คู่มือการดำเนินงานคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์

47 ขั้นตอนการบันทึกข้อมูลการเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังในโปรแกรม HOSxP 1. เข้าโปรแกรม HOSxP และใส่รหัสผู้ใช้ รหัสผ่าน เพื่อ Login เข้าสู่ระบบ จากนั้นกดเข้าสู่ระบบ 2 เมื่อเข้าสู่หน้านี้ คลิกที่ ศูนย์บริการสาธารณสุข เทศบาลเมืองลําพูน (หมายเลข 1 และ ) HHC (เยี่ยมบ้าน) (หมายเลข 2) 3. การส่งตรวจผู้ป่วยจะเริ่มโดยคลิกแถบด้านบนตรง OPD Registry (หมายเลข 1)และ คลิก Patient Visit (หมายเลข 2)

48 4. กด Space bar 1 ครั้งที่ช่อง HN แล้วพิมพ์ชื่อ-นามสกุล หรือ HN ผู้มารับบริการลงในช่องคําค้นหา จากนั้น กดดับเบิ้ลคลิกที่ชื่อผู้ป่วย 5. เลือกสิทธิการรักษาของผู้ป่วย โดยกดติ๊กที่เลือกใช้สิทธินี้ จากนั้นกดตกลง 6. ใส่ในช่องแผนกเลือก (28) เยี่ยมบ้าน และช่องส่งต่อไปที่ห้องเลือก (019) HHC(เยี่ยมบ้าน) แล้วกดบันทึก [F9]

49 7. เมื่อเสร็จในส่วนของการส่งตรวจผู้ป่วยแล้ว กดกากบาทปิดหน้าส่งตรวจผู้ป่วยให้กลับไปยังหน้าแรก จากนั้น คลิกแถบด้านบนตรง Doctor (หมายเลข 1)และ คลิก Doctor Workbench (หมายเลข 2) 8. เมื่อมาถึงหน้านี้ กดดับเบิ้ลคลิกที่ชื่อผู้ป่วย (หมายเลข 1)จากนั้นกดสัญญาณชีพ (หมายเลข 2)

50 9. เมื่อมาถึงหน้านี้ กด Task (หมายเลข 1)และ กด Last Vital Sign(L) (หมายเลข 2) 10. กรอกรายละเอียดสัญญาณชีพ อุณหภูมิ, อัตราเต้นชีพจร, อัตราเต้นหัวใจ, RR. และความดันโลหิต ให้ ครบถ้วน และกรอกอาการสําคัญ ที่ช่อง CC กด Enter และกดเพิ่ม หากอาการสําคัญขึ้นไม่ครบถ้วน สามารถ คลิกขวาแก้ไขอาการสําคัญได้ จากนั้นกดไปที่ช่องตรวจร่างกาย

51 12. ตรงส่วนหัตถการเลือก การส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคด้วย... อวัยวะ ผู้ให้บริการ เวลา และราคา ตามลําดับ (ราคาให้ใส่เป็น 0) กด Enter เมื่อกรอกเสร็จ คลิกแถบวินิจฉัยที่ด้านบน 11. ช่องผู้ตรวจวินิจฉัยให้ใส่ชื่อผู้ที่ตรวจวินิจฉัย และประเภทเลือก การส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค จากนั้น มาเลือกการทำการรักษาเลือก การให้คำแนะนำ การสอน การสาธิต ด้านการแพทย์แผนไทย 12. ตรงส่วนหัตถการเลือก การส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคด้วย... อวัยวะ ผู้ให้บริการ เวลา และราคา ตามลำดับ (ราคาให้ใส่เป็น 0) กด Enter เมื่อกรอกเสร็จ คลิกแถบวินิจฉัยที่ด้านบน

52 13. กรอกรหัส ICD10 ค้นจากคําค้นหา เมื่อกรอกเสร็จ คลิกแถบสั่งยาที่ด้านบน 14. ตรวจสอบรายการสั่งยา และลบ ค่าบริการผู้ป่วยนอก ในเวลาราชการ ออกโดยการกดคลิกขวาและเลือก ลบรายการ ค่าบริการทั้งหมดจะต้องเป็น 0 บาท จากนั้นกดบันทึก [F9]

53 1 5. เลือกช่องส่งต่อห้องให้เป็น กลับบ้าน และไม่ต้องพิมพ์เอกสารใดๆ หากมีเครื่องหมายถูกที่ช่องยืนยัน การพิมพ์ให้เอาออกทั้ง 2 ช่อง จากนั้นกดยืนยัน[F9]

