electricity turkey magazine may 2020

ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE ARTICLE MAKALE

Coiltech 2020
International Coil&Winding Exhibition

Ulm / Germany Pordenone / Italy
01-02 April 23-24 September

Two Exhibitions in the
center of the market
At the show
marcogarofalo.netLeading companies of theFree entrance and free parking

Coil Winding Industry for registered visitors

Coiltech exhibitors offer the complete product range of the Go to www.visitcoiltech.com to sign up and:
Coil&Winding Industry.Talk to suppliers and get updated
twice a year to stay ahead of the market. • download your free entrance ticket,
• download the free parking voucher,
• book a hotel room at discounted rates,
• book the shuttle service.

Visitor Breakdown

The #1 conference Head of production 33.88%
in the Coil & winding sector

WMC At the World Magnetic Conference, developers from Product and quality 24.38%
industry and academia present their latest innovations management 13.02%
and current research to make electrical machines and
their production more efficient. R&D 19.53%
9.28%
In cooperation WMC2020 in Ulm: We have received proposals Purchasing and
with: for more than 40 presentations during the call for paper. sourcing staff 15.65%

Proposed topics to be discussed at the WMC: President/CEO/Vice
president
Topics 2020
Owner/co-owner

T1 E-mobility Other top management 1.80%
T2 Advanced integrated powertrains for electric vehicles
University of L’Aquila T3 Electric motor industries Sales and marketing 12.88%
Dept. of Industrial and Information T4 Special electrical machines and actuators Other staff 3.74%
T5 Measurements and testing of electric machines
Engineering and Economics T6 Materials
T7 Manufacturing technologies
T8 Software Source: information obtained by the Coiltech visitor marketing team on the base
of personal phone interviews or encounters with visitors of Coiltech, and other research.

Machinery and materials for transformers and motors production

Floor plan Coiltech is the only
always available Coil Winding exhibition
online that qualifies for
UFI Approval.

Coiltech staff does its best to make all relevant information available on their website, however, they are always glad to give personal
support on the phone or via email. Do not hesitate to contact them: +39 02 87 23 40 50 or [email protected].

ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

The DiMo hastwo keycharacteristics: İzleme düğümleri, hangi düğümü Figure 9: Monitoring according to
(A) Local node monitoring izledikleri hakkında söz konusu düğümü monitoring table in normal operation
(B) Centralized management of the kaydederek ağ geçidine bilgi veriyor. Bu mode
monitoring states of each network aşamadan itibaren, izleme düğümleri canlı
participant at the gateway mesajlarının kaydını tutuyor ve eksik canlı Belirli bir düğüm için en azından bir
mesajlarının söz konusu olması durumunda izleme düğümü olduğu sürece söz konusu
Local node monitoring is set up and ağ geçidine bilgi veriyor. Bir düğüm, düğüm, izlenme durumunda oluyor.
maintained by each node individually. izleme düğümlerinden birine erişememesi Belirli bir düğüm için ağ geçidinde hiçbir
Every node selects twonodes as moni- durumunda, izleme düğümü olarak yeni bir izleme düğümünün kaydedilmemiş olması
toring nodes. The node that wants to be düğüm seçiyor. durumunda ise söz konusu düğüm eksik
monitored sends regularly alive messages to olarak işaretleniyor.
the monitoring nodes. Aşağıdaki resimde, lokal düğüm izleme
The monitoring nodes inform the gateway, süreciyle ilgili işlemler gösteriliyor. Ağ geçidinde bir düğümün eksik olması
as towhich node they monitor by registering durumunda, ağ geçidi bu düğümün
this node. From now on,the monitoring diğer düğümler için bir izleme düğümü
nodes keep track of the alive messages and olup olmadığını kontrol ediyor. Söz
inform the gateway in case of missing alive konusu düğümün, izleme düğümü olması
messages. If a node can no longer reach one durumunda, izleme durumu tablosundaki
of its monitoring nodes, the node selects a izleme düğümü kaydı siliniyor.
new node to be its monitoring node.
The following picture shows the actions Lokal izleme sürecinin ağ izleme sürecinden
related to the local node monitoring. ayrılmasıyla uçtan uca haberleşmeyi
minimum seviyeye indirerek düşük enerji
Centralized management is performed at Şekil 8: Telsiz bağlantısı problemlerinin prensibini uyguluyoruz. Yanı sıra, merkezi
the gateway only. The gateway keeps track algılanması durumunda izleme prensibi izleme yönetimi, mesajın ağ geçidinden
of all nodes in the network and of their ağ içerisindeki herhangi bir çevre cihazına
monitoring nodes. To do so, the gateway Figure 8: Monitoring principle in case of yönlendirilmesi için güncel bilgileri sağlıyor.
maintains a monitoring status table as detected radio link prob-lems
shown in the following figure. DSR– Dinamik Kaynak Yönlendirme

Benefits Merkezi yönetim sadece ağ geçidinde SWING gibi dağıtılmış bir sistemin,
The applied protocols and concepts in the SWING gerçekleştiriliyor. Ağ geçidi, ağ içerisindeki herhangi bir zamanda gerçekleşebilecek ağ
system and the achieved optimization level result in bütün düğümler ile bunların izleme topolojisi değişiklikleriyle başa çıkabilmesi
a flexible and reliable wireless fire detection system. düğümlerinin kaydını tutuyor. Bunun gerekiyor. Başka bir deyişle global ağ
Commissioning and maintenance is fast and yapılması için, ağ geçidinde aşağıda topolojisi bilgileri er ya da geç güncelliğini
simple compared to previous and current wireless gösterilen bir izleme durumu tablosu yitirecek. Bu nedenle ağ geçidinden tek
solutions,which makes life significantly easier for tutuluyor. bir düğüme yönlendirilen mesajlar için,
installers and maintainers. The system can be used Dinamik Kaynak Yönlendirme (DSR) adı
forapplications in various and even changing envi- verilen özel bir kompozisyon protokolü
ronments due to its robust and reliable design. kullanıyoruz.

