คู่มือการดำเนินงานคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์

สารบัญ หน้า บทนำ 1 คำนิยามเกี่ยวกับงานการแพทย์แผนไทย 1 คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน - บุคลากรผู้ให้บริการ 4 - อาคารสถานที่คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ 6 การบริการของคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ - กลุ่มโรค / อาการที่สามารถเข้ารับการบำบัดรักษา 6 - บริการหัถเวชบำบัดของคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ 6 - ตารางการให้บริการสิทธิผู้ป่วยในการรักษาพยาบาล 6 - สิทธิรักษาพยาบาลของผู้รับบริการ 6 - อัตราค่าบริการ 7 - วัสดุอุปกรณ์ 8 - รายการยาสมุนไพรในศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน 9 - ยาสมุนไพรปรุงเฉพาะราย และกระบวนการจัดการยาสมุนไพรปรุงเฉพาะราย 11 การประสานงานภายในหน่วยงานที่สำคัญ 13 กฎหมาย มาตรฐาน และเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการประกอบวิชาชีพการนวดไทย 13 ความเสี่ยงที่สำคัญ 14 ขั้นตอนการปฏิบัติงาน 17 - ขั้นตอนการรับบริการคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ 18 - ขั้นตอนจุดซักประวัติคัดกรอง 19 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การนวดและประคบสมุนไพร 22 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การอบไอน้ำสมุนไพร 23 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : บริบาลมารดาหลังคลอด 25 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : เยี่ยมบ้านผู้ป่วย 26 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การเยี่ยมบ้านมารดาหลังคลอด 27 - ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย :การจ่ายสมุนไพร 28

สารบัญ หน้า การบันทึกข้อมูลในแบบรายงานต่างๆ และบันทึกข้อมูลผู้รับบริการ ระบบโปรแกรม HosXP - การบันทึกข้อมูลผู้รับบริการในแบบบันทึก (รายงานการให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทย) 29 - บันทึกข้อมูลผู้รับบริการคลินิกแพทย์แผนไทย ระบบโปรแกรม HOSxP 31 - การออกใบรับรองแพทย์ 41 - ใบตรวจรักษาผู้ป่วยนอก OPD ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน 43 - ออกใบสั่งยา 45 - การนำส่งเอกสารของผู้รับบริการ 46 - การบันทึกข้อมูลการเยี่ยมบ้านผู้สุงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้ป่วยติดบ้าน ติดเตียง 47 - การจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินงานคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ 54 - การสรุปรายงานการปฏิบัติงานของบุลลากรแพทย์แผนไทยเพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทนพนักงาน นวดแผนไทย 58 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย - ด้านหัตถเวชกรรมไทย 63 - ด้านการประคบสมุนไพร 66 - ด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร 68 - ด้วยการทับหม้อเกลือ 71 - การใช้ยาสมุนไพร 72

1 บทนำ งานการส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์ทางเลือกและสมุนไพร คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการ สาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน ให้บริการด้วยวิธีการด้านการแพทย์แผนไทยครอบคลุมทั้ง 4 มิติ ได้แก่ การส่งเสริมสุขภาพ การรักษาพยาบาล การป้องกันโรค และการฟื้นฟูสุขภาพอนามัยของประชาชน ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก อาทิเช่น เวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย หัตถเวชกรรม ไทยและผดุงครรภ์ไทย ได้แก่ การนวดแผนไทย การประคบสมุนไพร การอบไอน้ำสมุนไพร การส่งเสริมการใช้ ยาสมุนไพรและผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรในการดูแลและบำบัดโรคหรืออาการต่างๆ การเยี่ยมบ้านผู้ป่วยติดบ้าน ผู้ป่วยติดบ้าน ติดเตียง ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้สูงอายุและการดูแลมารดาหลังคลอด ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย ประกอบไปด้วย การอบสมุนไพร การประคบสมุนไพร การทับหม้อเกลือ การให้คำแนะนำการดูแลสุขภาพด้วยการสอน สาธิตด้านการแพทย์แผนไทยเพื่อดูแลตนเองต่อที่บ้าน และสร้าง ความพึงพอใจแก่ผู้รับบริการด้านการแพทย์แผนไทย คำนิยามเกี่ยวกับงานการแพทย์แผนไทย “การแพทย์แผนไทย” หมายความว่า กระบวนการทางการแพทย์เกี่ยวกับการตรวจ วินิจฉัยบําบัด รักษาหรือป้องกันโรค หรือการส่งเสริมและฟื้นฟูสุขภาพของมนุษย์ การผดุงครรภ์ การนวดไทย และให้หมายความรวมถึง การเตรียมการผลิตยาแผนไทย และการประดิษฐ์อุปกรณ์และเครื่องมือทางการ แพทย์ทั้งนี้โดยอาศัยความรู้หรือตําราที่ได้ถ่ายทอดและพัฒนาสืบต่อกันมา “วิชาชีพการแพทย์แผนไทย” หมายความว่า วิชาชีพที่เกี่ยวกับการประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย และการประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ “การประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย” หมายความว่า การประกอบวิชาชีพที่กระทํา หรือมุ่งหมายจะกระทําต่อมนุษย์ เกี่ยวกับการแนะนํา การตรวจโรค การวินิจฉัยโรค การบําบัดโรค การรักษา โรคการป้องกันโรคการส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ โดยอาศัยองค์ความรู้ด้านเวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย การผดุงครรภ์ไทย การนวดไทย การแพทย์พื้นบ้านไทย และองค์ความรู้ด้านอื่นตามที่รัฐมนตรีประกาศกําหนด โดยคําแนะนําของคณะกรรมการ ทั้งนี้ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทยซึ่งถ่ายทอดหรือพัฒนาสืบต่อกันมา ตามตําราการแพทย์แผนไทยหรือจากสถานศึกษาที่สภาการแพทย์แผนไทยรับรอง “การประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์” หมายความว่า การประกอบวิชาชีพการแพทย์ แผนไทย โดยอาศัยองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และวิทยาศาสตร์การแพทย์ซึ่งศึกษาจากสถานศึกษา ที่สภาการแพทย์แผนไทยรับรอง รวมทั้งการประยุกต์ใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ ทั้งนี้ตามระเบียบและข้อบังคับของสภาการแพทย์แผนไทย “ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย” หมายความว่า บุคคลซึ่งได้ขึ้นทะเบียนและรับใบอนุญาต เป็นผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยจากสภาการแพทย์แผนไทย “ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์” หมายความว่า บุคคลซึ่งได้ขึ้นทะเบียน และรับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์จากสภาการแพทย์แผนไทย “ผู้ช่วยแพทย์แผนไทย” หมายความว่าผู้ที่มีความรู้ ความสามารถในการสนับสนุนงานการแพทย์แผนไทย อย่างเหมาะสมแก่การปฏิบัติหน้าที่ และได้รับประกาศนียบัตรไม่ต่ำกว่ามัธยมศึกษาตอนต้น หรือเทียบเท่าและได้รับ ประกาศนียบัตรหลักสูตรผู้ช่วยแพทย์แผนไทย 330/372 ชั่วโมง จากสถาบันการศึกษาหรือสถานพยาบาล การแพทย์แผนไทย หรือหน่วยงานที่ผ่านการรับรองหลักสูตรจากคณะกรรมการวิชาชีพ “กรรมวิธีการแพทย์แผนไทย” หมายความว่า กรรมวิธีที่เกี่ยวข้องกับการแพทย์แผนไทยที่สภา การแพทย์แผนไทยกําหนดหรือรับรอง แล้วแต่กรณี

2 “เวชกรรมไทย” หมายความว่า การตรวจและรักษาโรคด้วยทฤษฎีการแพทย์แผนไทย การวินิจฉัย การบําบัด การรักษา การป้องกันโรคการส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ รวมถึงการผดุงครรภ์ไทย เภสัชกรรมไทย และการ นวดไทย ทั้งนี้ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย หัตถเวชกรรมไทย หมายความว่า เป็นการบำบัดรักษาด้วยหัตถการ เพื่อการบำบัดรักษา ฟื้นฟูสภาพ ส่งเสริม และป้องกันโรคและการฟื้นฟูสุขภาพ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย การนวดไทย การประคบ สมุนไพร การอบไอน้ำสมุนไพร การทับหม้อเกลือ การให้คำแนะนำการปฏิบัติตัว เป็นต้น “เภสัชกรรมไทย” หมายความว่า การกระทําในการเตรียมยา การผลิตยา การประดิษฐ์ยา การเลือกสรรยา การควบคุมและการประกันคุณภาพยา การปรุงยาและการจ่ายยาตามใบสั่งยาของผู้ประกอบ วิชาชีพการแพทย์แผนไทยหรือผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์และการจัดจําหน่ายยาตาม กฎหมายว่าด้วยยา ทั้งนี้ ด้วยกรรมวธิีการแพทย์แผนไทย “การผดุงครรภ์ไทย” หมายความว่า การตรวจ การวินิจฉัย การบําบัด การรักษา การส่งเสริมสุขภาพ หญิงมีครรภ์ การป้องกันความผิดปกติในระยะตั้งครรภ์และระยะคลอด การทําคลอด การดูแลการส่งเสริม และการฟื้นฟูสุขภาพมารดาและทารกในระยะหลังคลอด ทั้งนี้ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย “การนวดไทย” หมายความว่า การตรวจ การวินิจฉัย การบําบัด การรักษา การป้องกันโรค การส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ โดยใช้องค์ความรู้เกี่ยวกับศิลปะการนวดไทย ทั้งนี้ ด้วยกรรมวิธีการแพทย์ แผนไทย "การประคบสมุนไพร" หมายความว่า เป็นวิธีการบำบัดรักษาของการแพทย์แผนไทยอีกวิธีหนึ่ง ซึ่งสามารถนำไปใช้ควบคู่กับการนวดไทย โดยมากมักใช้วิธีการประคบสมุนไพรหลังจากทำการนวดเสร็จ เรียบร้อยผลของการรักษาด้วยการประคบสมุนไพรเกิดจากผลของความร้อนที่ได้จากการประคบ และผลจาก การที่ตัวยาสมุนไพรซึมผ่านชั้นผิวหนังเข้าสู่ร่างกาย "การอบสมุนไพร" หมายความว่า การดูแลรักษาวิธีหนึ่งของการแพทย์แผนไทย ซึ่งสามารถนำไปใช้ ควบคู่กับการนวดแผนไทยหลักการอบสมุนไพร คือ ต้มสมุนไพรกับน้ำจนเดือด ไอน้ำ น้ำมันหอมระเหย และสารระเหยต่างๆ ซึ่งมีอยู่ในสมุนไพรจะออกมาสัมผัสถูกผิวหนัง ทำให้มีผลเฉพาะที่ และเข้าไปกับลมหายใจ ซึ่งจะมีผลต่อระบบทางเดินหายใจและผลทั่วร่างกาย(สำนักการแพทย์ทางเลือก) "แพทย์ทางเลือก" หมายความว่า คือ การรักษาพยาบาลอีกรูปแบบหนึ่ง แตกต่างไปจากการแพทย์แผน ปัจจุบัน ซึ่งผู้ที่ให้การรักษาจะต้องสำเร็จการศึกษาวิชาชีพแพทย์ และได้รับใบประกอบโรคศิลปะเป็นแพทย์ ทั่วไป หรือแพทย์เฉพาะทาง ส่วนแพทย์ทางเลือกเป็นวิทยาการผสมผสานให้ใกล้เคียงกับการดำรงชีวิต ของมนุษย์ มิใช่การแพทย์ที่ให้การรักษาโดยใช้ยาแผนปัจจุบัน ผู้ให้การรักษาไม่จำเป็นต้องจบวุฒิทางการแพทย์ แผนปัจจุบัน แต่เป็นผู้ที่ผ่านการอบรม และได้รับการฝึกฝนจนเป็นที่ชำนาญในแต่ละสาขา “การปรุงยาเฉพาะราย” หมายความว่า การใช้ยาตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ พื้นบ้าน ที่มีอยู่ในตำราหรือท้องถิ่น โดยพิจารณาตามอาการและวินิจฉัยโรคของผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งมีมาตรฐาน การปรุงยา เฉพาะรายภายใต้การประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ได้แก่ การเตรียมยา การผลิตยา การ ประดิษฐ์ยา การเลือกสรรยา การควบคุมและประกันคุณภาพยา การปรุงยาและจ่ายยาตามใบสั่งยา ให้ดำเนินการตาม เกณฑ์มาตรฐาน และกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยตาม ราชบัญญัติวิชาชีพ การแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๕๖ "ภาวะแทรกซ้อน" หมายความว่า ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดจากการให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย ได้แก่ภาวะแทรกซ้อนจากการนวด(กระดูกหัก/เคลื่อน กล้ามเนื้อฟกช้ำ) ภาวะแทรกซ้อนจากการประคบ สมุนไพร (ผิวหนังไหม้/พุพอง) และภาวะแทรกซ้อนจากการอบสมุนไพร (ความดันโลหิตต่ำหรือสูงปวดศีรษะ หน้ามืดวิงเวียนตาลายและหายใจขัด)