54 การจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ 1. การสรุปผลการดำเนินคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ ประจำสัปดาห์ ประจำเดือน มีรายละเอียด ดังนี้ 1.1 จำนวนผู้รับบริการทั้งหมด 1.2 จำนวนผู้รับบริการายเก่า 1.3 จำนวนผู้รับบริการายใหม่ โดยจะดำเนินสรุปยอดทุกวัน โดยดูจากรายงานปฏิบัติงานของบุคลากรแพทย์แผนไทย รายงานการ ให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ฯ และรายงานผลการตรวจ วินิจฉัย รักษาผู้ป่วย ด้วยยาสมุนไพร 2. สิทธิ์การรักษาสรุปแยกเป็น 3 สิทธิ มีรายละเอียด ดังนี้ 2.1 เบิกตรง 2.2 ชำระเงิน 2.3 บัตรทองสรุปยอดทุกวัน โดยดูจากรายงานปฏิบัติงานของบุคลากรแพทย์แผนไทย รายงานการให้บริการของคลินิกแพทย์ แผนไทยและรายงานผลการตรวจ วินิจฉัย รักษาผู้ป่วย ด้วยยาสมุนไพร 3. รายรับทั้งหมด แยกเป็น 2 ประเภท มีรายละเอียด ดังนี้ 3.1 รายได้จากการทำหัตบำบัด ซึ่งประกอบด้วย - การนวด - การประคบสมุนไพร - การอบไอน้ำสมุนไพร - การทับหม้อเกลือ สรุปยอดทุกวัน โดยดูจากจากรายงานปฏิบัติงานของบุคลากรแพทย์แผนไทย และรายงานการ ให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทย 3.2 รายได้จากยาสมุนไพร ซึ่งประกอบด้วย - สมุนไพรปรุงสำเร็จ - สมุนไพรปรุงเฉพาะราย สรุปยอดทุกวัน โดยดูจากรายงานการให้บริการของคลินิกแพทย์แผนไทย และรายงานผลการตรวจ วินิจฉัย รักษาผู้ป่วย ด้วยยาสมุนไพร 4. รายจ่ายค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย จำนวนเงินแบ่งจ่ายพนักงานนวด เคสละ 60% สรุปยอดทุกวัน โดยดูจากจากรายงานปฏิบัติงาน ของบุคลากรแพทย์แผนไทย

55 ตัวอย่าง “ราย า ปฏิบัติ า ข บุค ากรแพทย์แผ ไทย” ตัวอย่าง “ราย า การ ห้บริการข ค ิ ิกแพทย์แผ ไทย”

56 ตัวอย่าง “ราย า ผ การตรวจ วิ ิจฉัย รักษาผู้ป่วย ด้วยยาสมุ ไพร” ตัวอย่าง “สรุปผ การดำเ ิ ค ิ ิกแพทย์แผ ไทยประยุกต์ประจำสัปดาห์”

57 ตัวอย่าง “สรุปผ การดำเ ิ ค ิ ิกแพทย์แผ ไทยประยุกต์ประจำเดื ” ตัวอย่าง “สรุปผ การดำเ ิ ค ิ ิกแพทย์แผ ไทยประยุกต์ประจำเดื ”

58 การสรุปรายงานการปฏิบัติงานของบุลลากรแพทย์แผนไทย เพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย แพทย์แผนไทย บันทึกข้อมูลผู้รับบริการ ลงใบแบบรายงานการปฏิบัติงานของบุคลากรแพทย์แผนไทย กองการแพทย์ เทศบาลเมืองลำพูน ตามรายชื่อผู้ให้บริการ หัตถการ และรายการค่าบริการโดยคิดเป็นร้อยละ (จำนวนเงินเต็ม 100% 60% และ 40%) และเมื่อผู้รับบริการมารับบริการครบตามตารางการนัดหมายแล้ว ให้แพทย์แผนไทยผู้จัดทำ ลงลายมือชื่อกำกับ และนำส่งหัวหน้างานการเงินและบัญชีตรวจสอบความถูกต้อง และลงลายมือชื่อกำกับ ตัวอย่าง “รายงานการปฏิบัติงานของบุลลากรแทพย์แผนไทย” หมายเลข 1 วันที่ให้บริการ วัน/เดือน/ปี หมายเลข 2 รายได้จากเคสขำระเงินสดไว้ฝั่งซ้าย ใส่ให้ตรงชื่อผู้ช่วยแพทย์แผนไทย หมายเลข 3 รายได้จากเคสเบิกตรงไว้ฝั่งซ้าย ใส่ให้ตรงชื่อผู้ช่วยแพทย์แผนไทย หมายเลข 4 รวมรายรับทั้งหมด (รายคน) หมายเลข 5 รวมรายรับแบ่งจ่ายผู้ช่วยแพทย์แผนไทย (รายคน) หมายเลข 6 รวมรายรับของศูนย์บริการ (รายคน) หมายเลข 7 รวมรายรับจากการทำหัตถการ สิทธิ์บัตรทอง หมายเลข 8 รวมรายรับจากการนวดประคบสมุนไพร (ผู้ช่วยแพทย์แผนไทย) สิทธิ์ชำระเงินเอง หมายเลข 9 รวมรายรับจากการนวดประคบสมุนไพร และอบไอน้ำสมุนไพร (แพทย์แผนไทย) หมายเลข 10 รวมรายรับจากการนวดประคบสมุนไพร (ผู้ช่วยแพทย์แผนไทย) สิทธิ์เบิกตรง หมายเลข 11 รวมรายรับทั้งหมด (ผู้ช่วยแพทย์แผนไทย) หมายเลข 12 รวมรายรับแบ่งจ่ายผู้ช่วยแพทย์แผนไทยทั้งหมด หมายเลข 13 รวมรายรับของศูนย์บริการทั้งหมด หมายเลข 14 แพทย์แผนไทยลงลายมือชื่อกำกับ

