen
H2SO4 + Zn  ZnSO4 + H2

4. Asid + Logam Karbonat  Garam + Air + Karbon dioksida
Asid hidroklorik + Kalsium karbonat  kalsium klorida + air + karbon dioksida
2HCl + CaCO3  CaCl2 + H2O + CO2

 Tindak Balas Alkali
1. Alkali + Asid  Garam + Air
Natrium hidroksida + Asid Hidroklorik  Natrium klorida + Air
NaOH + HCl  NaCl + H2O

2. Alkali + Garam Ammonium  Garam + Ammonia + Air
Kalium hidroksida + Ammonium nitrat  Kalium nitrat + Ammonia + Air
KOH + NH4NO3  KNO3 + NH3 + H2O

 Tindak Balas Garam
1. Tindakan Haba
a) Garam karbonat  logam oksida + Karbon dioksida
Kalsium karbonat  kalsium oksida + Karbon diksida
CaCO3  CaO + CO2

b) Garam nitrat  Logam oksida + Nirogen dioksida + Oksigen
Plumbum(II) nitrat  Plumbum oksida + Nirogen dioksida + Oksigen
2Pb(NO3)2  2PbO + 4NO2 + O2

2. Pemendakan / Penguraian Ganda Dua
Larutan 1 + Larutan 2  Mendakan + Larutan 3
Barium nitrat + Natrium sulfat  Barium sulfat + Natrium nitrat
Ba(NO3)2 + Na2SO4  BaSO4 + 2NaNO3
[14]

3. Penyesaran ( Logam yang lebih elektropositif sesarkan logam yang kurang
elektropositif daripada larutan garamnya)
Zink + Kuprum(II) sulfat  Zink sulfat + Kuprum
Zn + CuSO4  ZnSO4 + Cu

 Proses Sentuh
1. Penyediaan Sulfur dioksida
Pembakaran sulfur dalam udara kering menghasilkan sulfur dioksida
Sulfur + Oksigen  sulfur dioksida
S + O2  SO2

2. Penukaran Sulfur dioksida kepada Sulfur trioksida
Sulfur dioksida + Oksigen  Sulfur trioksida
2SO2 + O2  2SO3
Mangkin : Vanadium(V) oksida
Tekanan : 200 atm

3. Sulfur trioksida dilarutkan dalam asid sulfurik pekat menghasilkan oleum
Sulfur trioksida + Asid sulfurik  Oleum
SO3 + H2SO4  H2S2O7

4. Oleum dicairkan dalam air menghasilkan asid sulfurik
Oleum + air  asid sulfurik
H2S2O7 + H2O  2H2SO4

 Proses Haber
Nitrogen + Hidrogen  Ammonia
N2 + 3H2  2NH3
Mangkin : Besi, Fe
Suhu : 4000C
Tekanan : 200 atm

[15]

11. Dengan merujuk semua persamaan kimia di atas, tulis persamaan kimia seimbang tindak
balas di bawah.

1. Litium + Air
................................................................................................................................

2. Kalium + Oksigen
................................................................................................................................

3. Kalium oksida + Air
................................................................................................................................

4. Natrium + Bromin
................................................................................................................................

5. Bromin + Air
................................................................................................................................

6. Klorin + Ferum
................................................................................................................................

7. Iodin + Natrium hidroksida
................................................................................................................................

8. Asid Hidroklorik + Magnesium
................................................................................................................................

9. Asid Sulfurik + Kuprum(II) oksida
................................................................................................................................

10. Asid nitrik + Magnesium karbonat
................................................................................................................................

11. Asid hidroklorik + Kalium hidroksida
................................................................................................................................

12. Asid etanoik + Natrium hidroksida
................................................................................................................................

13. Kalium hidroksida + Ammonium klorida
................................................................................................................................

[16]

14. Natrium hidroksida + Ammonium nitrat
................................................................................................................................

15. Plumbum(II) nitrat + Kalium iodida
................................................................................................................................

16. Kalsium klorida + Natrium karbonat
................................................................................................................................

17. Magnesium + Zink sulfat
................................................................................................................................

18. Kalsium + Magnesium nitrat
................................................................................................................................

19. Pemanasan Kuprum(II) karbonat
................................................................................................................................

20. Pemanasan Magnesium nitrat
................................................................................................................................