3 คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน บุคลากรผู้ให้บริการ บุคลากรคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ ทั้งหมด 16 คน ดังนี้ 1. แพทย์แผนไทย จำนวน 4 คน 1.1 ปริญญาการแพทย์แผนไทยประยุกต์บัณฑิต 2 คน 1.2 ปริญญาการแพทย์แผนไทยบัณฑิต 2 คน 2. พนักงานนวดแผนไทย จำนวน 12 คน ให้บริการ นวด ประคบสมุนไพร เป็นบุคคลผู้ที่ผ่านการอบรมหลักสูตรผู้ช่วยแพทย์แผนไทย 330 ชั่วโมงขึ้นไป ในความควบคุมของเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นผู้ประกอบวิชาชีพหรือผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ตามระเบียบกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2545 โดยต้องผ่านการอบรมหลักสูตรการแพทย์แผนไทย ของกระทรวงสาธารณสุข หรือหลักสูตร ที่ได้รับการรับรองจากคณะกรรมการวิชาชีพสาขาการแพทย์แผนไทย หรือคณะกรรมการวิชาชีพสาขาการแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ ผังบุคลากรคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน นายปวีณ เอี่ยมฤทธิ์ หัวหน้างานส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์ทางเลือกและสมุนไพร นางจิราภรณ์ เสวะกะ ผู้อำนวยการกองการแพทย์ น.ส.วรรณนิสา เนตรสุ แพทย์แผนไทย น.ส.วรานันทน์ ยอดลิลา แพทย์แผนไทย น.ส.ธิดารัตน์ ใจชื้น แพทย์แผนไทย น.ส.ภัทรวดี จันทร์น้อย แพทย์แผนไทย น.ส.สัมุชยา ชัยพนัส พนง.นวดแผนไทย นายดุสิทธิ์ ไชยศรีหา พนง.นวดแผนไทย น.ส.รุจิรา ถาน้อย พนง.นวดแผนไทย นางยุพิน พรมสนธิ พนง.นวดแผนไทย น.ส.ณิชาภา ณชนกกรณัฐ พนง.นวดแผนไทย น.ส.วัชรีพันธุ์ อุณเวทย์วานิช พนง.นวดแผนไทย นางวิไลวรรณ กิติกาศ ผช.แพทย์แผนไทย น.ส.กนกรดา สินสุวรรณ พนง.นวดแผนไทย นางฤทัยรัตน์ จ้วงสิน พนง.นวดแผนไทย นางวราภรณ์ เทศสันเที๊ยะ พนง.นวดแผนไทย น.ส.เนตยา บุญเกิด พนง.นวดแผนไทย น.ส.อรวรรณ จันทร์ขวา พนง.นวดแผนไทย

4 บุคลากรแพทย์แผนไทย จำนวน 4 คน ลำดับ ชื่อ – สกุล วุฒิการศึกษา ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ 1 นางสาววรรณนิสา เนตรษุ การแพทย์แผนไทยประยุกต์ วิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ 2 นางสาวภัทรวดี จันทร์น้อย การแพทย์แผนไทยประยุกต์ วิชาชีพการแพทย์แผนไทยประยุกต์ 3 นางสาววรานันทน์ ยอดลิลา การแพทย์แผนไทยบัณฑิต วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านเวชกรรมไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านเภสัชกรรมไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านผดุงครรภ์ไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านนวดไทย 4 นางสาวธิดารัตน์ ใจชื้น การแพทย์แผนไทยบัณฑิต วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านเวชกรรมไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านเภสัชกรรมไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านผดุงครรภ์ไทย วิชาชีพการแพทย์แผนไทยด้านนวดไทย บทบาทหน้าที่แพทย์แผนไทย 1. ปฏิบัติงานด้านการแพทย์แผนไทย ในการรักษาพยาบาล การป้องกัน การบำบัดรักษา การฟื้นฟูสภาพ และการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยของประชาชน ด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยตามมาตรฐานวิชาชีพ 2. เป็นผู้ตรวจประเมินและสั่งการรักษา 3. ตรวจ ซักประวัติ วินิจฉัยโรค/อาการ ผู้มารับบริการด้านแพทย์แผนไทย 4. เขียนใบรับรองแพทย์และ OPD CARD ของผู้มารับบริการด้านแพทย์แผนไทย 5. นวดแผนไทยรักษาอาการให้กับผู้มารับบริการด้านแพทย์แผนไทย 6. กำกับ ดูแล ติดตาม ควบคุมการปฏิบัติงานของผู้ช่วยแพทย์แผนไทยให้เป็นไปตามาตรฐานวิชาชีพ 7. ให้คำปรึกษาแนะนำ โรค/อาการ ด้านแพทย์แผนไทย 8. ติดตามประเมินผล ผู้มารับการรักษาด้านแพทย์แผนไทย 9. ควบคุมดูแลการจัดเตรียมสมุนไพรที่ใช้ในห้องอบสมุนไพร 10. สำรวจตรวจสอบความพร้อมของ วัสดุ อุปกรณ์ ในการให้บริการ และความเรียบร้อยทั่วไป 11. พร้อมคีย์ข้อมูลผู้มารับบริการโดยใช้โปรแกรม HOSXP 12. เป็นวิทยากรในการให้ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทย แพทย์ทางเลือก และการใช้สมุนไพร 13. ลงพื้นที่เยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้พิการ และมารดาหลังคลอด 14. รายงานสรุปยอดประจำเดือน

5 บุคลากรพนักงานนวดแพทย์แผนไทย จำนวน 12 คน ลำดับ ชื่อ – สกุล หลักสูตรการอบรม ผู้ช่วยแพทย์แผนไทย สถานบันฝึกอบรม หลักสูตรผู้ช่วยแพทย์แผนไทย 330 ชม. 372 ชม. 1 นางสาวสุมัชยา ชัยพนัส โรงเรียนจงรักษ์นวดแผนไทย 2 นายดุสิทธิ์ ไชยศรีหา โรงเรียนจงรักษ์นวดแผนไทย 3 นางสาวรุจิรา ถาน้อย โรงเรียนเพ็ญแขแพทย์แผนไทย 4 นางวิไลวรรณ กิติกาศ โรงเรียนจงรักษ์นวดแผนไทย 5 นางยุพิน พรมสนธิ โรงเรียนจงรักษ์นวดแผนไทย 6 นางรัตนาภรณ์ รวยกร ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาบรมราชินีนาถ 7 นางสาวณิชาภา ณชนกกรณัฐ ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา บรมราชินีนาถ 8 นางสาววัชรีพันธุ์ อุณเวทย์วานิช สถาบันการแพทย์แผนไทยกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทย 9 นางสาวกนกรดา ริมแจ่ม ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ72 พรรษาบรมราชินีนาถ 10 นางวราภรณ์ เทศสันเทียะ ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาบรมราชินีนาถ 11 นางสาวอรวรรณ จันทร์ขวา ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ72 พรรษาบรมราชินีนาถ 12 นางสาวเนตยา บุญเกิด ศูนย์เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษาบรมราชินีนาถ บทบาทหน้าที่พนักงานนวดแผนไทย 1. ปฏิบัติงานด้านการนวดแผนไทย และงานอื่นๆ ที่ได้รับมอบหมายภายใต้การดูแลกำกับของแพทย์แผนไทย 2. ดูแลวัสดุอุปกรณ์ งานการแพทย์แผนไทยให้อยู่ในสภาพที่พร้อมใช้งานอยู่เสมอ 3. ช่วยแพทย์แผนไทย ตรวจวินิจฉัยทางการนวดไทย และหัตถการอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง 4. ช่วยแพทย์แผนไทย บำบัดรักษาผู้ป่วยด้วยการนวด เพื่อบำบัดรักษา ฟื้นฟูสภาพ ส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค 5. ให้คำแนะนำ ปรึกษา ตอบปัญหา หลังการให้บริการนวดไทยอย่างถูกต้องเหมาะสมตามหลักวิชาชีพ 6. ดูแลรับผิดชอบดูแลรักษาความสะอาดสถานที่บริเวณที่ให้บริการ (ตามตารางเวรที่ได้รับมอบหมาย) 7. พัฒนาทักษะองค์ความรู้ในงานบริการที่ตนรับผิดชอบอย่างสม่ำเสมอ 8. ปฏิบัติตามระเบียบ ข้อบังคับ กฎเกณฑ์ของสถานบริการอย่างเคร่งครัด 9. ปฏิบัติตามจริยธรรม จรรยาบรรณ และทำตามกฎหมายของพนักงานนวด 10. ปฏิบัติหน้าที่อื่นที่เกี่ยวข้องตามที่ได้รับมอบหมาย ภายใต้ระเบียบกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยบุคคลซึ่งได้รับ มอบหมายให้ประกอบโรคศิลปะ สาขาการแพทย์แผนไทย หรือสาขาการแพทย์แผนไทยประยุกต์ ในความควบคุม ของเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นผู้ประกอบโรคศิลปะหรือผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม พ.ศ.2545