59 สรุปการปฏิบัติงานพนักงานนวดแผนไทยเพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย แพทย์แผนไทยดำเนินการพิมพ์ แบบสรุปการปฏิบัติงานพนักงานนวดแผนไทยเพื่อเบิกจ่าย ค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย โดยระบุช่วงวันที่ และรายชื่อพนักงานนวดแพทย์แผนไทย เพื่อให้ผู้ช่วย แพทย์แผนไทย ใช้บันทึกข้อมูลของผู้รับบริการ ในแต่ละวัน และแพทย์แผนไทยผู้สั่งการรักษาลงลายมือชื่อ กำกับ พร้อมตรวจสอบความเรียบร้อยของข้อมูล สรุปยอดเดือนละ 2 ครั้ง ทุกวันที่ 15 และวันสุดท้าย ของเดือน ให้นับจำนวนคนไข้ทั้งหมด พร้อมสรุปรายรับทั้งหมด (100%) ตัวอย่าง “แบบสรุปการให้บริการรายบุคคลของพนักงานนวดแผนไทย” หมายเลข 1 วันที่ให้บริการ วัน/เดือน/ปี หมายเลข 2 ชื่อ – สกุล พนักงานนวดแผนไทย หมายเลข 3 ลำดับ หมายเลข 4 รายชื่อผู้รับบริการ หมายเลข 5 เลข Hospital Number (HN) หมายเลข 6 อัตราค่าบริการ หมายเลข 7 ลายมือชื่อผู้รับบริการ หมายเลข 8 ลายมือชื่อผู้ให้บริการ หมายเลข 9 ลายมือชื่อผู้สั่งการรักษา

60 แบบสรุปการให้บริการรายบุคคลของพนักงานนวดแผนไทย 1. แพทย์แผนไทยตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูล โดยอ้างอิงจาก “สรุปการปฏิบัติงานพนักงานนวด แผนไทยเพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย 2. แพทย์แผนไทยสรุปรายได้รวม รายสัปดาห์ ตามที่พนักงานนวดแผนไทย บันทึกลงในช่อง “รายได้แยกตามรายวันจากการทำหัตถการแพทย์แผนไทย”ในช่องรายได้รวม แบ่งย่อยเป็นรายได้ทั้งหมด 100% รายได้พนักงานนวดแผนไทย 60% และรายได้ศุนย์บริการสาธารณสุขฯ 40% 3. เมื่อตรวจสอบข้อมูล จำนวนเงินถูกต้องแล้ว ให้ลงลายมือชื่อกำกับ ตัวอย่าง : แบบสรุปการให้บริการรายบุคคลของพนักงานนวดแผนไทย

61 แบบรายงานรายรวมสัปดาห์พนักงานนวดแผนไทย สรุปยอดทุกสัปดาห์ 1. เมื่อพนักงานนวดแผนไทยส่ง “แบบสรุปการให้บริการรายบุคคลของพนักงานนวดแผนไทยแพทย์ แผนไทย” ครบทุกคนแล้ว แพทย์แผนไทย นำข้อมูลรายได้ท้งหมดมาบันทึกลงใน “แบบรายงานรายสัปดาห์ พนักงานนวดแผนไทย” โดยคิดเป็น รายได้ทั้งหมด 100% รายได้พนักงานนวดแผนไทย 60% และรายได้ ศุนย์บริการสาธารณสุขฯ 40% 2. นำเอกสารทั้ง 2 ฉบับแนบรวมกัน นำไปส่งให้หัวหน้างานส่งเสริมภูมิปัญญาฯ ทุกวันจันทร์ เพื่อจัดทำข้อมูลเพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทน 2.1 แบบสรุปการให้บริการรายบุคคลของพนักงานนวดแผนไทย 2.2 แบบรายงานรวมรายสัปดาห์พนักงานนวดแผนไทย ตัวอย่าง “แบบสรุปการปฏิบัติงานพนักงานนวดแผนไทยเพื่อเบิกจ่ายค่าตอบแทนพนักงานนวดแผนไทย”

