121 ปี สมุทรสงคราม

ลายผา สมุทราสมุ ามาลย์
ลายผา้ อัตลักษณ์ ประจำ� จงั หวดั สมุทรสงคราม (คดั เลือกเม่อื ปี พ.ศ. ๒๕๖๕)
ออกแบบโดย คุณบุหลนั ปน้ั บรรจง

ค�ำน�ำ

เมืองแห่งสายนำ�้

จงั หวดั สมทุ รสงคราม หรือเมอื งแมก่ ลอง เปน็ เมอื งเก่ามาตงั้ แตค่ รง้ั สมยั กรงุ ศรีอยุธยา มีประวัตศิ าสตร์ความเป็นเมอื ง
ดังปรากฏช่ือเมืองในพระไอยการนาทหารหัวเมือง กฎหมายตราสามดวง ซ่ึงตราขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
แห่งกรุงศรีอยุธยา เจ้าเมืองมีราชทินนามว่า “พระสมุทรสงคราม” เมืองนี้จึงมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาจนถึงปัจจุบันกว่า
๕๐๐ ปี (และเม่ือปี พ.ศ. ๒๔๔๔ ปรากฏหลกั ฐานเรยี กชื่อจงั หวดั สมุทรสงคราม โดยมกี ารตั้งศาลากลางจังหวดั ขน้ึ เป็นครัง้ แรก
และมผี วู้ า่ ราชการจงั หวดั เปน็ ผปู้ กครองจงั หวดั ) แบง่ พน้ื ทอ่ี อกเปน็ ๓ อำ� เภอ จนถงึ ปี ๒๕๖๕ จงั หวดั สมทุ รสงคราม ครบรอบ ๑๒๑ ปี

สมทุ รสงคราม...เมอื งแหง่ สายนำ�้ หรอื ทร่ี จู้ กั กนั ในนามเมอื ง “แมก่ ลอง” เปน็ จงั หวดั ทม่ี พี น้ื ทเี่ พยี ง ๔๑๖ ตารางกโิ ลเมตรเศษ ๆ
มีล�ำคลองถึง ๓๖๖ ล�ำคลอง ลำ� ประโดงอีกนับพนั แหง่ มวี ดั ถงึ ๑๑๕ วดั เป็นจังหวัดทีข่ ้นึ ชือ่ เร่อื งการท่องเท่ยี วแบบหลากหลาย
มาสมุทรสงครามต้องแวะนมัสการ “หลวงพ่อบ้านแหลม” พระพุทธรูปศักด์ิสิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของชาวสมุทรสงคราม
และท่ีขาดไม่ได้และเป็นท่ีนิยมของสายมูท่ีต้องมาสักการะ “ท้าวเวสสุวรรณ” แห่งวัดจุฬามณี ที่เต็มไปด้วยผู้คน
จากหลากหลายสารทิศแวะเวียนมาสักการะกันไม่ขาดสาย รวมทั้ง “ตลาดน�้ำยามเย็นอัมพวา” ตลาดท่ีข้ึนชื่ออันดับต้น ๆ
ของประเทศไทย ตลาดนำ้� อกี หลายแหง่ ในจงั หวดั สมทุ รสงคราม ตลาดรม่ หบุ บรเิ วณสถานรี ถไฟแมก่ ลอง และยงั มสี ถานทที่ อ่ งเทยี่ ว
อีกมากมายในพื้นทเ่ี ล็ก ๆ ของเมอื งแหง่ น้ี

นอกจากสถานที่ท่องเท่ียวแบบหลากหลายแล้ว ขอพาทุกท่านไปรู้จักกับภูมิปัญญาท้องถิ่น เอกลักษณ์ที่โดดเด่น
ของวิถีชีวิตของคนสมุทรสงคราม ที่เลี้ยงชีพกันมาอย่างยาวนาน ถือว่าเป็นพืชเศรษฐกิจที่ส�ำคัญ เช่น มะพร้าว ส้มโอขาวใหญ่
ล้นิ จี่พันธคุ์ ่อม ชมพมู่ ะเหม่ยี ว กลว้ ย ทเุ รยี นสามนำ�้ อกี ท้ังอาหารทะเล และอาหารทะเลแปรรูป ท่มี ีเอกลกั ษณ์เปน็ ของตัวเองน้ัน
คือ ปลาทแู ม่กลองหน้างอคอหกั
และในปี ๒๕๖๕ จังหวัดสมุทรสงคราม ครบรอบ ๑๒๑ ปี คณะผู้จัดท�ำหนังสือเล่มนี้จึงอยากบอกเล่าเร่ืองราว
ประวัติความเป็นมาจากอดีตและพัฒนาจนเจริญเติบโตมาถึงปัจจุบันของจังหวัดสมุทรสงคราม ผ่านในหนังสือ “๑๒๑ ปี
สมทุ รสงคราม...เมืองแห่งสายนำ้� ”