Easy Maintenance and Commissioning Şekil 9: Normal çalışma modunda izleme İzleme yönetimi verilerinde, her bir düğüm
The SWING system was especially designed tablosuna göre izleme süreci için iki komşu düğüme yönelik iki adet
to make life easier for planners, installers, and güvenilir ve güncel bağlantı bulunuyor.
maintainers. In addition to the advantages
provided by the lack of cables,the net-work Bu bağlantılar esas alınarak, hedef
commissioning itself is very fast. düğüme ulaşılabilecek çok sayıda yol
Planning is carried outin advance following oluşturulabiliyor. Mesaj iletimi için nihai

100 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl



ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

an easilyman-ageable set of installation olarak seçilen yol, esas olarak yolların olarak hızlandırılıyor. Bu fonksiyon,
guidelines to define how many devices uzunluğu arasında ayrım yapılması ve yeni cihazların ağa sorunsuz bir şekilde
are required and where they need to be enerji dengesinin sağlanması amacıyla her entegrasyonuna ve yeni haberleşme
positioned. Thus, no measurements (e.g. of bir mesaj için değişiklik gösteriyor. bağlantılarının hızlı bir şekilde
the radio characteristics) are requiredon site. geliştirilmesine olanak sağlıyor.
Buraya kadar açıklanan konulardan her biri,
By entering a dedicated commissioning başlangıçta listelenen temel amaçlardan Kurulan bütün cihazlar, ağ entegrasyonu
mode at the gate-way,the network en azından birine ulaşılmasına olanak hakkında makul bir süre içerisinde
maintenance process is temporarily ac- tanıyor. Bu amaçlar, teknik konulardan geribildirimde bulunuyor, böylelikle
celerated. This allows forsmooth integration ziyade iyi dengelenmiş, tutarlı ve optimize kullanıcıya mevcut durum hakkında
of new devic-es into the network and bir sistem tasarlanması için önem taşıyor. doğrudan onay veriliyor. Bu nedenle, ağ
rapiddevelopment of new commu-nication Bu nedenle, takip eden bölümde SWING kurulumu için ekstra bir ekipmana (örneğin,
links. sisteminin kullanıcı açısından faydalarına PC yazılım araçları ya da özel telsiz
odaklanacağız. ekipmanları) ihtiyaç duyulmuyor. Yanı sıra,
Any device installed provides feedback ağ geçidine sürekli giriş yapılmasına gerek
within a reasonable time on the network Faydalar kalmadan, bir çok ekipman doğrudan sıralı
integration, thusdirectly confirming the SWING sisteminde uygulanan protokoller olarak kurulabiliyor.
current statusto the user. Therefore, no extra ile konseptler ve elde edilen optimizasyon
equipment (e.g. PC software toolsor special seviyesi, esnek ve güvenilir bir kablosuz Aynı durum cihazların çıkarılması ve
radio equipment) is re-quired to install the yangın algılama sistemi tasarlanmasını yerlerine yenilerinin takılması ya da pillerin
network. Furthermore, multiple devices sağlıyor. Devreye alma ve bakım sürecinin, değiştirilmesinde de söz konusu.
can be installed in direct sequence without önceki ve mevcut kablosuz çözümlerle
having to visit the gateway in between. karşılaştırıldığında hızlı ve basit olması, İleri seviye bakım çalışmaları için,
montaj ve bakım personelinin işini önemli kablosuz ağ ile cihaz durumu hakkında
Similar use cases exist for ölçüde kolaylaştırıyor. Sistem, sağlam ve bilgi toplanmasına olanak sağlayan bir PC
removingandreplacing devices, or changing güvenilir tasarımı sayesinde, çeşitli ve yazılım aracı bulunuyor. Bu araç, yetersiz
batteries. hatta değişen ortamlardaki uygulamalar davranışlar söz konusu olduğunda ya da
For advanced maintenance cases,a PC için kullanılabiliyor. raporlama amaçları doğrultusunda sistem
software tool is availablethat allows for analizleri için kullanılabiliyor.
collecting information about the wireless Kolay Bakım ve Devreye Alma
network and device status. In case of Geliştirilmiş Sağlamlık
unsatisfacto-rybehavior or for reporting SWING sistemi özellikle planlama, montaj
purposes,the tool can be used for system ve bakım personelinin işini kolaylaştırmak SWING sistemi, normal çalışma sırasında
analysis. için tasarlandı. Kablo kullanımı haberleşme bağlantılarını sürekli olarak
olmamasından kaynaklanan avantajların izliyor ve koruyor. Sistem bu sayede,
Enhanced Robustness yanı sıra, ağın devreye alınma süreci de çok çalışmayan ya da eskiyen bağlantıları
During normal operation,the SWING hızlı bir şekilde gerçekleştirilebiliyor. siliyor ve yeni bağlantılar başlatıyor. Bu
system constantly monitors and maintains sabit süreç, kendi kendine yapılandırma ve
the communication links. This serves to Planlama süreci, ihtiyaç duyulacak cihaz kendi kendine çalışma fonksiyonu olarak
delete non-functioning or obsolete links sayısının ve bunların nerelerde konumlanması biliniyor.
and initi-ate new connections. This constant gerektiğinin tanımlanması için kolayyönetilebilir
process is known as self-configuring and kurulum kılavuzlarını takip ederek önceden Normal çalışma modunda değişikliklere
self-healing functionality. gerçekleştiriliyor. Dolayısıyla, sahada ölçüm uyum sağlama hızı, devreye alma
The speed of adaptations to changes is yapılmasına (örneğin: telsiz karakteristikleri) moduna kıyasla daha düşük oluyor. Bu
reduced in normal operation compared to gerek kalmıyor. durum, normal çalışma modunda daha az
the commissioning mode. This is the result değişikliğin beklenmesinden kaynaklanıyor.
ofthe fewer changes to be expected. Ağ bakımı süreci, ağ geçidinde özel bir
For enhanced robustness, we introduced devreye alma modu girilmesiyle geçici Sağlamlığın geliştirilmesi için kablosuz