6 อาคารสถานที่คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ 1. ห้องหัตถบำบัด จำนวน 16 เตียง (ชั้น 2) - หัตถบำบัด 1 จำนวน 4 เตียง - หัตถบำบัด 2 จำนวน 12 เตียง 2. ห้องหัตถบำบัดผู้ป่วยอัมพฤกษ์จำนวน 2 เตียง (ชั้น 1) 3. ห้องอบสมุนไพร (ชายและหญิง) จำนวน 6 ห้อง (ชั้น 1) - ห้องอบสมุนไพรชาย จำนวน 3 ห้อง - ห้องอบสมุนไพรหญิง จำนวน 3 ห้อง 4. ห้องจัดเก็บและเตรียม / ปรุงยาสมุนไพร (ชั้น 1) 5. ห้องบริบาลมารดาหลังคลอด (ชั้น 1) 6. ห้องน้ำ 2 ห้อง (ชั้น 2) การบริการของคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ กลุ่มโรค / อาการที่สามารถเข้ารับการบำบัดรักษา 1. กลุ่มอาการที่รักษาด้วยหัตถบำบัด ได้แก่ อาการปวดกล้ามเนื้อบริเวณ คอ บ่า ไหล่ หลัง สะโพก แขน ขา สะบักจม ออฟฟิตซินโดรม คอตกหมอน เป็นต้น 2. กลุ่มโรคที่รักษาด้วยยา ได้แก่ ประจำเดือนมาไม่ปกติ ท้องอืด ท้องเฟ้อ อาหารไม่ย่อย อาการภูมิแพ้ ไข้หวัด ท้องร่วง ท้องผูก ริดสีดวงทวาร 3. กลุ่มโรคเรื้อรัง ได้แก่ โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง อัมพฤกษ์ อัมพาต การบริการ - การตรวจรักษาทางเวชกรรมไทย - การรักษาด้วยยาสมุนไพร - การรักษาด้วยหัตถบำบัดนวดไทย - การรักษาด้วยการอบสมุนไพร - การบริบาลมารดาหลังคลอด - การฟื้นฟูผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาตน์ - ให้คำปรึกษา การใช้ยาสมุนไพร การใช้กัญชา ฯลฯ ตารางการให้บริการ - 1. นวดไทยและประคบสมุนไพร ให้บริการ วันจันทร์ – วันศุกร์ เวลา 08.00 – 18.00 น. และวันเสาร์ 08.30 – 16.00 น. 2. อบสมุนไพร ให้บริการ วันอังคาร และ วันศุกร์ - ผู้หญิง : เวลาบริการ เวลา 10.00 – 12.00 น. - ผู้ชาย : เวลาบริการ เวลา 13.00 – 15.00 น. - 3. บริบาลมารดาหลังคลอด ให้บริการ วันจันทร์ – ศุกร์ เวลา 08.30 – 16.00 น.

7 สิทธิผู้ป่วยในการรักษาพยาบาล 1. สิทธิหลักประกันสุขภาพ (บัตรทอง) ในเขตเทศบาล เมืองลำพูน ค่าบริการ 30 บาท 2. สิทธิหลักประกันสุขภาพ (บัตรทอง) นอกเขตเทศบาลเมืองลำพูน จ่ายค่าบริการตามจริง 3. สิทธิข้าราชการ เบิกจ่ายตรง 4. สิทธิรัฐวิสาหกิจ สำรองจ่ายค่าบริการตามจริง 5. สิทธิประกันสังคม จ่ายค่าบริการตามจริง อัตราค่าบริการ รายการ ระยะเวลา อัตราค่าบริการ (บาท) จำนวนครั้งการให้บริการ หัตถบำบัด นวดประคบสมุนไพร 1.30 ชั่วโมง 250 ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/สัปดาห์ ประคบสมุนไพร 30 นาที 150 ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/สัปดาห์ อบสมุนไพร 30 นาที 120 ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/สัปดาห์ บริบาลมารดาหลังคลอด นวดประคบสมุนไพร 1.30 ชั่วโมง 250 ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/สัปดาห์ ทับหม้อเกลือ 45 นาที 300 ไม่เกินวันละ 5 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/เดือน อบสมุนไพร 30 นาที 120 ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง และต้องไม่เกิน 3 ครั้ง/เดือน

8 วัสดุอุปกรณ์ ลำดับ รายการ จำนวน 1 เทอร์โมมิเตอร์วัดไข้ 2 2 เครื่องฟังตรวจ (Stethoscope) 1 3 เครื่องวัดความดันโลหิต 4 4 ไม้เคาะเข่า 1 5 ไม้กดลิ้น (แบบใช้แล้วทิ้ง) - 6 ไฟฉาย 1 7 เครื่องชั่งน้ำหนัก 3 8 เครื่องชั่งตวงสำหรับปรุงยา 1 9 กระทะไฟฟ้าสำหรับนึ่งลูกประคบ 3 10 เตียงนวด 19 11 ตู้เก็บยาสมุนไพร 1 12 ล็อคเกอร์เก็บของส่วนตัว 4 13 เครื่องมือประจำเตียงนวด น้ำมันเบบี้ออยล์ ,ครีมทาผิว ,ไม้ตอกเส้น,ค้อนตอกเส้น,ไม้กดเท้า,ยานวดไพล - 14 ผ้าปู,ปลอกหมอน,ผ้าคลุมตัว,รองเท้าแตะ - 15 ตู้อบไอน้ำสมุนไพร (ห้องบริบาลมารดาหลังคลอด) 1 16 เครื่องผลิตแรงดันไอน้ำ (เครื่องอบไอน้ำสมุนไพร) 1

9 รายการยาสมุนไพรในศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน ยาสมุนไพรที่ใช้การรักษาผู้ป่วยแบ่งเป็น 2 ประเภท ดังนี้ 14.1 ยาสมุนไพรในบัญชียาหลักแห่งชาติ จำนวน 18 รายการ 14.2 ยาปรุงเฉพาะราย จำนวน 64 รายการ ลำดับ ยาสุมนไพร สรรพคุณ ใช้แทนยาแผนปัจจุบัน 1. ยาแคปซูลธาตุบรรจบ • บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ • Simethicone 2. ยาแคปซูลประสะไพล แก้อาการประจำเดือนมาไม่ปกติ Estrogen hormone, Hyoscine 3. ยาแคปซูลผสมเพชรสังฆาต บรรเทาอาการริดสีดวงทวาร Daflon® / Proctocedyl® 4. ยาแคปซูลฟ้าทะลายโจร บรรเทาอาการไข้และเจ็บคอ Paracetamol/ Amoxicillin 5. ยาแคปซูลขมิ้นชัน บรรเทาอาการท้องอืด Simethicone/ Omeprazole 6. ยาแคปซูลจันทน์ลีลา บรรเทาอาการไข้ ตัวร้อน Paracetamol 7. ยาระบายมะขามแขก แก้อาการท้องผูก Bisacodyl/Lactulose/MOM 8. ยาอมมะแว้ง แก้ไอ ขับเสมหะ Guaifenesin 9. ยาเหลืองปิดสมุทร บรรเทาอาการท้องเสีย Norfloxacin 10. ยาหอมนวโกฐ แก้ลมวิงเวียน คลื่นเหียน อาเจียน Dimenhydrinate/Betahistine 11. ยาธาตุผสมอบเชย บรรเทาอาการจุกเสียดแน่นท้อง ช่วยขับลม Simethicone/Omeprazole 12. ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม แก้ไอ ละลายเสมหะ ชุ่มคอ Guaifenesin 13. เจลว่านหางจระเข้ รักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก Silver sulfadiazine 14. เจลพริก บรรเทาอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อหลังไหล่ต้นคอ Methyl salicylate cream 15. น้ำมันไพล (ไพลจีซาน) บรรเทาอาการปวดเมื่อย เคล็ดขัดยอก Methyl salicylate cream 16. ครีมใบบัวบก (เซนเทลล่า) สมานแผล และป้องกันการเกิดแผลเป็น Reparil® , TA cream 17. ครีมพญายอ รักษาโรคเริมและงูสวัด Acyclovir 18. ลูกประคบสมุนไพร กระตุ้นการไหลเวียนของเลือด และบรรเทา อาการปวดเมื่อยตามร่างกาย

รายการยาแผนไทยที่สั่งจ่ายในศูนย์บริการสาธา ยาแคปซูลประสะไพล ยาแคปซูลธาตุบรรจบ ยาเหลืองปิดสมุทร ยาหอมนวโกฐ ยาแคปซูลจันทน์ลีลา ยาแคปซูลฟ้าทะลายโจร ยาแคปซูลเจลว่านหางจระเข้ ครีมพญายอ น้ำมันไพล (

10 รณสุขเทศบาลเมืองลำพูน จำนวน 17 รายการ ยาแก้ไอผสมมะขามป้อม ยาธาตุผสมอบเชย ลขมิ้นชัน ยาระบายมะขามแขก ยาอมมะแว้ง (ไพลจีซาน) เจลพริก ครีมใบบัวบก (เซนเทลล่า) ยาแคปซูลผสมเพชรสังฆาต ลูกประคบสมุนไพร