คณะผู้จัดท�ำ



ตลาดน�้ำอมั พวาเม่อื ในอดตี

สารจากผู้ว่าราชการจงั หวัดสมทุ รสงคราม
สืบเนอื่ งมาจาก ในปี พ.ศ. ๒๕๖๕ นี้ เปน็ ปีทค่ี รบรอบ ๑๒๑ ปี ของจังหวัดสมทุ รสงคราม ได้มกี ารจดั พิธี
บวงสรวงศาลหลักเมืองสมุทรสงคราม งานสมโภช ๑๒๑ ปี จังหวัดสมุทรสงคราม และจัดสร้างวัตถุมงคล
ครั้งประวัติศาสตร์ เป็นเหรียญท้าวเวสสุวรรณโณ-องค์พระหลักเมือง เพื่อให้เป็นท่ีสักการะบูชาของคน
จงั หวดั สมทุ รสงคราม และคนทศ่ี รทั ธา จงึ เปน็ ทม่ี าของการจดั ทำ� หนงั สอื เลม่ นข้ี น้ึ ใหเ้ ปน็ หนงั สอื อนสุ รณ์ เพอื่ ใหท้ ราบ
ถึงประวัติความเป็นมาของจังหวัดสมุทรสงคราม และการจัดพิธีสมโภช ๑๒๑ ปี และให้มีการบันทึกถึงพิธีใหญ่
เพ่ือเป็นหลักฐาน จึงได้จัดท�ำหนังสือเล่มนี้ขึ้น เพื่อให้บุคคลทั่วไปได้รับทราบถึงเหตุการณ์ส�ำคัญต่าง ๆ
ของจังหวัดสมุทรสงคราม
หนังสือเล่มนี้จะเล่าถึงความเป็นมาของจังหวัดสมุทรสงครามที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ต้ังแต่ตอนที่
ยังเรยี กว่า “แมก่ ลอง” เล่าถึงวิถีชวี ติ ของประชาชนจงั หวดั สมุทรสงคราม สถานที่สำ� คัญตา่ ง ๆ เชน่ วดั ท่ีมีหลายแหง่
ในจงั หวดั สมทุ รสงคราม ประวตั คิ วามเปน็ มาของวดั ทน่ี า่ สนใจแตล่ ะวดั รวมถงึ ประวตั ศิ าสตรใ์ นการเสดจ็ พระราชดำ� เนนิ
ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จพระราชด�ำเนินมาปฏิบัติพระราชกรณียกิจ
ในพ้นื ท่ีของจงั หวัดสมุทรสงคราม
จะเห็นได้ว่าจังหวัดสมุทรสงครามมีอัตลักษณ์ท่ีชัดเจน เป็นจังหวัดที่มีตลาดน้�ำหลายแห่ง สะท้อนวิถีชีวิต
ของคนสมุทรสงคราม ท�ำให้เป็นที่น่าสนใจของนักท่องเท่ียว หนังสือเล่มน้ีจึงได้รวบรวมข้อมูลแหล่งท่องเท่ียว
ท่ีน่าสนใจไว้หลายแห่ง รวมถึงอัตลักษณ์ของดีในจังหวัดสมุทรสงคราม เช่น ผลไม้ต่าง ๆ ที่มีรสชาติดีกว่า
พน้ื ที่อ่ืน ๆ
หนังสือเล่มนี้จึงเรียกได้ว่าหนังสือทรงคุณค่าท่ีได้รวบรวมประวัติศาสตร์ของจังหวัดสมุทรสงคราม
ทมี่ มี าอย่างยาวนานไว้อย่างครบถว้ น

นายขจร ศรีชวโนทยั
ผูว้ า่ ราชการจังหวดั สมทุ รสงคราม

นายขจร ศรชี วโนทัย
ผู้วา่ ราชการจงั หวดั สมทุ รสงคราม
ภาพจากพธิ ีบวงสรวงศาลหลักเมืองสมทุ รสงคราม
งานสมโภช ๑๒๑ ปี จังหวดั สมทุ รสงคราม

ส า ร บั ญ ๑๙
ภาพเก่า เลา่ เรอ่ื ง เมอื งแม่กลอง ๑๐ ๑๔
การเสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั และพระบรมวงศานวุ งศ ์ ๑๗
สมุทรสงคราม....... นาม “เมอื งแมก่ ลอง” ๓๒ ๔๓
การเดินทาง ๓๗

แหลง่ ท่องเที่ยวประจ�ำจงั หวัดสมทุ รสงคราม ๔๑
การท่องเที่ยวเชิงนเิ วศ ๔๒
การทอ่ งเที่ยวเชิงเกษตรและวถิ ีชีวิต ๔๖
การท่องเทย่ี วเชิงประวตั ศิ าสตร์ ๖๐
การทอ่ งเท่ยี วเชงิ วัฒนธรรมและศาสนา ๖๔

วถิ ี....แหง่ ศรทั ธา ศาสนาและวัฒนธรรม ๗๖
อตั ลกั ษณ์ ภมู ิปัญญาชาวบา้ น ๘๘
สมุทรสงคราม...กับพฒั นาการทไ่ี ม่หยุดย้งั ๙๖

พธิ บี วงสรวงศาลหลกั เมอื งสมทุ รสงคราม ๑๐๔
และงานสมโภช ๑๒๑ ปี จังหวัดสมทุ รสงคราม

๔๓

๖๕ ๙๓
๙๐

๑๐๗

๗๑

10 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

เมอื งหอยหลอด ยอดลน้ิ จี่ มีอุทยาน ร.๒
แม่กลองไหลผ่าน นมสั การหลวงพอ่ บ้านแหลม

ความเป็นมา การต้งั ถ่นิ ฐาน ชมุ ชน................

จังหวัดสมุทรสงครามเป็นดินแดนท่ีตั้งอยู่ในลุ่มแม่น้�ำแม่กลอง ดินแดนแหง่ น้ปี รากฏช่ือเรยี กกนั วา่ “แมก่ ลอง” ซ่ึงมคี วามเชื่อแตโ่ บราณวา่
มกี ลองขนาดใหญ่ลอยมาตามล�ำน้�ำเมื่อครัง้ ปลายแผน่ ดนิ กรุงศรอี ยุธยา ประชาชน
ท่ีเป็นแม่น้�ำสายส�ำคัญอันเป็นบ่อเกิดของอู่ข้าวอู่น้�ำหล่อเล้ียงผู้คนข้ึนล่องค้าขาย ได้พร้อมใจกันน�ำข้ึนไว้เพ่ือเป็นสิริมงคล และใช้เป็นตราสัญลักษณ์ประจ�ำจังหวัด
มาแต่ครง้ั เกา่ กอ่ น มาจนถงึ ปัจจุบนั
ดนิ แดนสมทุ รสงครามเกดิ จากการทบั ถมของดนิ ตะกอนบรเิ วณปากแมน่ ำ�้
ติดกับทะเลอ่าวไทยท�ำให้เกิดผืนแผ่นดินข้ึนใหม่ จนกลายเป็นทึ่ราบลุ่มแม่น้�ำ
ขนาดใหญ่