102 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl

WIN EURASIA

360 Derece İmalat Sanayii

18 - 21 Haziran 2020
Tüyap Fuar ve Kongre Merkezi

İstanbul ÜcwrienB-tesiulierzatsGiia:i.croimş

#wineurasia

Organizatör Destekleyenler Resmi
Hannover Fairs Turkey Destekleyen Dernekler Havayolu
Fuarcılık A.Ş. Resmi Seyahat
Tel. 0212 334 69 00 Acentesi
[email protected]
www.hmist.com.tr

Elektr k Tes sat Mühend sler Derneğ

‘’ Türk Endüstrisinin İtici Gücü ’’

BU FUARLAR 5174 SAYILI KANUN GEREĞİNCE TOBB (TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ) DENETİMİNDE DÜZENLENMEKTEDİR.

ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

the wireless loop, i.e. we always have two döngüler kullandık, yani sistemimizde Uygulamaya özel ASA parametre setinin
node-disjoint paths from any de-vice to herhangi bir cihazdan ağ geçidine her seçilmesiyle, mevcut ortam koşuluna ideal
the gateway. Doing so, we can tolerate the zaman iki ayrı yol bulunuyor. bir şekilde kolaylıkla uyarlanabiliyor.
failure of a link or even a whole neighboring
device and are still able to transmit the Bu şekilde bir bağlantının ya da bütün bir ASAtechnology dedektörlerinin, yanıltıcı
alarm or trouble messages from the wireless komşu cihazın arızasını tolere ederken durumlardan etkilenmeyerek mükemmel
detectors to the control panel (similar to (döngü topolojisine sahip kablosuz bir algılama güvenilirliği sağlayan maksimum
a shortcut in a wired system with loop sistemdeki kısa yola benzer bir şekilde) güvenilirliğini kanıtlamak için, sektörde
topology). alarm ya da sorun mesajlarını kablosuz ilk kez yanlış alarmlara karşı garanti
To cope with the presence of other dedektörlerden kontrol paneline verilebiliyor.*
band users, SWING is enabled to use aktarmaya devam edebiliyoruz.
47 channels on two frequency bands. In Özet
case of a disrupted channel or band,the SWING, diğer bant kullanıcılarının Bu belgede, Siemens’in mesh teknolojisine
communication frequency is changed bulunduğu durumlarla başa çıkmak için iki dayanan, kablosuz yangın algılama çözümü
automatically to a more suitable channel. frekans bandı üzerinde 47 kanal kullanmak SWING sistemini tanıttık.
Every node decides on its own whether üzere tasarlandı. Bir kanal ya da bandın
the receiv-ing channel performs sufficiently bozulması durumunda, haberleşme Mesh teknolojisi, haberleşme yedekleme
or else should be changed without frekansı otomatik olarak daha uygun bir kapasitesini maksimum seviyeye çıkarıyor
dependencies on other devices. kanala değiştiriliyor. Düğümlerden her biri, ve böylece kablo tabanlı bir çözümün
veri alan kanalın yeterli bir performans güvenliği ve güvenilirliğiyle aynı seviyede
ASAtechnologyDetectors with the Genuine gösterip göstermediğine ya da diğer performans gösteriyor. Örneğin, bir
Alarm Guarantee cihazlara bağlı kalmadan değiştirilmesi ağ içerisinde bulunan bütün kablosuz
*ASAtechnologyis a unique technology gerekip gerekmediğine kendisi karar cihazların, doğrudan komşu cihazlarla
from Siemens that converts signals into veriyor. haberleşmesine bağlı olarak, bilgi aktarımı
mathematical data,which are com-pared için her zaman en az iki yedekli yol
with programmed values in real time using Gerçek Alarm Garantili* ASAtechnology bulunuyor.
intelligent algorithms. The special signal Dedektörleri
analysis process is very reliable in preventing Cihazların her birinde çok kanallı iki
false alarms caused by on-site decep-tive Siemens’in eşsiz teknolojisi ASAtechnology frekans bandı bulunduğu için güvenilirlik
phenomena such as steam, tobacco smoke sinyalleri, akıllı algoritmaları kullanarak seviyesi daha da artırılıyor. Bu, bir bozulma
or exhaust emissions. programlanmış değerlerle gerçek zamanlı durumunda ağın, kanalları ve/veya frekans
bir şekilde karşılaştıran matematiksel bantlarını otomatik bir şekilde değiştirerek
The SWING detector combines the verilere dönüştürüyor. Bu özel sinyal analizi kendisini tamir edebildiği anlamına geliyor.
experience of the ASAtechnologyknown from süreci, sahada buhar, sigara dumanı ya da Ancak bilgiler aynı zamanda, farklı bir
wired devices with enormous improvements egzoz emisyonu gibi yanıltıcı durumlardan komşu cihaza da aktarılabiliyor. Bu, hiçbir
towards low power operation, required for a kaynaklanan yanlış alarmların önlenmesi bilginin kaybolmaması avantajını sunuyor;
battery-powered device. için güvenilir bir çözüm sunuyor. bilgiler her zaman ağ geçidine ve sonuç
olarak yangın kontrol paneline ulaşıyor.
Thanks to the unique deception-free SWING dedektörü, ASAtechnology’nin
ASAtechnology[10] from Siemens, the kablolu cihazlardaki deneyimini, pille Mesh teknolojisi aynı zamanda, büyük
SWING detector is more reliable than a çalışan cihazlar için gereken düşük kapsamlı kablosuz ağların kurulması için de
conventional wireless smoke detector. By güçte çalışmaya yönelik olağanüstü mükemmel bir seçim. Sisteme bağlı yangın
simply choosing the application-specific ASA iyileştirmelerle bir araya getiriyor. dedektörlerinin her biri komşu cihazlarla
parameter set, it can be opti-mally adapted haberleştiği için merkezi ağ geçidi, her
to the current environmental condition. SWING dedektörü, yanıltıcı durumlardan bir dedektörle doğrudan telsiz teması
etkilenmeyen Siemens ASAtechnology içerisinde bulunmak zorunda kalmıyor.
To prove maximum reliability of the [10] sayesinde, geleneksel kablosuz Böylece, tek bir ağ geçidi içerisinde yer
detectors with ASAtechnology, an industry duman dedektöründen daha güvenilirdir.

