16. ภูมิศาสตร์กับการเปลี่ยนแปลง

ภมู ศิ าสตรก์ ับการเปลี่ยนแปลง
เชิงพน้ื ทแ่ี ละสิง่ แวดลอ้ ม

กราเบน (graben) หรือหบุ เขาทรุด

แอ่งที่ราบที่เกิดจากการทรุดตัวตามแนวรอยเลอ่ื น

ทะเลสาบเดดซี

ทะเลสาบเดดซี

ทะเลแดง

ทะเลแดง

การเกิดฮอรต์ ส์ (horst) หรือภเู ขาบล็อกที่เกิดจากรอยเลื่อน

เปน็ ภูเขาสูงท่ยี กขนึ้ ตามแนวรอยเลื่อนและขนาบดว้ ยหน้าผาสงู ชัน

แบลก็ ฟอรเ์ รสต์ เยอรมนี

เทอื กเขาเซียรร์ าเนวาด้า (Sierra Nevada)
ทางตะวนั ออกของรัฐแคลฟิ อรเ์ นยี

ทร่ี าบสูงทเี่ กดิ จากรอยเลอื่ น

เปน็ ท่รี าบกวา้ งใหญ่ ยกตวั ขน้ึ สูงตามแนวรอยเล่อื นและขนาบด้วยหน้าผาสูงชนั

ที่ราบสูงเดกกัน (Deccan Plateau) ในคาบสมุทรอนิ เดยี

ท่รี าบสงู โคลมั เบีย มแี มน่ ้าเฟรเซอรไ์ หลผา่ น

กษยั การ (Erosion)
หมายถงึ กระบวนการสกึ กรอ่ นพงั ทลายของเปลือกโลก

และถูกพัดพาไปจากแหลง่ กา้ เนิด ดว้ ยตวั การธรรมชาติตา่ งๆ
เชน่ ลม ลา้ ธาร น้าแขง็ ทเ่ี ปน็ ตวั การทางธรรมชาติทท่ี า้ ให้เกิด
ภูมิประเทศตา่ งๆ

การกระท้าของแมน่ ้าหรอื ธารน้าไหล

กระบวนการท่แี ม่น้ามบี ทบาทตอ่ การเปลีย่ นแปลงเชงิ พ้นื ซ่งึ เป็นกระบวนการทางน้ามี 3
ลกั ษณะไดแ้ ก่

วิวัฒนาการของแม่น้า

• วลิ เลยี มเอม็ . เดวิส (William M. Davis)
นักธรณีวิทยาชาวอเมริกนั ไดอ้ ธบิ ายการเปลยี่ นแปลง

ของลกั ษณะภูมปิ ระเทศทีเ่ กิดจากการกระทา้ ของแม่น้า
• ระยะเริ่มแรกหรอื วยั อ่อน (young age)
• วัยหน่มุ (mature age)
• วัยชรา (old age)

ระยะเรมิ่ แรกหรือวัยอ่อน (young age) ลกั ษณะภูมิประเทศจะมีความชนั มาก น้า
จะไหลแรง บรเิ วณนี้ไมป่ รากฏท่รี าบนา้ ท่วมถงึ

วยั หนุ่ม (mature age) นา้ ไหลช้าลงและมีลกั ษณะคดเคีย้ ว แมน่ ้าจะกดั เซาะบริเวณตลงิ่ มากขึ้น เรมิ่
ปรากฏทรี่ าบน้าทว่ มถงึ ในบริเวณนี้

วยั ชรา (old age) นา้ ไหลช้ากวา่ วัยหนุ่มและไหลคดโค้งขนึ้ มกี ารตกตะกอนของวตั ถุท้าใหท้ ้องน้าต้นื
เกิดพ้ืนท่ีราบน้าท่วมถึงเปน็ บรเิ วณกว้าง บางบริเวณอาจมเี ขาโดด (monadnock)



ภมู ปิ ระเทศที่เกดิ จากการกัดกรอ่ นโดยน้าและแม่น้า

รอ่ งธาร (gully)

• เปน็ ธรณีสณั ฐานที่เกิดจากนา้ ไหลกดั กรอ่ นดินซง่ึ มกั เป็นบรเิ วณลาดเขา มี
ลักษณะคล้ายคูน้า

• อตั ราไหลของน้ามคี วามสา้ คญั ต่อความลึกและความกวา้ งของทอ้ งน้า

แก่ง (rapids)