“แมก่ ลอง” ปรากฏชื่อเปน็ ลายลกั ษณ์อักษรในแผน่ ดนิ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
(ครองราชย์ พ.ศ.๑๙๙๑-๒๐๓๑) มีเจ้าเมืองปกครองขึ้นต�ำแหน่งว่า “พระสมุทรสงคราม”

การคมนาคมหลักของชาวสมทุ รสงคราม นอกจากรถไฟ แมน่ ้ำ� แมก่ ลอง บรเิ วณปากคลองบางน้อย อำ� เภอบางคณฑี
จะใช้เรือเมลโ์ ดยสาร (เรอื แดง) ในแม่น�ำ้ แม่กลอง จงั หวดั สมุทรสงคราม
ภาพถ่ายเมื่อประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ ภาพถ่ายเม่ือประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๐๐

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 11

เมอื งแมก่ ลองมาเปลยี่ นชอื่ เปน็ เมอื งสมทุ รสงครามเมอ่ื ใดไมป่ รากฏหลกั ฐาน และในปลายรัชสมยั พระเจา้ เอกทัศน์ พ.ศ. ๒๓๐๙ หลวงยกกระบตั รเมืองราชบรุ ี
แน่ชัด รู้แต่เป็นเมืองเก่าต้ังแต่รัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ จากหลักฐาน (ทองด้วง : รัชกาลที่ ๑) ได้เข้าพิธีแต่งงานกับธิดาคหบดีมอญ แห่งบ้านบางช้าง
ทางโบราณคดีประวัติศาสตร์มีการย้ายที่ต้ังตัวเมืองหลายคร้ัง ไม่พบหลักฐาน ตำ� บลอมั พวา ทม่ี นี ามวา่ “นาค” มบี ตุ รชายนามวา่ “ฉมิ ” ตอ่ มาขน้ึ เสวยราชยส์ มบตั ิ
การสร้างหลักเมือง จนใน พ.ศ. ๒๕๑๗ จังหวัดสมุทรสงคราม จึงท�ำพิธีสมโภช เป็นรัชกาลที่ ๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ จึงเรียกพระญาติฝ่ายพระราชมารดา
สรา้ งหลกั เมอื งขึ้นใหม่ ในรัชกาลที่ ๒ ว่า “ราชินิกุลบางช้าง” สืบมา และ อัมพวา อันเป็นท่ีประสูติ
นอกจากน้ี “เมืองแม่กลอง” ปรากฏในแผนท่ีแสดงเขตหัวเมือง ของรัชกาลที่ ๒ จึงมีการเฉลิมฉลองเพื่อเฉลิมพระเกียรติในฐานะเป็นสถานที่
ซ่งึ ชาวฮอลนั ดาไดจ้ ัดทำ� ข้ึนใน พ.ศ. ๒๑๗๙ และในแผนที่มีการแสดงเสน้ ทางน้�ำ ประสูติของพระองคเ์ รอ่ื ยมา
ในรชั สมยั สมเดจ็ พระนารายณม์ หาราช โดย มองซเิ ออร์ เดอลาลแู บร์ ใน พ.ศ. ๒๒๓๐
มีการกลา่ วถงึ ชื่อ “แม่กลอง” (Canal of Maclon) เปน็ ชือ่ คลองเชอ่ื มต่อกบั แมน่ �้ำ ครั้นถงึ ปลายปี พ.ศ. ๒๓๑๐ สมเด็จพระเจ้าตากสนิ มหาราช ทรงรวบรวม
ทา่ จนี ทางตะวนั ตก ผู้คนจากเมืองจันทบุรี ขับไล่พม่าและรวบรวมชาวจีนจากหัวเมืองชายทะเลและ
ใน พ.ศ. ๒๓๐๘ นน้ั สมเดจ็ พระเจา้ เอกทศั น์ ปรากฏใหย้ กทพั เรอื ไปตงั้ คา่ ย แถบลมุ่ นำ�้ แมก่ ลองเขา้ ปกปอ้ งรกั ษาคา่ ยเรยี กกนั วา่ “คา่ ยจนี บางกงุ้ ” ตอ่ มาในสมยั
รบั พมา่ ทคี่ า่ ยบางกงุ้ (ปจั จบุ นั อยทู่ ี่ ตำ� บลบางกงุ้ อำ� เภอบางคนที จงั หวดั สมทุ รสงคราม) กรุงธนบุรี พ.ศ. ๒๓๑๑ พม่ายกกองทัพคนราวสองพันเศษ เข้ามาล้อมเมือง
บางกงุ้ สมุทรสงคราม สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงยกทัพเรอื กวา่ ๒๐ ล�ำ
ขบั ไล่พม่าจนแตกพา่ ย

บรรยากาศริมแม่นำ�้ แมก่ ลอง บรเิ วณหนา้ วดั เพชรสมุทรวรวหิ าร (วดั บ้านแหลม) มองเห็นเรือเมล์โดยสาร (เรือแดง)
และเรือตา่ ง ๆ จอดอยู่ทที่ า่ น�้ำหน้าวัด ภาพถา่ ยเมือ่ ประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ - ๒๕๑๐
12 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

ภาพถ่ายในอดตี จังหวัดสมทุ รสงคราม ถา่ ยเม่อื ปี พ.ศ. ๒๔๘๙
ช่างภาพ : Peter Williams-Hunt แหลง่ ที่มา : Chulachomklao Royal Military Academy (CRMA), Thailand