104 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl

ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE ARTICLE MAKALE

first guarantee against false alarms may alan bir ağ, 60 metreye kadar yarıçapa ve Referanslar
beoffered, ensuring excellent detection beş kata kadar genişliğe uzanan bir erişim
reliabil-ity with immunity to deception. * aralığına sahip olabiliyor. [1] M. Strasser, A. Meier, K. Langendoen ve P.
Blum: Dwarf: Delay-aWAre Robust Forwarding for
Summary SWING ağı, kablo tesisatının Energy-Constrained Wireless Sensor Networks. 3.
In this paper, wehavepresented SWING, bulunmamasından dolayı hızlı ve kolay bir IEEE Uluslararası Konferans: Sensör Sistemlerinde
the solution fromSiemens for wireless fire şekilde kuruluyor. Aynı zamanda, yangın Dağıtılmış İşlemler (DCOSS 2007). Santa Fee, New
detection based on mesh technol-ogy. dedektörlerinin yeri istendiği zaman Mexico, ABD, Haziran 2007.
değiştirilebildiği için yüksek seviyede
Mesh technology helps maximize esneklik sunuyor. Yapılandırma ile bakım [2] Meier, M. Motani, H.Siquan ve S. Künzli:
communications redun-dancy and thus işleri için dedektörlere, yangın kontrol DiMo: Distributed Node Monitoring in WSNs. 11.
matches the security and reliability of a panelinden ya da uzaktan erişilebiliyor. ACM Uluslararası Konferansı: Kablosuz ve Mobil
cable-based solution. For example, at least Sistemlerde Modelleme, Analiz ve Simülasyon
two redundant paths are always available for Güvenliğin en üst seviyede olması için (MSWiM 2008), sayfa 117-121, Vancouver,
transmitting information,because all wireless bütün SWING yangın dedektörleri, iki Kanada, Ekim 2008.
devices within a network communicate with optik ve iki ısı sensörünün bulunduğu bir
the directly neighboring devices. yedekli sensör sistemiyle destekleniyor. [3] P. Blum, A. Meier, ve M. Strasser: Zuverlässiges
Entegre ASAtechnology, özel parametre und schnelles Übertragungsverfahren für Multihop
Reliability is further enhanced,as each device setleri sunuyor. Bu özellik, dedektör Funk Gefahrenmeldesysteme. Patent No. EP 1 978
has two frequency bands with multiple yapılandırmasının, beklenen çevre 686 B1, Nisan 2007.
channels. This means that, in the event of koşullarına uyum sağlaması için optimize
a disrup-tion, the network can repair itself edilmesine olanak tanıyor. ASAtechnology [4] Berni Imfeld, Simon Künzli, Philipp
by automatically changing channels and/ aynı zamanda, dedektör sinyallerini gerçek
or frequency bands. However, information zamanlı bir şekilde yorumlayarak gerektiği Blum: Qualitätsbe- stimmung einer
can also be forwarded to a different durumda parametre setlerini dinamik
adjacent device. The advantagehere is that olarak uyarlıyor. Kommunikationsverbindung in einem
noinformation gets lost; it always reaches Sonuç olarak SWING yangın dedektörleri
the gateway and ultimately the fire control toz, buhar ya da kaynak dumanları gibi funkbetriebenen Multi-Hop Gefahrenmeldesystem.
panel. yanıtlıcı durumlardan etkilenmiyor ve
yüksek maliyetle sonuçlanabilen yanlış Patent No. EP 2 065 863 B1.
Mesh technology is also a great choice for alarmların önüne geçiyor. Siemens,
setting up large wireless networks. As every dedektörlerin sağladığı üstün güvenilirlik [4] El-Hoiydi, A., Decotignie, J.-D.: WiseMAC:
connected fire detector com-municates nedeniyle sistem için Gerçek Alarm An ultra-low power MAC protocol for multi-hop
with its neighboring devices, the central Garantisi sunabiliyor.* En yüksek seviyede wireless sensor networks. In: Nikoletseas, S.E.,
gateway doesn’t have to be in direct radio esneklik ve güvenilirlik sunan SWING, Rolim, J.D.P. (eds.) ALGOSENSORS 2004. LNCS,
contact with each and every detector. Thus, dedektör için kablo tesisatı kurmanın cilt 3121, sayfa 18-31. Springer, Heidelberg (2004).
one network with a single gateway can have olanaksız olduğu veya yapısal ya da
a radius of up to 60 meters and span up to estetik sebeplerden dolayı istenmediği [6] H. Aebersold, P. Blum, and C. Honegger:
five floors. lokasyonlarda kullanılabiliyor. Uygulama Reduction of energy consumption as a major design
alanları arasında tarihi binalar ve müzeler, target in wire less fire detector development. 14.
Furthermore, a SWING network is fast muhtelif kullanıma yönelik endüstriyel Uluslararası Konferans: Otomatik Yangın Algılama
and easy to install because there’s no binalar ile ticari fuarlar ve sergiler için geçici (AUBE’09), Duisburg, Almanya, Eylül 2009.
cable work involved. It also offers a high kurumlar yer alıyor. Kablosuz teknoloji
level of flexibilityas every fire detector can kullanımı aynı zamanda, otel odaları ya da [7] S. Hafner: Distributed Spy-Software Tool
be relocat-ed at any given time. And for ofisler gibi neredeyse her zaman dolu olan WSNSpy, Yüksek Lisans Tezi 2007, Zürih Teknoloji
configuration and mainte-nance work, the alanlar ile kurulum ve bakım için yalnızca Enstitüsü, İsviçre (ETHZ).
detectors can be accessed either via the fire çok az bir zaman aralığının bulunduğu
control panel or remote access. durumlar için de ideal bir çözüm sunuyor. [8] EN 54 bölüm 25: Yangın algılama ve yangın
alarm sistemleri. Telsiz bağlantıları kullanan parçalar
ve sistem gereklilikleri.