ชว่ งของล้าธารนา้ ที่ต้ืนและไหลเช่ียว เนื่องจากท้องนา้ มีการลาดเทเพิ่มขนึ้ อยา่ ง
ต่อเนอื่ ง หรอื โขดหนิ ขนาดแตกตา่ งกนั ขวางกัน้ ล้าน้าทา้ ใหก้ ระแสนา้ เพมิ่ ระดับ
ความรนุ แรง

แกง่ ตะนะ อา้ เภอโขงเจยี ม จ.อุบลราชธานี

แกง่ หินเพงิ จ.ปราจีนบรุ ี

หบุ ผาชัน (canyon)

• เกิดในเขตภูมิอากาศแหง้ แล้งเพราะมฝี นตกเปน็ คร้ังคราวท้าให้เกิดการกษยั
การขนึ้ อย่างรุนแรง ทา้ ใหห้ บุ เขาทเี่ ป็นทางของล้าน้ามกี ารขยายตวั ออกกวา้ ง
และลา้ น้าจะมกี ารกัดเซาะหุบผาชนั ลึกลงไปมาก

แกรนด์แคนยอน (Grand canyon) ประเทศสหรฐั อเมรกิ า

หบุ ผาชัน ยารล์ ัง ซงั โป ประเทศจนี

น้าตก(Waterfall)

• เกิดจากการกดั เซาะของแมน่ ้า เน่อื งจากโครงสร้างหนิ ของทอ้ งน้ามีความ
แขง็ แกร่งไมเ่ ท่ากนั

• มกั เกิดในทอ้ งนา้ ลา้ ธาร หรือแม่นา้ ท่ีก่อตวั ใหม่

นา้ ตกสาริกา จังหวัดนครนายก

นา้ ตกเอราวัณ จังหวัดกาญจนบุรี

นา้ ตกสามหล่ัน จงั หวัดสระบุรี



นำ้ ตก Angel Falls ประเทศเวเนซเู อลำ 979 เมตร

โกรกธาร (gorge)

• เกดิ จากการกัดเซาะของ
ธารน้า มีกระแสนา้ ไหลเชี่ยวมีลักษณะ
เป็นหบุ เขาลกึ ชนั และแคบมาก

โกรกธารอุทยานแหง่ ชาติออบหลวง จ.เชยี งใหม่

Aare Gorge, Switzerland

ทะเลสาบรปู แอก, บึงโคง้ (oxbow lake)

เกิดจากการทโี่ ค้งน้าตวดั เปลี่ยนเสน้ ทางการไหลจากแนวโคง้ เดมิ
เป็นล้าน้าสายใหมท่ ่ตี รง ทา้ ให้ทดี่ นิ บริเวณนน้ั เป็นเกาะระยะหนง่ึ

ตอ่ มาล้านา้ สายเก่าถกู ตะกอนมาทบั ถมปิดหัวและทา้ ยจงึ
ถูกตัดขาดกลายเปน็ บงึ ท่ีมีลกั ษณะเปน็ รปู แอก



บงึ สไี ฟ จ.พจิ ติ ร ซึ่งเกดิ จากแม่น้านา่ น









กุมภลกั ษณ์ (Pothole)

หมายถงึ หลุมทเ่ี กดิ บริเวณพ้ืนทอ้ งน้า บริเวณนา้ ตก
และบรเิ วณทท่ี างนา้ ไหลเชยี่ ว เปน็ ปรากฏการณ์
ธรรมชาตทิ างธรณวี ทิ ยาที่พบเห็นได้ท่วั ไป มีลักษณะ
เปน็ หลุมคลา้ ยหม้อ



สามพันโบก จ.อบุ ลราชธานี

เสาดนิ

• เปน็ ปรากฏการณก์ ารเปลีย่ นแปลงของเปลือกโลกท่ีเกดิ จากการกระทา้
ของแรงนา้ ไหล หรือการกดั เซาะของน้าฝน จะกดั เซาะจนเนินดิน
บรเิ วณน้นั สกึ กรอ่ นในแนวดิ่งหรอื แนวต้งั จงึ มีรูปรา่ งคลา้ ยเสาดนิ

เสาดนิ นาน้อย (ฮอ่ มจ๊อม)
และคอกเสือ จ.นา่ น

แพะเมอื งผี จ.แพร่

เสาดนิ รติ เตนในประเทศอติ าลี