Magazyn Edukacyjny PSYCHODIA 3_2020

Psychologia | Rozwój | Zdrowie

Numer 3/2020 Magazyn bezpłatny
październik
Przedtreningówki
Skuteczny dialog w rodzinie - czy są bezpieczne?
- czy to możliwe?
Multitasking
pracującej mamy

Patronat merytoryczny:

Patronat merytoryczny:

SPIS TREŚCIMamy zaszczyt zaprosić Was do odsłony kolejnego numeru magazynu online PSYCHODIA.
Magazyn ten to nie tylko teoria. Ukazane są tutaj prawdziwe historie przedsiębiorczych osób. Magazyn to
źródło pozytywnej energii, wrażliwości, empatii. To również miejsce inspiracji i motywacji. To przekazana
wiedza – która zostawi ślad dla innych pokoleń. Ten przekaz, który jest zawarty w artykułach – przetrwa
wszystko. I będzie nieść dobrą energię dla osób, które szukają swojego miejsca. Magazyn ma być idyllą.
Odskocznią od codzienności. Czasem na refleksję i zatrzymaniem się. Ma przyczynić się również do
odkrywania naszego potencjału. Dawać nadzieję na to, że zawsze wszystko można zacząć od nowa.
Magazyn publikowany będzie w formie online, autorzy, którzy wezmą udział w naszym projekcie
promowani będą poprzez utworzone wizytówki, na naszej stronie internetowej. Magazyn składa się
z trzech działów: psychologii, rozwoju osobistego i zdrowia.
Patronat merytoryczny nad magazynem objęła Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University
z siedzibą w Nowym Sączu. Zaś ambasadorami naszego magazynu są dwie niezwykłe osobowości:
Paulina Smaszcz i Tomasz Gulak.

Przyjemnej lektury!
redakcja Magazynu Edukacyjnego PSYCHODIA

3 Skuteczny dialog w rodzinie – czy to możliwe?
6 Łagodnie, świadomie, bez lęku – o komunikacji z mężczyznami
10 Dlaczego bezwiednie podążamy za innymi? Psychologia tłumu
14 Efekt placebo – powszechniejszy niż się spodziewasz
16 Jak wspierać jąkające się dziecko?
18 Co nas motywuje?
20 Zawiść czy nienawiść?
22 Jak oceniasz siebie jako osobę?
24 Odmowa i odrzucenie
27 Multitasking pracującej mamy
29 Czy Twój dom podąża za Tobą?
31 Biznes przed dwudziestką – czy to możliwe?
33 Kim Jesteś?
34 Bądź najlepszą wersją siebie!
36 Jak wychować sportowego zwycięzcę?
40 Głos mamy – ważny w rozwoju dziecka
41 Między niebem a piekłem – o współczesnej kondycji ludzkiej seksualności
45 Przedtreningówki – czy są bezpieczne?
48 Oblicza depresji
50 Zdrowie psychiczne studenta
53 Przeziębienie czy grypa?
56 5 korzyści płynących ze śmiechojogi w pracy
58 Dieta przeciwzapalna
60 Magnetoterapia - to działa!
62 Harmonia ciała i umysłu

MAGAZYN EDUKACYJNY PSYCHODIA Anna Bratowska, Ewelina Salwuk-Marko, Maciejka
[email protected] Peszyńska-Drews, Emil Romanowski, Ilona
Redaktor naczelna: Diana Puchalska Montana, Marta Kobińska, Marta Gargas,
Redaktor: Lidia Puchalska FeelBear, Ageros, Piotr Żuber, Weronika Porc,
Marketing: Łukasz Sitko Joanna Szyszkowska, Katarzyna Boczar, Karin
Wydawca: PSYCHODIA Diana Puchalska Lesiak, Michalina Kotowska, Magdalena Toboła.
płk. Stanisława Dąbka 2b, 37-600 Lubaczów Redakcja Magazynu Edukacyjnego PSYCHODIA
NIP 793-158-07-76 zastrzega, że nie ponosi odpowiedzialności za
Współpraca autorska:   treść reklam zamieszczonych w magazynie.
Patrycja Komorowska, Patrycja Dorsz vel Drożdż, W przypadku matariałów redakacja zastrzega
Wyższa Szkoła Biznesu - National-Louis sobie prawo do ich skracania, adjustacji i zmiany
University, Izabela Kraszewska, Magdalena tytułów. Wykorzystanie publiczne możliwe jest
Kietlińska, Marta Cieszanowska, Agnieszka wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody redaktora
Korycka, Paulina Sawa, Paulina Szerszeńska, naczelnego magazynu.

PSYCHOLOGIA

Skuteczny dialog
w rodzinie

- czy to możliwe?

Jak prowadzić skuteczny dialog i nie może być utożsamiana
w rodzinie? z autentycznością, która polega raczej na
Dialog to wzajemna wymiana myśli określonej postawie człowieka. Niemniej
między co najmniej dwiema osobami, jednak można przyjąć, że szczerość
które dążą do zrozumienia tego, co wynika z autentyczności i jest jej
każda z nich myśli i czym żyje. Człowiek zewnętrznym wyrazem.
ze swej natury chce i potrzebuje wchodzić
w relacje z innymi ludźmi. Jako istota Pamiętajmy, że dialog to spotkanie
społeczna szuka i rozwija różne formy w znaczeniu personalnym, które polega
komunikacji i wymiany informacji. na zetknięciu się z konkretną lub
W budowaniu więzi bardzo ważny jest transcendentną osobą. Wymaga ono od
dialog. Na płaszczyźnie kulturowo – nas dużego zaangażowania, które
społecznej dialog jest zjawiskiem niemal pochodzi z wolnego wyboru oddania się
wszechobecnym. Można powiedzieć, pewnej osobie lub sprawie. W toku tego
że jednym z podstawowych aspektów procesu jednostka nie przestaje być sobą,
życia jest uczestnictwo w dialogu nie zatraca siebie na rzecz innych, ale
człowieka z otaczającym go światem. przeobraża się wewnętrznie
i zewnętrznie, przełamuje własny
egocentryzm oraz wzbogaca własną
osobowość.

Bariery komunikacyjne

Warunki skutecznego dialogu Niestety sprawiają, że życie staje się
naprawdę bolesne i pełne
Janusz Tarnowski, psycholog i twórca nieporozumień. Prowadzi to do
pedagogiki personalno – konfliktów pomiędzy członkami rodziny,
egzystencjalnej, uważał że a momentami nawet do agresji. Dzieci
w prowadzeniu dialogu konieczna jest w takich warunkach często izolują się od
autentyczność i szczerość. Szczerość swoich rodziców, co jest przyczyną
wyraża się pewną otwartością w słownej budzącego się w nich lęku. Oczywiście
komunikacji międzyludzkiej trudności w porozumiewaniu się są

3

PSYCHOLOGIA

w pewnym stopniu nie do uniknięcia, Nie ma dobrej komunikacji w pośpiechu.
ponieważ komunikowanie jest trudnym Kiedy poświęca się dziecku czas, może
procesem. Nikt z nas nie czuje się ono odczuć, że jest naprawdę ważne dla
komfortowo, kiedy jest oceniany, rodzica.
osądzany, wypytywany, lekceważony czy
moralizowany. Komunikowanie Dialog w relacji rodzic – dziecko
w relacjach rodzic – dziecko, które Dziecko kształtuje w sobie własny obraz
charakteryzuje się powyższymi cechami i swoją samoocenę, bazując na sygnałach,
nie sprzyja budowaniu pozytywnej relacji jakie otrzymuje od swoich rodziców. Stąd
i atmosfery w domu. Nie pomagają one tak ważne jest, aby relacje między
dziecku w rozwiązywaniu problemów. rodzicem a dzieckiem były jak najlepsze.
Język nieakceptacji, który występuje Nie chodzi tylko o wymianę informacji,
w barierach komunikowania sprawia, że np. „jak w szkole?”, „co na obiad?”,
dziecko w rozmowie z rodzicem „wyniosłeś śmieci?”. Dialog w rodzinie
otrzymuje komunikat, że trudna sytuacja, nie polega na przekazywaniu sobie
w jakiej się znalazło jest tylko i wyłącznie informacji. Celem dialogu w rodzinie jest
jego winą. Dzieci otrzymują wtedy osiągnięcie zrozumienia między
informację, że ich potrzeby i problemy dla rodzicem a dzieckiem, zacieśnienie więzi
rodzica nie są tak ważne w takim stopniu, między nimi i wzmacnianie wspólnoty.
w jakim dziecko tego oczekuje, lub że
rodzic zupełnie nie jest nimi
zainteresowany. Co więcej, dziecko musi
podporządkować się rodzicowi.
Przedstawione bariery komunikacyjne
sprawiają, że dziecko „zamyka się” i nie
widzi sensu w rozmowie. Niestety, błędy Rozmawiaj, a przede wszystkim słuchaj

i bariery komunikacyjne mogą wpłynąć Wymaga to długotrwałej praktyki, ale się
na pogłębienie problemu i zaistnienie
sytuacji kryzysowej. nie zniechęcaj. Potrzeba wielu czasu, aby
nauczyć się cierpliwego i aktywnego
słuchania. Stanowi to kluczowy element
dialogu, dlatego należy dwa razy więcej
W jaki sposób pokonujesz swoje bariery słuchać, niż mówić. Nigdy nie należy
komunikacyjne? bagatelizować wypowiadanych słów

Dziecko potrzebuje przede wszystkim przez daną osobę. Nasuwa się tutaj
przekonanie, że każdy człowiek ma coś
bezwarunkowej akceptacji, ważnego do powiedzenia, ponieważ ma
podmiotowego traktowania i miłości.
Potrzebuje poczucia bycia kochanym. inne doświadczenia życiowe i zawsze
jest w stanie coś dodać. Prowadzenia
Bliskość emocjonalna sprawia, że skutecznego dialogu ma duży wpływ na
komunikacja może stawać się coraz
lepsza. Ważne są nie tylko słowa, ale łagodzenie sporów rodzinnych. Podczas
kłótni prowadzonych w rodzinie, jej
także i gesty (dostosowane do wieku członkowie wzajemnie się nie słuchają,
dziecka) oraz postawa rodziców. Gdy
dziecko przeżywa stres, takie gesty ze natomiast najczęściej na siebie
krzyczą i komunikują się w sposób
strony rodziców powodują obniżenie emocjonalny. Skutecznie
narastającego w nim napięcia. Kiedy
dziecko przeżywa niepowodzenia przeprowadzony dialog pozwala na
wymianę między sobą. myśli i uczuć,
i doświadcza problemów – nie bój się je tak aby uczestniczące w nim osoby
dopingować, zachęcać i chwalić. Dzieci
dzięki pochwałom czują się docenione wzajemnie się zrozumiały. Rodzina,
w której występuje element dialogu
bardziej wierzą w siebie. W takiej często współdziała ze sobą. Każda z osób
wspierającej atmosferze dziecko nie czuje
lęku przed przyznaniem się do błędu, jest otwarta na wysłuchanie drugiej
strony, co pozwala na dotarcie do
zatem kontakt z rodzicem jest bardziej członków rodziny, a także wniknięcie
otwarty. Ważny jest także po prostu
poświęcony czas dziecku. w ich problemy i emocje.

4

www.ekursyonline.pl

PSYCHOLOGIA

Naukowcy udowodnili, iż nawet małe
kilkutygodniowe dziecko odczuwa
atmosferę panującą w środowisku
rodzinnym - odbiera energię mentalną,
ciepło, emocje, serdeczność lub brak
bliskości i miłości. Wiele zależy od tego,
na ile w okresie dorastania i dorosłości
sami zaczniemy rozwijać własne
ŁAGODNIE, zdolności poznawcze, korzystać
ŚWIADOMIE, z doświadczeń, wartościowych źródeł
BEZ LĘKU informacji lub wsparcia autorytetów
– O KOMUNIKACJI w kształtowaniu własnych postaw,
Z MĘŻCZYZNAMI przekonań, sposobów postępowania
i reagowania w relacjach z innymi.
Czy dostrzegasz, że w niektórych
sytuacjach zachowujesz się dokładnie tak, Być może nasi rodzice przekazali nam
jak Twoja mama wobec ojca? A może sporo mądrości lub spotkaliśmy na swojej
zachowujesz się zupełnie przeciwnie? Być drodze mentorów, którzy pomogli nam
może Twoje zachowanie przypomina zrozumieć to, czego po raz pierwszy
bardziej zachowanie ojca? Czy często doświadczaliśmy w relacji z płcią
słyszysz, że zachowujesz się "tak jak twoja przeciwną. A może sami zaczęliśmy
mama" lub inna bliska Ci osoba? Czy poszukiwać zrozumienia zagłębiając się
masz niekiedy poczucie, że zachowujesz w literaturę lub poszukując
się w sposób, którego nie chcesz? wartościowych treści w tym temacie.

Energia z domu rodzinnego Dotrzeć do źródła wzorców
Zastanów się przez chwilę jaką energię,
związaną ze związkiem, wyniosłaś Jeśli odkryłaś, że istnieją przekonania,
z rodzinnego domu lub zaobserwowałaś wzorce, zachowania, z którymi się nie
u osób, z którymi spędzałaś w młodości identyfikujesz - zapisz je i postaraj się
sporo czasu. Ta mentalna energia ma na dotrzeć do ich prawdziwego źródła.
nas większy wpływ niż możemy się
spodziewać. Dzieje się tak dlatego, że Wiele naszych wewnętrznych pragnień
mózg dziecka i nastolatka podchodzi do schowaliśmy głęboko, nie pozwalając im
wielu kwestii bezkrytycznie. Budowa dojść do głosu dla „dobra związku”.
mózgu dziecka ma strukturę "gąbczastą".
Oznacza to, iż "przesiąkamy" energią, Istnieje wiele praktycznych
atmosferą i przekonaniami wśród ćwiczeń i sposobów bezpiecznego
których dorastamy, nawet, jeśli ich nie docierania do siebie i swoich potrzeb.
rozumiemy.
Na przykład kobieta, która nieustannie
wygłasza pretensje wobec partnera o to,
że „znowu przesiaduje na kanapie przed
telewizorem”, albo „myśli tylko o sobie”
może wyrażać głęboką potrzebę, aby
poczuć się ważna, zaopiekowana,
obdarzona obecnością ze strony partnera.
W tej sytuacji warto wziąć pod uwagę
okoliczności oraz sposób komunikowania
swoich potrzeb, a także potrzeby
partnera.