62 แนวทางในการดูแลรักษาผู้ป่วย Clinical Practice Guidelines (CPG) คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ศูนย์บริการสาธาณสุขเทศบาลเมืองลำพูน

63 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย : ด้านหัตถเวชกรรมไทย หมายเหตุ : ผู้ทำหัตถการ 1 คน สามารถรักษาผู้เข้ารับการรักษา ในเวลา 08.00 – 16.30 ไม่เกิน 5 คน/วัน นอกเวลาราชการ 16.30 – 18.00 ไม่เกิน 1 คน/วัน ใช่ ไม่ ใช่ ไม่ พิจารณาการรักษา/ฟื้นฟูสภาพรูปแบบอื่น - เพิ่มการรักษารูปแบบอื่นของแพทย์แผนไทย - ส่งต่อเพื่อปรึกษาแพทย์แผนปัจจุบัน - ยุติการรักษา/ด้วยหัตถการเวชกรรมไทย - สรุปการรักษา การชักประวัติ ตรวจร่างกาย และวินิจฉัยโรค การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการหัตถเวชกรรมไทย มีอาการไม่เกิน 3 เดือน การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยหัตถเวชกรรมไทย ไม่เกิน 2 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟูสภาพ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยหัตถเวชกรรมไทย ไม่เกิน 4 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู สภาพ มีอาการไม่เกิน 3 เดือน อาการดีขึ้น ? จำเป็นต้องให้การรักษา/ฟื้นฟู สภาพด้วยหัตถเวชกรรมไทย ต่อหรือไม่ ? การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยหัตถเวชกรรมไทย ไม่เกิน 8 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 2 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู

64 ข้อห้าม ข้อควรระวัง อาการแทรกซ้อน และการดูแลเบื้องต้นในการทำหัตถเวชกรรมแผนไทย ข้อห้าม 1. มีไข้เกิน 37.5 องศาเซลเซียส 2. บริเวณที่มีกระดูกแตก หัก ปริ ร้าวยังไม่ติดดี 3. บริเวณที่เป็นมะเร็ง 4. ความดันโลหิต (Systolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 140 mmHg และ/หรือ Diastolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 90 mmHg) ที่มีอาการหน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้อาเจียน 5. บริเวณที่เป็นแผลเปิด แผลเรื้อรัง หรือบริเวณที่มีรอยโรคผิวหนังที่สามารถติดต่อได้ 6. บริเวณที่มีการบาดเจ็บภายใน 48 ชั่วโมง 7. บริเวณที่ผ่าตัดภายในระยะเวลา 1 เดือน 8. บริเวณที่มีหลอดเลือดดำอักเสบ หมายถึง ภาวะลิ่มเลือดอุดหลอดเลือดดำส่วนลึกที่ขา (Deep Vein Thrombosis: DVT) 9. โรคติดเชื้อเฉียบพลัน 10. กระดูกพรุนรุนแรง ข้อควรระวัง 1. หญิงตั้งครรภ์ 2. ผู้สูงอายุ และเด็ก 3. โรคหลอดเลือด เช่น หลอดเลือดแดงโป่ง หลอดเลือดอักเสบ หลอดเลือดแข็ง (Atherosclerosis) เป็นต้น 4. ความดันโลหิตสูง (Systolic เท่ากับ 140mmHg และ/หรือ Diastolic เท่ากับ 90 mmHg) ที่มีอาการ หน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้อาเจียน 5. เบาหวาน 6. กระดูกพรุน 7. มีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด มีประวัติเลือดออกผิดปกติรวมทั้งกินยาละลายลิ่มเลือด 8. ข้อหลวม/ข้อเคลื่อน/ข้อหลุด 9. บริเวณที่มีการผ่าตัด ใส่เหล็ก หรือข้อเทียม 10. บริเวณที่แผลยังหายไม่สนิทดี 11. ผิวที่แตกง่าย 12. บริเวณที่ปลูกถ่ายผิวหนัง อาการแทรกซ้อนและการดูแลเบื้องต้น 1. ระดับเล็กน้อย หมายถึง ผลแทรกซ้อนที่สามารถหายได้เอง ใน 3-7 วัน และไม่ส่งผลต่อสุขภาพ ผู้ป่วยสามารถดูแลตัวเอง ไม่ จำเป็นต้องรับการรักษาจากแพทย์แผนปัจจุบัน มักเกิดจากผู้รับบริการนวดครั้งแรก การลงน้ำหนักมากเกินทน การลงน้ำหนักใกล้บริเวณระบบประสาทอัตโนมัติ ตามแนวไขสันหลัง อาการดังกล่าวได้แก่ ระบม รอยแดง รอย ช้ำ มึนศีรษะ บ้านหมุน ประจำเดือนผิดปกติ การดูแลเบื้องต้น อาการระบม รู้สึกไม่สบาย รอยแดง รอยช้ำ อาจไม่ต้องทำอะไร แต่ควรสังเกตว่า อาการควรจะดีขึ้นเรื่อย ๆ หากมีอาการระบมมากก็ให้ประคบวันละ 1-2 ครั้ง อาการมึนศีรษะ เหงื่อออกมาก ประจำเดือนมาก่อน หรือมามากขึ้น ให้นอนพักผ่อนให้เพียงพอ ให้ประคบเบาๆ บริเวณที่มีอาการ หากอาการ ไม่บรรเทา หรือหนักขึ้นให้พบแพทย์แผนปัจจุบัน