11 ยาสมุนไพรปรุงเฉพาะราย ลำดับ รายการยาแผนไทย ลำดับ รายการยาแผนไทย ลำดับ รายการยาแผนไทย 1 รากคนฑา 23 เถาสะค้าน 45 เหง้าขิง 2 รากชิงซี่ 24 การบูร 46 รากช้าพลู 3 รากมะเดื่อชุมพร 25 โกฐเชียง 47 เทียนตาตั๊กแตน 4 รากย่านาง 26 โกฐเขมา 48 เทียนดำ 5 รากท้าวยายม่อม 27 โกฐหัวบัว 49 เทียนขาว 6 เหง้าสับปะรด 28 โกฐจุฬาลัมพา 50 ขมิ้นเครือ 7 ดอกดีปลี 29 โกฐสอ 51 มะขามป้อม 8 รากเจตมูลเพลิงแดง 30 พิมเสน 52 สมอไทย 9 สมอพิเภก 31 เหง้าข่า 53 หญ้าหวาน 10 สมอเทศ 32 ขมิ้นอ้อย 54 ผลมะตูม 11 กระเจี๊ยบแดง 33 เทียนข้าวเปลือก 55 แก่นขนุน 12 ใบรางจืด 34 เทียนแดง 56 แก่นขี้เหล็ก 13 เกสรบัวหลวง 35 ใบเปล้าใหญ่ 57 ตะโกนา 14 ดอกมะลิ 36 ว่านชักมดลูก 58 กำแพงเจ็ดชั้น 15 ดอกบุนนาค 37 ใบส้มป่อย 59 เถาวัลย์เปรียง 16 ดอกคำฝอย 38 ว่านนางคำ 60 โคลาน 17 ดอกสารภี 39 ผิวมะกรูด 61 ขอนดอก 18 เปลือกมังคุด 40 ใบมะกรูด 62 อบเชยเทศ 19 เถาเอ็นอ่อน 41 ลูกใต้ใบ 63 พริกไทย 20 กระชาย 42 ตะไคร้ 64 ลูกผักชีลา 21 เหง้าไพล 43 แก่นฝางเสน 22 ขมิ้นชัน 44 ดอกพิกุล

12 กระบวนการจัดการยาสมุนไพรปรุงเฉพาะราย “การปรุงยาเฉพาะราย” คือการใช้ยาตามภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์พื้นบ้าน ที่มีอยู่ในตำราหรือท้องถิ่น โดยพิจารณาตามอาการและวินิจฉัยโรคของผู้ป่วยแต่ละราย ซึ่งมีมาตรฐานการปรุง ยา เฉพาะรายภายใต้การประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทย ได้แก่ การเตรียมยา การผลิตยา การประดิษฐ์ยา การเลือกสรรยา การควบคุมและประกันคุณภาพยา การปรุงยาและจ่ายยาตามใบสั่งยาให้ดำเนินการ ตามเกณฑ์มาตรฐาน และกรรมวิธีการแพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพการแพทย์แผนไทยตามราชบัญญัติ วิชาชีพ การแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๕๖ การแปรสภาพยา : จัดซื้อสมุนไพรสดและสมุนไพรแห้งจากร้านจำหน่ายสมุนไพร นำมาล้างทำความสะอาด จากนั้นใช้มีดสับให้มีขนาดตามต้องการในการปรุงยา การทำตัวยาให้แห้ง : อบยาในตู้อบ โดยปรับอุณหภูมิให้เหมาะสมตามส่วนของสมุนไพร รายละเอียดดังนี้ 1. สมุนไพรที่มีสารระเหยง่าย ใช้อุณหภูมิไม่ควรเกิน 30 °C 2. ดอก ใบ พืชล้มลุก ที่ใช้ทั้งต้น ใช้อุณหภูมิไม่ควรเกิน 20 - 40 °C 3. เปลือก ต้น ราก กิ่ง ใช้อุณหภูมิไม่ควรเกิน 30 - 65 °C 4. ผล เมล็ด ใช้อุณหภูมิไม่ควรเกิน 70 - 90 °C การบรรจุลงถุงยา : นำสมุนไพรที่อบแห้งสนิทแล้วบรรจุลงถุงที่สะอาด ถุงละ 15 กรัม ปิดปากถุงให้สนิท เขียนชื่อตัวยาสมุนไพรและวันที่ผลิตวันหมดอายุลงบนถุงยาให้ชัดเจน การเก็บยาสมุนไพร : เก็บในตู้เก็บยาสมุนไพร แบ่งเก็บเป็นสัดเป็นส่วน หมวดหมู่ ระมัดระวังเรื่องการปนเปื้อน โดยเจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทยจะมีการตรวจสอบคุณภาพยาอย่างสม่ำเสมอ เพื่อตรวจสอบเชื้อรา หรือแมลง ที่อาจทำให้ยาสมุนไพรเสื่อมสภาพลง อายุการเก็บยาสมุนไพร : หากเก็บยาสมุนไพรไว้ในที่แห้งและเย็นมีอายุการเก็บโดยเฉลี่ย ดังนี้ 1. สมุนไพรแห้งโดยทั่วไป อายุการเก็บโดยเฉลี่ย 5 ปี 2. สมุนไพรที่มีสารรสขม อายุการเก็บโดยเฉลี่ย 1.5 – 5 ปี 3. สมุนไพรที่มีน้ำมันหอมระเหย อายุการเก็บโดยเฉลี่ย 1.5 – 3 ปี

13 การประสานงานภายในหน่วยงานที่สำคัญ ลำดับ แผนก การประสานงาน 1 ทะเบียนและบัตร ยื่นบัตรและออกใบนำทางเพื่อรับบริการคลินิกแพทย์แผนไทยฯ 2 ห้องยา เบิกวัสดุ อุปกรณ์ เช่น ถุงมือ แอลกอฮอล์ และการจ่ายยาสมุนไพร ฯลฯ 3 การเงิน นำส่งเอกสารการเบิกเงินที่ถูกต้อง ตรงเวลา 4 งานรักษาพยาบาล ส่งต่อผู้ป่วยเพื่อรับการรักษาโดยแพทย์แผนปัจจุบัน หรือกรณีฉุกเฉินจากการรับ บริการคลินิกแผนไทย 5 แม่บ้าน การซักผ้าที่ให้บริการจากการนวด ให้สะอาด และเพียงพอต่อการใช้งานและการ ทำความสะอาดอาคารแพทย์แผนไทย ห้องอบสมุนไพร และห้องสุขา 6 ธุรการ แจ้งประสานเรื่องทั่วไป และการซ่อมแซม ซ่อมบำรุงอุปกรณ์ต่างๆ กฎหมาย มาตรฐาน และเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการประกอบวิชาชีพการนวดไทย - พระราชบัญญัติวิชาชีพแพทย์แผนไทย พ.ศ.๒๕๕๖ - พระราชบัญญัติสถานพยาบาล - พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๔๒ - ข้อบังคับสภาการแพทย์แผนไทย - ระเบียบสภาการแพทย์แผนไทย - ระเบียบสภาการแพทย์แผนไทย ว่าด้วยข้อมูลข่าวสาร และการรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อย และความปลอดภัยในการให้ประชาชนเข้าตรวจดูข้อมูลข่าวสารของสภาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2563 - พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ (ฉบับที่ ๗) พ.ศ. ๒๕๖๒ - พระราชบัญญัติยา (ฉบับที่ ๖) พ.ศ. ๒๕๖๒ - พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยเงินสวัสดิการเกี่ยวกับการรักษาพยาบาล พ.ศ.๒๕๕๓ - พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของทางราชการ พ.ศ.๒๕๔๐ - มาตรฐานโรงพยาบาลส่งเสริมและสนับสนุนการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน (รพ.สส.พท.) กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข

14 ความเสี่ยงที่สำคัญ ลำดับ ความเสี่ยง มาตรการ/แนวทางป้องกัน 1. นวดแล้วมีภาวะแทรกซ้อนจากความดันโลหิต เปลี่ยนแปลง มีอาการปวดศีรษะ หน้ามืด เวียน ศีรษะ คลื่นไส้อาเจียนชักเกร็ง/หมดสติ ขณะทำ หัตถบำบัด 1.ทำการซักประวัติให้ละเอียดเกี่ยวกับโรค ประจำตัว ประวัติการเจ็บป่วยต่างๆ 2.วัดสัญญาณชีพก่อนทำการหัตถบำบัด 3.ความดันโลหิตมากกว่า140/90 มม.ปรอท ไม่ทำการหัตถบำบัด 4.ในกรณีที่ความดันโลหิตสูงผิดปกติทำการวัด 3 ครั้งระยะเวลาห่างกัน 10 นาที หากความดัน โลหิตไม่ลดลงพิจารณาส่งพบแพทย์ 5. กรณีผู้ป่วยอยู่ในภาวะชักเกร็ง/หมดสติ ขณะ ทำหัตถบำบัด หรืออาการอื่นที่สงสัยอาจเป็น อันตรายต่อผู้ป่วยประสานขอความขอความ ช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่งานรักษาพยาบาลและ ทีมปฏิบัติงานการแพทย์ฉุกเฉิน 2. ภาวะแทรกซ้อนจากการอบไอน้ำสมุนไพรและ การเข้ากระโจม เช่น เป็นลม หน้ามืด 1.ทำการซักประวัติให้ละเอียดเกี่ยวกับโรค ประจำตัว ประวัติการเจ็บป่วยต่างๆ 2.วัดสัญญาณชีพก่อนทำการหัตถบำบัด 3.แนะนำข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับการอบสมุนไพร เช่น ข้อห้าม ข้อควรระวัง ข้อควรปฏิบัติก่อนอบ สมุนไพร ขณะอบสมุนไพรและหลังอบสมุนไพร และการใช้สัญญาณกริ่งเพื่อส่งสัญญาณฉุกเฉิน 4. ตรวจบันทึกอุณหภูมิห้องอบสมุนไพรให้ไม่เกิด ค่ามาตรฐานที่ตั้งไว้ 5. เฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด ถาม-ตอบ กับผู้ป่วยเป็น ระยะเพื่อเป็นการตรวจสอบความผิดปกติ 3. ได้รับบาดเจ็บจากการประคบร้อนสมุนไพรเช่น ผิวหนังแดงร้อนจากลูกประคบสมุนไพร 1. ทดสอบความร้อนก่อนทำการประคบทุกครั้ง ไม่ควรให้ร้อนเกินไปเพราะอาจทำให้ผิวหนังพุ พอง ไหม้ได้ ควรมีผ้าขนหนูรองเพื่อคลายความ ร้อนที่สัมผัสกับผิวหนังโดยตรง 3. ควรระวังในผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวาน อัมพาต เนื่องจากผู้ป่วยกลุ่มนี้มีความรู้สึกตอบสนองความ ร้อนช้า อาจทำให้ผิวหนังไหม้ พองได้ 4. ไม่ควรใช้ลูกประคบสมุนไพรในกรณีที่มีแผล อักเสบ (ปวด บวม แดง ร้อน) จะทำให้เกิดอาการ บวมมากขึ้นควรใช้น้ำแข็งประคบเย็นก่อน 5. ระบายความร้อน โดยใช้น้ำเย็นหรือใช้ผ้า สะอาดชุบน้ำเย็นประคบบริเวณที่มีบาดแผล ประคบ และส่งพบแพทย์เพื่อตรวจรักษา