[17]

SET 3 : KONSEP MOL

MOL DAN BIL. ZARAH MOL DAN JISIM MOL DAN ISI PADU GAS

MOL = JISIM BIL ZARAH ISI PADU GAS
JISIM MOLAR MOL = MOL =

Jisim Molar ialah jisim 1 mol PEMALAR ISI PADU MOLAR
bahan AVOGADRO
Nilai sama dengan jisim relatif Isi padu Molar ialah isi padu
Pemalar Avogadro, NA yang dipenuhi 1 mol gas
ialah bilangan zarah yang
S.T.P = 22.4 dm3mol-1
tetap iaitu 6.02 X 10 23 K.B = 24.0 dm3mol-1

*1 dm3 = 1000 cm3

LENGKAPKAN !

MOL MOL MOL

Jawab soalan di bawah
1. Hitung bilangan zarah dalam:
a) 0.5 mol Zink
Bil zarah = 0.5 x 6.03 x 10 23
=

b) 0.2 mol Karbon dioksida, CO2

c) 0.1 mol gas Nitrogen, N2

[18]

2. Hitung jisim bahan-bahan di bawah:

a) 0.1 mol Ferum [JAR: Fe = 56]

Jisim Fe = 0.1 x 56

=g

b) 0.5 mol Ammonia, NH3 [JAR: N=14, H=1]

Jisim NH3 = 0.5 x
= g

c) 0.25 mol Natrium hidroksida [JAR: Na=23, O=16, H=1]

3. Hitung bilangan mol bahan-bahan di bawah
a) 6.02 x 10 23 atom magnesium
Bil mol Mg = 6.02 x 10 23
6.02 x 10 23
= mol
b) 3.01 x 10 22 oksigen gas

c) 1.204 x 10 24 etana

4. Hitung bilangan atom setiap bahan di bawah
a) 0.5 mol air, H2O

b) 0.15 mol gas ammonia, NH3

c) 1.5 mol gas etena C2H6

[19]

5. Hitung bilangan kation dan anion setiap bahan di bawah
a) 0.2 mol Natrium klorida, NaCl
Bil ion Na+ = 0.2 mol x 6.02 x 10 23
=
Bil ion Cl- = 0.2mol X 6.02 x 10 23
=
b) 0.1 mol Alumnium oksida, Al2O3
Bil ion Al 3+ = (2 x 0.2 mol) x 6.02 x 10 23
=
Bil ion O 2- = (3 x 0.2 mol) x 6.02 x 10 23
=
c) 0.05 mol Kuprum(II) nitrat

d) 0.1 mol Ferum(III) sulfat

[20]

6. Hitung jisim bahan-bahan di bawah [JAR : Mg = 24; C = 12; Zn = 65]

a) 3.01 x 10 23 atom Mg

1) Bil mol Mg = 3.01 x 10 23 2) Jisim Mg = 0.5 x 24

6.03 x 10 23 = ………… g

= 0.5 mol
b) 1.204 x 10 23 atom C

c) 24.08 x 10 23 atom Zn

7. Hitung bilangan molekul dan bilangan atom dalam:

a) 3.6 dm3 gas karbon monoksida pada keadaan bilik

1) Bil. mol = 3.6 2) Bil molekul = 0.15 x 6.03 x 10 23

24 =

= 0.15 mol

b) 2400 cm3 gas oksigen pada S.T.P

8. Hitung jisim setiap gas di bawah pada S.T.P [JAR : C = 12; O = 16; H = 1]

a) 1.57 dm3 gas metana, CH4

1) Bil. mol = 2) Jisim =

b) 2000 cm3 gas karbon monoksida, CO

[21]

9. Satu botol mengandungi 4800 cm3 gas karbon dioksida pada keadaan bilik.
Hitung:
a) Bilangan mol karbon dioksida.
b) Bilangan molekul gas karbon dioksida yang terdapat dalam botol.
c) Jisim gas karbon dioksida dalam botol. [JAR : C = 12; O = 16]

10. Belon kaji cuaca mengandungi 1600 dm3 gas Helium. [JAR : He = 4]
a) Hitung bilangan mol Helium
b) Hitung bilangan atom Helium
c) Hitung jisim Helium

[22]