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 13

ตลาดน้�ำอมั พวา คลองอมั พวา เม่อื ประมาณปี พ.ศ. ๒๕๐๐ ภาพนี้ถ่ายตรงบริเวณ สะพานเดชาดศิ ร (สะพานรถยนต์) ในปจั จุบนั (ถ่ายในสมยั ท่ียงั ไมไ่ ดส้ รา้ งสะพาน)

ท่าเรอื บางพรหม หน้าวัดบางพรหม ตำ� บลบางชา้ ง
อำ� เภออมั พวา จังหวัดสมุทรสงคราม
ภาพถา่ ยเมอื่ ประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ - ๒๕๑๐

14 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

ในสมัยรัตนโกสินทร์มีหลักฐานแน่ชัดถึงการเรียกช่ือเมืองสมุทรสงคราม
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงให้ย้ายฐานะ
เมอื งสมทุ รสงคราม ซงึ่ เดมิ ขนึ้ กบั กรมมหาดไทย มาขน้ึ กบั กรมทา่ เนอื่ งดว้ ยสมทุ รสงคราม
ทวีความส�ำคัญในการเป็นเมืองท่าค้าขายกับต่างชาติและเป็นศูนย์กลางอู่ข้าวอู่น�้ำ
ขนึ้ ลอ่ งสกู่ รุงเทพฯ เมืองสมทุ รสงครามจงึ ทวีความส�ำคัญทางดา้ นเศรษฐกิจยิ่งข้นึ
ในรัชสมยั พระบาทสมเดจ็ พระนง่ั เกลา้ เจ้าอยหู่ ัว รชั กาลที่ ๓ โปรดเกล้าฯ
ใหส้ มเดจ็ พระเจา้ นอ้ งยาเธอ เจา้ ฟา้ กรมขนุ อศิ เรศรงั สรรค์ เปน็ แมก่ องอำ� นวยการสรา้ ง
“ป้อมพิฆาตข้าศึก” ท่ีเมืองสมุทรสงคราม เพื่อป้องกันการพิพาทกับญวน
กรณีเจ้าอนุวงศ์ เจ้ากรมป้อมพิฆาตข้าศึกมีนามว่า “หลวงลมัยแม่นปืนฝรั่ง”
ปลดั กรมชือ่ “ขุนถมงั แมน่ ปนื ” ตอ่ มาปอ้ มนี้ถูกรือ้ ออก
ครั้นถึง พ.ศ. ๒๔๓๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหม้ กี ารเปลยี่ นแปลงระเบยี บการบรหิ ารราชการแผน่ ดนิ
มีการจัดตั้งมณฑลราชบุรีข้ึน โดยเมืองสมุทรสงครามถูกจัดอยู่ในมณฑลราชบุรี
โดยการแบง่ การปกครองภายในเมอื งสมทุ รสงครามออกเปน็ ๒ อ�ำเภอ คือ อ�ำเภอ
อมั พวา และอำ� เภอลมทวน ตอ่ มา พ.ศ. ๒๔๔๑ ไดจ้ ดั ตง้ั อำ� เภอเมอื งขนึ้ พ.ศ. ๒๔๔๓
ไดย้ บุ อำ� เภอลมทวนใหไ้ ปรวมกบั อำ� เภออมั พวา และอำ� เภอเมอื ง และในปี พ.ศ. ๒๔๔๔
ปรากฎหลักฐานเรียกชื่อจังหวัดสมุทรสงคราม โดยมีการต้ังศาลากลางจังหวัด
ขึ้นเป็นครั้งแรก และมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองจังหวัด และได้ยกเอา
จงั หวัดสมทุ รสงครามกลับมาขึน้ กับกระทรวงมหาดไทยตามเดมิ
ใน พ.ศ. ๒๔๔๙ รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
มีการจัดต้ังเป็นกองโรงเรียนพลทหารที่ ๑ ส�ำหรับฝึกทหารใหม่ขึ้นแทน นับเป็น
การแสดงให้เห็นถึงความส�ำคัญทางยุทธศาสตร์ และการต่อสู้พัวพันกับพม่า
การป้องกันกรณีพิพาทกับญวนตลอดจนการเป็นชัยภูมิส�ำคัญโดยมีเส้นทางล�ำน�้ำ
และชายฝ่งั ทะเลเปน็ หลักจงึ เป็นทีม่ าของคำ� วา่ “สมทุ รสงคราม” อกี ดว้ ย
ใน พ.ศ. ๒๔๖๕ ในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั ไดท้ รง
ยุบกองโรงเรียนพลทหารเรือกระทรวงทหารเรือ และยกอาคารท่ีดินใกล้กระทรวง
มหาดไทยเพื่อใช้เป็นศาลากลางจังหวัด คร้ันถึง พ.ศ. ๒๔๖๘-๒๔๙๙ จึงได้สร้าง
ศาลากลางจงั หวัดหลังใหม่ข้นึ
ปัจจุบนั จังหวดั สมทุ รสงครามแบ่งการปกครองออกเปน็ ๓ อำ� เภอ ได้แก่
อ�ำเภอเมืองสมทุ รสงคราม อำ� เภออมั พวา และอ�ำเภอบางคนที

ตลาดนำ�้ บางน้อย (นดั ปากคลองบางนอ้ ย) 15
ตลาดนำ้� บางน้อย อยใู่ นเขต เทศบาลต�ำบลกระดงั งา
อ�ำเภอบางคณฑี จงั หวัดสมทุ รสงคราม
ภาพถ่ายเม่อื ประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๑๐ - ๒๕๒๐