15 ลำดับ ความเสี่ยง มาตรการ/แนวทางป้องกัน 4. ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ไม่ถูกต้อง และตรงตาม มาตรฐาน จัดให้มีโครงการอบรมพัฒนาศักยภาพฟื้นฟูองค์ ความรู้เดิม เพิ่มเติมความรู้ใหม่ให้แก่เจ้าหน้าที่ผู้ ให้บริการเป็นประจำปีเว้นปี 5. การรักษาทางหัตถบำบัดผิดตำแหน่ง 1.มีการซักประวัติอย่างละเอียด เช่น มีอาการ ปวดบริเวณไหน ข้างซ้ายหรือข้างขวา 2.สอบถามอาการอีกครั้งก่อนลงมือทำการหัตถ บำบัด 6. จ่ายยาสมุนไพรผิดคน ผิดชนิด ผิดกลุ่ม ผิดจำนวน 1. ตรวจสอบชื่อผู้รับบริการทุกครั้ง 2. ซักประวัติให้ละเอียดเกี่ยวโรคประจำตัว อาการสำคัญ ประวัติการใช้ยา การแพ้ยาแพ้ อาหาร สารเคมี 3. ตรวจสอบความถูกต้องของการใช้ยาจากคู่มือ การจ่ายยาสมุนไพร 4. แนะนำการใช้ยาและผลข้างเคียงของยาให้ ผู้รับบริการทราบอย่างชัดเจน 7. การพลัดตกหกล้ม ในระหว่างการทำหัตถการ และเคลื่อนย้ายผู้รับบริการ 1. ตรวจร่างกายและประเมินอาการตามศาสตร์ ของการแพทย์แผนไทย 2. ในกรณีที่ผู้รับบริการมีอาการแขน-ขาอ่อนแรง ต้องเชิญญาติของผู้รับบริการมาร่วมดูแลขณะให้ การรักษา 3. ซักถามอาการของผู้รับบริการทุกครั้งขณะให้ การบริการหรือเคลื่อนย้ายผู้รับบริการ 4. ขณะให้การบริการต้องมีการสังเกตอาการและ ระมัดระวังอาการผิดปกติตลอดเวลา 8. ด้านสิทธิผู้ป่วยและข้อร้องเรียนผู้รับบริการไม่ พึงพอใจในการให้บริการ มีการประชุมชี้แจงเจ้าหน้าที่บุคลากร ผู้ให้บริการ คลินิกแพทย์แผนไทยในระเบียบปฏิบัติในการ ให้บริการ เช่น มารยาทในการนวด การใช้วาจาที่ ไพเราะเหมาะสมกับกาลเทศะการพูดคุยเสียงดัง รบกวนขณะให้บริการ 9. แพร่กระจายเชื้อจากการหัตถบำบัด 1.บุคคลากรล้างมือได้ถูกต้อง 7 ขั้นตอนก่อน และหลังให้บริการหรือใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือ 2.บุคคลากรสวม Mask ทุกครั้งที่ให้บริการ 3.เปลี่ยนผ้าปูเตียง ปลอกหมอน ทุกราย 4.บุคคลากรที่ป่ วยเป็ น โรคติดต่อให้ หยุด ปฏิบัติงานจนกว่าจะรักษาให้หายดี 5. ซักประวัติการเจ็บป่วยด้วยโรคติดต่อให้ถี่ถ้วน เช่น โรคเอดส์ วัณโรค โรคสุกใส งูสวัด เป็นต้น

16 ลำดับ ความเสี่ยง มาตรการ/แนวทางป้องกัน 10. โปรแกรมให้บริการไม่สามารถใช้งานได้/ขัดข้อง 1.บันทึกใส่กระดาษไว้แล้ว ข้อมูลไปบันทึกลงใน โปรแกรมเมื่อโปรแกรมใช้งานได้ 2.แจ้งเจ้าหน้าที่คอมพิวเตอร์เมื่อโปรแกรม ไม่สามารถบันทึกข้อมูลได้ 11. เสี่ยงต่อการเกิดไฟไหม้ และไฟฟ้าช็อตเนื่องจาก น้ำในหม้อนึ่งลูกประคบแห้ง หรือหม้อนึ่งลูก ประคบเสื่อมสภาพ 1.เจ้าหน้าที่ตรวจสอบน้ำในกระทะทุกครั้งที่เปิด ฝาหม้อนึ่ง 2.ประคบร้อนเสร็จปิดหม้อนึ่งทุกครั้ง 3.มีตารางเช็คการเติมน้ำกระทะ 4. การใช้หม้อนึ่งลูกประคบหลังจากใช้ต้องถอด ปลั๊กทันที 5. ปิดเครื่องหม้อนึ่งแรงดันห้องอบสมุนไพรทุก ครั้งหลังอบเสร็จ 6. ปิดสวิชไฟทั้งหมดหลังหมดเวลาให้บริการ 7. ติดตั้งอุปกรณ์ดับเพลิงประจำอาคารคลินิก แพทย์แผนไทย 12. ไฟฟ้าดับ 1.ปิดแอร์ปิดไฟงดใช้ไฟโดยไม่จำเป็น 2.หากไปดับเฉพาะอาคารแพทย์แผนไทยต้องรีบ แจ้งกลุ่มงานช่างตามลำดับขั้นตอน 3.แจ้งผู้รับบริการถึงเหตุขัดข้องและความ ไม่สะดวกในการให้บริการ 13. น้ำประปาไม่ไหล 1. งดใช้น้ำและห้องน้ำโดยไม่จำเป็นเตรียมถังเก็บ น้ำสำรองไว้ใช้ในห้องน้ำ 2. แจ้งประสานงานธุรการ เพื่อประสานไปยัง ธุรการ เพื่อติดต่อช่างในการแก้ไขเหตุดังกล่าว 14. เครื่องซักผ้า หรือเครื่องปั่นอบผ้าแห้งชำรุด ไม่สามารถใช้งานได้ ทำให้ชุดผู้รับบริการ ปลอกหมอน ผ้าปูเตียง ไม่เพียงพอ 1. ติดต่องานธุรการจัดหาผู้รับจ้างเหมาซักผ้า เฉพาะกิจ 2. นำผ้าสำรอง ออกมาทดแทนไปพลางๆก่อน

17 ขั้นตอนการปฏิบัติงาน 6.1 แพทย์แผนไทยเตรียมงานก่อนรับผู้ป่วย ขั้นตอนการเตรียมความพร้อมก่อนรับผู้ป่วยในคลินิกแพทย์แผนไทยฯ ๓ ขั้นตอน 6.1.๑.การเตรียมสถานที่ : เนื่องจากคลินิกแพทย์แผนไทยได้เปิดทำการตั้งแต่ วันจันทร์.-.วันศุกร์ เวลา 08.00 - 18.00.น. และในวันเสาร์ เวลา 08.00 - 16.00 น. (ยกเว้นวันหยุดราชการ)ต้องมีการจัดเตรียม ความเรียบร้อยต่างๆ ให้เรียบร้อยก่อนเวลาทำการในขั้นตอนของการเตรียมสถานที่ เริ่มจากการเปิดคลินิก เปิดเครื่องปรับอากาศ ตรวจสอบความสะอาดห้องหัตถบำบัด ห้องอบสมุนไพร ห้องสุขา 6.1.๒. การเตรียมอุปการณ์ เครื่องใช้: ในขั้นตอนนี้แพทย์แผนไทยเล็งเห็นความปลอดภัยของผู้ป่วย เป็นลำดับแรก โดยตรวจสอบความพร้อมของอุปกรณ์ก่อนและหลังใช้งานอยู่เสมอ (หม้อประคบสมุนไพรตู้อบ สมุนไพร ฯลฯ รวมทั้งความสะอาดของเครื่องใช้ต่างๆ (ชุดปูเตียง ชุดผู้ป่วย ผ้าขนหนู ผ้าประคบฯลฯ) 6.1.๓. การเตรียมบุคลากรที่เกี่ยวข้อง : เริ่มจากการเตรียมตัวของแพทย์แผนไทยและผู้ช่วยแพทย์แผนไทย เช่น การแต่งตัวสะอาดเรียบร้อย ทักษะการสื่อสาร และทักษะทางวิชาชีพการแพทย์แผนไทย รวมทั้งแพทย์แผนไทย ต้องเตรียมความพร้อมในการประสานงานกับเจ้าหน้าที่ห้องอื่น เช่น เจ้าหน้าที่ทะเบียนและบัตร เจ้าหน้าที่การเงิน ห้องจ่ายยา แม่บ้าน เป็นต้น 6.2. แพทย์แผนไทย ซักประวัติ/ตรวจร่างกายและสั่งการรักษา แพทย์แผนไทยรับผู้ป่วยทำการซักประวัติตรวจร่างกายหลักการแพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยสรุป และลงความเห็น หากเห็นสมควรสั่งการรักษาหรือมอบหมายผู้ช่วยแพทย์แผนไทยดำเนินการรักษาต่อไป 6.๓. แพทย์แผนไทยพิจารณาสภาวะผู้ป่วย เมื่อผู้ป่วยพร้อมรับการรักษาโดยวิธีทางการแพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยสั่งการรักษา และออกใบสั่งยา พร้อมกับใบรับรองแพทย์ โดยการบันทึกข้อมูลลงระบบอิเล็กทรอนิกส์ (HosXp) และบันทึกการรักษาลงแฟ้มประวัติ ผู้ป่วยแต่กรณีผู้ป่วยไม่พร้อมรับการรักษาโดยวิธีทางการแพทย์แผนไทย แพทย์แผนไทยจะลงความเห็นและส่งต่อ ผู้ป่วยพบแพทย์แผนปัจจุบัน โดยประสานงานกับเจ้าหน้าที่งานรักษาพยาบาล 6.๔. การรักษาด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย เมื่อผู้ป่วยพร้อมรับการรักษาโดยวิธีทางการแพทย์แผนไทยเริ่มจากผู้ป่วยเปลี่ยนชุดที่ทางคลินิกจัดเตรียมไว้ นอนพักที่เตียงนวดสักครู่ แพทย์แผนไทยหรือผู้ช่วยแพทย์แผนไทยทำการรักษา แนะนำตัวพร้อมกับทวนชื่อผู้ป่วย อีกครั้ง จากนั้นตรวจทางหัตถเวชกรรมแผนไทยก่อนเข้าสู่กระบวนการรักษาตรวจทางหัตถเวชกรรมแผนไทย วัดระดับความเจ็บปวด (Visual Analog Scales : VAS) เพื่อประเมินผลหลังการรักษาพร้อมทั้งให้คำแนะนำในการ ปฏิบัติหลังการนวด เช่นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ท่ากายบริหารฤาษีดัดตนการงดอาหารแสลง เป็นต้น ขั้นตอนในการรับการรักษาโดยอบสมุนไพรเพื่อบำบัดรักษา/ฟื้นฟูโรคกรณีอบสมุนไพรเพื่อบำบัดรักษา ฟื้นฟูโรค เริ่มจากผู้ป่วยเปลี่ยนชุดที่ทางคลินิกจัดเตรียมไว้นั่งพักสักครู่ แพทย์แผนไทยแนะนำตัวพร้อมกับทวนชื่อ ผู้ป่วยอีกครั้งแพทย์แผนไทยแนะนำข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับการอบสมุนไพรเช่น ข้อห้ามข้อควรระวัง ข้อควรปฏิบัติ ก่อนอบสมุนไพร ขณะอบสมุนไพรและหลังอบสมุนไพร เป็นต้น หลังจากอบสมุนไพรเพื่อบำบัดรักษา/ฟื้นฟูโรค แพทย์แผนไทยให้คำแนะนำในการปฏิบัติหลังการอบสมุนไพร เช่นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การงดอาหารแสลง เป็นต้น 6.5 แพทย์แผนไทยให้คำแนะนำ นัดการรักษาครั้งต่อไป แพทย์แผนไทยทบทวนเกี่ยวกับคำแนะนำที่สำคัญให้ผู้ป่วยทราบอีกครั้งพร้อมกับนัดการรักษาครั้งต่อไป ซึ่งทางคลินิกแพทย์แผนไทยจะออกบัตรนัดให้ผู้ป่วย และให้คำแนะนำในการใช้บริการครั้งต่อไป 6.6 แพทย์แผนไทยสรุปและติดตามผลการรักษา แพทย์แผนไทยจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินงานประจำสัปดาห์ และสรุปผลการดำเนินงานประจำเดือน รายงานต่อผู้บังคับบัญชาทราบ