SET 4 : LATIHAN PENGUKUHAN

1. Rajah 1.1 menunjukkan susunan radas untuk menentukan formula empirik suatu oksida
bagi magnesium.

Penutup
Mangkuk pijar

Pita Magnesium

panas

Rajah 1.1

(a) Apakah yang dimaksudkan dengan formula empirik?
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(b) Semasa menjalankan eksperimen ini, mengapakah penutup mangkuk pijar perlu
dibuka sekali sekala?
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(c) Bagaimanakah dapat menentukan bahawa tindak balas yang berlaku antara
magnesium dengan oksigen telah lengkap?
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(d) Keputusan eksperimen itu ditunjukkan seperti di bawah.
Jisim mangkuk pijar + penutup = 250.05 g
Jisim mangkuk pijar + penutup + magnesium = 256.29 g
Jisim mangkuk pijar + penutup + oksida bagi magnesium = 260.45 g

[23]

(i) Berdasarkan keputusan, hitung jisim bagi: [2M]
Magnesium :.............................................................
Oxygen:.............................................................

(ii) Hitung bilangan mol atom magnesium dan atom oksigen.
[Jisim atom relatif: Mg = 24, O = 16]

[2M]
(e) Rajah 1.2 menunjukkan satu lagi susunan radas bagi suatu eksperimen untuk

menentukan formula empirik oksida logam X.

Pembakaran gas hidrogen berlebihan

Gas Rajah 2.2 Oksida
hidrogen logam X

Kalsium klorida Piring
kontang panaskan porselin

Rajah 2.2

(i) Cadangkan oksida logam X dalam Rajah 2.2.
……………….....................…………………………………………………………...............…………….. [1M]
(ii) Berikan sebab bagi jawapan anda dalam 2(e)(i).
……………….....................…………………………………………………………...............…………….. [1M]

[24]

2. Rajah 2 menunjukkan susunan radas untuk menentukan formula empirik magnesium
oksida.

Penutup
Mangkuk pijar

Pita Magnesium

panas

Rajah 2

Persamaan kimia berikut mewakili tindak balas di atas.

2Mg + O2  2MgO

(a) Apakah maksud formula empirik?

……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(b) Nyatakan jenis zarah bagi hasil tindak balas yang terbentuk dalam eksperimen ini.
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(c) Mengapakah penutup mangkuk pijar perlu dibuka sekali sekala semasa pemanasan?
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

[25]

(d) Jadual 1 menunjukkan keputusan bagi eksperimen itu seperti yang ditunjukkan oleh
penimbang elektronik.

Jisim mangkuk pijar + penutup

21.60 g

Jisim mangkuk pijar + penutup + magnesium

24.00 g

Jisim mangkuk pijar + penutup magnesium oksida

Xg

Jadual 1
Dengan mengandaikan bahawa tindak balas itu telah lengkap, tentukan nilai X.
[Jisim atom relatif: Mg = 24, O = 16]

[3M]
(e) Bagaimana untuk memastikan bahawa tindak balas telah lengkap?
………….........................…………………………………………………………………………………........[1M]

[26]

(f) (i) Bolehkah formula empirik plumbum(II) oksida ditentukan dengan menggunakan
kaedah ini?
……………….....................………………………………………………………………………..................[1M]

(ii) Berikan satu sebab bagi jawapan anda.
………….........................…………………………………………………………………………………........[1M]

3. Rajah 3 menunjukkan beberapa jenis cangkerang siput.

Rajah 3
Cengkerang itu mengandungi sebatian X iaitu sebatian ion semula jadi.
(a) (i) Nyatakan keterlarutan sebatian X dalam air.
................................................................................................................................ [1M]

(ii) Sebatian X mengandungi 40.0% kalsium, 12.0% karbon dan 48.0% oksigen. Tentukan
formula empirik bagi sebatian X.
[Jisim atom relatif : Ca = 40; C = 12; O = 16]

Unsur Ca C O
Jisim(g)
Bilangan mol
Nisbah mol teringkas

Formula empirik: …………………………… [4M]
[27]

b) Sebatian X berlebihan ditambah dengan 25 cm3 asid hidroklorik 0.5 mol dm-3 untuk
menghasilkan kalsium klorida, gas karbon dioksida dan air.
(i) Tulis persamaan kimia yang seimbang bagi tindak balas ini.
................................................................................................................................ [2M]

(ii) Berapakah bilangan mol ion-ion dalam satu mol kalsium klorida?
.................................................................................................................................[1M]