65 2. ระดับปานกลาง หมายถึง ผลแทรกซ้อนที่มีอาการนานเกิน 7 วัน แต่ไม่เกิน 21 วันหรือผลแทรกซ้อนที่ส่งผลต่อสุขภาพหรือการ ทำงานของร่างกาย ได้แก่ ระบมมากจนลุกเดินไม่ได้ มึนศีรษะมากจนเดินเซ อ่อนแรง ชา บวม หัวใจเต้นผิด จังหวะจากการนวดถูกหลอดเลือดใหญ่ที่คอ การดูแลเบื้องต้น ต้องได้รับการรักษาจากแพทย์แผนปัจจุบัน 3. ระดับรุนแรง หมายถึง ผลการแทรกซ้อนที่มีอาการนานเกิน 21 วัน มักเกิดจากการนวดดัดดึงผิดวิธี และรุนแรง นวดบริเวณ ที่ห้ามนวด เช่น หลอดเลือดดำอักเสบ มะเร็ง เป็นต้น ผลแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่ เส้นประสาทบาดเจ็บ กระดูกสันหลังเคลื่อน หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ไขประสาทถูกกด สมองขาดเลือด หัวใจขาดเลือด เส้นเลือดฉีก หรือโป่งพองจากการนวดใกล้บริเวณก้อนมะเร็งกระดูก ท่อน้ำเหลืองแตกเข้าปอดจากการนวด บริเวณคอ เลือดคั่งในเยื่อหุ้มไขสันหลังจากการดัดกระดูกหลังในผู้ป่วยกินยาละลายลิ่มเลือด ลำไส้ฉีก การดูแลเบื้องต้น ต้องได้รับการรักษาจากแพทย์แผนปัจจุบันโดยเร็ว * เอกสารอ้างอิง - แนวทางเวชปฏิบัติ การแพทย์แผนไทยในสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ พ.ศ.2550 - แนวทางแนวทางการรักษา 2019 Thai Guidelines on The Treatment of Hypertension สมาคม ความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย โรคความดันโลหิตสูง ในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2562

66 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย : ด้านการประคบสมุนไพร หมายเหตุ : ผู้ทำหัตถการ 1 คน สามารถรักษาผู้เข้ารับการรักษา ในเวลา 08.00 – 16.30 ไม่เกิน 5 คน/วัน นอกเวลาราชการ 16.30 – 18.00 ไม่เกิน 1 คน/วัน ใช่ ไม่ ใช่ ไม่ พิจารณาการรักษา/ฟื้นฟูสภาพรูปแบบอื่น - เพิ่มการรักษารูปแบบอื่นของแพทย์แผนไทย - ส่งต่อเพื่อปรึกษาแพทย์แผนปัจจุบัน - ยุติการรักษา/ด้วยการประคบสมุนไพร - สรุปการรักษา การชักประวัติ ตรวจร่างกาย และวินิจฉัยโรค การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการประคบสมุนไพร มีอาการไม่เกิน 3 เดือน การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการประคบสมุนไพร ไม่เกิน 2 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟูสภาพ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการประคบสมุนไพร ไม่เกิน 4 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู สภาพ มีอาการไม่เกิน 3 เดือน อาการดีขึ้น ? จำเป็นต้องให้การรักษา/ฟื้นฟู สภาพด้วยการประคบสมุนไพร ต่อหรือไม่ ? การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการประคบสมุนไพร ไม่เกิน 8 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 2 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู

67 ข้อห้าม ข้อควรระวัง อาการแทรกซ้อน และการดูแลเบื้องต้นในการการประคบสมุนไพร ข้อห้าม 1. มีไข้เกิน 37.5 องศาเซลเซียส 2. บริเวณที่มีกระดูกแตก หัก ปริ ร้าวยังไม่ติดดี 3. บริเวณที่เป็นมะเร็ง 4. บริเวณที่เป็นแผลเปิด หรือเลือดออกใหม่ๆ 5. บริเวณที่มีการติดเชื้อ 6. บริเวณที่มีการอักเสบ (ปวด บวม แดง ร้อน) จากอุบัติเหตุในช่วง 24 ชั่วโมงแรก (เพราะอาจทำให้บวมมาก ขึ้น ควรประคบด้วยความเย็น) ข้อควรระวัง 1. ผู้สูงอายุ และเด็ก 2. ผู้ป่วยโรคอัมพาต 3. ผู้ป่วยโรคเบาหวาน 4. บริเวณที่มีอาการชา 5. ผู้ป่วยโรคลมตะกัง (ลมปะกัง) ขณะที่มีอาการอาเจียน 6. การใช้ลูกประคบที่ร้อนจนเกินไป โดยเฉพาะผิวบริเวณที่บาง อาการแทรกซ้อนและการดูแลเบื้องต้น หากใช้ลูกประคบสมุนไพรที่ร้อนจนเกินไป จะทำให้ผิวหนังในบริเวณที่ประคบไหม้ พอง แสบ ร้อน บวม รอยดำ และอาจทำให้เกิดการติดเชื้อเฉพาะที่ได้การดูแลเบื้องต้น หยุดให้บริการทันที ถ้ามีอาการแสบร้อนให้ใช้ประคบ เย็น หากพองจนผิวหนังลอกให้ส่งพบแพทย์

68 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย : ด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร หมายเหตุ : ผู้ทำหัตถการ 1 คน สามารถรักษาผู้เข้ารับการรักษา ในเวลา 08.00 – 16.30 ไม่เกิน 5 คน/วัน ใช่ ไม่ ใช่ ไม่ พิจารณาการรักษา/ฟื้นฟูสภาพรูปแบบอื่น - เพิ่มการรักษารูปแบบอื่นของแพทย์แผนไทย - ส่งต่อเพื่อปรึกษาแพทย์แผนปัจจุบัน - ยุติการรักษา/ด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร - สรุปการรักษา การชักประวัติ ตรวจร่างกาย และวินิจฉัยโรค การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร มีอาการไม่เกิน 3 เดือน การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร ไม่เกิน 2 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟูสภาพ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร ไม่เกิน 4 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 3 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู สภาพ มีอาการไม่เกิน 3 เดือน อาการดีขึ้น ? จำเป็นต้องให้การรักษา/ฟื้นฟู สภาพด้วยการอบไอน้ำ สมุนไพร ต่อหรือไม่ ? การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการอบไอน้ำสมุนไพร ไม่เกิน 8 สัปดาห์ๆละ ไม่เกิน 2 ครั้ง ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา/ฟื้นฟู