6

PSYCHOLOGIA

Przeanalizujmy tę sytuację: Komunikacja pełna empatii
i zrozumienia

Mężczyzna wraca zmęczony do W jaki sposób zatem wyrażać swoje
domu z pracy. Jedną z jego prośby i potrzeby, aby były
niezaspokojonych potrzeb może być zrozumiane i zaopiekowane przez
potrzeba odpoczynku, odnalezienia każdą ze stron?
wewnętrznej emocjonalnej równowagi,
głód lub potrzeba snu. Komunikacja jest WYRAZEM potrzeb,
a nie celem samym w sobie. Początek
Czekająca w domu partnerka komunikacji ma zatem miejsce
najprawdopodobniej odczuwa potrzebę w głębokiej świadomości swoich
bliskości, czułości, poczucia bycia ważną, pragnień. Świadomość siebie w relacji
kochaną i zaopiekowaną przez partnera. jest kluczową kwestią, aby odnaleźć drogę
Być może różne okoliczności sprawiły, że porozumienia. Kiedy każda ze stron jest
czekała na chwilę, w której będzie mogła świadoma swoich aktualnych potrzeb,
się zwierzyć partnerowi, spędzić z nim wówczas ma szansę na świadome
czas, przytulić się, poczuć wyrażanie swoich próśb. Świadomość
zainteresowanie ze strony mężczyzny. oznacza również, że jesteśmy gotowi
Kiedy po raz kolejny dostrzega, że jej usłyszeć z drugiej strony komunikat,
potrzeby schodzą na dalszy plan który nie będzie zgodny z naszymi
nieświadomie „atakuje” partnera, oczekiwaniami. W dojrzałym,
próbując zaspokoić swoją potrzebę. świadomym dialogu „NIE” nie oznacza
końca, lecz kontynuację rozmowy
Często w takich sytuacjach mężczyzna o swoich potrzebach.
zaczyna się bronić, również atakując
partnerkę lub chroniąc swoją autonomię
poprzez obronę swojej męskości. Komunikat „ja”
Zaatakowany mężczyzna odbiera często Jedną z podstawowych zasad
komunikaty krytyki jako zgeneralizowaną konstruktywnej komunikacji jest
ocenę jego osoby: zwykle czuje się wyrażanie swoich potrzeb w pierwszej
beznadziejnym partnerem, który nie osobie: „Potrzebuję przytulenia”, „Mam
spełnia oczekiwań kobiety. To czyni go poczucie, że wspólna kolacja pozwoliłaby
bezradnym, a bezradność często nam spokojnie spędzić razem czas na
powoduje agresję lub ucieczkę. Kiedy zakończenie dnia”, „Chciałabym abyśmy
mężczyzna będzie przybity do muru darzyli się przytuleniem przed Twoim
niemalże pewne jest, że zareaguje wyjściem do pracy”. W komunikacie typu
oporem. W niektórych sytuacjach po „JA” nie ma miejsca na krytykę („Ty nigdy
prostu ulegnie w obawie przed kolejnymi mnie nie przytulasz!”), oskarżenia („Jak
atakami lub konsekwencjami, którymi zwykle nie pamiętasz o mnie! Tylko praca
często są „ciche dni” lub brak dostępu do się liczy”), negowanie potrzeb partnera
„określonych zasobów”. Zrealizowanie („Tylko ci twoi koledzy są ważni! Ja już się
żądań kobiety przez mężczyznę pod nie liczę!”), oceny, które często bywają
wpływem strachu nie stanowi dla żadnej zgeneralizowane i niesprawiedliwe
ze stron źródła satysfakcji. („Jesteś beznadziejnym partnerem!”).
W ostateczności ani ona, ani on nie czują, Komunikacja to przestrzeń dialogu, a nie
że ich potrzeby zostały zaspokojone pod klatka udowadniania swojej racji.
wpływem wewnętrznego imperatywu. Komunikacja, w której wyrażamy nasze
Frustracja i żal narastają do chwili, kiedy potrzeby to przestrzeń otwarta na
nie dojdzie pomiędzy partnerami do odmienne spojrzenie na relację. Być może
szczerej, otwartej rozmowy o swoich
prawdziwych potrzebach.

7

PSYCHOLOGIA

partner odpowie, iż miał ciężki dzień nie mają wiele wspólnego z naszym
w pracy i wszystko go drażni i nie partnerem.
jest w stanie w obecnym momencie cię Praca nad komunikacją zaczyna się
przytulić. Jednak chętnie spędzi z tobą wewnątrz
miły wieczór lub pójdzie z tobą na spacer Pamiętaj o tym, ze to Ty decydujesz co
po kolacji. Obopólne zrozumienie stawiasz w centrum uwagi -
wzajemnych potrzeb i ograniczeń jest wady i słabości swojego partnera czy jego
sposobem, aby odnaleźć przestrzeń pozytywne cechy i starania. To na czym
porozumienia w relacji, w której obie się naprawdę skupiasz w relacji znajdzie
strony pragną zrozumieć nawzajem odzwierciedlenie w Twojej komunikacji.
swoje emocje. Umiejętność spojrzenia Oczywiście trudne sytuacje i konflikty
oczami partnera pomoże zdystansować należy przepracowywać. Jednak jeśli
się emocjonalnie do odmowy i ujrzeć całą pielęgnujesz w sobie negatywne
sytuację w całym kontekście. Zamiast nastawienie do partnera (w sposób
REAGOWAĆ możesz przyjrzeć się świadomy lub nieświadomy wynikający
zarówno własnym emocjom, jak ze wzorców z przeszłości) będzie ono
i uczuciom partnera, aby odnaleźć odczuwalne przez mężczyznę i nie będzie
sposoby reagowania w sytuacjach czuł się dobrze w relacji z Tobą.
kryzysowych i konfliktowych. Ostatecznie zacznie unikać rozmów
i dyskomfortu, jaki odczuwa w relacji.
Projektuj z partnerem Wasz styl Konstruktywna komunikacja to także
komunikacji efekt panowania nad własnymi emocjami
i umiejętności przejmowania kontroli nad
Aby coś zmienić musisz zastąpić swoje swoimi myślami. Dlatego tak ważne jest,
zachowanie nowym, konstruktywnym abyś nieustannie miała wgląd w swoje
i zdrowym dla związku postępowaniem. wnętrze i co jakiś czas uczciwie przyjrzała
Zaprojektuj je i trenuj. Z uważnością na się temu w jaki sposób funkcjonujesz
siebie i partnera kreuj sposoby w relacji z partnerem. To, że obecnie
komunikacji, które służą Waszej relacji. zgłębiasz temat czytając ten artykuł -
świadczy o tym, iż jesteś świadomą
Kreując nowy sposób komunikowania się kobietą, która pragnie stawać się coraz
i reagowania przyjrzyj się zarówno lepszą wersją siebie.
słowom, jak i sposobom, w jaki je Każde doświadczenie niesie mądrość
wypowiadasz. Czy w Twoim tonie głosu Jak widzisz komunikacja jest
pojawia się pretensja, żal lub frustracja? uzewnętrznieniem naszego podejścia do
Może bywasz atakująca lub agresywna? siebie samej, do relacji, związków,
Albo mówisz tonem uległym partnera lub mężczyzn w ogóle. Nie
i poddańczym? Kiedy już popracujesz nad można pracować nad strategią, kiedy
swoimi przekonaniami, Twój sposób programy w naszej głowie nadal
mówienia najprawdopodobniej sam funkcjonują na utrwalonych dotychczas
zmieni się w bardziej serdeczny i pełen algorytmach. Praca nad związkiem
czułości. Nasze zachowanie rozpoczyna się i kończy na refleksji.
odzwierciedla to, co jest w naszym Każdy dzień i każde doświadczenie niesie
wnętrzu. Kiedy przestajesz powielać mądrość, wiedzę o Tobie, partnerze
szkodliwe schematy często pozbywasz się i Waszej relacji. Bądź uważna i zacznij
filtrów przez które patrzyłaś na partnera. kreować swoje życie według TWOICH
Być może zaczniesz dostrzegać w nim wartości! Możesz to robić rozwijając
coś, co Ci imponuje, doceniać jego samodzielnie swoje umiejętności
męskość lub atrakcyjność. Dzięki temu interpersonalne poprzez warsztaty
często zmieniamy sposób, w jaki i kursy on-line lub korzystając ze
mówimy ponieważ nie czujemy wsparcia coacha.
niewyjaśnionego żalu i nie powtarzamy
schematów, które

8

www.paulinasmaszcz.com

Szkolenia i wykłady dla firm, instytucji, organizacji
i osób prywatnych, Mentoring, Eventy.

PSYCHOLOGIA

Dlaczego bezwiednie podążamy za innymi?
Psychologia tłumu.

W wielu przypadkach może nam się wydawać, że mamy pełną kontrolę nad naszym
zachowaniem czy myślami. Są jednak sytuacje (i to częstsze niż moglibyśmy
przypuszczać), gdy jest zupełnie inaczej! Podążamy za tłumem, próbujemy wpasować się
w utarte schematy lub zaczynamy reagować (zwłaszcza w sytuacjach trudnych
i stresowych), tak jak ludzie znajdujący się w naszym pobliżu. Skąd to się bierze?

Psychologia tłumu to szeroko pojęta sugerują, że stając się członkiem
dziedzina psychologii społecznej, która tłumu, jednostka dosłownie schodzi po
zajmuje się badaniem wpływu na drabinie cywilizowanego zachowania
indywidualne jednostki, w sytuacji, gdy i pozwala przejąć prymitywny,
grupują się duże tłumy. Najczęściej emocjonalny stan.
definiowana jest jako badanie naukowe, Psychologia grupowa i analiza ego - czyli
które pozwala poznać to jak myślimy, o podejściu Sigmunda Freuda
wpływamy na innych i odnosimy się Oryginalną hipotezę psychoanalityczną
do siebie nawzajem w tłumie. dotyczącą zachowań tłumu sformułował
Sam Le Bon zasłynął na przełomie XIX Sigmund Freud w Group Psychology and
i XX w. z powodu swojej prekursorskiej the Analysis of the Ego. Freud oparł swoje
analizy zachowań zbiorowości. Wskazał koncepcje teoretyczne na pismach
na podstawową zasadę, która stała się Gustave'a Le Bona, którego praca nad
fundamentem tej teorii: jednostki mają zachowaniem tłumu dotyczyła głównie
tendencję do tracenia poczucia własnej składu i zachowania tłumów podczas
wartości i odpowiedzialności po prostu rewolucji francuskiej.
będąc częścią „tłumu”. Jego pisma

1202

PSYCHOLOGIA

Freud twierdzi, że w momencie, gdy Rodzaje tłumu
przebywamy w grupie, nie jesteśmy
w stanie oprzeć się emocjom i Badania dotyczące typów tłumu nie są ze
zareagować inaczej niż pozostali. sobą zgodne. Alexander Berlonghi oraz
Sugeruje, że tym, co łączy każdą grupę są Raymond Momboisse skupili się na celu
więzi emocjonalne, które uważa za istnienia tłumu. I tak oto Momboisse
główne zjawisko psychologii grupowej. opracował system tłumu swobodnego,
Poprzez tłum, ograniczenia superego są konwencjonalnego, ekspresyjnego
rozluźnione i wchodzą w grę prymitywne i agresywnego, podczas gdy Berlonghi
impulsy ego. „Cenzor” w jednostce jest sklasyfikował tłum jako widzów,
odkładany w tłumie i wychodzą na demonstrantów i uciekających
powierzchnię „instynktowne” lub (ewakuujących się w trakcie zamachów,
podstawowe impulsy „id”, które zwykle są pożaru).
ograniczone do wewnętrznej głębi
osobowości. W ten sposób tłum zapewnia Jak działanie tłumu może wpływać na
chwilowe uwolnienie stłumionych jednostkę?
popędów. Psychologia tłumu - zarażanie Dziś, badania nad zachowaniem tłumu
się emocjami przy zatraceniu wykraczają poza wąską specjalizację
indywidualności. Tłum jako niezwykłe przemocy, która wyznaczyła wszakże
zjawisko, w dalszym ciągu jest chętnie pochodzenie tego zjawiska. Obecnie
badane przez psychologów. Rozpatrując badania są bardziej reprezentatywne
obecnie fenomen tłumu, bierze się pod i opiewają wokół różnorodnych zjawisk
uwagę różne zależności, które łączą i wydarzeń z udziałem tłumu. Na
poszczególne jednostki, np. wspólne podstawie wieloletnich obserwacji,
zainteresowania (w przypadku tłumu na psycholodzy dochodzą do spójnego
koncercie lub wydarzeniu sportowym), wniosku, że:
poglądy i jedna idea (ludzie zgromadzeni
na niewielkiej przestrzeni, ale też daleko
od siebie, połączeni jedną ideą), cele (np.
manifestacje, protesty).

Badania nad psychologią tłumu pokazują, Zamieszki, które mogą towarzyszyć
że w jednakowych okolicznościach, osoby
które poddawane są identycznym przebywaniu w tłumie (np. tłum
bodźcom mogą w pełni podświadomie aktywny, który zawsze kojarzony jest
mieć identyczne odczucia i przejmować z agresją), mogą
nastroje innych. Nie wiąże się to rozprzestrzeniać się z uwagi na
wyłącznie z empatią, a bardziej wspólną tożsamość uczestników lub
z tego, że specyfiką tłumu jest chęć wzmocnienia pozycji jednostki
zarażanie się emocjami. Co więcej, w stosunku do wspólnej grupy;
podczas działania w grupie, zwłaszcza Doświadczenie wspólnego działania
tak dużej jak masowy tłum, często może prowadzić do zmian
przejmujemy zachowania innych. Gdy psychologicznych, które są
część grupy zaczyna śpiewać na stadionie podtrzymywane przez wsparcie
- kolejni do niej dołączają, gdy ludzie grupowe oraz komunikację w tłumie;
zaczynają biec w zatłoczonym centrum Zachowania tłumu różnią
handlowym - inni robią to samo. Badania się w zależności od tego, czy ludzie
wykazują, że podczas przebywania mają wspólną tożsamość, czy dzielą
w zbiorowości, jednostki są w stanie przypadkiem jedną przestrzeń;
czasowo zatracić swoją indywidualność, a Jednostkę w tłumie charakteryzuje
nawet umiejętność refleksji. To dlatego “więcej możliwości” - uważamy,
w grupie “możemy więcej” niż że w grupie siła, możemy więcej
w pojedynkę. osiągnąć, być bardziej precyzyjni,
mieć siłę przebicia;

224 11

PSYCHOLOGIA

W tłumie istnieje tożsamość samolubne i w prymitywnym trybie
zbiorowa - zanika poczucie przetrwania. Kilka badań wykazało, że
jednostki, na rzecz jest odwrotnie. Szokujące jest to, że
odpowiedzialności i tożsamości nawet ludzie ewakuujący się z World
społecznej; Trade Center po zamachach
Jednym z mechanizmów psychologii terrorystycznych z 11 września
tłumu jest konformizm i zarażanie zorganizowali się w dość uporządkowany
afektywne - poszczególni członkowie sposób, co uratowało wielu z nich życie.
tłumu podzielają te same lub zbliżone Wiece polityczne mogą stać się brutalne,
stany emocjonalne, a zachowanie chociaż często zaczynają się
jednostki dostosowuje się do wystarczająco pokojowo. Następnie
wyobrażonych lub rzeczywistych dochodzi do spontanicznych zamieszek,
oczekiwań społecznych; zwykle wywołanych konkretnym
Poczucie bycia niedostrzegalnym incydentem. Największe od 50 lat
w tłumie wpływa na anonimowość zamieszki w USA miały miejsce w tym
jednostki, wiąże się również roku, po zabójstwie przez policjantów
z poczuciem bezkarności oraz George’a Floyda. Tutaj również mieliśmy
tendencją do bagatelizowania do czynienia z psychologią tłumu i to na
konsekwencji. szeroką skalę. #BlackLiveMatters stało się
hasłem tłumu nie tylko protestującego
Współczesne badania nad tłumem w Stanach Zjednoczonych, ale na całym
We współczesnej psychologii społecznej świecie. Nawet dziś możemy obserwować
spotkania często sprowadzają się do sposób działania psychologii tłumu na
zjawisk obserwowanych w (małych) przykładzie protestów politycznych na
grupach. Przegląd ostatnich osiągnięć Białorusi. Widoczne są tutaj zarówno
w badaniach nad psychologią tłumu zachowania tłumu ekspresyjnego (np.
i zachowań zbiorowych jest podzielony na kobiece marsze z kwiatami), jak i tłumu
cztery obszary. Pierwsze dwie sekcje agresywnego, gdzie dochodziło do
obejmują najbardziej ugruntowane nocnych, krwawych zamieszek.
tematy: konflikty tłumu i zachowania Niektóre tłumy są wyjątkowo pokojowe,
w masowych sytuacjach kryzysowych. nawet gdy są nęcone. Dobrym
Dwie drugie sekcje obejmują tematy, przykładem jest ruch na rzecz praw
w których psychologia społeczna dopiero obywatelskich w Stanach Zjednoczonych
niedawno połączyła się z innymi w latach 50. i 60. XX wieku, gdzie
dyscyplinami: dynamika pieszych protestujący zwykle zachowywali spokój
i masowe zgromadzenia. W każdym w obliczu prowokacji ze strony policji.
przypadku podejście do tożsamości „Brak przemocy” był częścią ideologii
społecznej dostarcza wielu koncepcji, ruchu.
pytań badawczych i hipotez, które stały Wpływ „myślenia grupowego” był
się motorem nowych osiągnięć. niezwykle intrygujący dla psychologów,
socjologów i historyków na długo przed
Psychologia tłumu a rzeczywistość przerażającym rozprzestrzenianiem się
Psychologię tłumu można zaobserwować nazistowskiej mentalności podczas II
w wielu rzeczywistych sytuacjach. wojny światowej. Od wczesnych badań
Jednym z ciekawszych zjawisk jest nauk społecznych negatywne skutki
sposób, w jaki tłumy reagują w sytuacji mentalności tłumu zostały dobrze
zagrożenia. Zgodnie z tradycyjnymi zbadane. Wciąż wiele można się nauczyć
teoriami socjologicznymi, spanikowane na temat psychologii tłumu i roli, jaką
grupy ludzi powinny być irracjonalne, odgrywa ona w inicjowaniu postępu
społecznego, pomocy w sytuacjach
kryzysowych i pokojowej obronie swoich
indywidualnych praw.