[9] KNX Standardı, bakınız: http://www.knx.org

[10] Duric: ASA yangın algılama teknolojisi
prensipleri, Tanıtım Belgesi, Haziran 2012: https://
www.downloads.siemens.com/download- center/
Download.aspx?pos=download&fct=getasset&
id1= A6V10646105

ELECTRICITY TURKEY www.electricityturkey.com 105
10. Years

ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

LED Application in Poultry 1. GİRİŞ
Housing Lighting
Canlılığın temel taşlarından biri olan ışık; akı değeri, spektrumu ve etki
In this study, a comparison of commonly used lighting sources süresi açısından değerlendirildiğinde, yaşam koşullarının uyumluluğu
in terms of their use in a poultry environment was made, üzerinde önemli bir inceleme alanı oluşturur. Elektromanyetik tayfın
suggestions were made about the development methods 300-800 nm dalgaboyu aralığı baz alındığında, birçok organizmanın
required to compensate for the deficiencies in the current kendine özgü etkileşim kapasitesi ve aktiviyeti olduğu görülmektedir.
situation and the necessity of using LED. Bu durum kümes hayvanları için incelendiğinde, ışığın fiziksel
niceliklerindeki değişimlerin çok yönlü etkilerinin olduğu fark
The correlation between the spectral sensitivity of the edilmektedir.
chickens and the spectral properties of the light was
investigated and researches were conducted on the effect Günümüzde tavuk yetiştiriciliği sektöründe inşa edilmiş kümeslerde,
of chicken biology according to the wavelength values of the çoğunlukla yüksek basınçlı sodyum (HPS) ve flüoresan lambalar (CFL veya
light. LFL) kullanılmaktadır. Bu lambaların kullanımı, kümeste yaşamını sürdüren
tavukların ve çalışan personelin ortamı görebilmesi amaçlıdır ve belki de
Accurate determination of LED source, mass gain in poultry bu kişiler, kullanılan lambanın akkor lambaya göre avantajlarının ya da
production; behavioral mobility, sexual desire and increase in LED kaynaklara göre dezavantajlarının farkında bile olmayabilir. Oysaki
quality of products are described as important improvements her aydınlatma kaynağının kendisine özgü bir spektrumu vardır ve her
can occur. spektrum her ortam için uygun değildir. Uzun süre derin mavi ışıkta kalmış
bir insan gözünün, kişiye ne denli rahatsızlıklar vereceğinin açık olması,
uygun bir örnekleme olacaktır.