69 ข้อห้าม ข้อควรระวัง อาการแทรกซ้อน และการดูแลเบื้องต้นในการการอบสมุนไพร ข้อห้าม 1. มีไข้เกิน 37.5 องศาเซลเซียส 2. โรคติดต่อร้ายแรงทุกชนิด เช่น วัณโรค 3. โรคลมชัก 4. โรคหอบหืดขณะมีอาการ 5. ระดูทับไข้ หรือไข้ทับระดู 6. มีการอักเสบจากบาดแผลต่างๆ 7. อ่อนเพลีย อดนอน อดอาหาร 8. ปวดศีรษะชนิดเวียนศีรษะ คลื่นไส้ 9. ความดันโลหิตสูง (Systolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 140 mmHg และ/หรือ Diastolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 90 mmHg) ที่มีอาการหน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้อาเจียน 10. หลังรับประทานอาหารอิ่มใหม่ๆ ไม่เกินครึ่งชั่วโมง 11. เด็ก สตรีมีครรภ์ 12. ผู้ที่มีแผลผ่าตัดหรือแผลคลอดที่ยังไม่หายสนิท ข้อควรระวัง 1. ผู้ป่วยโรคไต 2. ผู้ป่วยโรคหัวใจ 3. ผู้ป่วยโรคเบาหวาน 4. ความดันโลหิตสูง (Systolic เท่ากับ 140mmHg และ/หรือ Diastolic เท่ากับ 90 mmHg) 5. ผู้ป่วยโรคอัมพฤกษ์ อัมพาต 6. สตรีหลังคลอดไม่เกิน 1 สัปดาห์ อาการแทรกซ้อนและการดูแลเบื้องต้น 1. ความร้อนในร่างกายสูงขึ้น การดูแลเบื้องต้น : ดื่มน้ำมากๆ 2. เป็นลม การดูแลเบื้องต้น - นอนศีรษะต่ำ (ไม่หนุนหมอน) - ปลดเสื้อผ้าและเข็มขัดให้หลวม - ห้ามคนมุงดู เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ดี - ใช้น้ำเย็นเช็ดหน้าและคอ - ห้ามให้รับประทานหรือดื่มอะไรทางปาก ในขณะที่ยังไม่ฟื้น - เมื่อเริ่มรู้สึกตัวให้นอนพักต่อ อย่าเพิ่งลุกเร็ว เพราะจะทำให้เป็นลมซ้ำอีกได้ - ถ้ายังไม่ฟื้นภายใน 15 นาที ให้ส่งแพทย์แผนปัจจุบัน - ถ้าหยุดหายใจ ให้ทำการปฐมพยาบาลเพื่อช่วยเหลือผู้ที่หยุดหายใจหรือหัวใจหยุดเต้นให้กลับมาหายใจแล้วส่ง แพทย์แผนปัจจุบัน

70 3. ถ้าแพ้สมุนไพร หายใจไม่ออก ผิวหนังผื่น คัน แดง ริมฝีปากบวม การดูแลเบื้องต้น - ปลดเสื้อผ้าและเข็มขัดให้หลวม - ห้ามคนมุงดู เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ - อาการไม่ทุเลา ให้ส่งแพทย์แผนปัจจุบัน 4. แสบตามผิวหนัง การดูแลเบื้องต้น - รีบอาบน้ำ เช็ดตัวให้แห้ง - เปลี่ยนเสื้อผ้า 5. เวียนศีรษะ หน้ามืด การดูแลเบื้องต้น - ให้นอนพักสักครู่ - ดื่มน้ำหวาน - อาการไม่ทุเลา ให้ส่งแพทย์แผนปัจจุบัน

71 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย : ด้วยการทับหม้อเกลือ หมายเหตุ แบ่งการคลอดออกเป็น 2 กลุ่ม คือ การคลอดปกติ หมายถึง การคลอดโดยวิธีธรรมชาติและการคลอดที่มิใช่การผ่าตัด การคลอดผิดปกติ หมายถึง การคลอดโดยการผ่าตัด หรือ การคลอดโดยใช้เครื่องมือทางการแพทย์ หมายเหตุ : ผู้ทำหัตถการ 1 คน สามารถรักษาผู้เข้ารับการรักษา ในเวลา 08.30-16.30 น. ไม่เกิน 4 คน/วัน ข้อห้าม ข้อควรระวัง อาการแทรกซ้อน และการดูแลเบื้องต้นในการทับหม้อเกลือ ข้อห้าม 1. มีไข้เกิน 37.5 องศาเซลเซียส 2. ขณะกำลังตกเลือด 3. ความดันโลหิตสูง (Systolic สูงกว่าหรือเท่ากับ 140 mmHg และ/หรือ Diastolic สูงกว่าหรือ เท่ากับ 90 mmHg) ที่มีอาการหน้ามืด ใจสั่น ปวดศีรษะ หรือคลื่นไส้อาเจียน ข้อควรระวัง 1. มีประวัติการตกเลือดมาก่อน 2. รับประทานอาหารอิ่มใหม่ ๆ 3. ความดันโลหิตสูง (Systolic เท่ากับ 140mmHg และ/หรือ Diastolic เท่ากับ 90 mmHg) การซักประวัติ ตรวจร่างกาย และวินิจฉัยโรค การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการทับหม้อเกลือ มีอาการคลอดปกติ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการทับหม้อเกลือ ทำได้ในช่วงหลังคลอด 7 วัน ถึง 3 เดือน วันละไม่เกิน 1 ครั้ง ติดต่อกันไม่เกิน 1 สัปดาห์ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการทับหม้อเกลือ ทำได้ในช่วงหลังคลอดเกิน 1 เดือน (แผลผ่าตัด หายแล้ว) ถึง 3 เดือน วันละไม่เกิน 1 ครั้ง ติดต่อกันไม่เกิน 1 สัปดาห์ มีอาการคลอดผิดปกติ การรักษา/ฟื้นฟูสภาพด้วยการทับหม้อเกลือ สรุปการรักษา