12



PSYCHOLOGIA

EFEKT PLACEBO-
POWSZECHNIEJSZY NIŻ

SIĘ SPODZIEWASZ

Wśród badaczy zajmujących się Pierwsze badania w historii, traktujące
problematyką placebo nie ma zgody o wrodzonym charakterze placebo
odnośnie definicji przedmiotu ich badań. przeprowadził T. Furmak. Badania
Tłumaczenie placebo z łaciny brzmi "będę skupiały się na badaniu syndromu lęku
się podobać", co sugeruje pozytywny społecznego (SAD), przez co jego wyniki
efekt, jakim powinno charakteryzować nie pozwalają na uogólnienie
się placebo w stosunku do człowieka, stwierdzenia, iż wszystkie aspekty
stosującego je (zazwyczaj nieświadomie). placebo są wrodzone. Ponadto na
W postępowaniu naukowym, jako podstawie badań naukowych,
argument wrodzonego charakteru prowadzonych w tematyce placebo
jakiegoś zjawiska psychologicznego/ stwierdzono, że podatność na efekt
biologicznego, uznaje się powszechność placebo nie jest zależna od płci, wieku,
jego występowania. rasy, religii czy przekonań badanej
jednostki.

14 9

PSYCHOLOGIA

Już 45% badanych lekarzy na Placebo możemy także rozróżniać ze
Uniwersytecie w Chicago przyznało, że względu na konteksty psychospołeczne.
od czasu do czasu stosują tabletki placebo Jest to ciekawe zagadnienie ze względu
w praktyce klinicznej. Może to świadczyć na pozornie nic nieznaczący charakter
o wierze lekarzy w efekt placebo i w jego cech produktów, z którymi spotykamy się
pozytywne skutki, widoczne w terapii. codziennie. Jednym z takich czynników
W tym przypadku jest mowa jedynie kontekstowych jest kolor tabletki. W 1972
o tabletkach powszechność jego r. Blackwell i in. przeprowadzili
stosowania może być bardzo rozległa. badanie w grupie studentów.
Podali oni studentom 1 lub 2 tabletki,
Placebo działające na nas w życiu koloru różowego bądź niebieskiego oraz
codziennym poinformowali ich, iż są one
Zaczynając od korzeni, tj. od okresu stymulantem lub depresantem.
naszego dzieciństwa, możemy dostrzec Następnie badacze mierzyli ich poziom
ważny czynnik, który jednocześnie jest czujności, poprzez sprawdzanie np.
pewnego rodzaju placebo jednocześnie ciśnienia krwi, czy szerokości źrenic. Po
mając duży wpływ na rozwój podantości otrzymaniu wyników okazało się, że
ludzkiej na działanie placebo. Jest to osoby, które zażyły niebieskie tabletki
opieka. Potrzeba opiekowania się innymi, odznaczały się później widocznie
jak i bycia obiektem opieki (szczególnie mniejszą czujnością niż te przyjmujące
jako dziecko) wytworzona została tabletkę koloru różowego. W tym
ewolucyjnie. Gdy rodzic opiekuje się przypadku eksperyment został
dzieckiem podczas przeziębienia, jest przeprowadzony w odpowiednich
to z reguły naturalna reakcja rodzica. warunkach, dlatego mamy pewność, że
Mamy tutaj do czynienia również jedynym czynnikiem wpływającym na
z warunkowaniem klasycznym dziecka. zróżnicowanie wyników był kolor
Poza lekami i płynami podawanymi tabletki. jak i w potocznym rozumieniu.
dziecku w okresie choroby, rodzic daje
mu także odpowiednią dawkę opieki, Często nazywany przeciwieństwem do
czułości, współczucia. Tego typu wartości placebo - nocebo, zdefiniować możemy
uczą dziecko (a więc warunkują je) jako negatywna odmiana placebo. Efekt
sposobu wychodzenia z choroby. Po nocebo następuje wtedy, gdy stosowanie
jakimś czasie więc każdy z nas może być środków nieaktywnych farmakologicznie
nauczony tego, że odpowiednio udzielona przynosi negatywne skutki. Nazywany
nam opieka pozwala wyjść z pewnej jest często odwrotnym efektem placebo,
grupy objawów fizycznych/psychicznych lecz nazwa negatywny efekt placebo
dolegliwości. wydaje się być bardziej adekwatna,
Placebo z naukowego punktu widzenia ponieważ w przypadku stosowania
Naukowymi przypadkami pomyślnego nocebo efekt negatywny musi być
zastosowania efektu placebo może być wcześniej spodziewany. Gdy przy
leczenie bólu poprzez placebo, skutkujące stosowaniu placebo otrzymamy
wytwarzaniem endorfin w mózgu. negatywne skutki, mamy do czynienia
Kolejnym przykładem może być używanie z efektem ubocznym. Nocebo nie jest
efektu placebo do leczenia choroby więc jednoznaczne z odwrotnością efektu
Parkinsona, dzięki któremu pobudzone placebo, ponieważ w ich zastosowaniu
zostają ośrodki prążkowia. Ponadto przy bardzo ważną rolę pełni intencja osoby
leczeniu depresji, używając metod stosującej placebo/nocebo. A więc to, czy
związanych z działaniem placebo, efekt naszych działań jest zamierzony
zobaczyć możemy indukowanie zmian (główny), czy też niezamierzony
metabolicznych w płatach czołowych oraz (uboczny). Dlatego efekt placebo i efekt
ciemieniowych mózgu. nocebo stanowić powinny odrębne
obiekty zainteresowań, zarówno
w postępowaniu naukowym, jak
i w potocznym rozumieniu.

15

PSYCHOLOGIA

Jak wspierać
jąkające się

dziecko?

Wyobraź sobie, że chcesz powiedzieć coś Inne dzieci się z nich śmieją, przezywają
bardzo ważnego bliskiej Ci osobie, a Twój i nie chcą z nimi się bawić. Wiem, jak
aparat mowy nagle odmawia Ci bardzo ta przypadłość potrafi utrudnić
współpracy. Twoje usta i język życie. Jako dziecko przestraszyłam się
sztywnieją, w płucach brakuje powietrza. burzy i też zaczęłam się jąkać. Moi
Próbujesz coś z siebie wydusić, ale rodzice robili co mogli, żeby mi pomóc.
bezwiednie wymawiasz wyraz kilka razy. Od 12 lat pracuję jako psycholog, a od 8 lat
Nie tak jak miało być… Widzisz prowadzę własny gabinet terapeutyczny
konsternację drugiej osoby, która patrzy LOGOS-Dziecięca Terapia Rozwojowa,
na Ciebie zdziwiona, zastanawiając się w którym pomagam dzieciom
„co wyprawiasz”. i młodzieży, a także dorosłym z różnymi
Brzmi trochę jak nocny koszmar, co? Dla trudnościami w rozwoju. Moja praca
wielu jąkających się dzieci każde wymaga wielu rozmów, na szczęście
rozpoczęcie roku przypomina taki mogę prowadzić je bez zająknięcia,
właśnie koszmar. nawet w stresie. Dziś się nie jąkam. Twoje
dziecko też może przestać.
16
11

Jak możesz pomóc? PSYCHOLOGIA
Żeby móc w jakikolwiek sposób wesprzeć
swoje dziecko w tej trudnej dla niego pytania o mocnych stronach dziecka, jego
sytuacji, Ty jako jego rodzic musisz relacji ze swoimi rówieśnikami, o tym czy
najpierw je zrozumieć – to co przeżywa, jest źle traktowane przez inne dzieci
jakie emocje w nim drzemią i jak mu z powodu jąkania, jak funkcjonuje na co
bardzo ciężko. dzień i jaki ma na to wpływ jąkanie.
Ważne jest również, aby nauczyciel
Przede wszystkim należy pamiętać, że obserwował dziecko pod kątem jego
dziecko, które się jąka jest bardzo aktywności podczas zajęć, jak również
wrażliwe, czyli wszystko przeżywa poza nimi, ważne, aby zwrócić uwagę na
inaczej niż my - przeżywa bardziej, jest to w jaki sposób dziecko współpracuje
wręcz nadwrażliwe. Często takie dziecko w grupie ze swoimi rówieśnikami, jakie
bardziej przeżywa przemoc czy fikcję miejsce zajmuje w grupie, jak znosi
przedstawianą w telewizji, czy książkach. sytuacje stresujące, z kim rozmawia
Jak możemy pomóc takiemu dziecku? częściej - z dorosłym czy z dzieckiem, jak
Dzieci, które się jąkają są od siebie bardzo udaje mu się znieść porażki, czy próbuje
różne, jednak posiadają one niektóre rozmawiać z rówieśnikami. Ważne
wspólne cechy, o których warto pamiętać, również, jest to aby nauczyciel
m.in emocjonalna nadwrażliwość, przekazywał swoje obserwacje rodzicom,
niechęć opowiadania o swoich lękach, dzięki temu łatwiej będzie pomóc dziecku
poczucie bycia niedocenianym, w przeciwstawieniu się jego problemowi
bezradność dziecka a nawet jego agresja. z jąkaniem się.
Aby pomóc dziecku jąkającemu się
w przedszkolu czy szkole, należy Kiedy dziecko czuje, że ma wsparcie, że
pamiętać, że to my jako rodzice, jesteśmy jest rozumiane i nikt nie wyśmiewa się
najważniejsi w tej sytuacji, później z jego problemu, chętniej mówi. Nie
natomiast jest pedagog, który spędza czas odcina się od otoczenia, chętnie
z dzieckiem w przedszkolu. uczestniczy w życiu swojego
środowiska, jest radosne i pogodne.
Więc jak nauczyciel może pomóc Dlatego warto dołożyć wszelkich starań,
takiemu dziecku? by ułatwić jąkającemu się dziecku
Przede wszystkim pedagog powinien funkcjonowanie w najbliższym otoczeniu
współpracować z rodzicem, bo to rodzice jak dom, przedszkole czy szkoła.
najwięcej czasu spędzają z dzieckiem Oczywiście najlepszą pomocą jaką rodzic
i mogą je obserwować. Dlatego to rodzice może zapewnić swojemu jąkającemu się
wiedzą jak i kiedy dziecko się jąka i taką dziecku jest konsultacja ze specjalistą
wiedzą powinni się dzielić z pedagogiem. i ewentualna terapia. Terapia w CTJ
Takie dziecko powinno też być Logos trwa przez dziewięć dni, przez
obserwowane przez pedagoga podczas które zarówno rodzice jak i dziecko biorą
zajęć, co daje nam obraz tego jak dziecko udział w terapii. Na tą chwilę mamy
funkcjonuje w grupie wśród bardzo dobre wyniki naszych terapii,
rówieśników, ale może je również bo z dumą możemy stwierdzić, że
obserwować indywidualnie. pomogliśmy wszystkim osobom, które
W takich obserwacjach nauczyciel się do nas zgłosiły z problemem
powinien umieć odpowiedzieć na jąkania. Były to nie tylko dzieci, ale
również młodzież a także osoby dorosłe.
Jeśli czujesz, że Ty lub Twoje dziecko
potrzebuje pomocy specjalisty skontaktuj
się ze mną – na mój adres mailowy:
[email protected]

10 17

PSYCHOLOGIA

CO NAS
MOTYWUJE?

Na czym polega proces motywacji i dlaczego mając do dyspozycji te same 24 godziny jedni
ludzie z sukcesem realizują swoje wytyczone cele, podczas gdy innym sprawia to niemałe
trudności? Motywacja jest energią napędową do działania, tym, co pozwala zrobić nam
pierwszy krok, a także tym, co pomaga nam wytrwać w działaniu. Proces kształtowania
i utrzymania motywacji jest w swej naturze bardzo złożony.

Motywacja wewnętrzna Motywacja zewnętrzna
Motywacja wewnętrzna nie jest Kiedy angażujemy się w daną czynność
nastawiona na zdobycie zewnętrznych dla osiągnięcia korzyści zewnętrznych,
nagród. Działanie jest celem samo mamy do czynienia z motywacją
w sobie, robimy coś, co jest zgodne zewnętrzną. Nasze źródło siły, które
z naszym systemem wartości, co daje popycha nas do działania czerpie swoją
nam radość i stwarza okazję do moc ze świata zewnętrznego. Oceny
poszerzenia własnego potencjału. w szkole, wynagrodzenie w pracy,
Motywacja wewnętrzna sprzyja nagrody w konkursach, medale, sława.
kreatywności i sprawia, że jest nam W zasadzie w każdej sytuacji, kiedy
łatwiej zaangażować się w daną czynność, robimy coś przez pryzmat „co ja będę z
ponieważ sama aktywność ma wymiar tego miał/miała”, kiedy dążymy do
nagrody. czegoś, co sprawia nam przyjemność.
Mając motywacje wewnętrzną po prostu Motywacja lękowa
nam się chce. Motywacja wewnętrzna jest W momencie kiedy kieruje tobą strach
zdecydowanie najsilniejszą otywacją przed przykrymi konsekwencjami, na
i wynika z naszej naturalnej chęci przykład złą oceną lub zwolnieniem
poznania świata. z pracy, wtedy to co daje ci siłę do
działania to motywacja lękowa. Ucieczka
18 przed cierpieniem może być

PSYCHOLOGIA

motywująca, jednak w wyniku strachu prostu potrzebujesz odpoczynku i zmiany
tracimy zdolność do prawidłowego perspektywy. Systematycznie wizualizuj
przetwarzania informacji, rozumienia swój cel, pamiętaj o nawyku
oraz odbioru. Również efekty motywacji „zacznij z wizją końca”, czyli zacznij
lękowej nie są tak długotrwałe jak działanie ze świadomością tego dokąd
w przypadku motywacji wewnętrznej. podążasz, aby lepiej zrozumieć gdzie
jesteś teraz i planuj każdy krok we
właściwym kierunku. Pamiętaj
Motyw+akcja o pozytywnym nastawieniu i nagradzaj

Motywacja to także motyw i akcja. się za swoje osiągnięcia na drodze do
celu. Znajdź w sobie cierpliwość, nie
Zastanów się jaki czynnik/motyw oczekuj, że wszystko stanie się
wzbudza w tobie chęć do podjęcia akcji,
do działania? W 1998 roku psycholog natychmiast. Spraw, żeby było fajnie,
pamiętaj, że entuzjazm jest matką
kliniczny, psychiatra i wykładowca na wysiłku, bez którego nie osiągnięto by nic
Uniwersytecie Stanowym Ohio dr. Steven
Reiss zdefiniował 16 obszarów, w których wielkiego.

zawarta jest cała motywacja człowieka. Motyw, który daje nam siłę do działania,
Zgodnie z teorią opracowaną przez to cel do którego dążymy i który
dr. Stevena Reissa motywatory życiowe są pragniemy zrealizować podejmując różne
uniwersalnymi, potwierdzonymi akcje. Częsty spadek motywacji może być
naukowo impulsami, które motywują do również wywołany tym, że cel naszego
działania i określają indywidualną działania nie został na samym początku
osobowość. Ich uniwersalność oznacza, procesu poprawnie sformułowany.
że motywują one wszystkich ludzi.
W obszarze 16 motywatorów
opracowanych podczas badania możemy Wykorzystując metodę SMART do
odnaleźć czynniki taki jak: władza, wyznaczania celu możesz upewnić się co
rewanż, porządek, uznanie, rodzina, do tego, czy twój cel został poprawnie
piękno, status, spokój, honor, określony, dzięki temu unikniesz
gromadzenie, ciekawość, aktywność z pewnością spadków motywacji na
fizyczną, niezależność, kontakty drodze do jego realizacji.

społeczne, jedzenie i idealizm.