106 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl



ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

Farklı ortam ve sistemlerde yapılan kanatlı hayvan yetiştiriciliğinde sıra kafatasında mevcut olan ışığa duyarlı reseptörleri sayesinde ışığı
çevre faktörlerinin çoğu artık kontrol altına alınabilmektedir. Işık süresi, bir insana göre çok farklı algılamaktadır. Bu ışık, tavuğun hormonal ve
yoğunluğu ve rengi yanında sıcaklık, nem, hava akımı, hava değişim oranı davranışsal durumları üzerinde önemli ölçüde etki oluşturur. Bu sebeple,
gibi parametreler de artık homojen olarak sağlanabilmektedir. Önemli kümes aydınlatması yapılırken, tavukların spektral hassasiyetlerine uyum
çevre faktörlerinden birisi olan ışık, etlik piliçlerde birçok fizyolojik olay ve sağlayabilecek spektruma sahip bir aydınlatma kaynağı oluşturulmalıdır
davranışı etkileyen bir çevre faktörüdür. Bu sebeple kümes aydınlatması, [4].
tavuklar üzerindeki psikolojik ve fizyolojik etkilerin olumsuz yönde
olmaması açısından çok dikkatli yapılmalıdır. Tavuğun spektral duyarlılığı davranışsal yöntemlerin yanı sıra
mikrospektrofotometrik olarak çalışılmış ve en yüksek toplam duyarlılık
Işık, vücut sıcaklığının kontrolünde, yem tüketimi ve sindirim gibi önemli 533-577 nm civarında gözlenmiştir. Tavuk retinasında dört görsel
metabolik olayları da içeren vücudun ritmik ve senkronize fonksiyonlarının pigment bulunmaktadır ve bu pigmentlerin maksimum emilimi 413, 467,
yerine getirilmesinde, büyüme, olgunlaşma ve üreme gibi faaliyetlerin 507 ve 562 nm’ de gerçekleşmektedir [5].
kontrol edilmesinde, hormonların salgılanması, uyarılması ve kontrol
edilmesinde çok önemli rol oynamaktadır [1]. Prescott ve Wathes’ in 2010 yılında yapmış oldukları bir çalışma da
tavukların ışık duyarlılığının 540-577 nm arasında en yüksek değerde
Uygun aydınlatma sayesinde tavukların büyümesi hızlandırılabilir, olduğunu göstermiştir. Ayrıca etkiler sınıflandırılıp; psikofizyolojik olarak
beslenme ölçütleri değiştirilerek kütle kazanılabilir, yumurta oluşum 507-694 nm, psikofiziksel olarak ise 500-700 nm aralığında yüksek bir
süreleri kısaltılabilir ve bu durumlar gerçekleşirken tavukların daha sağlıklı etkileşim olduğu belirtilmiştir [6].
bir yaşam sürmeleri; sağlıklı ürün vermeleri sağlanabilir [2].
Yapılan çalışmaların incelenmesi sonucunda, belirli dalgaboylarındaki ışık
Olumlu yönde müdahaleleri mümkün kılan aydınlatma tasarımları, ile uyarımlar sağlanması durumunda, tavukların spektral hassasiyetlerine
ışığın spektral açıdan canlı organizmanın sahip olduğu duyarlılık ile etki edebilmenin mümkün olduğu görülmüştür. Bu etkinin fizyolojik
uyumlu olması sayesinde mümkün olmaktadır. LED ışık kaynakları belirli açıdan değişime olan katkısı büyük olmaktadır.
dalgaboylarında ışık verebilecek şekilde dizayn edilebildiğinden, gerekli
olan spektruma daha doğru ve kolay bir şekilde ulaşılmaktadır. Bu durum, Mavi veya yeşil ışık altında yetiştirilen piliçler, kırmızı veya beyaz ışık
tavukların hassasiyet gösterdiği elektromanyetik ışınım dalgaboyu altında yetiştirilenlerden önemli ölçüde daha ağır hale gelmekte; yem
değerlerini uyarabilen ve etkilenmesi arzu edilen olguyu değiştirebilen dönüşümü ve ölüm oranında bir değişim oluşmamaktadır. Yeşil ışığın
bir faktörün kullanılabilme imkânını sunmaktadır. erken yaşta büyümeyi uyardığı, mavi ışığın ise yaşlı tavuklarda büyümeyi
teşvik ettiği bilinmektedir. Ayrıca, yeşil ışık kas büyümesini hızlandırarak,
2. TAVUKLARIN IŞIĞA DUYARLILIĞI ışık uyarısıyla ilişkili büyümenin hızlanması için olası bir mekanizma
Kanatlı hayvanların biyolojik özelliklerinin incelenmesi açısından, oluşturmaktadır [7].
günümüze kadar yapılmış olan birçok yayın bulunmaktadır. Araştırmaların
geniş çaplı olması nedeniyle görme duyusu ile ilgili kısımlar da ayrıca Kırmızı ve beyaz ışık ise estradiol konsantrasyonunda bir yükseltme
inceleme alanı oluşturmuştur. meydana getirdiğinden; yeşil ışığa kıyasla tavukların daha erken yaşta
yumurta vermesini ve daha güçlü bir yumurtalık aktivasyonuna (daha
Kümeslerdeki yaşam koşullarının iyileştirilmesi adına dikkate alınmış fazla yumurta üretimi) sahip olmasını sağlamaktadır [8].
önemli parametrelerden birinin “aydınlatma” olduğu görülmektedir. Hali
hazırda araştırmakta olduğumuz tavukların ışık ile etkileşimi dâhilinde Kümes aydınlatmada farklı dalgaboyunda ışık veren LED’lerin
ön planda tutulan gerçeklik; canlıların ışığa karşı duyarlılığının farklılıklar kullanılmasıyla oluşturulmuş bir düzenin, tek başına doğru aydınlatmayı
barındırmasıdır. tamamen sağlayabilmesi beklenmemelidir.

İnsan gözünün ışığa duyarlılığı 380-780 nm dalgaboyu aralığındaki Piliçlikten olgun tavuk dönemine kadar her biyolojik dönemde (hatta
kısımda bulunmaktadır. Kümes hayvanlarının elektromanyetik spektruma daha kısa zaman aralıklarında), kümesin ortalama aydınlık düzeyinin farklı
karşı duyarlılığı ise, 400-700 nm arasındaki belirli bölgelerde daha yoğun değerlerde olabilmesi gereklidir (tamamen karanlık olma durumu dahil)
olması eşliğinde ultraviyole bölgede yaklaşık 320 nm’den başlaması ve [1], [9], [10]. Tavukların yerleşim yaptıkları yüzey üzerindeki aydınlatma
kızılötesi bölgesinde de etkileşim kurabilmesi sayesinde insanlardan tasarım hesaplamaları simülasyon programlarıyla önceden yapılmış olmalı
oldukça farklıdır [3]. Tavuklar, göz retinasındaki koni reseptörleri yanı ve ziraat uzmanlarından edinilen destekler-reçeteler kullanılarak, sistemli
bir şekilde aydınlatma-kontrol düzeni oluşturulmalıdır.

108 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl

ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE ARTICLE MAKALE

3. GÜNCEL DURUM
Kümes aydınlatma konusunda yapılan akademik çalışmaların yanı sıra
bazı şirketlerin araştırma-geliştirme departmanları bünyesinde “poultry
housing lighting” başlığı altında gerçekleştirdiği önemli çalışmalar da
bulunmaktadır.

Günümüzde kümes aydınlatma denildiğinde, akla ilk gelen LED
dönüşüm olsa da bu dönüşümün nasıl yapılması gerektiği hakkında
detaylandırılmış çalışmaların sayısı azdır. Piyasada bulunan armatürlerin
çoğunluğu, tavukların spektral duyarlılığının analiz edilmesi sonucunda
tasarlanmamıştır ve beyaz renkte ışık veren bir LED armatür kullanılarak,
sağlıklı bir aydınlatma yapılabileceği düşünülmektedir.