18 ขั้นตอนการรับบริการคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการวสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน ผู้รับบริการ นัดหมายคิวรับบริการล่วงหน้าก่อนเข้ารับบริการผ่านช่องทาง Walkin ทางโทรศัพท์ และทางเพจ facebook มารับบริการตามวันนัดหมาย และมาก่อนเวลาอย่างน้อย 30 นาที ยื่นบัตรประชาชน เข้าจุดคัดกรองวัดอุณหภูมิร่างกาย กรองประเมินความเสี่ยงตามมาตรการป้องกันโรคติดเชื้อโควิด - 19 สิ้นสุดกระบวนการ ซักประวัติ/คัดกรอง/Vital Signs พิจารณาตามแนวทางการแพทย์แผนไทย ผ่านการคัดกรองสั่งการรักษา ด้วยวิธีการแพทย์แผนไทย เปลี่ยนชุดสำหรับผู้รับบริการ และเก็บของส่วนตัวในล็อคเกอร์ เข้ารับการรักษาด้วยวิธีการทางการแพทย์แผนไทย ยาสมุนไพร / การนวดไทย / นวดฝ่าเท้า / ประคบสมุนไพร / อบไอน้ำสมุนไพร / การดูแลมารดาหลังคลอด / บริการอื่นๆ ประเมินผลหลังการรักษา ให้คำแนะนำ/นัดหมาย กรณีไม่ผ่านเกณฑ์การคัดกรอง พิ จารณ าให้ คำแน ะน ำตาม วิชาชีพ หรือส่งต่อแพทย์แผน ปัจจุบัน เพื่อตรวจรักษาต่อไป เลือกวิธีการรักษา รายเก่ามาตามนัด รายใหม่ตรวจสอบตารางนัดหมาย

19 จุดซักประวัติคัดกรอง 1. ผู้รับบริการคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ ผู้รับบริการรายเก่า - ยื่นแสดงใบนัดคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ - แพทย์แผนไทยตรวจสอบตารางการนัดหมาย ผู้รับบริการรายใหม่ - แพทย์แผนไทยตรวจสอบตารางการนัดหมาย - กรอกใบบันทึกประวัติผู้ป่วยรายใหม่ - กรอกเอกสารสำหรับผู้มารับบริการคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ ตัวอย่างใบบันทึกประวัติผู้ป่วยรายใหม่

20 2 คัดกรองความเสี่ยงต่อการติดเชื้อไวรัสโควิด-19 และซักประวัติการเจ็บป่วย คัดกรองความเสี่ยงต่อการติดเชื้อไวรัสโควิด – 19 - ข้อมูลความเสี่ยงต่อการติดเชื้อไวรัสโควิด – 19 - อาการของโรคระบบทางเดินหายใจ การซักประวัติข้อมูลทั่วไป - ข้อมูลทั่วไป : ชื่อ – สกุล - Vital sing - น้ำหนัก ส่วนสูง โรคประจำตัว ประวัติการผ่าตัด ประวัติการแพ้ยา ดื่มสุรา,สูบบุหรี่ การซักประวัติอาการเจ็บป่วย - อาการสำคัญ สั่งการรักษา - นวดแผนไทย และประคบสมุนไพร - นวดแผนไทย - ประคบสมุนไพร - บริบาลมารดาหลังคลอด - อบไอน้ำสมุนไพร จ่ายยาสมุนไพร - ยาสมุนไพรตามบัญชียาหลัก - ยาสมุนไพรปรุงเฉพาะราย - ลูกประคบสมุนไพร ตัวอย่างใบคัดกรอง

21 3. ยื่นบัตรประชาชนผู้รับบริการ ณ งานเวชระเบียน 1.3.1 เจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทย นำบัตรประชาชนที่ผู้รับบริการมายื่น ณ จุดซักประวัติคัดกรองคลินิก แพทย์แผนไทยประยุกต์ 1.3.2 เจ้าหน้าที่งานเวชระเบียน บันทึกข้อมูลและพิมพ์ ใบนำทาง ขึ้นไปให้เจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทย 1.3.3 เจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทยบันทึกข้อมูลในโปรแกรม HosXp ตัวอย่างใบนำทาง

22 ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การนวดและประคบสมุนไพรเพื่อการบำบัด รักษา ฟื้นฟู ผู้ให้บริการ แพทย์แผนไทย พนักงานนวดแผนไทย จัดตารางการนัดหมายการเข้ารับบริการ นวดประคบ ณ คลินิกแพทย์แพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ ซักประวัติคัดกรองผู้รับริการตามเกณฑ์การคัดกรอง ผู้เข้ารับบริการนวดประคบสมุนไพร ผ่าน ไม่ผ่าน กรณีไม่ผ่านเกณฑ์การคัดกรอง พิจารณ าให้คำแนะน ำตาม วิชาชีพ หรือส่งต่อแพทย์แผน ปัจจุบัน เพื่อตรวจรักษาต่อไป สั่งการรักษา สิทธิการรักษาพยาบาล บัตรทอง (UC) สิ ทธิการรักษาพ ยาบาล เบิ ก ต รง ป ระกั น สั งค ม รัฐวิสาหกิจ ชำระเงินเอง แพทย์แผนไทย เป็นผู้ดำเนินการรักษา พนักงานนวดแผนไทย ผู้ดำเนินการรักษา จัดเตรียมชุดสำหรับผู้รับบริการ เตรียมเตียงสำหรับนวดประคบ ลูกประคบ อุปกรณ์สำหรับการรักษา ให้คำแนะนำ และเริ่มทำการรักษา ดำเนินการบันทึกข้อมูลผู้รับบริการในโปรแกรม HOSxP ออกใบรับรองแพทย์ ใบรักษาผู้ป่วยนอก OPD ใบสั่งยาและ ดำเนินการด้านเอกสารอื่นๆ ของผู้รับบบริการจนสิ้นสุดกระบวนการ ให้คำแนะนำและประเมินผลการรักษา ออกใบนัดรักษาต่อ และให้คำแนะนำตามแนวทางการแพทย์แผนไทย ให้การรักษาตามการวินิจฉัย และการสั่งการรักษาของแพทย์แผนไทย จัดเตรียมอุปกรณ์สำหรับการนวดประคบ นึ่งลูกประคบ เตียงให้บริการ ผ้าห่อลูกประคบ ผ้าห่อเท้า ให้พร้อม ดูแลความสะอาด ความเป็นระเบียบ เรียนร้อยของห้องหัตถบำบัด นำส่งผ้าซัก เช่น ชุดผู้รับบริการ ผ้าปูเตียง ปลอกหมอน ผ้าห่อลูก ประคบ ผ้าห่อเท้า ที่ใช้แล้วให้ ห้องซักผ้า และนำผ้าที่ซักแล้วมา เตรียมเพื่อใช้ผู้รับบริการคน ถัดไป ข้อแนะนำการปฏิบัติตัว 1. หลังการนวดแผนไทยอาจจะมีอาการปวดเมื่อยจากแรงกดที่ใช้ นวดได้ อาการปวดจะดีขึ้น 1 – 2 วัน 2. ควรงดทานอาหารแสลง เช่น อาหารมัน อาหารทอด หน่อไม้ ข้าวเหนียวเครื่องในสัตว์ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์และของหมักดอง

23 ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การอบไอน้ำสมุนไพร แพทย์แผนไทย จัดตารางการนัดหมายการเข้ารับบริการ อบไอน้ำสมุนไพร ณ คลินิกแพทย์แพทย์แผนไทยประยุกต์ แจ้งข้อมูล และให้คำแนะนำแก่ผู้ที่จะเข้ารับบริการอบไอน้ำ สมุนไพร เช่น เวลา การปฏิบัติตัว การเตรียมตัว เป็นต้น ซักประวัติคัดกรองผู้รับริการตามเกณฑ์การคัดกรอง ผู้เข้ารับบริการอบไอน้ำสมุนไพร ให้บริการ วันอังคาร และ วันศุกร์ - ผู้หญิง : เวลาบริการ เวลา 10.00 – 12.00 น. - ผู้ชาย : เวลาบริการ เวลา 13.00 – 15.00 น. เตรียมห้องอบไอน้ำสมุนไพร ผ้าขาวม้า ผ้าถุง น้ำชา และห้องอาบน้ำ เตรียมเครื่องแรงดันไอน้ำสมุนไพร เริ่มเปิดเครื่องในเวลา 08.00 น. เพื่อให้เครื่องแรงดันทำความร้อน พร้อมในเวลาให้บริการ สมุนไพรแห้งที่ใช้ ประกอบด้วย ( ไพล ขมิ้นชัน ผิวมะกรูด ใบมะขาม ตะไคร้ การบูร ) ให้บริการอบไอน้ำสมุนไพร และติดตามเฝ้าระวังผู้รับบริการ อบไอน้ำสมุนไพรอย่างใกล้ชิด จนกว่าจะสิ้นสุดการบริการ ดำเนินการบันทึกข้อมูลผู้รับบริการในโปรแกรม HOSxP ออกใบรับรองแพทย์ ใบรักษาผู้ป่วยนอก OPD ใบสั่งยาและดำเนินการ ด้านเอกสารอื่นๆ ของผู้รับบบริการจนสิ้นสุดกระบวนการ ให้คำแนะนำและประเมินผลการรักษา ออกใบนัดรักษาต่อ และให้คำแนะนำตามแนวทางการแพทย์แผนไทย ไม่ผ่าน กรณีไม่ผ่านเกณฑ์การคัดกรอง พิจารณ าให้คำแนะน ำตาม วิชาชีพ หรือส่งต่อแพทย์แผน ปัจจุบัน เพื่อตรวจรักษาต่อไป