(iii) Hitung isi padu gas karbon dioksida yang dibebaskan pada keadaan bilik.
[1 mol sebarang gas menepati 24 dm3 mol-1 pada keadaan bilik]

[3M]

4. Rajah 4.1 di bawah menunjukkan keputusan suatu eksperimen untuk mengkaji
pergerakan zarah-zarah pewarna di air.

Selepas 10 minit

Rajah 4.1
[28]

(a) (i) Nyatakan nama proses yang terlibat dalam eksperimen ini.
................................................................................................................................ [1M]

(ii) Nyatakan jenis zarah dalam gas bromin, Br2.
.................................................................................................................................[1M]

(iii) Terangkan pemerhatian dalam eksperimen ini berdasarkan teori kinetik jirim.
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
.................................................................................................................................[2M]

(iv) Eksperimen ini diulangi pada suhu yang lebih tinggi. Ramalkan masa yang diambil
untuk merebak ke seluruh ruang.
.................................................................................................................................[1M]

(b) Rajah 4.2 menunjukkan tiga biji belon yang masing-masing mengandungi gas
neon, ammonia dan oksigen.

Ne NH3 O2
0.5 mol 0.5 mol 0.5 mol

Rajah 4.2

[29]

Berdasarkan maklumat yang diberi:
(i) Hitung jisim gas neon di dalam belon.
[Jisim atom relatif: Ne = 20]

[1M]

(ii) Hitung isi padu gas oksigen dalam belon.
[Isi padu molar gas = 24 dm3 mol-1 pada suhu dan tekanan bilik]

[1M]

(iii) Bandingkan bilangan molekul ketiga-tiga jenis gas dalam setiap belon. Terangkan
jawapan anda.
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
.................................................................................................................................[2M]

5. Jadual 5 menunjukkan formula molekul bagi dua ahli asid karboksilik.

Ahli asid karboksilik Asid metanoik Asid etanoik

Formula molekul HCOOH CH3COOH

Jadual 5

(i) Apakah yang dimaksudkan dengan formula molekul?

........................................................................................................................................

........................................................................................................................................

................................................................................................................................ [1M]
[30]

(ii) Nyatakan semua nama unsur yang hadir dalam kedua-dua asid.
................................................................................................................................ [1M]

(iii) Hitung jisim molar asid etanoik.
[Jisim atom relatif; H = 1 , C = 12 , O = 16]

[1M]
(iv) Persamaan kimia bagi tindak balas antara zink dengan asid etanoik adalah seperti di
bawah :

Zn(p) + 2CH3COOH(ak)  (CH3COO)2Zn(ak) + H2(g)
Berikan tiga maklumat yang dapat ditafsir daripada persamaan kimia itu.
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
..............................................................................................................................................
......................................................................................................................................[3M]

c) Rajah 5 menunjukkan susunan radas bagi tindak balas antara serbuk zink karbonat
dan asid sulfurik.

Zink Asid Air kapur
karbonat sulfurik
Rajah 5

[31]

Berdasarkan Rajah 5,
(i) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas itu.
................................................................................................................................ [1M]

(ii) Hitung isi padu gas yang terbebas pada keadaan bilik jika 5 cm3 asid sulfurik
2.0 mol dm-3 bertindak balas dengan serbuk zink karbonat berlebihan.
[Isi padu molar sebarang gas pada keadaan bilik ialah 24 dm3 mol-1]

[3M]

6. Gas petroleum cecair mengandungi propana dan butana. la merupakan campuran gas
hidrokarbon mudah terbakar yang digunakan sebagai bahan api dalam alat pemanasan,
alat memasak dan kenderaan. Formula molekul bagi propana dan butana masing-
masing ialah C3H8 dan C4H10.

(a) (i) Tuliskan formula empirik bagi butana, C4H10
................................................................................................................................ [1M]

(ii) Propana terbakar dengan lengkap menghasilkan gas karbon dioksida dan air seperti

persamaan di bawah;

C3H8 + 5O2  3CO2 + 4H2O

Tafsirkan persamaan kimia dari aspek kualitatif dan kuantitatif.

..............................................................................................................................................

..............................................................................................................................................

..............................................................................................................................................

......................................................................................................................................[2M]

[32]

(b) Rajah 6 menunjukkan susunan radas untuk menentukan formula empirik bagi oksida
logam M.

Oksida M

Gas hidrogen kering

Panaskan Piring
porselin

Rajah 6

Jadual 6 menunjukkan keputusan eksperimen itu.