72 แนวทางเวชปฏิบัติด้านการแพทย์แผนไทย : การใช้ยาสมุนไพร พิจารณาการรักษา/ฟื้นฟูสภาพรูปแบบอื่น - เพิ่มการรักษารูปแบบอื่นของแพทย์แผนไทย - ส่งต่อเพื่อปรึกษาแพทย์แผนปัจจุบัน - ยุติการรักษา/ด้วยการใช้ยาสมุนไพร - สรุปการรักษา แนวทางปฏิบัติด้านการใช้ยาสมุนไพร การซักประวัติ ตรวจร่างกาย และวินิจฉัยโรค มีอาการไม่เกิน 3 เดือน การรักษาด้วยการใช้ยาสมุนไพร ไม่เกิน 2 สัปดาห์ ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา การรักษาด้วยการใช้ยาสมุนไพร ไม่เกิน 4 สัปดาห์ ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา มีอาการเกิน 3 เดือน อาการดีขึ้น ? จำเป็นต้องให้รักษาด้วยการ ใช้ยาสมุนไพรต่อหรือไม่ ? การรักษาด้วยการใช้ยาสมุนไพร ไม่เกิน 8 สัปดาห์ ประเมินผลการรักษาเมื่อสิ้นสุดการรักษา ใช่ ใช่ ไม่ ไม่

73 ภาคผนวก

74 ภาพกิจกรรมการให้บริการ คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน การนวดไทย คือ การทำให้เกิดการขยับกล้ามเนื้อ การเคลื่อนไหวหรือ การสสั่นสะเทือนของกล้ามเนื้อ พังผืด เส้น เอ็นที่แข็งเกร็งให้คลายตัวโดยวิธีการกด การคลึง การบีบ การดัด ดึง โดยวิธีอื่นตามศาสตร์และศิลปะการนวด ประคบสมุนไพร คือ การใช้สมุนไพรหลายอย่างมาห่อรวมกัน โดยนำมานึ่งให้ร้อนประคบบริเวณที่ปวดหรือ เคล็ดขัดยอกซึ่งน้ำมันหอมระเหยเมื่อถูกความร้อนจะระเหยออกมา สาระสำคัญจากสมุนไพรบางชนิดที่ซึม เข้าทางผิวหนัง ความร้อนจากลูกประคบจะช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตดีขึ้น

75 ภาพกิจกรรมการให้บริการ คลินิกแพทย์แผนไทยประยุกต์ ศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาลเมืองลำพูน เยี่ยมบ้านโดยเจ้าหน้าที่แพทย์แผนไทย เป็นการลงพื้นที่เยี่ยมบ้านผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ผู้พิการ ผู้สูงอายุ โดยใช้ ศาสตร์การแพทย์แผนไทย ในการดูแล ส่งเสริม รักษา บำบัด ฟื้นฟู สุขภาพ และการให้คำแนะนำ เป็นการ ดำเนินงานเชิงรุก และเข้าถึงผู้ป่วยในชุมชนได้มากขึ้น การดูแลมารดาหลังคลอด ตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย หรือ เรียกว่า การอยู่ไฟ การฟื้นฟูสุขภาพมารดาจะช่วย ให้ ร่างกายอบอุ่น ลดอาการปวดกล้ามเนื้อ ขับน้ำคาวปลา ลดอาการคัดตึงเต้านม ทำให้ธาตุทั้ง 4 ในร่างกาย กลับมาอยู่ในภาวะสมดุล การอบไอน้ำสมุนไพร คือ การนำสมุนไพรสดหรือแห้งหลายๆชนิดมาต้มเพื่อให้เกิดไอน้ำขึ้นภายในตู้อบช่วย กระตุ้นระบบการไหลเวียนเลือด บรรเทาอาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ช่วยให้หลอดลมขยายหายใจสะดวก บรรเทาอาการหวัด คัดจมูก และอาการหอบหืด การนวดฝ่าเท้า คือ การนวดเท้า ช่วยผ่อนคลายความเมื่อยล้า บรรเทาการปวดเมื่อย กระตุ้นการไหลเวียน ของโลหิต ปรับสมดุลร่างกาย กระตุ้นให้ระบบต่างๆ ทำงานได้ดียิ่งขึ้น ช่วยบรรเทาอาการเจ็บป่วย ขจัดโรคภัย

76