Entuzjazm jest matką wysiłku, czyli jak Metoda SMART
przetrwać spadki motywacji S specyficzny – sprawdź, czy twój cel jest
Motywacja jest procesem długofalowym, konkretny i dobrze opisany
który ma swoje cykle. Na początku M mierzalny – upewnij się, że będziesz
procesu zazwyczaj jest duży entuzjazm wiedziała, kiedy osiągniesz swój cel
i 100% zaangażowanie w działanie, które A ambitny – twój cel zawsze powinien
z czasem spada, szczególnie po mieć dla ciebie wartość
uruchomieniu wewnętrznego krytyka lub T określony w czasie – określ konkretny
słuchaniu opinii otoczenia, które bywa termin, datę, kiedy twój cel zostanie
nieprzychylne i nie zawsze wspiera nas osiągnięty.
w działaniu. W chwili, kiedy Pamiętaj proszę, że jeżeli potrafisz
zaobserwujesz u siebie spadek motywacji o czymś marzyć, to potrafisz także tego
spróbuj przypomnieć sobie jakie były dokonać. Mając świadomość tego, czym
początki twojego działania, jakie było jest motywacja, jakie mechanizmy nią
źródło twojego celu, dlaczego podjęłaś kierują i jak możesz pomóc sama sobie na
ryzyko i zdecydowałaś się na działanie. drodze do realizacji celu, nic nie stoi na
Porozmawiaj z kimś komu ufasz, nie przeszkodzie, żebyś zrealizowała
rezygnuj od razu. Daj sobie czas, opóźnij wszystko, to o czym marzysz.
decyzję o rezygnacji, czasem Powodzenia, wierzę, że Ci się uda!

10 19

PSYCHOLOGIA

Zawiść
czy

nienawiść?

Jestem Dyrektorem Sprzedaży od 10 oni nie muszą chodzić w sukienkach. Za
lat i do tej pory nie zatrudniłam żadnego to każdy dzień w innym stroju kończy
mężczyzny - rzuciła do mnie nieuczesana się strofowaniem ze strony szefa, lawiną
blondynka w znoszonym żakiecie. Kilka maili, wezwaniem na rozmowy
pytań i już miałam pewność, dlaczego wyjaśniające każdą pozycję w systemie.
żaden mężczyzna tam nie pracuje. Może Jest też druga kobieta w zespole -
to moje przekonanie, ale model działania co robi? Doskonale zna sytuację -
pani dyrektor był prosty. Znaleźć świetne w ramach solidarności i przyjaźni
kandydatki, doprowadzić rozmową do dostarcza szczegółowe informacje, typu:
zwątpienia w swoje możliwości i z łaską Szef jest na ciebie chyba wkurzony, nie
zaproponować poniżające wiem co przeskrobałaś tym razem. Już
wynagrodzenie. Czy mężczyźni też o 8:50 pytał czemu cię jeszcze nie ma,
ulegają takiej manipulacji? Zapewne wiesz, że on lubi jak jesteśmy wcześniej.
zdarza się, jednak nigdy o tym od nich nie Kobiety trwają w takich sytuacjach, m.in
słyszałam, za to od kobiet - słyszę ze strachu przed tym, jak zostaną
i czytam takie historie na grupach odebrane przez zespół albo szefa. Są
kobiecych co najmniej raz w tygodniu. w stanie zrezygnować ze swoich
naturalnych zdolności na rzecz
Szef - mężczyzna powiedział do Karoliny: dopasowania. Dlaczego kobiety się nie
Masz nosić sukienki do pracy, ładniej bronią? Dlaczego same sobie to robimy?
w nich wyglądasz. Co zrobi Karolina? Dlaczego znajoma - szefowa sprzedaży
Teoretycznie, jest tak samo kompetentna
jak jej koledzy z zespołu, ale

20

dużej firmy produkcyjnej, na pytanie - PSYCHOLOGIA
dlaczego zatrudniasz tylko mężczyzn? -
odpowiada, że "są bardziej kompetentni"? Kiedy pierwszy raz spotkałam Anię,
To co przeczytaliście w nagłówku Grażynę, Olę na spotkaniu odnośnie
artykułu to jedynie zalążek wspaniałych kobiecej przedsiębiorczości - nie mogłam
powitań. Powitań, które powinny uwierzyć, że można być tak spokojnym
brzmieć: Kochana! Cieszę się, że w środku. Nie mieć negatywnych myśli
realizujesz swoją pasję! W zamian za to na swój temat ani nie skupiać się ocenie
słyszę, że będę starą panną i kot zje mi innych. Życie pod ciągłą obserwacją, np.
twarz (dla bezpieczeństwa, na zaś, mam szefa i presją celów tygodniowych czy
psa). Szczupłe kobiety potrafią obelżywie rocznych powoduje, że zaczynamy siebie
skomentować kobietę o większym oceniać na każdym kroku. Z czasem,
rozmiarze. Jako zawodnik sportów pomimo realizowana tych celów, możesz
siłowych, wybieram siłownie, gdzie nawet odczuć nienawiść do siebie samej,
wiemy doskonale o tym, że każdy kiedyś co zaobserwujesz po tym, jak traktujesz
zaczyna, że można mieć różne choroby innych. Nie musimy tego robić i nie
współistniejące które skutecznie wnosi to niczego dobrego. Odczuwanie
utrudniają redukcję wagi. Zatroskane braków w sobie łatwo przerzucamy na
pytanie Jak mogłaś się tak roztyć? - obwinianie czy ocenianie innych.
zatrzymajmy dla siebie. Mam dla ciebie lekko zmodyfikowane
Jeśli Twoja koleżanka zaczyna trenować ćwiczenie Robbinsa, które pozwoli ci
judo - to nie komentuj tego w sposób zobaczyć jak wygląda życie bez ukrytej
negatywny. To, że odbierzesz jej chęć zazdrości, zawiści, nienawiści do siebie
pójścia na zajęcia, wcale nie sprawi, że Ty i innych. Przez siedem dni myśl tylko
poczujesz się lepiej. Jeśli ona jest na pozytywnie - nie oceniaj nikogo ani
diecie, a ty nalegasz - No jeden kawałek niczego. Odejdź od komentowania głośno
ciasta, piekłam wczoraj specjalnie - nie i w myślach tego, co cię spotyka. Skup się
robisz nic dobrego dla niej, bo jeśli nie ma na trwającej chwili, tym co robisz
wystarczającej asertywności, zje i będzie i pozytywnych aspektach.
potem zła… na siebie. Natłok takich myśli W każdym momencie, który będzie
i uczuć może wywołać depresję, a nawet trudny - wydarzy się nagła stresująca
choroby autoagresywne. sytuacja, zapomnisz o czymś istotnym
Są także kobiety, od których nie czujesz czy przypalisz obiad - pomyśl o tym,
niczego negatywnego. Wykonały jak o lekcji. Wyciągnij wszystko to, czego
one w większości ogromną pracę, aby być możesz się nauczyć z tej sytuacji, typu:
dla siebie ważne i wystarczające, aby będę zapisywać wszystko w notatkach na
siebie pokochać. Będąc w ich gronie telefonie, aluminiowy garnek ma cienki
miałam już nawet myśli, że świat się spód i szybko się nagrzewa. Skupienie
zmienił i może nie ma już tej zawiści czy uwagi na rzeczywistej reakcji chemicznej
nienawiści. Nic takiego się jeszcze nie czy tym, że możemy zapobiec powtórce
stało. Jednak jest nadzieja, nadzieja na przez odnotowanie dat sprawi, że
wsparcie ze strony innych kobiet, przestaniesz siebie oceniać, a tym samym
inspirację. Wymaga to od Ciebie decyzji - innych. Zastosuj to do każdej sfery życia.
czy chcesz pozbyć się tych emocji Siedem dni pozytywnego myślenia. Jeśli
z życia i traktować innych dobrze. będziesz myśleć negatywnie o czymś zbyt
Jeśli wybierzesz tę opcję - być może długo - musisz powtórzyć ćwiczenie,
zmieni się krąg Twoich znajomych. Może zaczynając od momentu, w którym jesteś
będziesz musiała zmienić pracę albo w stanie wrócić do pozytywnego myślenia
siłownię, ale chcę Ci powiedzieć, że to jest i robić to przez kolejne siedem dni.
możliwe. Koniecznie napisz do mnie o skutkach
tego ćwiczenia. Trzymam za Ciebie
kciuki!

21

PSYCHOLOGIA

Jak oceniasz siebie jako osobę?

Samoocena zawiera w sobie ocenę Negatywna samoocena powoduje, że
własnej atrakcyjności fizycznej, człowiek doświadcza wielu negatywnych
umiejętności interpersonalnych, poczucia emocji, postrzega innych ludzi jako
humoru i innych umiejętności. zagrożenie i źródło nieprzyjemnych
Samoocenę możemy rozumieć jako obraz uczuć. Świat zwykle widzi jako
własnej osoby oraz tego, jak oceniają nas wrogi i nieprzyjazny. Poczucie własnej
inni ludzie. Istnieje wiele definicji i prób wartości jest jedną ze składowych
wyjaśniania mechanizmu samooceny. samooceny. Bez poczucia, że jesteśmy
Jest to pojęcie, które wciąż jest wartościowymi ludźmi nie można mieć
rozszerzane o różne obszary rozumienia, wysokiej samooceny i pozytywnej
znajduje wiele zastosowań zarówno autorefleksji. Posiadanie niskiego
w badaniach psychologicznych, jak poczucia własnej wartości może
i w praktyce osób świadczących pomoc doprowadzić do depresji, tolerowania
psychologiczną. Jedną z teorii jest zdanie, niestosownych sytuacji i wchodzenia
że im mniejsza rozbieżność między w niewłaściwe relacje.
realnym Ja (obszar wiedzy o sobie, który Jak pielęgnować swoją samoocenę?
dotyczy tego kim się jest) a idealnym Ja Przede wszystkim należy pamiętać
(wiedzę na temat tego, jakim o podstawowych kwestiach takich jak;
chcielibyśmy być) tym wyższa jest nasza odpowiednie optymistyczne podejście,
samoocena, a co za tym idzie również brak nadmiernej krytyki wobec siebie,
lepsze samopoczucie. zdolność przyjmowania komplementów
Pozytywna (zdrowo wysoka) samoocena i konfrontacja negatywnej oceny
pozwala utrzymać dobry nastrój, ale też z rzeczywistością. Powinno się dbać
lepszą jakość życia i przekonanie o siebie, starać myśleć racjonalnie, nie
o własnych zasobach, które są skuteczne porównywać do innych, skupiać na
w radzeniu sobie z trudnościami. swoich mocnych stronach, a przede
Posiadanie wysokiej samooceny jest wszystkim każdego dnia być dla siebie
źródłem pozytywnych emocji, a także dobrym. Zmiana naszej samooceny nie
wpływa na widzenie świata jako jest łatwym procesem. Może trwać długo
przyjaznego i bezpiecznego. Osoby i często wymaga fachowej pomocy
o pozytywnej samoocenie rzadziej psychologa i dobrych ludzi z otoczenia,
chorują na schorzenia psychosomatyczne którzy wskażą drogę do pomyślnych
oraz mają wyższy poziom satysfakcji obrotów i osiągnięcia szczęścia. Jednak
z własnego życia. Przy negatywnej sporo też możemy zrobić sami.
(niskiej) samoocenie człowiek zakłada, że Najcięższą pracą jest praca nad samym
nie jest w stanie poradzić sobie sobą, dlatego podniesienie poziomu
z trudnościami, jakie go spotykają. Ma samooceny wiąże się z koniecznością
negatywny obraz siebie i poczucie, że jest wielu zmian w naszym sposobie myślenia
gorszy od innych, czasem nawet uważa o sobie samych.
się za bezwartościowego.

220 15



PSYCHOLOGIA

Odmowa
i odrzucenie

gdzie zostaniemy odrzuceni, aby
spotkać się i oswoić z określoną
negatywną emocją, a następnie
wyuczyć odruchów i nawyków
związanych z odrzuceniem. Opisane
podejście jest dla mnie kontrowersyjne
i nie zgadzam z taką praktyką, ponieważ
kultywuje to głównie negatywne
zachowania, zamiast promować
pozytywne odruchy.

Wszytko po to, aby wyrobić nawyk
sukcesywnego dbania nasz układ
immunologiczy, aby w logicznej
Bycie odrzuconym i niezaakceptowanym konsekwencji zminimalizować
nie jest proste. Jest to ewidentnie prawdopodobieństwo zachorowania.
negatywne doświadczenie, z którym nikt
z nas nie do końca potrafi sobie radzić. Przejście przez proces odmowy
Część moich kolegów po fachu uważa, że i odrzucenia, który jest naturalny
powinno się reakcje negatywne i potrzebny, jest doskonałym polem do
konfrontować, aby wyćwiczyć odruchy. nauki. Przyczynia się znacznie do
Tzn. celowo doprowadzać do sytuacji samorozwoju, pod warunkiem, że

240 15

zamknięty jest neutralną (zdrową PSYCHOLOGIA
i nieszkodliwą) refleksją.
W przypadku pierwszego rodzaju
Z reguły odmowę i odrzucenie można odrzucania (organicznego), nie powinno
podzielić na dwie kategorie. Pierwsza się długo analizować co się stało. Zaleca
grupa, to odrzucenie i odmowa organicza się zdrową i umiarkowaną reakcję, bez
(odmowa nieodwracalna, nierozdzielna). kreowania scenariuszy typu, „co by było
To ten rodzaju przypadku, na który nie gdybym zrobiła inaczej”, ponieważ
mamy wpływu, proces trudny jest do niemożliwe jest skontrolowanie
przewidzenia i w rezultacie trudny do wszystkich determinantów decyzyjnych.
kontrolowania. Z odmową organiczną Drugi rodzaj odmowy z punktu widzenia
stykamy się w każdym aspekcie życia, personalnego jest ważniejszy, z uwagi na
lecz częściej wypełnia ona oficjalną możliwość wystąpienia zjawiska
i formalną przestrzeń naszej samosabotażu. Odrzucenie wewnętrzne,
codzienności, np. kiedy składamy mimo iż wydaje się mniej szkodliwe,
podanie o awans czy podwyżkę. ponieważ rzadziej manifestuje się
Dokument skierowaliśmy do w formalnych konsekwencjach,
bezpośredniego przełożonego i po wprowadza zniszczenie w naszym całym
upływie jakiegoś czasu otrzymujemy organizmie. Brak reakcji, lekceważenie
odpowiedz negatywną. Nie mamy sygnałów odmowy wewnętrznej uczą
wpływu na wszystkie determinanty i nie konsekwentnie negatywnych zachowań.
znamy wszystkich przyczyn, które Uczymy się parcia do przodu ponad
wpłynęły na odmowę. Szczególnie jeśli wszelką cenę, ślepego posłuszeństwa,
jest to struktura korporacyjna - na decyzję wypalania zawodowego, płacenia
składa się wiele elementów i odwrócenie niewspółmiernie wysokiej ceny.
decyzji jest wyjątkowo skomplikowane Zlekceważenie tego rodzaju odmowy
lub wręcz niemożliwe (nawet, gdy decyzja i odrzucenia prowadzi np. do
jest błędna). pracoholizmu (pracować, aby być
zajętym), samodestrukcji, obniżenia
Druga kategoria to odrzucenia samooceny, a w patologicznych,
wewnętrzne - gdy jednostka sztucznie przewlekłych procesach do nałogów
prze do wykonania zadania lub do i nadużyć.
osiągnięcia określonego celu. Dobrym W każdym przypadku odmowy, zdrową
i jaskrawym przykładem jest tzw. reakcją jest zadanie pytania: DLACZEGO,
małżeństwo z rozsądku. Logicznie tak się stało? DLACZEGO, doszło to takiej
wszystko się układa, jest miło, partner sytuacji? Refleksja jest naturalna i jest
jest modelowym kandydatem, ale każdy kluczowym procesem przynoszącym ulgę
kontakt jest inicjowany nienaturalnie, w kwestiach racjonalnych i mentalnych.
często występuję poczucie konieczności Często jesteśmy zagłuszani przez
bycia w pełnej gotowości. Odrzucenie przeglądanie się w lustrach innych, życie
wewnętrzne charakteryzuje się marzeniami innych, dostosowania się do
sztucznym zachowaniem, brakiem wymogów grup nacisku. Modelowy
synchroniczności w działaniach, brakiem przykład z pracy, kiedy to napinamy się,
spójności i intuicyjnych reakcji. To jest naciągamy jak struna, staramy się
dokładnie tem moment, kiedy wkładamy dorównać do wymogów jakiejś grupy lub
olbrzymi wysiłek w osiągniecie przełożonego ponieważ wyjątkowo zależy
konkretnego celu, natomiast przyrosty nam na statusie (akceptacji,
i benefity są małe. W życiu zawodowym, przynależność do grupy), który nie do
jest to moment gdzie na siłę „przeciskany końca nam służy. Życie zgodnie z głosem
jest wielki pomysł przez wąski tunel wewnętrznym nie oznacza wcale
możliwości”, a osiągnięcia jakiegokolwiek rezygnacji z obranego celu. Może okazać
rezultatu totalnie mijają się się, że po prostu powinniśmy obrać inną
z oczekiwaniami. ścieżkę by osiągnąć dany cel.