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลศิ หลา้ นภาลยั

วันท่ี ๒๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๑๑ ทรงพระราชสมภพ ณ ต�ำบลอัมพวา
อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม จึงได้จัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์
ของพระองค์ข้ึน ณ วัดอัมพวันเจติยารามแห่งน้ี บริเวณหน้าวิหารคดท่ีล้อมรอบ
พระปรางคส์ ขี าว ปจั จบุ นั ใชเ้ ปน็ ทปี่ ระดษิ ฐานพระบรมราชสรรี งั คาร ในพระบาทสมเดจ็
พระพุทธเลศิ หล้านภาลัย

16 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 17

การเสดจ็ ประพาสต้นของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยู่หวั

พ.ศ. ๒๔๑๖ เสดจ็ โดยเรือยนต์มาทางทะเล เข้าอ่าวแมก่ ลองไปยงั เมืองกาญจนบรุ ี
พ.ศ. ๒๔๓๙ เสด็จประพาสเมอื งสมุทรสงครามผา่ นมาทางประตูน้�ำบางยาง
พ.ศ. ๒๔๔๗ วันที่ ๒๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๗ เสดจ็ ประพาสเมืองสมุทรสงคราม
แบบประพาสต้น ณ วัดประดู่ ตำ� บลวัดประดู่ อ�ำเภออมั พวา จงั หวัดสมุทรสงคราม
พ.ศ. ๒๔๔๗ วันที่ ๒๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๗ เวลาเช้า เสด็จทอดพระเนตรทีว่ ่าการเมอื ง
แลว้ เสด็จวดั อัมพวนั เจติยาราม กลบั มาถงึ ที่ประทับเวลาค�่ำ
พ.ศ. ๒๔๕๒ วนั ที่ ๘ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๕๒ เสดจ็ ถึงเมืองสมุทรสงคราม

18 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การเสดจ็ พระราชดำ� เนินของพระบาทสมเดจ็ พระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
เมื่อคร้ังทรงด�ำรงพระราชอิสริยยศพระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาภมู ิพลอดุลยเดช (พ.ศ. ๒๕๐๑-๒๕๒๓)

วนั ท่ี ๒๒ พฤศจกิ ายน พ.ศ. ๒๕๐๑ วดั อมั พวนั เจตยิ าราม ตำ� บลอัมพวา อ�ำเภออัมพวา จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนินไปทรงถวายผ้าพระกฐิน
วนั ท่ี ๗ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๒๓ วดั ประทมุ คณาวาส ตำ� บลแมก่ ลอง อำ� เภอเมืองสมทุ รสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ไปทรงยกช่อฟ้าพระอุโบสถ
วันท่ี ๗ มถิ ุนายน พ.ศ. ๒๕๒๓ วัดประชาโฆสติ าราม ตำ� บลปลายโพงพาง อ�ำเภออมั พวา จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ ไปทรงเททองพระประธานปฏิมากรในพระอโุ บสถ

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 19

การเสด็จพระราชดำ� เนินของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกลา้ เจ้าอยหู่ ัวฯ
เม่ือคร้ังทรงดำ� รงพระราชอิสรยิ ยศสมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าชฯ สยามมกุฎราชกมุ าร (พ.ศ. ๒๕๒๐-๒๕๓๒)

วันที่ ๓๐ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ วดั อัมพวนั เจตยิ าราม ตำ� บลอมั พวา อำ� เภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนินไปทรงเปิด พระบรมราชานุสาวรยี ์พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหล้านภาลยั
วนั ที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๐ วดั เพชรสมุทรวรวหิ าร ต�ำบลแม่กลอง อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนินมานมสั การหลวงพอ่ บา้ นแหลม วัดเพชรสมทุ รวรวหิ าร

20 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

วนั ท่ี ๒๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ วดั ประชาโฆสิตาราม ตำ� บลปลายโพงพาง อำ� เภออมั พวา จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนนิ ไปทรงยกชอ่ ฟา้ พระอโุ บสถ
รวมทั้งไดพ้ ระราชทานพระปรมาภิไธยยอ่ ภ.ป.ร. ประดิษฐานหน้าบนั พระอุโบสถของวดั
วนั ที่ ๑๐ กุมภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๓๒ วดั ประชาโฆสติ าราม ต�ำบลปลายโพงพาง อำ� เภออัมพวา จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนนิ มาทำ� พิธีตัดหวายลูกนิมติ ณ พระอโุ บสถ วดั ประชาโฆสติ าราม

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 21

22 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การเสด็จพระราชด�ำเนนิ ของสมเดจ็ พระนางเจา้ สิรกิ ติ ิ์ พระบรมราชนิ ีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
เมอ่ื คร้งั ทรงด�ำรงพระราชอสิ รยิ ยศสมเดจ็ พระนางเจ้าสิรกิ ิต์ิ พระบรมราชินีนาถ (พ.ศ. ๒๕๐๑-๒๕๒๓)

วนั ท่ี ๒๒ พฤศจกิ ายน พ.ศ. ๒๕๐๑ วดั อัมพวันเจตยิ าราม ต�ำบลอัมพวา อำ� เภออมั พวา จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ไปทรงถวายผา้ พระกฐนิ
วันที่ ๗ มถิ ุนายน พ.ศ. ๒๕๒๓ วัดประทมุ คณาวาส ตำ� บลแม่กลอง อำ� เภอเมอื งสมทุ รสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนินไปทรงยกชอ่ ฟา้ พระอุโบสถ
วันที่ ๗ มถิ ุนายน พ.ศ. ๒๕๒๓ วดั ประชาโฆสิตาราม ต�ำบลปลายโพงพาง อำ� เภออัมพวา จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนินไปทรงเททองพระประธานปฏิมากรในพระอโุ บสถ

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 23

การเสด็จพระราชดำ� เนนิ ของสมเดจ็ พระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี

วันท่ี ๒๔ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๒๑ วดั อัมพวนั เจติยาราม ตำ� บลอมั พวา อำ� เภออมั พวา จังหวัดสมุทรสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนินมาวดั อัมพวันเจตยิ าราม และเสด็จฯ มาอย่างตอ่ เนอ่ื งทุกเดือนกุมภาพนั ธข์ องทกุ ปี จวบจนปัจจบุ นั
วนั ท่ี ๒๔ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๒๑ อทุ ยานพระบรมราชานุสรณพ์ ระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลิศหล้านภาลยั ตำ� บลอมั พวา อำ� เภออมั พวา จงั หวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ทรงเปน็ ประธานงานเฉลมิ พระเกยี รตพิ ระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลยั และทอดพระเนตรการแสดงพน้ื บา้ น
การแสดงนาฏศิลป์ และเสด็จฯ มาอยา่ งตอ่ เน่อื งทุกเดือนกุมภาพันธ์ของทกุ ปี จวบจนปจั จุบนั
วนั ที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ อุทยานพระบรมราชานสุ รณ์พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หล้านภาลัย ตำ� บลอัมพวา อำ� เภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนินเปดิ ป้ายอทุ ยานฯ
วนั ที่ ๑๘ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๒๕ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลยั ต�ำบลอมั พวา อ�ำเภออัมพวา จังหวดั สมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ วางศลิ าฤกษ์ อาคารทรงไทย
วันที่ ๑๘ มนี าคม พ.ศ. ๒๕๒๕ วัดเพชรสมุทรวรวิหาร ต�ำบลแมก่ ลอง อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม จงั หวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ มาทรงยกชอ่ ฟา้ พระอโุ บสถทซ่ี อ่ มแซมปฏสิ งั ขรณใ์ หม่ และนมสั การหลวงพอ่ บา้ นแหลม วดั เพชรสมทุ รวรวหิ าร
วนั ท่ี ๒๔ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๒๘ อุทยานพระบรมราชานสุ รณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหลา้ นภาลยั ตำ� บลอมั พวา อำ� เภออัมพวา จังหวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนินมาทรงประกอบพธิ ีเปดิ พพิ ิธภณั ฑแ์ ละหอสมดุ พระพุทธเลศิ หลา้ นภาลยั
วนั ท่ี ๒๒ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๓๕ ห้องสมุดประชาชน “เฉลมิ พระราชกมุ าร”ี ต�ำบลกระดงั งา อ�ำเภอบางคนที จงั หวัดสมุทรสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนินเป็นองค์ประธานในพธิ เี ปิดห้องสมดุ ประชาชน “เฉลิมพระราชกมุ ารี”
วนั ที่ ๖ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๓๙ ดอนหอยหลอด ต�ำบลบางจะเกรง็ อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนินมาทรงศกึ ษาเก่ียวกบั วงจรชีวติ สตั วน์ ้�ำทะเลและพนั ธพ์ุ ืชท่บี รเิ วณดอนหอยหลอด
วันท่ี ๑๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๙ อาคารทีท่ �ำการเหลา่ กาชาดจงั หวัดสมุทรสงคราม ต�ำบลแมก่ ลอง อ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ มาทรงเปดิ อาคารเฉลมิ พระเกียรติ อาคารท่ีท�ำการเหล่ากาชาดจังหวดั สมุทรสงคราม
วันที่ ๑๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๓๙ โรงพยาบาลนภาลยั ต�ำบลบางคนที อ�ำเภอบางคนที จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ ทรงเปดิ อาคารเฉลิมพระเกยี รติ โรงพยาบาลนภาลัย
วันที่ ๓ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๐ ป่าชายเลนบนพน้ื ทีง่ อกชายฝั่งทะเล หมู่ ๕ ตำ� บลคลองโคน อ�ำเภอเมืองสมทุ รสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ ไปทรงปลกู ป่า จำ� นวน ๙ ต้น ในพ้นื ที่ เนอื้ ที่ ๓ ไร่ ๒ งาน
วันที่ ๓๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๑ โรงพยาบาลสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหล้า ต�ำบลแม่กลอง อ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม จงั หวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ไปทรงเปดิ “อาคารกาญจนาภิเษก” โรงพยาบาลสมเด็จพระพุทธเลิศหล้า
วันท่ี ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๑ ป่าชายเลนบนพ้ืนท่ีงอกชายฝ่งั ทะเล หมู่ ๕ ต�ำบลคลองโคน อำ� เภอเมืองสมุทรสงคราม จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ไปทรงปลกู ป่า จำ� นวน ๔๓ ตน้ ในพื้นท่ี เนื้อที่ ๒ ไร่