Bu düşünce tamamen yanlış değildir ve bildirinin sonuç bölümünde Önceki başlıklarda anlatıldığı üzere tavukların ışığa karşı hassasiyeti
açıklandığı gibi geleneksel HPS ya da LF tip aydınlatmalara göre daha insanlardan oldukça farklıdır. Bu farklılık, tavukların duyarlılığına ait
avantajlı da olabilmektedir. AR-GE departmanları laboratuvarlar işbirliği elde edilmiş spektrumun (Şekil 2) Şekil 1’de görülen spektrumlar ile
ile çalışma yaptıklarında, akademik bilgilere yakın veriler elde edilmekte, karşılaştırılmasıyla daha net ortaya çıkmaktadır [12]. Özellikle mavi,
böylece teknolojiyi geliştirecek boyutta atılımlar ortaya çıkabilmektedir. yeşil ve kırmızı renkli ışıkların göreceli spektral akı değerlerine göre,
tavukların gereksinim duyduğu kadarıyla etkileşim kurulabilmesi için
Bu tür örnekler günümüzde mevcuttur; piyasada dalgaboyuna göre hangi spektruma sahip olmanın daha avantajlı olduğu görülebilmektedir.
sınıflandırılmış LED’lerin senkronizasyou ile doğru aydınlatmanın
yapılabilmesini mümkün kılan birçok LED çeşidi bulunmaktadır. Bu
firmalar, müşterinin ihtiyacına göre çözüm odaklı çalışmalar yapmakta,
satış sonrası kurgu ve destek konularında da müşteriye yardımcı
olmaktadır.

Kümes aydınlatma konusunda hali hazırda satışa sunulan çoklu LED
senkronizasyonlu armatürler günümüzde yaygın değildir. Bunun yerine
monokromatik bir LED armatüründen farklı renklerde kullanılıp, kümes
içerisinde homojenlik sağlanmaya çalışılmaktadır.

Tek bir armatür içerisinde farklı LED’lerin kombinasyonlarının
değerlendirilip, tavukların biyolojik evrelerine göre ayarlama yapılmasına
izin verebilen bir armatür ile aydınlatmanın yapılması, daha doğru ve
sağlıklı bir tavuk yetiştiriciliği ve yumurta üretimi sağlayacaktır.

4. YÖNTEM Şekil 2’ de görüldüğü üzere, belirli dalgaboyu değerlerindeki uyarılara
Doğru bir kümes aydınlatmasının yapılabilmesi için, farklı dalgaboylarına karşı düşebilen uyumlulukta bir ışık spektrumu sağlamak, kümes için
sahip LED’ler ile oluşturulabilecek kombinasyonlar, tavukların biyolojik doğru aydınlatmanın temelini oluşturacaktır.
özelliklerine göre incelenip seçime tabii tutulmalıdır.
Bunların yanı sıra, tavukların sağlıklı bir şekilde yetiştirilebilmesi için,
Işık kaynaklarının sahip olduğu spektrumlar dikkate alındığında, kümes sadece spektral uyum yeterli değildir. Işık akısı ya da aydınlık düzeyi (lux)
için uygun olabilecek aydınlatma yöntemleri üzerinde daha net bir fikir değerlerinin de dikkatli bir şekilde ayarlanabilmesi gereklidir. Yapılan
oluşmaktadır. Bu fikir, kullanılması gereken LED çiplerin belirlenmesinde
rehber niteliği taşımaktadır. Aşağıdaki şekilde bazı ışık kaynaklarının
(akkor lamba, flüoresan lamba, yüksek basınçlı sodyum buharlı lamba,
LED) sahip olduğu spektrumlar için örnekler görülmektedir (Şekil 1).