Jisim tiub pembakaran + piring porselin 39.25 g

Jisim tiub pembakaran + piring porselin + oksida M sebelum pembakaran 47.95 g

Jisim tiub pembakaran + piring porselin + hasil selepas pembakaran 44.75 g

Jadual 6

(i) Tentukan formula empirik bagi oksida M.

[Jisim atom relatif bagi 0=16, M=55]

[2M]

(ii) Tuliskan persamaan kimia bagi penurunan oksida M oleh gas hidrogen.
................................................................................................................................ [2M]

(iii) Nyatakan satu langkah berjaga-jaga yang mesti diambil semasa menjalankan
eksperimen itu.
................................................................................................................................ [1M]

[33]

7. Penyataan di bawah adalah berkenaan suatu sebatian hidrokarbon.

Formula empirik bagi heksana adalah C3H7

(a) (i) Berdasarkan kenyataan tersebut, nyatakan maksud formula empirik.
.................................................................................................................................[1M]

(ii) Jisim molekul relatif bagi hidrokarbon ini ialah 86. Hitung formula molekul
hidrokarbon tersebut.
[Jisim atom relatif: H = 1; C = 12]

[2M]

(b) Rajah 7 menunjukkan pemanasan kuprum(II) karbonat dalam makmal.

Kuprum(II)
karbonat

Air kapur

Panaskan

Rajah 7
(i) Nyatakan satu pemerhatian bagi tindak balas itu.
.................................................................................................................................[1M]

(ii) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas yang berlaku.
.................................................................................................................................[1M]

[34]

(iii) Nyatakan maklumat kualitatif dan kuantitatif yang boleh diperoleh daripada
persamaan kimia dalam (b)(ii)
Maklumat kualitatif:
........................................................................................................................................
................................................................................................................................ [1M]
Maklumat kuantitatif:
........................................................................................................................................
........................................................................................................................................
................................................................................................................................ [1M]
(iv) 6.2 g kuprum(II) karbonat, CuCO3 dipanaskan dalam satu eksperimen. Hitungkan isi
padu gas yang dibebaskan.
[Jisim atom relatif; Cu = 64; C = 12 ; O = 16; 1 mol gas menempati 24 dm3 pada keadaan
bilik]

[3M]
[35]

MODUL 2

SET 1 : JIRIM DAN STRUKTUR ATOM
SET 2 : JADUAL BERKALA UNSUR
SET 3 : IKATAN KIMIA
SET 4 : ELEKTROLISIS

[36]

SET 1 : JIRIM DAN STRUKTUR ATOM

1.0 JIRIM
KONSEP ASAS JIRIM

Suhu :…………………………………………..
Keadaan Zarah :……………………………

D

BC Suhu :…………………………………………..
Keadaan Zarah :……………………………

Suhu :…………………………………………..
A Keadaan Zarah :……………………………

Lengkung Pemanasan Naftalena / Asetamida

Suhu :…………………………………………..
Keadaan Zarah :……………………………

E Suhu :…………………………………………..
F
Keadaan Zarah :……………………………
G

H
Suhu :…………………………………………..
Keadaan Zarah :……………………………

Lengkung Penyejukan Naftalena / Asetamida
[37]

SUSUNAN ZARAH JIRIM Cecair Gas
Pepejal

Susunan Zarah Susunan Zarah Susunan Zarah
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
Tenaga Kinetik Tenaga Kinetik Tenaga Kinetik
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
Daya tarikan antara zarah Daya tarikan antara zarah Daya tarikan antara zarah
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………
………………………………………… ………………………………………… …………………………………………

PERUBAHAN KEADAAN JIRIM

Pepejal Cecair Gas
[38]

2.0 STRUKTUR ATOM
PERWAKILAN PIAWAI BAGI ATOM

XA

Z

Istilah Definisi
Nombor Proton

Nombor Nukleon

Lengkapkan Jadual dibawah.