24 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 25

26 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

วันท่ี ๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๒ ป่าชายเลนบนพ้นื ทีง่ อกชายฝัง่ ทะเล หมู่ ๕ ต�ำบลคลองโคน อำ� เภอเมืองสมุทรสงคราม จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนนิ ไปทรงปลกู ปา่ จ�ำนวน ๗๒ ตน้ ในพ้นื ที่ เนือ้ ท่ี ๑ ไร่
วันท่ี ๓ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๔ วัดอัมพวันเจติยาราม ต�ำบลอมั พวา อำ� เภออัมพวา จังหวดั สมุทรสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ มาท�ำพธิ ียกช่อฟา้ พระอุโบสถ วดั อมั พวันเจติยาราม
วนั ท่ี ๓ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๔๔ วดั ปรกสธุ รรมาราม ตำ� บลบางแค อำ� เภออมั พวา จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ทรงประกอบพธิ ตี ดั หวายลกู นมิ ติ อโุ บสถ
วันที่ ๑๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ พพิ ธิ ภณั ฑบ์ า้ นเขายสี่ าร ตำ� บลยสี่ าร อำ� เภออมั พวา จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ มาทรงเปดิ พพิ ธิ ภณั ฑบ์ า้ นเขายสี่ าร
วนั ท่ี ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ ป่าชายเลนบนพน้ื ทง่ี อกชายฝัง่ ทะเล หมู่ ๓ ต�ำบลคลองโคน อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนินไปทรงปลกู ปา่ จำ� นวน ๕๐ ตน้ ในพน้ื ที่ เนอ้ื ที่ ๒ ไร่
วนั ที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ ดอนหอยหลอด ตำ� บลบางจะเกรง็ อ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม จังหวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชด�ำเนนิ มาทรงเป็นประธานเปดิ อาคารศาลกรมหลวงชมุ พรเขตอดุ มศกั ด์ิ หลังใหม่
วันที่ ๕ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ บา้ นเขายี่สาร ต�ำบลย่ีสาร อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ เปน็ การสว่ นพระองค์
วันที่ ๑๑ มิถนุ ายน พ.ศ. ๒๕๔๗ ปา่ ชายเลนบนพื้นท่ีงอกชายฝ่ังทะเล หมู่ ๓ ต�ำบลคลองโคน อ�ำเภอเมืองสมทุ รสงคราม จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ไปทรงปลกู ปา่ จ�ำนวน ๗๒ ตน้ ในพน้ื ที่ เนอ้ื ที่ ๑ ไร่
วันท่ี ๒๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๑ โครงการอมั พวา ชยั พฒั นานรุ ักษ์ ต�ำบลอมั พวา อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนนิ มาทรงเปิดโครงการอัมพวา ชัยพฒั นานรุ กั ษ์ และทรงติดตามความกา้ วหน้าในการด�ำเนนิ โครงการฯ
วนั ท่ี ๑๙ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๕๒ ห้องสมดุ พร้อมปัญญา เรือนจำ� กลางสมทุ รสงคราม ต�ำบลลาดใหญ่ อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ทรงเปิดหอ้ งสมุดพรอ้ มปญั ญา เรอื นจ�ำกลางสมทุ รสงคราม
วันท่ี ๑๕ มถิ ุนายน พ.ศ. ๒๕๕๕ สถาบนั การเรยี นร้เู พอ่ื ปวงชน ต�ำบลบางคนที อำ� เภอบางคนที จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนินทรงเปดิ ปา้ ยสถาบันการเรยี นรู้เพ่ือปวงชน
วันท่ี ๑๔ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ หอ้ งสมดุ ประชาชน “เฉลมิ ราชกมุ าร”ี ตำ� บลเหมืองใหม่ อ�ำเภออมั พวา จงั หวดั สมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนินทรงเปดิ ห้องสมุดประชาชน “เฉลมิ ราชกมุ าร”ี ณ บริเวณวัดอินทาราม
วันท่ี ๑๔ สงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ โรงพยาบาลสมเดจ็ พระพทุ ธเลศิ หล้า ตำ� บลแม่กลอง อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม จังหวัดสมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ทรงเปดิ "อาคารอศิ รสนุ ทร” โรงพยาบาลสมเด็จพระพทุ ธเลิศหลา้ ทรงปลกู ตน้ จิกทะเล จ�ำนวน ๑ ตน้
วันที่ ๑๔ สงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๕๕ ศาลากลางจังหวดั สมุทรสงคราม ต�ำบลแม่กลอง อ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนินทรงเปดิ ศาลากลางจงั หวดั สมทุ รสงคราม
วันท่ี ๓ สงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๖๑ ห้องสมุดประชาชน “เฉลมิ ราชกุมารี” ตำ� บลบา้ นปรก อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม จังหวดั สมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ทรงเปดิ อาคารห้องสมดุ ประชาชน “เฉลมิ ราชกมุ าร”ี ลำ� ดับท่ี ๑๐๘ พรอ้ มปลูกตน้ จกิ ทะเล จ�ำนวน ๑ ต้น
วนั ที่ ๒ ตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๖๑ อุทยานพระบรมราชานสุ รณ์พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหลา้ นภาลยั และ โครงการอัมพวาชัยพฒั นานุรักษ์ ตำ� บลอมั พวา
อ�ำเภออมั พวา จังหวดั สมุทรสงคราม เสด็จพระราชดำ� เนินทรงปฎิบัติพระราชกรณียกิจพน้ื ทเี่ ป็นการสว่ นพระองค์
วันท่ี ๑๑ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๖๕ อุทยานพระบรมราชานสุ รณพ์ ระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลยั ตำ� บลอมั พวา อ�ำเภออัมพวา จังหวดั สมุทรสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ เป็นการสว่ นพระองค์ไปทรงเปน็ ประธานเทศน์มหาชาติ “กัณฑห์ ิมพานต"์

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 27

การเสด็จของทูลกระหม่อมหญิงอุบลรตั นราชกญั ญา สริ วิ ฒั นาพรรณวดี

วนั ท่ี ๒๑ สงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ โรงเรยี นศรัทธาสมทุ ร ต�ำบลลาดใหญ่ อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสด็จเย่ยี มการด�ำเนินงานโครงการ To Be Number One ทรงเปดิ ชมรม To Be Number One
และศูนย์เพอ่ื นใจ To Be Number One
วนั ที่ ๒๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๐ วทิ ยาลยั เทคนคิ สมทุ รสงคราม ตำ� บลลาดใหญ่ อำ� เภอเมอื งสมทุ รสงคราม จงั หวดั สมทุ รสงคราม เสดจ็ เยย่ี มการดำ� เนนิ งาน
โครงการ To Be Number One ทรงเปิดชมรม To Be Number One และศูนย์เพ่ือนใจ To Be Number One
วนั ที่ ๒๘ ธนั วาคม พ.ศ. ๒๕๖๔ โรงเรียนทา้ ยหาด ต�ำบลทา้ ยหาด อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม จงั หวัดสมทุ รสงคราม เสด็จเยย่ี มสมาชกิ และทรงติดตาม
ผลการดำ� เนนิ งานโครงการ To Be Number One ทรงเปดิ ชมรม To Be Number One และศนู ยเ์ พอื่ นใจ To Be Number One