24 ข้อแนะนำการปฏิบัติตัว 1. ผู้รับบริการอาบน้ำเพื่อชำระสิ่งสกปรกที่อาจติดอยู่ตามรูขุมขน และเพื่อเป็นการเตรียมเส้นเลือด ให้พร้อมต่อการยืดขยายและหดตัว 2. ให้ผู้รับบริการเข้าอบตัวในห้องอบสมุนไพร ซึ่งมีการควบคุมอุณหภูมิให้อยู่ระหว่าง ๔0-๔๕ องศา ใช้เวลาในอบไอน้ำสมุนไพร ทั้งหมด ๓๐ นาที โดยอบ ๒ ครั้ง ครั้งละ ๑๕ นาที และออกมานั่งพัก ๓ - ๕ นาที หลังการอบครั้งแรกควรดื่มน้ำทดแทน แต่ไม่ควรเป็นน้ำเย็นจัด ในรายที่พึ่งมารับบริการเป็นครั้งแรก แนะนำให้ใช้ อบนาน ๑๐ นาที ๓ ครั้ง 3. หลังการอบไอน้ำสมุนไพรครบตามเวลา ไม่ควรอาบน้ำทันที ให้นั่งพัก ๓ - ๕ นาที หรือรอจนเหงื่อ แห้งแล้วจึงอาบน้ำ เพื่อชำระคราบเหงื่อไคลและสมุนไพรออกจากร่างกายและช่วยให้เส้นเลือดหดตัวเป็นปกติ 4. งดทานอาหารแสลง เช่น อาหารมัน อาหารทอด หน่อไม้ ข้าวเหนียว เครื่องในสัตว์ เครื่องดื่ม แอลกอฮอล์และของหมักดอง

25 ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : บริบาลมารดาหลังคลอด ข้อแนะนำหลังการรับบริการ 1. หลังจากนวดแผนไทยและประคบสมุนไพรเสร็จ ให้ผู้รับบริการดื่มน้ำอุ่น 1 - 2 แก้ว งดเว้นน้ำเย็น ห้ามสระผม อาบน้ำ และล้างเท้า หลังการนวดอย่างน้อย 1 ชั่วโมง 2. งดเว้นการทานอาหารแสลง เช่น อาหารมัน อาหารทอด หน่อไม้ ข้าวเหนียว เครื่องในสัตว์ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์และของหมักดอง นวดแผนไทย / ประคบสมุนไพร ทับหม้อเกลือ อบไอน้ำสมุนไพร เตรียมความพร้อมการให้บริการบริบาลมารดาหลังคลอด เตรียมชุดผู้รับบริการ เตียงนวด ผ้าปูเตียง ปลอกหมอน ผ้าขนหนู ผ้าถุง และนึ่ง ลูกประคบ เตรียมหม้อดินเผา เกลือเม็ด และเตาแก็ส ผ้าหผ้าดิบ สมุนไพรสด (ใบพลับพลึง ไพล ขมิ้น และว่านนางคำ) เตรียมตู้อบไอน้ำสมุนไพร สำหรับบริบาล มารดาหลังคลอด สมุนไพรที่ใช้ประกอบด้วย ( ไพล ขมิ้นชัน ผิวมะกรูด ใบมะขาม ตะไคร้ การบูร ) แพทย์แผนไทย จัดตารางการนัดหมายการเข้ารับบริการ อบไอน้ำสมุนไพร ณ คลินิกแพทย์แพทย์แผนไทยประยุกต์ แจ้งข้อมูล และให้คำแนะนำแก่ผู้ที่จะเข้ารับบริการ บริบาลมารดาหลงัคลอด เช่น เวลา การปฏิบัติตัว การเตรียมตัว เป็นต้น ซักประวัติคัดกรองผู้รับริการตามเกณฑ์การคัดกรอง ผู้เข้ารับบริการบริบาลมารดาหลังคลอด ไม่ผ่าน กรณีไม่ผ่านเกณฑ์การคัดกรอง พิ จารณ าให้ คำแน ะน ำตาม วิชาชีพ หรือส่งต่อแพทย์แผน ปัจจุบัน เพื่อตรวจรักษาต่อไป ให้บริการบริบาลมารดาหลังคลอด นวดแผนไทย ประคบสมุนไพร ทับหม้อเกลืออบไอน้ำสมุนไพร ดำเนินการบันทึกข้อมูลผู้รับบริการในโปรแกรม HOSxP ออกใบรับรองแพทย์ ใบรักษาผู้ป่วยนอก OPD ใบสั่งยาและดำเนินการ ด้านเอกสารอื่นๆ ของผู้รับบบริการจนสิ้นสุดกระบวนการ ให้คำแนะนำและประเมินผลการรักษา ออกใบนัดรักษาต่อ และให้คำแนะนำตามแนวทางการแพทย์แผนไทย

26 ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : แพทย์แผนไทยเยี่ยมบ้าน ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ขั้นตอนการปฏิบัติงาน 1. เตรียมเอกสารแบบฟอร์มการเยี่ยมบ้าน และกระดานสำหรับรองเขียน 2. การเยี่ยมบ้าน จะออกเยี่ยมบ้านทุกวันอังคารและวันพฤหัสบดี เวลา 09.00 - 12.00 น. 3. ซักประวัติผู้ป่วยเบื้องต้น สอบถามอาการ และประวัติการเจ็บป่วยตามแบบฟอร์มการเยี่ยมบ้าน 4. ตรวจวัดความดันโลหิต ชีพจร อุณหภูมิร่างกาย ตรวจร่างกายการเคลื่อนไหวของข้อต่อ และสภาพ กล้ามเนื้อ 5. แนะนำการดูแลตนเองด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย เช่น การทำท่ากายบริหารเพื่อกระตุ้น การ ไหลเวียนโลหิต การรับประทานอาหาร 6. นำข้อมูลผู้ป่วยที่ได้มาจัดทำรายงานประจำเดือน 7. บันทึกข้อมูลการเยี่ยมบ้านลงในโปรแกรม HOSxP ตัวอย่าง “แบบฟอร์มการเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง”

27 ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : การเยี่ยมบ้านมารดาหลังคลอด ขั้นตอนการปฏิบัติงาน 1. เมื่อได้รับแบบส่งต่อการดูแลผู้ป่วยต่อเนื่องที่บ้านแล้ว ให้โทรสอบถามอาการเบื้องต้นของมารดา 2. ประสานงานกับพยาบาลแม่และเด็ก 3. จัดเตรียมเอกสารแบบฟอร์มการเยี่ยมบ้าน และจัดเตรียมอุปกรณ์เครื่องวัดความดันโลหิต เครื่องชั่ง น้ำหนักทารก แอลกอฮอล์ ถุงมือ 4. ซักประวัติ และตรวจร่างกายมารดาและทารกตามแบบฟอร์มการเยี่ยมบ้านมารดาหลังคลอด และ ประเมินภาวะซึมเศร้าหลังคลอด 5. แนะนำการดูแลตนเองด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทย เช่น การนวดประคบเต้านม การอบสมุนไพร การรับประทานอาหารสำหรับมารดาหลังคลอด 6. นำข้อมูลผู้ป่วยที่ได้มาจัดทำรายงานประจำเดือน ตัวอย่าง “แบบฟอร์มการเยี่ยมบ้านมารดาหลังคลอด”

28 ตัวอย่าง “แบบประเมินภาวะซึมเศร้าหลังคลอด” ขั้นตอนการดำเนินงานให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย : บริบาลมารดาหลังคลอด ผู้รับบริการยื่นบัตรประชาชน ณ จุดคัดกรองคลินิกแพทย์ แผนไทย คัดกรองซักประวัติอาการเจ็บป่วย ตามแนวทางการแพทย์แผนไทย วินิจฉัยโรคเรียบร้อยแล้ว ให้ผู้รับบริการนั่งรอบริเวณจุดพักคอย คลินิกแพทย์แผนไทย ประเมินสัญญานชีพ (Vital sing) แพทย์แผนไทยนำบัตรประชาชน ไปยื่นงานเวชระเบียนเพื่อออกใบนำทาง แพทย์แผนไทยนำใบคัดกรอง การวินิจฉัยโรค บันทึกข้อมูลในโปรแกรม HOSxP เพื่อสั่งจ่ายยาสมุนไพร พิมพ์ใบสั่งยานำไปยื่นที่ห้องยา และให้ผู้รับบริการรอรับยา จากนั้นแนบบัตรประชาชน ใบนำทาง ใบ OPDแนบรวมกันไปยื่นที่ห้องการเงิน

29 การบันทึกข้อมูลผู้รับบริการ 1. การบันทึกข้อมูลผู้รับบริการ ในแบบบันทึก “ รายงานการให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทย ” ตัวอย่าง “แบบบันทึกข้อมูลรายงานการให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทย” หมายเลข 1 วันที่ให้บริการ วัน/เดือน/ปี หมายเลข 2 ลำดับรายชื่อให้บริการ หมายเลข 3 สิทธิการรักษาพยาบาลของผู้รับบริการ หมายเลข 4 ชื่อ-สกุล ผู้รับบริการ หมายเลข 5 น้ำหนัก ส่วนสูง ความดันโลหิต อุณหภูมิร่างกาย หมายเลข 6 อาการเจ็บป่วยที่สำคัญ หมายเลข 7 ประเภทการให้บริการที่เป็นหัตถการ โดยเติมอัตราค่าบริการ ลงในช่องแต่ละประเภทการ ให้บริการ ส่วนยาสมุนไพรให้ใส่ชื่อสมุนไพรและจำนวนสมุนไพรที่สั่งจ่าย หมายเลข 8 รวมอัตราค่าบริการของหัตถการที่สั่งรักษาทั้งหมด หมายเลข 9 เจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทย หรือผู้ช่วยแพทย์แผนไทย ที่ให้บริการ หมายเลข 10 ใส่คำว่า “ยกยอด” ในกรณีที่ผู้รับบริการที่ชำระงินเองมารับบริการหลังเวลา 13.00 น.เป็นต้น ไป เพื่อนำยอดเงินไปคิดรวมกับยอกเงินของวันถัดไป เนื่องจากห้องการเงินจะได้ปิดยอดรายรับ แล้วนำฝาก ธนาคารในวันนั้นๆ