Simbol Unsur Bil. Proton Bil. Neutron No. Nukleon Perwakilan
Na 11 12 Piawai Atom
24
Mg 12 14 27
35
Al

Cl 17

ISOTOP
Definisi Isotop

………………………………….. unsur yang sama, mempunyai ………………………………………..
yang sama, tetapi mempunyai………………………………………………………. yang berbeza

[39]

STRUKTUR ATOM Rajah struktur atom
Rajah susunan elektron
Nukleus Nukleus
11p
12n

Susunan Elektron Atom Natrium Struktur Atom Natrium

Rajah Susunan Elektron dan Struktur Atom

Lengkapkan Jadual Berikut

Unsur Perwakilan Piawai Struktur Atom
Atom

Litium

Bil Proton : 3
Bil Neutron : 4

Magnesium

Bil Proton : 12
Bil Neutron : 12

Oksigen

Bil Proton : 8
Bil Neutron : 8

Aluminium

Bil Proton : 13
Bil Neutron : 14

Klorin

Bil Proton : 17
Bil Neutron : 18

[40]

Latihan Pengukuhan

1. Jadual 1 menunjukkan nombor proton dan bilangan neutron bagi atom P, Q, R dan S.

Atom Nombor proton Bilangan
Neutron
P 3
Q 16 4
R 16
S 19 16
Jadual 1
18

20

(a) (i) Apakah yang dimaksudkan dengan nombor proton
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(ii) Nyatakan nombor nukleon bagi atom P?
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(b) Tuliskan perwakilan piawai bagi atom Q.
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

(c) (i) Atom-atom manakah merupakan isotop
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(ii) Jelaskan jawapan anda di (c)(i)
………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

[41]

(d) (i) Tuliskan susunan elektron bagi atom S
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(ii) Lukiskan strukur atom bagi atom S

[2 M]

2. Rajah 2 menunjukkan perwakilan piawai bagi atom W, X, Y dan Z.

Rajah 2
(a) (i) Nyatakan bilangan proton dan neutron bagi atom Y.

Bilangan Proton :……………………………. Bilangan Neutron :……..……………….…..
[2 M]

(ii) Lukiskan susunan elektron bagi atom Y

[2 M]
[42]

(b) Atom W dan atom X adalah isotop.
(i) Apakah maksud isotop?
………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]
(ii) Lukiskan struktur atom bagi atom W

[2 M]
(iii) Atom W dan atom X mempunyai sifat kimia yang sama. Jelaskan mengapa.

………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(iv) Nyakan satu contoh isotop dan kegunaannya.
………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………….
[2 M]

[43]

3. Rajah 3 menunjukkan keluk penyejukan leburan bahan Z bermula pada 90 oC.
Suhu / oC
90

XP Q

R

t1 t2 t3 Masa / s

Rajah 3
Berdasarkan Rajah 1, jawab soalan berikut.
(a) (i) Nyatakan takat lebur bagi bahan Z

………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(ii) Nyatakan masa di mana semua cecair bahan X mula membeku.
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]

(b) Mengapa suhu bahan Z kekal tidak berubah dari t1 ke t2?
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[2 M]

(c) Lukiskan susunan zarah bahan Z pada titik P dan R di dalam ruang yang disediakan

Titik P Titik R

[2 M]

[44]

SET 2 : JADUAL BERKALA UNSUR

2.0 JADUAL BERKALA UNSUR
Unsur disusun dalam ………………………………. Nombor proton dalam tertib …………………………..
Lajur menegak di panggil …………………………………………
Baris melintang di panggil ……………………………………….
Bilangan elektronvalens menentukan kedudukan unsur dalam kumpulan.
Bilangan petala berisi elektron menentukan kedudukan unsur pada kala.

KUMPULAN 18

Unsur Semua unsur kumpulan 18 ……………………………………. secara
Kereaktifan kimia kerana ……………………. unsur kumpulan 18 mempunyai
susunan elektron yang ……………………………. / ………………………
Saiz
Saiz atom semakin …………………………. apabila menuruni
Sifat Fizik kumpulan. Pertambahan bilangan …………………………….. yang
berisi ……………………………… bertambah apabila menuruni
kumpulan.

Takat lebur dan takat didih ………………………….. apabila
menuruni kumpulan. Pertambahan saiz ……………………
menyebabkan …………………….. tarikan antara atom semakin
meningkat. Lebih banyak ………………………… haba diperlukan
untuk ………………………………….. daya tersebut.

[45]

KUMPULAN 1

Unsur Menuruni kumpulan, kereaktifan semakin ………………………………
Kereaktifan Pertambahan saiz atom menyebabkan ……………………………………
nukleus ke atas elektron valens semakin …………………………………
Saiz Lebih mudah bagi atom ……………………………………………. elektron

Sifat Fizik Saiz atom semakin …………………………. apabila menuruni
kumpulan. Pertambahan bilangan …………………………….. yang
berisi ……………………………… bertambah apabila menuruni
kumpulan.