25

www.edusfera.edu.pl

Zgodnie z Zarządzeniem JM
Rektora WSZYSTKIE zajęcia
100% on-line, a w przypadku
trudności z realizacją Praktyk
Uczelnia pomoże w ich organizacji.

ROZWÓJ

Multitasking
pracującej
mamy

Nikt nie mówił, że będzie łatwo, że życie Zawsze coś trzeba poświecić. Zawsze. Nie
czeka na mnie z otwartymi ramionami da się zadowolić każdej ze stron. Doba
i wszystko zostanie podane mi na tacy. ma 24 godziny bez względu na to, jakie
Byłam tego świadoma - jeszcze w czasach życie prowadzimy. Nikt nie dał nam
liceum. więcej czasu z powodu większej ilości
Bycie kobietą to najbardziej obowiązków.
skomplikowany zawód na świecie. To Jednak po latach wiem, że kompromis to
właśnie my jesteśmy odpowiedzialne za… takie podzielenie ciasta, aby każdy
wszystko. I to właśnie my, kobiety, mamy myślał, że ma największy kawałek (jak
na swoich barkach największą mówił Ludwig Erhard). Tyle, że z tego
odpowiedzialność poprzedzoną gronem ciasta nie zawsze zostanie coś dla mnie.
różnych obserwatorów. Czy będąc żoną, Nauczyłam się poświęcać, ale
matką i pracującą kobietą można rekompensuje sobie to małymi
odnaleźć chwile spokoju? Jak pogodzić te przyjemnościami i pięknymi chwilami.
wszystkie role? Czy jest na to jakiś złoty W obecnych czasach pracujące mamy, te
środek? na etacie czy te prowadzące własne firmy
Moja odpowiedź: nie. nie mają łatwego zadania. Nieustannie
muszą wybierać, a takie wybory nie
są zawsze oczywiste – ale zawsze
powinny być w zgodzie z nami samymi.
Matki mają poczucie winy
Pracowałam wiele lat na etacie. Obecnie
prowadzę własną firmę. Patrząc

27

ROZWÓJ innym osobom to oczywiście
odpowiedzialność i dodatkowy koszt. Po
z perspektywy matki, każda opcja ma znalezieniu odpowiednich osób do
swoje plusy i minusy. Będąc na etacie, współpracy, okazało się że mogę
człowiek niesamowicie stresował się zaoszczędzić sporo czasu, a płacąc innym
każdą chorobą dziecka. Nie tylko nią za wykonywane usługi, wcale nie
samą, ale… ludźmi z pracy i samą pracą. wychodzę na „minus” - wręcz przeciwnie.
Zaniesienie L4 na dziecko było Firma nabiera nowego tempa, rozwija
koszmarem, poczuciem bezradności. się, dzięki czemu mogę przyjąć więcej
„O znowu Cię nie będzie w pracy”, zleceń.
„A co on tak choruje?”, „Załatw sobie Odpuszczanie
kogoś do opieki”. Niejedna matka słyszała Moją kluczową radą jest odpuszczanie.
różne tego typu uwagi. Zostajemy Dziele rodzinne i zawodowe obowiązki na
w domu z przeziębionym dzieckiem, te najważniejsze i mniej ważne. Dla mnie
które wymaga opieki, a i tak nie mniej ważne jest codzienne odkurzanie
unikniemy telefonu czy maila z pracy. czy mycie łazienki. Mogę robić to 2 razy
Obciążenie psychicznie działa na nas albo raz w tygodniu. Codziennie
również fizycznie. Staramy się odkurzanie wcale nie sprawia że dom jest
udowodnić, przede wszystkim innym, jak mega czysty – szczególnie przy małych
sobie świetnie radzimy, że da się to dzieciach. Kupiłam zmywarkę – którą
wszystko pogodzić. Często kosztem uważam za najlepszy wynalazek.
własnego zdrowia.System i ludzie
zadziałały na nas w taki sposób, że Sporadyczny egoizm
wiecznie czujemy się czegoś winne. Sporo czasu upłynęło, zanim zaczęłam
Winne choroby, winne pójścia na L4, myśleć też o sobie. Stanie się
winne tego, że nie było nas przez tydzień „sporadyczną egoistką” w naszym
w pracy. Cały czas, ktoś lub coś powoduje społeczeństwie nie jest dobrze
w nas poczucie winy. Dlaczego? przyjmowanie. Matka ma się zawsze
umartwiać i poświęcać. Matka z wózkiem
Jesteś też kobietą! w starym wyciągniętym dresie, a matka
w sukience w kobiecych butach – to
Są kobiety, które oprócz bycia mamą, zawsze matka. Matka jest też kobietą, ma
czują powołanie do innych celów. Nie swoje pasje i cele życiowe. Chodzenie w
chcą chodzić do żmudnej pracy, bo tak domu w starych spodniach, w tłustych
trzeba, czy zmuszą ich do tego sytuacja. włosach, to nie jest spełnienie marzeń –
Pragną się realizować, spełniać swoje na pewno nie moich. Dlatego nawet,
marzenia, robić coś wartościowego. kiedy pracuje w domu, staram się
Tworzenie własnej marki czy firmy wyglądać… jak kobieta. Nie dla kogoś
jest długofalowym i skomplikowanym – a dla siebie. Bo czy nie jest tak, że
procesem. Połączenie tej roli z rolą matki czujemy się lepiej w sukience,
jest trudne. Warto pamiętać, że dzieci od w uczesanych włosach? Czy jednak
najmłodszych lat obserwują rodziców, i to wolimy być, zaszufladkowane jako „tylko
z nich czerpią wiedzę i inspiracje na matki”?
przyszłość. Moi rodzice zawsze ciężko Namawiam wszytki matki do zmiany
pracowali. Nie zawsze byli w domu, ale swoich nawyków i sposobu myślenia, aby
nie czułam przez to mniej miłości czy oprócz wychowania dziecka zajęły się
mniej uwagi. Czas, choć skrócony, czymś jeszcze - pracą czy rozwojem
lecz spędzony wspólnie, był bardziej osobistym. Aby czerpały z życia to co
angażujący i w pełni wykorzystywany. najważniejsze, aby nie dały się zamknąć
Dokładnie tę strategie przyjęłam w szufladzie i aby po kilku latach nie
w obecnym życiu. Spędzając czas obudziły się wykończone i bez
z dziećmi tuż po pracy, bardziej się perspektyw.
angażuje. Delegowanie zadań
w przypadku jednoosobowej działalności
gospodarczej to prawdziwe wyzwanie.
Mamy przeświadczenie że wszystko sami
zrobimy lepiej. Przekazywanie zdań

28

ROZWÓJ

Czy Twój dom
podąża za Tobą?

2491

ROZWÓJ – możemy iść dalej!” Dom staje się
naszym azylem, mamy gdzie wracać,
Zmiana jest jedynym stałym elementem odpocząć, nacieszyć rodziną, dać upust
życia. Odkrył to już 25 wieków temu swoim myślom, upiec szarlotkę, obejrzeć
Heraklit z Efezu. Jaka jesteś, co ulubiony serial, położyć nogi na
posiadasz, to co osiągasz, z czym się pufie, wypłakać w poduszkę, czy
zmagasz, co ci się podoba, co cię popatrzyć w sufit – i jest bosko. Jednak
denerwuje, zachwyca, czego potrzebujesz wraz z upływem czasu, następują życiowe
– wszystko ulega zmianie. zmiany: dzieci się rodzą, pniemy się po
To proces nieustający, który powoduje, że szczeblach kariery, rośnie apetyt na
nigdy nie wiemy co czeka nas w życiu za posiadanie, obrastamy w doświadczenia,
rogiem, jak potoczy się rozmowa, kogo wspomnienia, po prostu los kreśli naszą
spotkamy na swojej drodze. Te historię nieustająco. Ważne, by w tym
niewiadome z jednej strony zmieniającym się świecie, dom podążał
powodują, że życie jest fascynujące, za nami. By na bieżąco odpowiadał na
z drugiej budzą niepokój. Dla równowagi nasze potrzeby. Jak to zrobić?
potrzebujemy stałych elementów, które
dadzą nam poczucie bezpieczeństwa. To Warto sprawdzać co jakiś czas, czy
może być noszenie tej samej fryzury od rzeczy, którymi się otaczasz mają na
lat, schabowy na obiad co środa, czy ciebie pozytywny wpływ, czy możesz czuć
spacer z psem tą samą trasą, wierność się wśród nich swobodnie, bezpiecznie.
jednej marce. samochodu lub stały Czy przestrzeń, do której wracasz służy
porządek w szafie. Natura ludzka odpoczynkowi, twórczemu myśleniu,
radzi sobie z potrzebą bezpieczeństwa dobrym emocjom. Selekcjonuj i wybieraj
na różne sposoby, ale podstawową przedmioty, na których naprawdę ci
stabilizację przynosi człowiekowi przede zależy. Polecam ci do praktykę, która
wszystkim DOM. zajmuje chwilkę, a może przynieść spore
odkrycia dla ciebie.
Dom jako miejsce schronienia, ale także
jako stan emocjonalny, w którym Usiądź w swoim pokoju z kartką papieru
dominuje poczucie przynależności do. i ołówkiem w ręku, i przez 5 minut
Miejsce, gdzie swobodnie można być wypisuj wszystkie przedmioty, które
sobą, w którym zbierasz myśli, masz w zasięgu wzroku i jakie wzbudzają
odpoczywasz i robisz to, na co masz w tobie niemiłe emocje: nie lubisz,
ochotę. Zatem taki dom to coś więcej niż denerwuje cię, jesteś znudzona, masz złe
budynek, układ pomieszczeń, określony skojarzenia, nie pasuje itd.
metraż. To sposób w jaki zamieszkujesz W następnym kroku postaraj się pozbyć
świat, jak go rozumiesz, czego od życia wszystkiego, co zapiszesz na swojej liście.
oczekujesz, jakie masz priorytety, w jakiej Możesz schować do szafy, oddać sąsiadce
estetyce się poruszasz czy jaka energia lub wystawić na sprzedaż. Gdy na kartce
towarzyszy Ci na co dzień. zapiszesz pianino, kredens lub żyrandol,

zdaję sobie sprawę z tego, że niełatwo
Istotne jest, by wnętrze w którym pozbyć się tego od razu. Zacznij wtedy od
mieszkasz, było w ciągłym połączeniu drobniejszych kroków. Apetyt rośnie
z tym, kim jesteś, jak wygląda twój dzień w miarę odczuwanej ulgi. Gdy zobaczysz,
i jego rytm na każdym etapie życia. jak pojawia się przestrzeń na nowe, na
pewno poczujesz przypływ adrenaliny, by
Aranżowanie przestrzeni z wykonać kolejny ruch!
uwzględnieniem indywidualnych potrzeb
to podstawa, ale też jedynie początek Taka aktualizacja tego czym się otaczasz
podróży w tworzeniu własnego domu. powoduje, że mimo upływającego czasu,
Tymczasem bardzo często urządzone dom wciąż stanowi dla ciebie opokę,
pięknie wnętrze, traktujemy jako punkt ostoję, dba o twój komfort,
a mapie swoich życiowych zadań, samopoczucie, a w efekcie sprzyja
a kiedy jest zrealizowane – odhaczamy szczęśliwemu życiu.
je z poczuciem spełnienia.
„No, mieszkanie urządzone

3420

ROZWÓJ

Biznes przed dwudziestką
– czy to możliwe?

Bez wątpienia młodość to piękny okres w życiu. Poznajemy świat,
próbujemy po raz pierwszy wielu rzeczy. Zarabiamy też swoje pierwsze
pieniądze. Czy jednak muszą być one zdobyte poprzez pracę na etacie?

Młodość rządzi się swoimi prawami o wiele więcej! Obawa przed rzuceniem
Zapewne myśląc o biznesie w młodym stałej pracy, rachunki, które trzeba
wieku, w twojej głowie pojawia się opłacić, często rodzina na utrzymaniu.
wiele obaw. To normalne. Jednak To rzeczy, które powstrzymują ludzi
czy ludzie po czterdziestce chcący przed „pójściem na swoje". Brak
otworzyć swój biznes nie mają takich zobowiązań w latach młodzieńczych
niepewności? Jestem pewien, że mają ich może być dużym ułatwieniem na starcie.

31

ROZWÓJ

A co z doświadczeniem? obserwujemy otaczającą nas
rzeczywistość i się jej uczymy. Łatwiej jest
nam „wyłapać” dobre pomysły na biznes,
Doświadczenie zdobyte w praktyce problemy człowieka i szybciej je
z pewnością jest najlepszym źródłem zauważamy. Nie są one dla nas bowiem
wiedzy. Nie oznacza to jednak, że nie jeszcze codziennością i smutną rutyną,
możesz go zdobyć budując własną jak w przypadku ludzi dojrzałych.
działalność! Co więcej – każdy biznesmen
czy bizneswomen kiedyś zaczynali. Leniwe pokolenie
W czasach odległych nie mieli oni takiej
możliwości, jakie mamy teraz. Liczne Chyba każdy zgodzi się ze mną, że nasze
kursy, szkolenia online, dzięki którym nie pokolenie jest leniwe. Szukamy
musimy nawet wychodzić z domu, aby wymówek, ułatwień w życiu. Czy to zła
zyskać wiedzę ułatwiają nam naukę na cecha przedsiębiorcy? Niekoniecznie!
czyichś błędach. Reasumując, nawet jeśli Właśnie to lenistwo często pozwala
nie posiadasz doświadczenia to dzięki wynaleźć innowacyjne wynalazki, które
szkoleniom możesz mieć wiedzę odnoszą sukces.
porównywalną z czynnym
przedsiębiorcą! Pozwolą Ci one również A co ze szkołą?
nie popełniać błędów, które potrafią
znacznie pogorszyć komfort prowadzenia Szkoła nie musi być żadną przeszkodą,
biznesu. Niestety, przedsiębiorcy a wręcz przeciwnie. W tym okresie
starszego pokolenia musieli doświadczyć spotykamy wielu wspaniałych ludzi,
ich na własnej skórze. którzy często pracują w różnych
branżach. Pozwala nam to budować sieć
Codzienność młodego człowieka kontaktów, które możemy wykorzystać
w biznesie. Mamy również do dyspozycji
Technologia w życiu młodego człowieka wykształconych wykładowców, którzy
jest na porządku dziennym, jest to wielki z pewnością z chęcią odpowiedzą nam na
atut, którego często starsi ludzie nie nurtujące nas pytania i doradzą.
posiadają. Codziennie korzystamy ze
smartfonów, jesteśmy na bieżąco Jestem biednym studentem – skąd wziąć
z trendami, mediami społecznościowymi pieniądze?
i potrafimy bezproblemowo korzystać
z komputerów. Nie oszukujmy się – Żyjemy w czasach, gdzie rozpoczęcie
firma, która nie wykorzystuje technologii biznesu niekoniecznie. musi wiązać się
nie ma prawa bytu. Takie z kosztami. Nawet posiadając niewielką
przedsiębiorstwo nigdy nie będzie ilość gotówki możemy znaleźć klienta,
atrakcyjne na rynku, przewyższą je koszty a następnie sprzedać mu produkt. Co
pozyskania klienta i produkcji. Szacunki ciekawe, do przychodu 1300zł
Boston Consulting Group wskazują, że do miesięcznie możemy prowadzić
2022 roku handel internetowy działalność nierejestrowaną! Kolejno,
w Europie i USA wzrośnie o kolejne 76%. możemy skorzystać z Inkubatorów
Pozwoli to zwiększyć wartość młodych Przedsiębiorczości, które są dużo tańszą
przedsiębiorców na rynku, którzy alternatywą dla działalności, a posiadają
z technologiami są „za Pan brat”. wiele zalet. Możemy tam skorzystać np.
ze zwolnienia z podatku dochodowego.
Obserwacje i nauka

Małe dzieci zadają mnóstwo pytań. Prowadzenie działalności nie jest tak
Chyba wszyscy mieliśmy sytuację, gdy straszne, jak je malują. Często obawy
siostrzeniec, kuzyn lub rodzeństwo blokują nam drogę rozwoju. Chyba nie
zadręczało nas pytaniami. Z wiekiem ta chcesz pluć sobie w twarz, że nie
tendencja spada, lecz my, młodzi ludzie spróbowałeś? Na górze artykułu
również dużo szerzej znajdziesz moje dane kontaktowe.
W razie pytań, służę pomocą.