30 2. การบันทึกข้อมูลลงรายงานผลการตรวจ วินิจฉัย และรักษาผู้ป่วย ด้วยยาสุมนไพร ตัวอย่าง “บันทึกข้อมูลลงรายงานผลการตรวจ วินิจฉัย และรักษาผู้ป่วย ด้วยยาสุมนไพร” หมายเลข 1 วันที่ให้บริการ วัน/เดือน/ปี หมายเลข 2 ลำดับรายชื่อให้บริการ หมายเลข 3 สิทธิการรักษาพยาบาลของผู้รับบริการUC หมายเลข 4 น้ำหนัก ส่วนสูง ความดันโลหิต อุณหภูมิร่างกาย หมายเลข 5 ชื่อ-สกุล ผู้รับบริการ หมายเลข 6 อาการสำคัญ หมายเลข 7 การวินิจฉัยใรคทางแพทย์แผนไทย ให้ตรงกับอาการ และยาที่สั่งจ่าย หมายเลข 8 สมุนไพรที่สั่งจ่าย หมายเลข 9 จำนวนที่สั่งจ่าย เช่น เม็ด แผง ซอง ขวด เป็นต้น หมายเลข 11 ราคาของยาสมุนไพรแต่ละชนิด หมายเลข 12 ชื่อแพทย์แผนไทยผู้ตรวจวินิจฉัย

31 3. การบันทึกข้อมูลลงในโปรแกรมบันทึกข้อมูล HOSxP 3.1 เข้าสู่โปรแกรมบันทึกข้อมูลผู้รับบริการ Icon HOSxP 3.2 เติมข้อมูล รหัสผู้ใช้ และรหัสผ่าน แล้วกดปุ่มเข้าสู่ระบบด้านล่างขวา 3.3 กดปุ่มศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน

32 3.4 เลือก “ห้องแพทย์แผนไทย” 3.5 เลือก “Doctor” จากนั้นเลือกแถบ “Doctor Workbench”

33 3.6 เลือก “New window mode” จากนั้น เลือกช่อง ชื่อผู้รับบริการที่ต้องการบันทึกข้อมูล 3.7 เลือกช่อง “ซักประวัติ” ตรงด้านซ้ายบน แล้วไปที่ “สัญญาณชีพ” Type equation here.

34 3.8 เลือก “Task” บริเวณมุมขวาบน เลือก “ใช้ Last sign” เพื่อให้ข้อมูล น้ำหนัก ส่วนสูงปรากฏขึ้นมา 3.9 เลือก “Task” ที่บริเวณแถบด้านบน แล้วเลือก “เอกสาร Scan” เพื่อดูประวัติการรักษา

35 3.8 จากนั้นเลือก ปุ่ม“ปิด” ที่บริเวณมุมขวาล่าง 3.10 บันทึกข้อมูล น้ำหนัก ส่วนสูง อุณหภูมิร่างกาย ชีพจร การหายใจ ความดันโลหิต การแพ้ยา การสูบบุหรี่ และการดื่มสุรา ให้ครบทุกช่อง พิมพ์อาการสำคัญ ในช่องอาการสำคัญ พร้อมระบุระยะเวลาการเจ็บป่วย จากนั้น กด “+ เพิ่ม ”

36 3.11 เลือก “แพทย์แผนไทย” ที่บริเวณแถบด้านซ้ายมือ แล้วเลือกชื่อผู้ตรวจวินิจฉัย และ ประเภทการ ให้บริการ 3.12 เลือกการทำการรักษา

37 3.13 เลือกประเภท หัตถการ อวัยวะ ผู้ให้บริการ และกด enter ตัวอย่าง : ประเภทการรักษา ตัวอย่าง : หัตถการ ตัวอย่าง : อวัยวะที่รักษา ตัวอย่าง : เลือกผู้ให้บริการ ตัวอย่าง : ของการบันทึกข้อมูลครบแล้ว

38 3.14 เลือก “วินิจฉัย” โดยจะบันทึกการวินิจฉัยโรคทางแพทย์แผนปัจจุบันกับแพทย์แผนไทยควบคู่กันทุกโรค โดยใช้วิธีหาจากเลข ICD10 หรือ ชื่อโรค ตัวอย่าง : การวินิจฉัยโรคทางแพทย์แผนปัจจุบัน ตัวอย่าง : การวินิจฉัยโรคทางแพทย์แผนไทย

39 3.15 “สั่งยาสมุนไพร” มี 2 กรณี ดังนี้ กรณีที่ 1 ผู้รับบริการมารับบริการหัตถการ ไม่มีการจ่ายยา ให้คลิกขวาที่ “ค่าบริการทาง การแพทย์” แล้วเลือก “ลบรายการ” เพื่อลบค่าบริการทางการแพทย์ออก กรณีที่ 2 ผู้รับบริการมารับบริการหัตถการร่วมกับการจ่ายยา หรือ รับยาเพียงเดียว ไม่ต้อง ลบ “ค่าบริการทางการแพทย์” ออก กรณีที่ 1 ผู้รับบริการมารับบริการหัตถการ ไม่มีการจ่ายยา กรณีที่ 2 ผู้รับบริการมารับบริการหัตถการร่วมกับการจ่ายยา

40 3.16 การสั่งจ่ายยา ให้ค้นหาจากชื่อยา เมื่อได้ยาที่ต้องการแล้ว ให้ใส่จำนวนยาที่ต้องการจ่าย แล้วกด “ + เพิ่ม ”

41 การออกใบรับรองแพทย์ เจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทย จะออกใบรับรองแพทย์ 2 กรณีผู้รับบริการสิทธิเบิกตรง หรือสำรองเงินจ่าย ก่อน เพื่อนำใบรับรองแพทย์ไปเบิกค่ารักษากับหน่วยงานต้นสังกัดเท่านั้น กรณีผู้รับบริการมีสิทธิชำระเงินเอง และบัตรทอง จะไม่ดำเนินการออกใบรับรองแพทย์ หลังจากบันทึกข้อมูลผู้รับบริการ ข้อมูลทั่วไป ข้อมูลการรักษา ยาสมุนไพรเสร็จเรียบร้อยแล้ว จะดำเนินการออกใบรับรองแพทย์ให้กับผู้รับบริการสิทธิเบิกตรง หรือสำรองเงินจ่ายก่อน เพื่อนำใบรับรอง แพทย์ไปเบิกค่ารักษากับหน่วยงานต้นสังกัด 1. เลือก “ใบรับรองแพทย์” เลือก “ออกใหม่” ตรวจสอบความถูกต้องของ อาการ การวินิจฉัย จากนั้นเลือก เครืองพิมพ์ที่ต้องการ พิมพ์เอกสาร

42 ตัวอย่าง “ใบรับรองแพทย์” หมายเลข 1 ใส่เครื่องหมาย √ ในช่องสี่เหลี่ยมหน้าเลขใบประกอบ หมายเลข 2 ตรวจสอบข้อมูลของผู้รับบริการ หมายเลข 3 ตรวจสอบอาการ และ โรค ว่าตรงกันหรือไม่ หมายเลข 4 ใส่เครื่องหมาย √ ในช่องสี่เหลี่ยมหน้าหัตถการ หมายเลข 5 ใส่จำนวนครั้งในการรักษาต่อสัปดาห์ และระยะเวลาในการนัดรักษาต่อเนื่อง ไม่เกิน 1 เดือน หมายเลข 6 แพทย์แผนไทยเซ็นต์ใบรับรองแพทย์พร้อมปั๊มตราเทศบาล

43 ใบตรวจรักษาผู้ป่วยนอก OPD ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน เลือก “บันทึก F9 ” บริเวณมุมขวาบน เพื่อพิมพ์ใบตรวจรักษาผู้ป่วยนอก OPD และใบสั่งยา เลือกห้องที่ต้องการส่งต่อ เลือกห้องการเงิน เพื่อดำเนินการด้านค่บริการ และออกใบเสร็จ ตรวจสอบความถูกต้องของเครื่องพิมพ์จากนั้นเลือก “ยืนยัน ( F9 )”

44 ตัวอย่าง : ใบตรวจรักษาผู้ป่วยนอก OPD ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน บันทึกรายละเอียด จำนวนการนัดรักษา ไม่เกิน 2 ครั้ง/สัปดาห์ ระยะเวลาการรักษาไม่เกิน 1 เดือน พร้อมระบุ วันที่ นับจำนวนครั้งที่มารับการรักษาใน1สัปดาห์ และแพทย์แผนไทยเซ็นต์กำกับ หลังจากนั้นนำใบ OPD ที่เขียนเสร็จแล้วไปส่งที่ห้องเวชระเบียน

45 ออกใบสั่งยา แพทย์แผนไทยลงลายมือชื่อกำกับ และประทับตรา “การรับยาของคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์” จากนั้นทำ เครื่องหมาย √ เพื่อเลือกวิธีการรับยา

46 การนำส่งเอกสารของผู้รับบริการ เมื่อบันทึกข้อมูลในระบบเสร็จสิ้นแล้ว สั่งพิมพ์เอกสารครบทั้ง 5 ฉบับ ประกอบไปด้วย ดังนี้ 1. ใบนำทาง 2. ใบตรวจรักษาผู้ป่วยนอก OPD ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน 3. ใบสั่งยา (กรณีผู้รับบริการมารับบริการยาสมุนไพร หรือรับยาสมุนไพรหลังจากรับบริการหัตถบำบัด) 4. บัตรประชนชนของผู้รับบริการ จากนั้นนำเอกสารรวมเข้าด้วยกันแล้วนำไปส่งต่อ 2 แผนก ดังนี้ 1. ห้องการเงิน เพื่อดำเนินการด้านการเงิน และออกใบเสร็จรับเงิน 2. ห้องยา เพื่อส่งต่อเภสัชกรจัดยาสมุนไพรตามใบสั่งยา ให้กับผู้รับบริการ มี 2 กรณี ดังนี้ 2.1 ผู้รับบริการรักษาด้วยยาสมุนไพรอย่างเดียว 2.2 ผู้รับบริการแพทย์แผนไทยรักษาด้วยหัตถเวชบำบัด อบไอน้ำสมุนไพร หรือบริบาลมารดาหลัง คลอด รักษาร่วมกับยาสมุนไพร