ELECTRICITY TURKEY www.electricityturkey.com 109
10. Years

ARTICLE MAKALE ELECTRICITY TURKEY MAGAZINE

çalışmalar göstermektedir ki genel olarak 2-50 lux arası aydınlık düzeyleri kaynağının kendisi değiştirilmeden dimleme yapılabilmesi dışında
tavukların yetiştirilebilmesi için yeterli olmaktadır [9]. Kullanılacak (mümkünse) her hangi bir dış müdahale yapılabilmesi söz konusu değildir.
armatürler, bu değerler arasında değişim yapılabilmesine olanak LED için yukarıda bahsi geçen durumlar farklıdır. Şekil 1’de görülen
sağlayabilme özelliğinde olmalıdır. spektrum, beyaz renk veren genel bir LED için geçerlidir. Birçok dalga
boyuna özgü monokromatik LED bulunmaktadır. Mavi, yeşil, kırmızı ve
Bu sebeple “dimleme” olarak bildiğimiz ışığın akı değerinde değiştirmeler gerekliyse (beyaz) renkte ışık veren LED’lerin kombinasyonu kullanılarak,
yapılarak, doğru teknikler ışığında aydınlatılmış bir kümes ortamı doğru bir kümes aydınlatması gerçekleştirilebilmektedir. Belirli ışık akısı
oluşturmak gereklidir. Tavukların ihtiyaç duyduğu aydınlık düzeyi değerlerinde ışık verebilecek şekilde kontrol edilebilen LED çiplerin
değerleri konusunda yapılmış akademik çalışmalar da mevcuttur. kullanıldığı armatürlerle, tavukların sahip olduğu spektral duyarlılığa en
Araştırmalar neticesinde elde edilecek bilgilerden hareketle kümes yakın spektrum elde edilebilir.
ortamının simülasyona tabii tutulması da ayrıca önemlidir. Bu konuda
tarafımızca yapılmış olan simülasyon çalışmalarında, Dialux ve Relux LED kullanımı ile tavukların gelişimine ve yumurta üretimine özgü olumlu
yazılımları kullanılmıştır. Bu yazılımlar sayesinde sanal bir kümes ortamı yönde müdahaleler mümkün olmaktadır. Yukarıda açıklandığı gibi, kümes
oluşturulabilmektedir. Armatürlerin yerleşim planlaması ve ışık akısı aydınlatmacılığı için dimlemenin önemi büyüktür. LED kaynakların
(lümen) değerleri yine yazılım üzerinden düzenlenerek, doğru aydınlatma dimlemeye olan yatkınlığı da bu bakımdan üstünlük sağlamaktadır.
için uygulamalar yapılabilmektedir. İstenmeyen ışımalar engellenebildiği için, dimleme esnasında her hangi
bir plan dışı uyarı oluşmayacaktır. Bu durum, tamamen tavukların
5. SONUÇ biyolojik doğasında tanıdık bir uyarı oluşturarak daha sağlıklı bir gelişimi
Tavukların spektral duyarlılık verileri dikkate alındığında mavi, yeşil ve sağlayacak ve amaca yönelik yapılan müdahalelerde tavukların zarar
kırmızı renklere tekabül eden dalgaboylu ışıkların, kümes aydınlatması görmesine engel olacaktır.
için önemli olduğu görülmektedir. Şekil 1 ve Şekil 2 arasında karşılaştırma
yapıldığında genel olarak, akkor lambaların mavi dalgaboyuna karşılık Işık kaynaklarının tavuklar üzerindeki biyolojik etkilerinin dışında, kümes
gelen bölgede eksik kaldığı, yeşil dalgaboyuna karşılık gelen bölgede ise aydınlatmasında LED kullanılmasının farklı üstünlükleri de mevcuttur.
göreceli olarak kırmızıya göre düşük akıda ışık yaydığı söylenebilmektedir. Bunlardan en önemlileri uzun ömürlü olmaları ve enerji tasarrufu
sağlamalarıdır. Konvansiyonel lambaların malzeme içeriğinde cam, metal
Flüoresan ve sodyum buharlı lambalar için mavi, yeşil ve kırmızı ve zehirli gazlar barındırabilmeleri de LED ışık kaynakların kullanımının
dalgaboylarına karşılık gelen bölgelerde uyarıların mevcut olduğu daha uygun ve sağlıklı olacağı fikrini desteklemektedir.
görülmektedir. Bu uyarıların tavuk yetiştiriciliğinde olumlu bir etkiye
sahip olması nedeniyle flüoresan veya sodyum buharlı lambaların, KAYNAKÇA
akkor lambalara göre kullanım uygunluğunun daha yüksek olduğu kabul 1.Başer E., Yetişir R., “Farklı aydınlatma programlarının etlik piliç performansı ve refahı
edilebilir. Bunların yanı sıra, spektrumların çeşitli yerlerinde kaynakların üzerindeki etkisi”, Hayvansal Üretim, 51(2), (2010), 68-76.
kendilerine özgü ışımaları olduğu görülmektedir. 2.Olanrewaju H., Thaxton J.P., Purswell J., “A Review of lighting programs for broiler
production”, International Journal of Poultry Science, 5(4), (2016).
Bu ışımaların (uyarıların), tavuk gelişimi açısından olumlu ya da olumsuz 3.“Understandıng poultry lighting: A Guide to LED bulbs and other sources of light for egg
etki bırakabileceği hakkında çalışmalar devam etmekte olup, zararlarının producers”, Hy-Line International, Technical Update.
daha fazla olabileceği de düşünülmektedir. Bunun için dimlemeye 4.Ankara Üniversitesi, Açık Ders Malzemeleri, https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/
(loşlaştırmaya) ihtiyaç duyulmaktadır. Daha önce de bahsedildiği üzere view.php?id=34113 , 31.05.219.
tavukların belirli dönemlerinde ışık spektrumlarının etkilerinin farklı 5.D. Rubene, Functional Differences in Avian Colour Vision: A Behavioural Test of Critical
olduğu ve kümes içerisindeki aydınlık şiddeti etkilerinin de yine dönemlere Flicker Fusion Frequancy (CFF) for Different Wavelengths and Light Intensities, Uppsala
göre farklı olması gerektiği bilinmektedir. Farklı dalgaboylu ışıkların belirli Universitet, (2010).
bir düzende birlikte uygulanması halinde bile, dimleme yapıldığında bazı 6.Prescott N.B., Wathes C.M., “Spectral sensitivity of the domestic fowl (Gallus g. domesticus
ışıkların akı değerinin çok düşük ya da yüksek olacağı açıktır. Bu durum, )”, British Poultry Science, 40(3), (2010), 332-339.
istenmeyen uyarıların ortaya çıkmasına, dolayısıyla tavukların olumsuz 7.Rozenboim I., Biran I., Chaiseha Y., Yahav S., Rosenstrauch A., Sklan D., Halevy O.,
yönde bir ışık etkileşimi altında kalmasına neden olabilecektir. “The effect of a green and blue monochromatic light combination on broiler growth and
development”, Poultry Science, 83(5), (2004), 842–845.
Konvansiyonel ışık kaynaklarının spektrumları kendilerine özgüdür ve 8.Baxter M., Joseph N., Osborne V.R., Bédécarrats G.Y., “Red light is necessary to activate
dimleme dışında değişiklik yapılmasına olanak yoktur. Kendi içlerinde the reproductive axis in chickens independently of the retina of the eye”, Poultry Science,
çeşitlenmeleri, farklı spektrum eldesi için incelenebilir. Ancak, ışık 93(5), (2014), 1289–1297.
9.S. Çelik, K. Özmelioğlu, A. Karaali, V. Özdemir, Tarım ve Orman Bakanlığı Belgeleri,
https://www.tarimorman.gov.tr/HAYGEM/Belgeler/Hayvanc%C4%B1l%C4%B1k/
Kanatl%C4%B1%20Yeti%C5%9Ftiricili%C4%9Fi/YumurtaTavukculugu.pdf , 31.05.2019.
10.Durmuş İ., Karaçay N., Kamanlı S., “Yumurta tavuklarında ışığın fizyolojik etkisi ve
aydınlatma programları”, Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü 19 Mayıs Üniversitesi Bala
İlçeTarım Müdürlüğü.
11.Dialux Veri Kütüphanesi, 31.05.2019.
12.Osram Poultry Lighting Catalog, 31.05.2019.

110 www.electricityturkey.com ELECTRICITY TURKEY
10. Yıl

Adres Address
M. Akif Mh. 2070 Sk. No:40 D.16
Esenyurt / İstanbul / Türkiye

Telefon Telephone
+90 (212) 652 41 68
+90 (212) 452 92 19

Website Web
www.electricityturkey.com

E-Posta E-mail
[email protected]