3442

Kim Jesteś?

To pytanie które znów usłyszałam. Odpowiedzi jest wiele lecz
czy nie łatwiej powiedzieć: jestem własnym wyborem pomiędzy
wszystkim?

Bo wszystkim jestem. Światłem i cieniem. Radością i smutkiem.
Miłością na granicy z nienawiścią. Ale zawsze to ja wybieram.
Kim jestem. Nie odnajdę w sobie niczego czego w Tobie nie ma.
Nie zaprzeczę niczemu co masz, kim Ty jesteś bo i ja to mam. To
co inne może być we mnie to mój wybór, to moja decyzja. Kim
nie chcę już być. Nie ocenię Cię bo nie chcę już siebie oceniać.
Nie będę pouczać bo każdy sam musi znaleźć swoje odpowiedzi.
W sobie. Tam one są. Dlatego nie boję się błędów, bo one mi
mówią najwięcej. Najlepsze lekcje dają. Bez poczucia winy idę
dalej. I wybaczam. Bo nie ma złego i dobrego, jest tylko droga do
spełnienia. A Ja Jestem tą drogą.

Ilona Montana

33

ROZWÓJ

Bądź najlepszą
wersją siebie!

Moje życie jest tylko moje. Nikt nie wie jak to informacji. Media wmawiają nam jacy
jest być mną. Jak to jest chodzić w moich powinniśmy być, co jeść, jak się ubierać
butach. Nawet jak będę codziennie zakładać oraz do czego dążyć. Gubimy się w tej
inne. Nigdy nie było i nie będzie drugiego masie, bo zdecydowana większość nie
takiego samego człowieka jak ja. Nie jestem dotyczy nas samych. Podążamy za
ani lepsza, ani gorsza od innych. Jestem mną. trendami, nie chcąc odstawać od reszty
Jedyną mną. Najlepszą wersją samej siebie. społeczeństwa. Tracimy energię, czas
Na świat przyszłam jako istota z pewnym i pieniądze na dążenie do miejsca, które
zestawem cech, które są niepowtarzalne, może się okazać źródłem jeszcze większej
z genami odziedziczonymi po rodzicach. frustracji.
Kiedyś widziałam tylko te złe, których chętnie Jako dziecko często słyszałam, że jestem
bym się pozbyła, ale z czasem zaczęłam wystarczająco silna, że zawsze sobie poradzę.
doceniać wszystkie, bo tworzą unikalny zestaw Jednocześnie kiedy mi coś nie wychodziło to
właściwy tylko mojej osobie. byłam tą głupią i nierozważną niezdarą.
Nie mamy wpływu na to gdzie i w jakiej W jednym i drugim przypadku nie
rodzinie przychodzimy na świat, nie zasługiwałam na zbyt wiele uwagi, bo zawsze
mamy wpływu na swoje wychowanie. był ktoś słabszy, komu trzeba było pomóc.
Chodzimy do szkoły, uczymy się Przez kolejne lata wierzyłam, że muszę być
funkcjonowania w społeczeństwie, mamy silna choćby nie wiem co. Nie umiałam
różne zainteresowania. Zaczynamy prosić o pomoc, bo to przeczyło mojemu
rozróżniać co jest dobre, a co złe. Życie wyobrażeniu o sobie jako kobiecie, która ze
się toczy swoim rytmem, wszystkim sobie poradzi. To, że jestem mądra,
a doświadczenia, których nabywamy po udowadniałam kolejnymi awansami.
drodze definiują kim jesteśmy lub kim Pracowałam dużo i intensywnie. Miejsce
wierzymy, że jesteśmy. Codziennie w którym byłam bardzo mnie uwierało, ale nie
dziennie stykamy się z natłokiem bardzo wiedziałam co powinnam z tym zrobić.

34 Odnalezienie siebie w świecie
nastawionym na konsumpcjonizm, gdzie
jest wyzwaniem, i wymaga przede
wszystkim odwagi. Jeżeli jednak czujesz,
że owszem żyjesz, masz się nawet
całkiem nieźle, ale coś cię uwiera, nie
jesteś w miejscu, w którym chcesz być -
warto podjąć ten wysiłek.

Podjęcie decyzji jest niezbędne do ROZWÓJ
rozpoczęcia procesu, ale wyobraźmy
sobie, że spotykamy człowieka idealnego ochoty, bo nie wypada odmówić.
dla nas. Takiego, z którym chcielibyśmy Każdemu się przecież to zdarza. Robimy
spędzić resztę życia, który da nam coś, co w zasadzie jest wbrew samemu
szczęście i spełnienie. Przy którym sobie, coś nas uwiera i nie do końca
będziemy czuć, że z każdym dniem wiemy co. To jak z piaskiem w butach,
rozkwitamy. Do takiej osoby w niewielkich ilościach jest ledwo
podchodzimy z ciekawością, szczerością, odczuwalny, ale długo nie wysypywany
otwartością, gotowością i skupieniem. powoduje bolesne odciski.
Chcemy się o nim dowiedzieć jak
najwięcej: Co lubi? Jakie ma wartości? Co Po kolei układałam sobie kolejne obszary
sprawia mu przyjemność? Kim są jego swojego życia: zdrowie, życie towarzyskie, życie
przyjaciele? Czy praca sprawia mu osobiste, pracę, relacje z otoczeniem, rozwój
satysfakcję? Jakie są jego zalety, a jakie duchowy, wykształcenie. Każdy z nich
wady? Gdzie lubi jeździć na wakacje? zdefiniowałam od nowa. I mimo, że nie obyło
Gdzie mieszka? Jakie książki lubi czytać? się bez rozczarowań, zerwanych więzi, zmiany
A może wcale nie lubi czytać? kierunku, wytyczenia nowych celów, mimo że
proces był długotrwały i czasami bolesny to
A co by się stało gdybyśmy popatrzyli dzisiaj patrząc na siebie mogę powiedzieć: Hej
w lustro i zobaczyli osobę, z którą ty! Lubię Cię wiesz! Mimo, że popełniasz błędy!
chcemy spędzić resztę życia? Brzmi to Mimo, że zamiast czasem wybrać prostą drogę,
dziwacznie! Przecież życie jest tak idziesz przez gęsty las! Jesteś fajną inspirującą
nieprzewidywalne, że nie wiemy co się i mądrą kobietą!
stanie i co nas spotka. Jednak jedyną
osobą, która będzie nam towarzyszyć do W świecie nastawionym na szybki zysk,
końca naszych dni jesteśmy my sami! Tak oczekujemy natychmiastowych
właśnie! Nikt inny! To dlaczego rezultatów. Często nam się wydaje, że
mielibyśmy nie chcieć się dowiedzieć wystarczy sobie odpowiedzieć na kilka
o sobie jak najwięcej? Nie traktować siebie pytań i już będziemy znali siebie. Ba!
z ciekawością jaką mamy, gdy poznajemy Często sądzimy, że doskonale znamy
nowych ludzi? siebie i nie musimy sobie zadawać
Przed zrobieniem pierwszego kroku żadnych pytań. Ale czy na pewno? Nie
powstrzymywał mnie strach. A co jeżeli nie chce nam się poświęcać czasu na
polubię siebie samej? Tą obecną przecież już poznawanie siebie, bo nie widzimy w tym
znam. A co jak mi się życie wywróci do góry sensu. W zasadzie to można by się
nogami? W sumie i tak może się zadziać. pokusić o stwierdzenie, że po co się
A jeżeli stracę po drodze przyjaciół? Czy na trudzić i poznawać towarzysza życia,
pewno można ich wtedy nazwać przyjaciółmi? można od razu z nim zamieszkać. A gdzie
Bałam się wkroczyć na nową ścieżkę. Zrobić urok poznawania? Ta nutka tajemnicy
ten pierwszy krok w nieznane. Są przecież i ekscytacji kiedy dowiadujemy się czegoś
cechy, które w sobie lubię i nie chcę ich po nowego! Gdzie przyjemność odkrywania
drodze zgubić. kolejnych obszarów? Gdzie jest otwartość
Największą przeszkodę w poznaniu siebie na nowe zaskakujące i pozytywne
odgrywa nasze ego, które manifestuje się rezultaty naszych starań? Ukrywanie się
w różny sposób, nie zawsze ekstremalny. w ciemności przecież nie sprawi, że
Często możemy nawet nie zauważyć, że będzie nam dane zobaczyć piękny
przemawia przez nas ego. Kiedy i majestatyczny wschód słońca.
obiecujemy coś, czego nie możemy lub
chcemy robić, jednak robimy to by nie Dążenie do bycia najlepszej wersji siebie to nie
sprawić komuś przykrości. Kiedy wycieczka szybką kolejką miejską. To piękna
zgadzamy się na coś, na co nie mamy podróż, pełna niespodzianek. To odkrywanie
siebie na nowo każdego dnia. Za ten proces
jestem bardzo wdzięczna.

Jesteś gotowa na przygodę życia?

34 35

ROZWÓJ

Jak wychować sportowego zwycięzcę?

Ile razy w życiu słyszałaś pytanie „Kim Bądź konsekwentny i wymagaj
będziesz gdy dorośniesz?” albo „Kim konsekwencji od swojego dziecka
chcesz zostać w przyszłości?” Zapewne Gdy przyjdzie odpowiedni moment
nie raz. Nasze dzieci też to słyszą podczas i podejmiecie z dzieckiem wspólną
rodzinnych spotkań. Często pada wtedy decyzję, że prawdziwym,
odpowiedź - policjantem, strażakiem, „niejednodniowym” marzeniem Waszego
nauczycielką, piosenkarką. Z wiekiem, dziecka jest bycie sportowcem, bądź
gdy dzieci rosną, marzenia się zmieniają. konsekwentnym. Zapisałeś dziecko na
Z czasem pojawiają się treningi, zajęcia treningi. Poszliście na kilka z nich. Nagle
dodatkowe, pasje związane ze sportem przychodzi jesień, szaruga a dziecko
a w odpowiedziach zmieniają się na - prosi by odpuścić trening. Nie
piłkarz, siatkarz, pływak, tancerz czy odpuszczaj. Ucz świadomego
baletnica. Cieszą ucho rodziców i budzą podejmowania decyzji. Nie ulegaj pokusie
podziw wśród rodziny. Niestety praca, – pójdziemy na kolejny trening.
jaka czeka rodziców związana Najlepszy na chandrę i „nie chce mi się”
z wychowaniem młodego sportowca na jest sport. Dodaje endorfin, obniża
mistrza, to nie lada wyzwanie. Ogrom poziom kortyzolu, napawa optymizmem
pracy pomiędzy dniem gdy zapada i wzmacnia odporność. Działaj
świadoma decyzja o byciu sportowcem, konsekwentnie.
a dniem gdy na szyi zawiśnie pierwszy Nie wypisuj dziecka po pierwszym
medal, to czas jaki my rodzice oraz my słabszym treningu
trenerzy musimy poświęcić nie tylko na
dojazdy na treningi, ale przede 35
wszystkim na pracę z psychiką małego
sportowca.

Pozwól dziecku doświadczać
Aby dziecko podjęło właściwą decyzję,
musi doświadczać. Nie oczekuj więc, że
pierwszy wybór, który często jest
wyborem rodzica będzie wyborem na całe
życie. Dziecko by poznać właściwą drogę
w życiu, często doświadcza wielu
dyscyplin. Pozwól mu na zmianę decyzji.
Jak ma podjąć decyzję o swojej
przyszłości, skoro jedyną dyscypliną
jakiej doświadczyło ta z pierwszego
wyboru. Daj mu czas i przestrzeń
do tego by zmienić zdanie.

36

ROZWÓJ

Rodzice bardzo często chcąc uchronić złości, radości czy smutku. Kluczową
dziecko przed porażką, wypisują je sprawą jest umiejętność ich nazwania
z treningów, gdy tylko nadejdzie pierwsze i wyrażania z szacunkiem do siebie
potknięcie. To najgorsza z i innych. Nauczenie dziecka wyrażania
możliwych decyzji. Sport uczy uczuć z szacunkiem jest absolutnie
radzenia sobie z porażkami, niezbędne do opanowania sztuki
przegrywania i wytrwałości. To bardzo skutecznej komunikacji w przyszłości.

ważne, by dziecko uczyło się radzenia Dbaj o dietę
sobie ze stresem i wiedziało, że nie
można się poddawać po pierwszej
nieudanej próbie, Sport i zdrowe odżywianie powinny iść
w parze. Dieta małego sportowca
powinna być adekwatna do jego wieku
Ucz dziecko dobrej organizacji czasu i aktywności fizycznej. Tylko wtedy

Gdy wiesz, że dziecko w najbliższym będzie miał siłę do treningów,
nauki i zabawy. Pokazuj dziecku sposoby
czasie będzie miało w szkole kilka zdrowego odżywiania, naucz się
klasówek i masz świadomość, że
treningów nikt z tego powodu nie prowadzić kuchnię bogatą w warzywa,
owoce i zdrowe przekąski.
odwoła – ucz dziecko dobrej organizacji. Wizyta w McDonaldzie w drodze
Wykorzystujcie czas, gdy nauki jest
mniej. Namawiaj dziecko do z treningu do domu to nie jest najlepszy
pomysł.
systematycznej nauki w czasie
mniejszego obłożenia sprawdzianami,
podsuwaj lektury do czytania wcześniej Zaufaj trenerowi

niż wymaga tego program. Niech szkoła On naprawdę wie, co do niego należy.
nie koliduje z treningami czy wyjazdami Nieustanna obecność rodzica na treningu
na sportowe zawody. działa niekorzystnie zarówno na dziecko,
jak i na opiekuna. Nie kłóć się z trenerem,
Ucz dziecko zdrowej rywalizacji nie dyskutuj z nim, zwłaszcza
w obecności dziecka. Nie wyrażaj
Rywalizacja to nic złego, choć często źle również opinii o trenerze w obecności
się kojarzy. Musi być to jednak tzw. młodego zawodnika. Nie podważaj jego
Zdrowa rywalizacja. Rodzice często decyzji. Jako Polacy mamy skłonność do
wywierają na dziecku presję i przekładają wyrażania opinii o zawodnikach,
swoje niezrealizowane marzenia na trenerach czy sędziach nawet tych z klasy
dziecko, tym samym wywierając na nim światowej. Jeśli absolutnie nie jesteś
presję. Gdy wracasz z treningu i głośno w stanie powstrzymać się od
komentujesz osiągnięcia innych komentowania decyzji trenerskich czy
zawodników, wzmagasz w dziecku sędziowskich i musisz dać upust swoim
poczucie rywalizacji. emocjom, nie rób tego przy dziecku. Ma
to również zastosowanie w meczach
Ucz dziecko wyrażania swoich uczuć oglądanych w telewizji. Szacunek do
oraz szacunku do uczuć innych starszych i bardziej doświadczonych
w sporcie to podstawa do wychowania
Otwarte mówienie o uczuciach ma młodego sportowca.
podstawowe znaczenie dla komunikacji
w rodzinie, w drużynie czy szkolnej Nie naciskaj na efekty
klasie. Przypomnij swojemu dziecku, że
każdy posiada uczucia, emocje Perfekcjonizm i wytykanie błędów na
i wszystkie one są nie tylko naturalne, ale każdym kroku sprawi, że dziecko
przede wszystkim tak samo ważne jak przestanie z chęcią uczestniczyć
jego własne. Uczmy dzieci, że wszyscy w zajęciach sportowych. Najważniejsze,
mają prawo do odczuwania by młody sportowiec