Takat lebur dan takat didih ………………………….. apabila
menuruni kumpulan. Pertambahan saiz ……………………
menyebabkan daya tarikan antara atom semakin …………………...
………………………… tenaga haba diperlukan untuk
………………………………….. daya tersebut.

[46]

KUMPULAN 17

Unsur

Kereaktifan Menuruni kumpulan, kereaktifan semakin ………………………………
Pertambahan saiz atom menyebabkan ……………………………………
nukleus ke atas elektron valens semakin …………………………………
Lebih mudah bagi atom ……………………………………………. elektron

Saiz Saiz atom semakin …………………………. apabila menuruni
kumpulan. Pertambahan bilangan …………………………….. yang
berisi ……………………………… bertambah apabila menuruni
kumpulan.

Sifat Fizik Takat lebur dan takat didih ………………………….. apabila
UNSUR PERALIHAN menuruni kumpulan. Pertambahan saiz …………………………
menyebabkan daya tarikan antara atom semakin …………………...
………………………… tenaga haba diperlukan untuk
………………………………….. daya tersebut.

Unsur Dari kumpulan ………………….. hingga kumpulan ……..……….

Sifat Istimewa Mempunyai …………………………………… lebih daripada satu
Membentuk ion atau sebatian ……………………………………..
Membentuk ion kompleks.
Bertindak sebagai ………………………………. dalam beberapa
tindakbalas kimia industri

[47]

KALA 3

Unsur

Saiz Saiz atom semakin …………………………….. dari kiri ke kanan kala
(dari Na  Ar). Pertambahan bilangan …………………………………
dalam nukleus menyebabkan daya tarikan …………………………..
ke atas elektron valens semakin kuat.

Keelektronegatifan Keelektronegatifan semakin ……………………………………… dari kiri
ke kanan kala (Na  Cl). Daya tarikan ………………………….. ke
atas elektron valens semakin kuat.

Sifat Oksida ……………………………………… dan ………………………………………
bersifat …………………………………… Oksida bes bertindakbalas
dengan asid menghasilkan ……………………………… dan ……………….

…………………………………………. bersifat oksida……………………………..
dimana oksida ini boleh bertindakbalas dengan asid atau alkali
membentuk garam dan air.

………………………………………, ………………………………………… ,
……………………………………. dan oksida klorin bersifat ………………….
Boleh bertindakbalas dengan ………………………. untuk
menghasilkan ………………………………. dan …………………………..

[48]

Latihan Pengukuhan
1. Rajah 1 menunjukkan sebahagian daripada Jadual Berkala Unsur.

Q, R, T, X, Y dan Z tidak mewakili simbol sebenar unsur berkenaan.

QR
T XY

Z

Rajah 1

(a) Dengan menggunakan huruf-huruf yang terdapat dalam Jadual Berkala Unsur pada
Rajah 1, lengkapkan Jadual 1 berikut.

(i) Unsur Halogen
(ii) Wujud sebagai gas monoatom
(iii) Membentuk oksida amfoterik
(iv) Unsur yang mempunyai nombor pengoksidaan lebih dari satu.

[4 M]

(b) Susunkan Q, R, T, X dan Y mengikut pertambahan saiz atom.
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

(c) Tuliskan susunan elektron bagi atom unsur Q
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

[49]

(d) Jelaskan mengapa unsur Q dan R diletakkan dalam kala yang sama?
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

(e) Seketul kecil unsur T dimasukkan ke dalam air, satu larutan, TOH terhasil dan gas tak
berwarna terbebas.
(i) Namakan gas tak berwarna yang dinyatakan di (e)
………………………………………………………………………………………………………………………….
[1 M]
(ii) Tuliskan persamaan kimia bagi tindakbalas yang dinyatakan di (e)
………………………………………………………………………………………………………………………….
[2 M]

2. Jadual 2 menunjukkan satu kumpulan unsur

Litium Natrium Kalium Rubidium
Jadual 2

(a) Dalam kumpulan manakah unsur-unsur ini berada dalam Jadual Berkala?
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

(b) Tuliskan susunan elektron bagi atom Kalium
…………………………………………………………………………………………………………………………………..
[1 M]

[50]