37

ROZWÓJ

pokochał ruch i aktywność fizyczną. Udaje się nielicznym, ale warto się starać
Poprawne wykonywanie ćwiczeń i pracować. Jeśli mamy marzenia – warto
przyjdzie z czasem. Nikt nie zostanie robić wszystko by je realizować.
Mariuszem Wlazłym w ciągu jednego Dyscyplina i wytrwałość przynoszą
treningu. efekty.
Kibicuj mądrze Liczy się pasja i radość ze sportu
Częstotliwość chodzenia rodziców na Sport daje radość i przyjemność. Dla
trening ma ogromne znaczenie. Zwykle polskich rodziców i dzieci wynik to często
zawodnicy źle odbierają skrajność kwestia życia i śmierci. Nie tędy droga.
w jedną i drugą stronę. Rodziców nigdy Dzieci mają cieszyć się sportem, czerpać
nie ma, dziecko myśli "pewnie im nie z gry przyjemność. W Polsce niestety już
zależy, nie ważne jak wypadnę, nie mam kilkulatki startują w zawodach
szansy pokazać co umiem”. Rodzice są i turniejach, czują presję, stresują się.
zawsze - dziecko myśli "muszę dać W Hiszpanii maluchy uczą się pasji
z siebie wszystko, chcą widzieć jak mi i czerpią radość z gry w piłkę. Efekt jest
idzie, nie mogę ich zawieść". Warto taki, że Hiszpanie są mistrzami świata,
znaleźć złoty środek. Przesada ani a polska reprezentacja od lat zamyka
w jedną ani w drugą stronę nie jest peleton piłkarski.
wskazana. Nauka przegrywania i znoszenia
Wspieraj, nie oceniaj porażek
Wsparcie na każdym etapie budowania Amerykańscy psychologowie sportu
sportowego życia młodego człowieka to tłumaczą rodzicom jakie korzyści
ważna sprawa. Nie ważne czy dziecko przynosi wychowywanie dzieci na
dopiero rozpoczyna swoją przygodę ze dobrego sportowca. Takie dzieci potrafią
sportem czy jest już rozchwytywanym dać z siebie wszystko, przestrzegają
młodzikiem – Twoje wsparcie jest bardzo zasad fair play, doceniają wysiłek innych,
ważne. Nie wydawaj swoich ocen. Od gratulują rywalom niezależnie od wyniku.
oceniania efektów jest trener. To on Nie nadymają się gdy osiągną sukces,
wytycza ścieżkę rozwoju dziecka, nie Ty. zachowują pokorę i szacunek dla innych.
Ty masz za zadanie wspierać, chwalić, Wiedzą, że kto nie umie przegrywać, ten
doceniać efekty. To Twoja najważniejsza będzie miał ciężko w życiu codziennym.
rola w życiu młodego sportowca. Bo dzieci, które nie pogratulują zwycięzcy
Nie porównuj do innych i źle znoszą porażki nie są lubiane. Nikt
Unikajmy porównań do innych nie lubi przegrywać, ale to przecież część
zawodników. Chwalmy za efekty, życia.
osiągnięcia i postępy w treningach. Bycie sportowcem, wychowanie
Podkreślajmy to, co zawodnik robi sportowca i sportowe życie to nie łatwe
lepiej w porównaniu z poprzednimi zadanie. Ani dla dzieci ani dla rodziców.
treningami. Zapytajmy się po zajęciach z Sport to nie medale i błysk fleszy w TV.
czego syn lub córka byli dzisiaj Sport to ciężka praca – najpierw dziecka i
zadowoleni. rodziców, potem trenerów i całego
Sport zawodowy to ciężka praca sztabu. Ale czy warto? Jeśli marzenia,
i wyrzeczenia pasja i konsekwencja są zawodnika a nie
Sport uczy wytrwałości i ciężkiej pracy. jego otoczenia – to zdecydowanie warto.
By osiągnąć sukces w sporcie potrzeba 20 Zatem jeśli tylko w domu masz
proc. talentu i 80 proc. ciężkiej pracy. wojownika i ducha sportowej walki, to do
pracy! Bo marzenia się nie spełniają
same, marzenia się spełnia.

38



ROZWÓJ

Głos mamy - ważny w rozwoju dziecka

Dziecko będąc jeszcze w łonie matki Badanie wykazało, że dzieci w 97%
przypadkach rozpoznały głos matki
słyszy i rozpoznaje różne dźwięki, w mniej niż 1 sekundę! Co więcej, kilka
najważniejszym dla niego dźwiękiem głos
mamy. Pod wpływem jego brzmienia obszarów mózgu wyraźnie się
uaktywniło, w tym szczególnie te, które
i wibracji rozwija drogi słuchowe. Idąc odpowiadają za odczuwanie
jednak dalej, okazuje się, że głos mamy
ma także wpływ na rozwój przyjemności, przetwarzanie emocji,
zachowania społeczne oraz
mózgu i umiejętności społeczne dziecka, rozpoznawanie twarzy. Co ciekawe,
zarówno w łonie mamy, jak i też po
narodzinach. Naukowcy z Uniwersytetu reakcja ta nie zachodzi, gdy dziecko
słyszy głos nieznanej mu kobiety, ani
Stanford dowiedli, iż w stresujących nawet wtedy, gdy jest on łudząco
sytuacjach głos matki uspokaja dziecko
zmniejszając poziom kortyzolu, podobny do głosu matki. Głos mamy ma
potężny wpływ na funkcje poznawcze,
hormonu stresu i równocześnie emocjonalne i społeczne dziecka.
zwiększając poziom oksytocyny,
hormonu odpowiedzialnego między Naukowcy podkreślili w rezultatach
przeprowadzonych badań, że słuchanie
innymi za budowanie więzi społecznych. nagranego głosu mamy jest głównym
Pozytywne wnioski pokazały wielki
potencjał zawarty w głosie mamy, stąd źródłem tego, że dziecko czuję się
bezpieczne i może swobodnie uczyć się
podjęli się przeprowadzenia nowych umiejętności. Z kolei badania
szczegółowych badań dotyczących roli
jaką odgrywa głos mamy w rozwoju wykonane w 2014 roku przez
Amerykańską Akademię Pediatryczną
dziecka. pokazały korzystny wpływ odtwarzania

nagrania głosu matki na rozwój
wcześniaków! Kiedy odtwarzano
Naukowcy zmierzyli aktywność mózgu nagrania głosu mamy podczas ssania
posługując się pomiarami
z funkcjonalnego rezonansu smoczka, poprawiały się umiejętności
jedzenia u niemowlaków. Dowiedziono
magnetycznego fMRI. W badaniu wzięło również, że głos mamy np. podczas
udział 24 dzieci w przedziale wiekowym
7 – 12 lat. Dzieci te były wychowywane czytania bajek i śpiewania kołysanek
wpływa na lepszą pracę rytmu serca
przez biologiczne matki i miały IQ wcześniaka.
w granicach normy. Dzieci słuchały kilku
nagrań – jedno z nich zawierało słowa
wypowiadane przez ich mamy. Pozostałe Bezkonkurencyjnie – głos mamy jest
nagrania były słowami nieznanych najważniejszym dźwiękiem w świecie
dzieciom kobiet. Naukowcy prześledzili każdego maluszka i pomaga w jego
zjawisko działania głosu matki na mózg prawidłowym rozwoju!? Sercem
dziecka. W trakcie obserwacji działania FeelBear’a jest spersonalizowane
głosu matki na mózg dziecka, okazało się, nagranie najbliższych, w tym najczęściej
że następuje automatyczna aktywacja Mamy. Tworząc każdego z naszych
połączeń nerwowych, która nie występuje misiów, wierzymy, że Wasze głosy grają
w przypadku żadnego innego dźwięku. niezwykłą rolę w rozwoju waszego
dziecka!

40

ROZWÓJ

Między niebem a piekłem
– o współczesnej kondycji ludzkiej

seksualności

„Panie, daj mi proszę, niewinną twarz człowieka wsi, i spokój trawy źdźbła.
Zabierz me imię złudne, ową postać mnie samego, która dzieli mnie od Ciebie.

Zatop ją w oceanie miłości”
Kabir

Tajemnicze siły seksualne fascynują ludzi psychikę, samopoczucie, zdrowie,
od zarania dziejów. Nie bez przyczyny budowanie bliskich związków, możliwość
– w końcu są one źródłem przetrwania wyrażania siebie.
ludzkiego gatunku. Wraz z rozwojem Biegunowość zachowań seksualnych
nauk humanistycznych zauważone Paleta zachowań seksualnych jest
zostały ich inne aspekty oraz znaczenie ogromna, rozciąga się pomiędzy
dla kondycji psychicznej i społecznej najczarniejszymi i najjaśniejszymi
człowieka. praktykami. Siły te sięgają nieba
Seksualność jest tak wielowymiarowa, iż wyrażając niewinność, czyste intencje
całkowicie wymyka się czysto oraz najpiękniejsze uczucia, wynosząc
biologicznemu punktowi widzenia.
Składa się ona na naszą tożsamość,

41

ROZWÓJ

ludzkiego ducha w ponadprzeciętność. Jak to jednak zwykle bywa
Równolegle wikłają się w najmroczniejsze w społeczeństwie – większość z nas
pokłady ludzkiej psychiki, dając upust lokuje się pomiędzy tymi skrajnościami,
przerażającym żądzom, dewiacjom, przebywając w strefie środka.
parafiliom oraz okrutnym działaniom,
ukazując totalne odczłowieczenie i zanik Seksualny czyściec
jakichkolwiek wartości.
Ci, którzy sięgają wyżyn tej seksualnej To miejsce, w którym nikt nie jest
energii, mówią o jej transformującym świętym ani nikt nie jest upadłym. Tutaj
i transcendentnym wymiarze, o zupełnie przebywają osoby, które zwykle nie
nowym spojrzeniu na życie, bliskość mają pojęcia o wspomnianych dwóch
i miłość, na samoświadomość. Zapiski te biegunach bądź też posiadają bardzo
odnajdujemy w księgach tantrycznych, nikłą wiedzę na te tematy. Ludzie w tej
u niektórych mistyków a także badaczy strefie w różnym stopniu realizują się
ludzkiej świadomości. Jednoznacznie seksualnie, co obrazuje cała paleta
stwierdzają oni, iż uszlachetnienie odcieni kolorów i szarości. Jedni są
własnej sfery seksualnej nie tylko całkowicie zablokowani i nie uznają tego
uwalnia z przykrych i uciążliwych dla nas aspektu u siebie. Inni nie wykazują
emocji, ale również pozwala odkryć zainteresowania z uwagi na własne
nieznane dotąd głębiny własnej osoby. przekonania. Są tacy, którzy
Ponieważ moc seksualności to moc maksymalizują wyrażanie tej sfery
samego życia, postacie te często mówią wprowadzając w swoje życie i działania
o doświadczeniu głębokiej integracji wysoki stopień seksualizacji własnej
wewnętrznej, jedności ze światem, osoby. Mamy tu także ludzi pełnych lęku
Bogiem, Kosmosem, Pustką (jakkolwiek przed takim kontaktem,
to pojmują) oraz o nieprawdopodobnych samowystarczalnych bądź bez możliwości
wręcz pokładach obudzonego w nich doświadczania się z drugą osobą,
współczucia i innych wartości wypełnionych obrzydzeniem i odrazą,
autotelicznych jak miłość, dobroć, realizujących obowiązki małżeńskie,
służebność, zrozumienie, oddanie, rozwiązłych, zdradzających,
wolność, spokój itd. ukrywających swoje preferencje czy
Na drugim biegunie, czyli w tytułowych orientację, uprzedmiatawiających,
piekielnych kręgach, odnajdujemy tych, traktujących seks jako narkotyk, środek
którzy wykorzystują sferę seksualną do do celu, kartę przetargową, zawód czy
najmroczniejszych praktyk. Tam nie ma źródło dochodu. Odnajdujemy tu również
miejsca na jakiekolwiek wartości tych, którzy czerpią satysfakcję
i człowieczeństwo. To realizacje pełne z seksualnych kontaktów, optymalnie są
przemocy, okrucieństwa, strachu, zadowoleni, akceptujących siebie,
wykorzystywania, poniżania, bólu oraz radosnych w erotycznej więzi, ale też
stuprocentowego egoizmu, często znudzonych, poszukujących nowych
ubranego w bestialstwo. Członkowie tego wrażeń, eksperymentatorów itd.
klubu nie liczą się z drugą osobą a ich
praktyki stają się zwyrodniałą zbrodnią Niestety, w strefie czyśćca pojawia się
przeciwko człowieczeństwu i życiu. również coraz więcej osób, które
Niestety, grupa ta poszerza się w bardzo doświadczają problemów seksualnej
szybkim tempie, wykorzystując do swoich natury a ich wachlarz jest całkiem
celów miedzy innymi internet i jego pokaźny. Odnajdziemy tutaj konflikty
głębsze poziomy. związane z tożsamością, zanikiem libido,
trudności w doświadczaniu rozkoszy,
nieporozumienia w relacjach, zaniżone
poczucie wartości i atrakcyjności
seksualnej, problemy z funkcjonowaniem

42

ROZWÓJ

ciała o podłożu psychosomatycznym, W tym wyścigu gubimy sens i cel relacji
traumy i urazy seksualne, seksualne ze sobą oraz z innymi, nie odnajdujemy
afekty i wiele innych. przestrzeni na celebrowanie czysto
ludzkich wartości i tracimy satysfakcję.
Seksualność w świecie instant Kiedy padamy na twarz ze zmęczenia, na
prawdziwą bliskość – tak kojącą,
Kluczowym pytaniem staje się zatem, co wzmacniającą i dodającą nam mocy, nie
tak naprawdę się dzieje, skoro dobra mamy psychicznej przestrzeni czy sił.
kondycja seksualna ludzi zaczyna się Wówczas nasza realizacja seksualna
diametralnie obniżać? W końcu zanika bądź staje się zwyczajnym
współczesna kultura z każdej strony upuszczeniem emocjonalnego napięcia.
atakuje nas nagimi ciałami,
przesyconymi seksem reklamami, Kabir delektujący się tortem
bezpośrednim dostępem do erotycznych
zdjęć, filmów, portali, pogłębiającą się Słowa indyjskiego mistyka mogą dla
liberalnością obyczajów i praktyk. wielu z nas wydawać się nieco
Odpowiedź wydaje się całkiem prosta. nieadekwatne w odniesieniu do sfery
Szybki, fast-foodowy seks stał się seksualnej. Ale to tylko pozorne wrażenie.
przereklamowany. Dodatkowo, w wielu W świecie ludzi seks zyskał miano
programach i poradnikach odnajdujemy wisienki używanej do przyozdobienia
jedno wielkie nawoływanie: „Stań się tortu. Jednakże, czy taką przesłodzoną
atrakcyjnym seksualnym towarem, maraską można się najeść i długo
wówczas poczujesz swą wartość delektować, zwłaszcza że tortu brak? Cóż
i szczęście”. To zupełnie tak, jakbyśmy zatem będzie naszymi biszkoptami,
mieli wystawiać się na aukcję, gdzie kremem i całym wypełnieniem ciasta? To,
jesteśmy oceniani pod względem o czym mówi nasz mędrzec –
atrakcyjności, wyglądu, sprawności wewnętrzny spokój, prostota,
i seksualnej otwartości. Zupełnie jak obdarowywanie oraz bezwarunkowość
przedmioty użytkowe. jako twarze niewinności, autentyczność
zamiast zniekształceń i zaburzeń w
psychice oraz oczywiście – miłość. Tylko
Ale w tym wszystkim ludzie tak naprawdę wówczas odbudujemy relację sami ze
pragną relacji i bliskości – sobą oraz poszerzymy nasze możliwości
a z budowaniem ich jest coraz trudniej. w tworzeniu satysfakcjonujących,
Kultura indywidualizmu, narcyzmu pełnych bliskości i głębi więzi, też
i przyjemności typu „kliknij i masz”, seksualnych. Człowiek posiada bowiem
podprogowo odbiera nam coś, co naturalne pragnienie bycia z innymi,
nieodłącznie łączy się z doświadczaniem także na poziomie fizycznym. Prędzej czy
satysfakcjonującej więzi seksualnej. Być później będzie musiał się z tym
może przedmiotowy seks niczym zupka wewnętrznym głosem skonfrontować.
w proszku jest grzechu warty, ale do
odczuwania głębszego spełnienia I nie trzeba wkraczać na ścieżkę
potrzebna jest wspólnotowość, mistyków i mędrców, by doświadczyć
zaangażowanie, cierpliwość tego, o czym mowa. Wystarczy, że
w poznawaniu i zatrzymanie się. Trudno zatrzymamy się, zauważymy wszystko to,
w dzisiejszym pędzie odnaleźć czas na co odgradza nas od samych siebie,
delektowanie się dotykiem, budowanie wprowadzimy zmiany na własną rękę
uroczego klimatu, głębsze poznanie bądź przy pomocy specjalistów
kogoś, tworzenie uczuciowej relacji i zaczniemy żyć według
z partnerem. Większość z nas biegnie – nieprzemijających wartości. Wówczas
przemęczona, zestresowana i zadyszana istnieje duża szansa, że osiągniemy
wbijając wzrok w marchewkę, którą optymalne szczęście i zadowolenie
należy zdobyć, jakby była największym w sferze relacji i seksualności, delektując
kulinarnym rarytasem. się każdym kęsem tortu.

43

Napisz na: [email protected]
by odebrać swój egzemplarz!

ZDROWIE

Przedtreningówki
- czy są bezpieczne?

45

ZDROWIE Największym źródłem kofeiny w naszej
diecie jest... kawa. Kofeina poprzez swoje
Każdy z nas miewa gorsze dni - to prawda pobudzające działanie znajduje
stara jak świat. Jesteśmy zmęczeni pracą, zastosowanie w przeróżnych
natłokiem obowiązków domowych, suplementach diety, w tym
wykończeni stresem który nas dotyka. właśnie w przedtreningówkach. Działa
Dla osób uprawiających sport to ona na układ nerwowy, stymulując go do
szczególnie niekorzystne okoliczności. zwiększonego wysiłku, jednocześnie
Dokładając do tego chroniczny brak snu przygotowując ciało do treningu
czy przewlekłe zmęczenie, bardzo często fizycznego.
okazuje się że sił na trening brakuje. Znajdziemy tam również substancje
W ostatnich latach bardzo modne zwiększające uwalnianie tlenku azotu.
i popularne stały się tzw. Dlaczego? Ponieważ tlenek azotu
przedtreningówki. Suplement, który zwiększa światło naczyń krwionośnych
spożyty przed treningiem, ma dodawać powodując, że do mięśni trafia większa
energii oraz wzmacniać motywację. ilość krwi ze składnikami odżywczymi
Działa natychmiastowo i jego efekty są i tlenem. Większa ilość składników
widoczne od razu po jego zażyciu. Czy odżywczych i tlenu oznacza, że mięśnie
jest on bezpieczny? mogą pracować wydajniej, ciężej,
szybciej.
Przedtreningówka - czym tak naprawdę Przedtreningówki zawierają również
jest? substancje ułatwiające regenerację mięśni
- np. taurynę i beta-alaninę. Zadaniem
Popularna przedtreningówka to beta-alaniny w przedtreningówce jest
suplement który w postaci "szota" zwiększenie naszej wydolności oraz
spożywany jest przed treningiem. Jego redukcja ewentualnych zakwasów - czyli
celem jest natychmiastowe dostarczenie ułatwia regenerację mięśni. Dzięki jej
nam energii. obecności w organizmie dochodzi do
akumulacji peptydu o nazwie karnozyna.
Ze zniechęconego do treningu osobnika, Karnozyna neutralizuje działanie kwasu
mamy stać się pełni wigoru i chęci do mlekowego, który jest głównym
pokonywania swoich możliwości. Działa winowajcą potocznie zwanych
praktycznie natychmiastowo, "zakwasów".
zapewniając wysoką wydolność Dlatego też beta - alanina korzystnie
treningową. Mówimy tutaj o klasycznej wpływa na naszą kondycję,
w slangu trenujących "pompie" - czyli wytrzymałość, zdolności treningowe
poczuciu siły, zdolności do wyciśnięcia i regenerację mięśni! Ważnym
kolejnych ciężarów czy przebiegnięcia składnikiem przedtreningówek jest także
jeszcze jednego dystansu. legendarna już kreatyna. Nie bez powodu
w żargonie sportowców mówi się, że
Co wchodzi w skład przedtreningówek? kreatyna to siła. Przy jej zażywaniu
Głównym składnikiem przedtreningówek będziemy mieli więcej siły, będziemy
są przede wszystkim substancje szybciej się regenerować, poprawi się
stymulujące takie jak: kofeina - królowa nasza wytrzymałość i wydolność. Nasze
stymulantów, guarana, yerba mate. Ich mięśnie przyjmą pełniejszy kształt.
zadaniem jest pobudzenie naszego
organizmu do zwiększonego wysiłku. Ważne jest żeby wybierać
Głównym przedstawicielem substancji przedtreningówkę która tych sztucznych
pobudzających jest kofeina - najczęstszy substancji dodatkowych, czyli
stymulant świata. wypełniaczy, zawiera jak najmniej.
Dlatego przed ewentualnym zakupem
warto zapoznać się z etykietą produktu.

46 63

ZDROWIE

Jak stosować? Należą do nich między innymi:
1. bóle głowy
Zażywanie przedtreningówek 2. nudności
zdecydowanie nie powinno być stałym 3. wymioty
elementem naszych treningów, a raczej 4. drżenia kończyn, mrowienie
awaryjną opcją. Jak sama nazwa 5. mroczki przed oczami

wskazuje, powinny być stosowane Występowanie tych objawów ubocznych
bezpośrednio przed treningiem (ok. 30 może świadczyć o tym, że organizm
minut). Jeżeli nigdy wcześniej nie dostał zbyt wiele bodźców i zareagował
przyjmowaliśmy przedtreningówki - nadmiernym pobudzeniem. Jeżeli
warto zacząć od mniejszej dawki, na stosujesz przedtreningówki i występują
przykład połowy sugerowanej przez u Ciebie te objawy - powinieneś przestać
producenta. Dzięki temu ocenimy jak je stosować. Jeżeli po przyjęciu
nasz organizm zareaguje na coś nowego przedtreningówki czujesz się źle, masz
i nietypowego, sprawdzimy czy pojawiają nudności, biegunkę, wymioty - być może
się skutki uboczne. jesteś uczulony na któryś ze składników
wchodzących w jej skład. Wtedy
Przedtreningówek nie powinny zażywać koniecznie należy zaprzestać ich
dzieci, nastolatkowie, kobiety w ciąży, te przyjmowania.
karmiące piersią a także osoby starsze.
Przedtreningówki nie powinny być Czy na pewno bezpieczne?
również stosowane przez osoby które
mają problemy z układem krążenia Rynek suplementów diety to zupełnie
i sercem. Osoby chorujące na inny rynek niż rynek leków. Dlatego też
nadciśnienie, po zawałach serca, ważne jest aby sięgać tylko po te
z chorobą niedokrwienną i innymi także suplementy diety, które zostały
nie powinny ich stosować. Jeżeli nie jesteś wyprodukowane przez firmy
pewien czy możesz przyjmować powszechnie uznane za rzetelne. Badania
przedtreninówki, zawsze możesz prowadzone przez niezależne ośrodki,
skonsultować to ze swoim lekarzem. zarówno w Europie jak i w Stanach
Zjednoczonych pokazują, że nawet blisko
15% przedtreningówek może być
zanieczyszczone substancjami
Skutki uboczne dodatkowymi, wypełniaczami różnego

Przy stosowaniu przedtreningówek rodzaju czy substancjami szkodliwymi!

powinniśmy kierować się przede Oprócz ryzyka związanego
wszystkim należytą ostrożnością.
Zadaniem przedtreningówki jest z rzeczywistym ich składem, następną
kwestią jest to czy naprawdę ich
stymulacja naszego organizmu. Dlatego potrzebujemy. Na pewno nie są one
po jej spożyciu możemy spodziewać się
przyspieszonego tętna i wzrostu ciśnienia niezbędne i nie powinny stanowić
rytualnego elementu naszego treningu.
tętniczego. Możemy wycisnąć więcej, biec
szybciej. Brzmi jak szansa na genialny
trening, prawda? Ale czy dobrze wpływa Mimo, że przedtreningówki są społecznie
uznane za środek bezpieczny to przy ich
to na nasze zdrowie? Czy powinniśmy zachować szczególną
przedtreningówki są bezpieczne? Czy
powodują jakieś skutki uboczne ostrożność. Nigdy tak do końca nie
wiemy jak nasz organizm zareaguje na
i działania niepożądane? Przy pobudzający środek. Osoby
długotrwałym stosowaniu
przedtreningówek możemy spodziewać z problemami i chorobami serca powinny
się ich kategorycznie wystrzegać. Niech
się niepożądanych efektów zdrowotnych, przedtreningówka zostanie tylko
na które osoby je zażywające skarżą się
dość często. zastrzykiem energii, a nie ciosem
prosto w serce.

62 47

ZDROWIE

Oblicza

depresji

W świadomości większości społeczeństwa
utrwalony jest pewien obraz osoby chorej na
depresję. Zazwyczaj wyobrażamy sobie
człowieka niepracującego, leżącego ciągle
w łóżku, który nie spotyka się z innymi i jest
bez przerwy smutny. Takie objawy ma jednak
tylko część osób, a poza smutkiem
i zmęczeniem jest ich o wiele więcej.
Czy depresji można nie zauważyć u siebie lub
najbliższej osoby? Oczywiście! Nad grobami
niektórych samobójców można usłyszeć: „Nic
nie wskazywało na to, że chciał się zabić”, „Był
taki radosny!”, „Przecież miał żonę, dziecko,
dobrą pracę…”.

48

ZDROWIE

Niestety, ale korzystna sytuacja długa i wyboista droga, ale cel jest warty
finansowa oraz szczęście w miłości nie każdego kroku! Leczenie należy
gwarantuje, że nie dopadnie nas choroba rozpocząć od konsultacji z psychiatrą,
psychiczna. Podobnie jak odpowiednia który postawi diagnozę. Lekarz
dieta i aktywność fizyczna nie daje najprawdopodobniej wypisze
pewności, że nasze ciało nie odmówi nam odpowiednie leki i w razie potrzeby
w którymś momencie posłuszeństwa. skieruje nas na psychoterapię.
Każdy człowiek przechodzi depresję
nieco inaczej. Co więcej, osoba mająca Ktoś może stwierdzić: „Ale leki pewnie
w życiu wiele epizodów depresyjnych zmienią mój charakter, będę otępiały
może doświadczać innych objawów i ospały, całkiem stracę emocje…”. To
podczas każdego z nich, dlatego nie kolejny mit powielany przez wiele
można zbudować jednego wzorcowego mainstreamowych źródeł. Leki sprawią,
modelu tej choroby. że zaczniesz wreszcie żyć normalnie, ale
Wyobraźmy sobie młodą studentkę musisz być gotowy na pewne
pierwszego roku, która ma poświęcenie. Zapytaj lekarza o wszystko,
ekstrawertyczne usposobienie, ciągle się co Cię nurtuje i czego się obawiasz – on
śmieje, jest pomocna i życzliwa dla rozwieje wszystkie Twoje wątpliwości,
każdego, a wolny czas poświęca nauce. a gdyby działo się coś złego, skonsultuj się
Czy ktokolwiek zorientowałby się, że z nim jeszcze raz.
odczuwa ogromny lęk, zanim spotka się
z koleżankami z roku, a sytuacja Podobnie jest z terapią – najpierw Ty
rodzinna doprowadziła ją do ciężkiej musisz dać coś od siebie i zmierzyć się ze
depresji? Kolejna postać to szanowany swoimi lękami, obawami, problemami…
lekarz, mąż i ojciec. Udziela się Dopiero potem przyjdzie czas na sukcesy,
w lokalnej społeczności, jest sympatyczny a uwierz mi, będzie ich sporo!
i spokojny. Nie potrafi przyznać się, że od
dłuższego czasu dręczą go myśli Czy warto się męczyć? Może samo
samobójcze i sam nie wie skąd się wzięły. przejdzie
Takie przykłady można by było mnożyć, Nie przejdzie. Może to brutalne, ale lepiej
a i tak nie otrzymalibyśmy pełnego nauczyć się tego na czyichś błędach.
obrazu depresji. W moim przypadku bywało raz lepiej, raz
Skąd się bierze depresja? gorzej, aż w końcu objawy nasiliły się do
Powszechnie uważa się, iż depresja tego stopnia, że nie byłam w stanie
powstaje na skutek traumatycznych załatwić nawet codziennych spraw. Stany
przeżyć czy trudnego dzieciństwa i nie lękowe, obniżony nastrój, ataki paniki,
dotyka osób bez problemów. Nie do lęk przed zrobieniem czegokolwiek,
końca… Owszem, sytuacja rodzinna, unikanie ludzi, ogromna drażliwość –
materialna czy zawodowa bardzo często moje życie na chwilę się zatrzymało.
ma wpływ na rozwój choroby, jest to tak Wtedy już nie miałam wyjścia i udałam
zwana depresja egzogenna. Jednak ta się na leczenie. I mogę tylko powiedzieć,
czasem pojawia się znienacka i może być że była to jedna z najlepszych decyzji
wynikiem choroby neurologicznej, w moim życiu i żałuję, że nie podjęłam
obciążenia genetycznego, zmian jej dużo wcześniej.
biochemicznych w mózgu czy zaburzeń Mamy nawyk wykonywania kontrolnych
hormonalnych - medycyna wciąż nie badań krwi, więc zacznijmy równie
odpowiedziała w pełni na to pytanie. mocno dbać o nasze zdrowe psychiczne.
Depresja - co z nią zrobić? Depresja potrafi być podstępna i nawet
Nie spodziewajmy się tu gotowego przez lata może pozostać niezauważona,
przepisu na pozbycie się depresji – to więc warto reagować, gdy dzieje się
z nami coś niepokojącego.

6479

ZDROWIE

Zdrowie psychiczne
studenta

Zaburzenia psychiczne studentów otoczenia czy większa odpowiedzialność,
Z początkiem października na uczelnie generują dużą ilość stresu który może
wracają studenci. Wiele szkół wyższych wpływać na pogorszenie samopoczucia.
zdecydowało się na prowadzenie zajęć System organizacji uczelni nijak nie
w formie całkowicie zdalnej, bądź przypomina tego co młodzież pamięta
hybrydowej - część zajęć odbywa się z liceum, nie ma już kartkówek czy
stacjonarnie, a część zdalnie. Dla sprawdzianów, a pojawiają się kolokwia
studentów to duże wyzwanie – i egzaminy. Niezdane zaliczenia mogą
szczególnie dla tych, którzy dopiero grozić oblaniem całego przedmiotu,
w tym roku zaczynają swoją przygodę a ilość materiału do przyswojenia na test
z uczelnią. jest o wiele większa niż wcześniej.
Badania pokazują, że wśród studentów Nieobecność na zajęciach skutkuje
około 1/3 z nich cierpi na chociaż jedno dużymi zaległościami, obowiązkiem
zaburzenie psychiczne spełniające odrobienia zajęć lub nawet
kryteria DSM-IV (WHO 2018). Czy to niezaliczeniem przedmiotu, jak bywa
studia mogą wywoływać chorobę? Jakie w przypadku studiów medycznych.
wyzwania stoją przed studentami, nie Rozpoczynając studia w innym mieście
tylko w obliczu pandemii? Jaki jest stan trzeba zmierzyć się z przeprowadzką,
zdrowia psychicznego studentów? zamieszkaniem w akademiku lub
Chociaż okres studiów wydaje ciekawym mieszkaniu, nierzadko z nieznajomymi.
etapem w życiu, w psychiatrii jest on Jest to bardzo trudny okres w życiu,
uznawany za czas podwyższonego ryzyka ponieważ wkroczenie w dorosłość wiąże
występowania zaburzeń psychicznych. się z potrzebą zdefiniowania siebie
Duże zmiany życiowe związane i wyborem dalszej drogi zawodowej.
z podjęciem studiów, m.in zmiana Ważne w tym momencie jest wsparcie
społeczne – od rodziny, przyjaciół czy
nowopoznanych znajomych mierzących
się z podobnymi wyzwaniami.
Zdrowie przyszłych lekarzy
Studia medyczne uchodzą za szczególnie
trudne i wymagające. Wiele badań
wskazuje, że od 10 do 25% studentów
medycyny cierp na depresję (Suwalska

50