28 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การเสดจ็ พระราชด�ำเนินของพระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมน่ื สุทธนารีนาถ

วันที่ ๒๗ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๐ วัดเพชรสมทุ รวรวหิ าร ต�ำบลแมก่ ลอง อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม จังหวดั สมทุ รสงคราม
เสด็จมานมสั การหลวงพอ่ บ้านแหลม วัดเพชรสมุทรวรวิหาร
วันที่ ๒๒ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๒๒ วดั ประชาโฆสติ าราม ตำ� บลปลายโพงพาง อ�ำเภออัมพวา จังหวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ วัดประชาโฆสติ าราม เพ่อื ทรงยกชอ่ ฟ้าพระอโุ บสถ
วันท่ี ๑๗ กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๕๑ โครงการอมั พวา ชยั พฒั นานรุ กั ษ์ บรเิ วณลานนาคะวะรงั ค์ และศาลารมิ นำ้� หนา้ รา้ นชานชาลา เสดจ็ พระราชดำ� เนนิ ทอดพระเนตร
การแสดงขบวนแห่เรอื วฒั นธรรมล�ำน้ำ� ประกอบแสง สี เสียง ยามค�่ำ ในงานกาลหน่งึ ณ อัมพวา นคราแหง่ วัฒนธรรม
วนั ท่ี ๒๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๕๕ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหล้านภาลยั ต�ำบลอมั พวา อำ� เภออัมพวา จงั หวดั สมุทรสงคราม
เสด็จพระราชดำ� เนนิ งานสนุ ทราภรณ์ คืนถ่ินเดมิ อัมพวา ชว่ ยเหลือผูป้ ระสบอทุ กภัย

๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 29

การเสดจ็ พระราชด�ำเนนิ ของสมเดจ็ พระเจา้ พ่ีนางเธอ เจา้ ฟ้ากัลยาณวิ ฒั นา กรมหลวงนราธิวาสราชนครนิ ทร์

วันท่ี ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๐ บริเวณทปี่ ลูกต้นล้นิ จสี่ ายพันธุค์ อ่ ม ทีอ่ ายุเกอื บ ๒๐๐ ปี ต�ำบลแควออ้ ม อ�ำเภออมั พวา จังหวัดสมุทรสงคราม
เสด็จทอดพระเนตร “ลนิ้ จี่ตน้ สายพันธุ์คอ่ ม” ที่อายเุ กอื บ ๒๐๐ ปี
วนั ท่ี ๓๑ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๓๐ วัดเพชรสมุทรวรวหิ าร ต�ำบลแม่กลอง อ�ำเภอเมืองสมทุ รสงคราม จงั หวัดสมทุ รสงคราม
เสดจ็ นมัสการหลวงพอ่ บ้านแหลม วัดเพชรสมุทรวรวหิ าร

30 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

ตลาดน�ำ้ อมั พวา
๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 31

สมุทรสงคราม....... นาม “เมอื งแม่กลอง”
บ รบิ ททว่ั ไปของสมทุ รสงคราม จงั หวดั สมทุ รสงคราม ตง้ั อยใู่ นภาคกลาง
สภาพของดนิ เปน็ ดนิ เหนยี วปนทราย การใชป้ ระโยชนท์ ด่ี นิ สว่ นใหญเ่ ปน็ พนื้ ทกี่ ารเกษตร
มีขนาดพ้ืนท่ีเล็กท่ีสุดของประเทศ มีพ้ืนที่ประมาณ ๔๑๖.๗ ตารางกิโลเมตร มแี มน่ ำ�้ แมก่ ลองเปน็ แมน่ ำ้� สายหลกั ของจงั หวดั อกี ทง้ั ยงั เปน็ แหลง่ นเิ วศ ๓ นำ้� ไดแ้ ก่
พน้ื ทท่ี วั่ ไปเปน็ ทร่ี าบลมุ่ รมิ ทะเล มคี วามยาวของชายฝง่ั ทะเล ประมาณ ๒๔.๑๘ กโิ ลเมตร นำ้� จดื นำ�้ เคม็ และนำ้� กรอ่ ย มคี ำ� ขวญั ประจำ� จงั หวดั คอื “เมอื งหอยหลอด ยอดลน้ิ จ่ี
โดยแบ่งการปกครองออกเป็น ๓ อ�ำเภอ ๓๖ ต�ำบล ๒๘๔ หมู่บ้าน ๒๔ ชุมชน มอี ทุ ยาน ร. ๒ แม่กลองไหลผ่าน นมัสการหลวงพอ่ บา้ นแหลม”

๑. อ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม
มเี นื้อท่ี ๑๖๙.๐๕๗ ตารางกิโลเมตร
คิดเป็นร้อยละ ๔๐ ของพ้ืนทีท่ ั้งจังหวดั
๒. อำ� เภออัมพวา
มีเนือ้ ที่ ๑๗๐.๑๖๔ ตารางกโิ ลเมตร
คดิ เป็นรอ้ ยละ ๔๑ ของพ้นื ทีท่ ง้ั จังหวัด
๓. อ�ำเภอบางคนที
มีเนอื้ ที่ ๗๗.๔๘๖ ตารางกโิ ลเมตร
คิดเป็นร้อยละ ๑๙ ของพน้ื ท่ที ั้งจังหวัด

ทศิ เหนือ ตดิ ต่อกับ จังหวดั ราชบรุ ี
ทิศใต้ ตดิ ต่อกับ จงั หวดั เพชรบุรี และอ่าวไทย
ทิศตะวนั ตก ติดตอ่ กบั จงั หวัดเพชรบุรี
และจังหวดั ราชบุรี
ทศิ ตะวนั ออก ติดตอ่ กับจังหวดั สมุทรสาคร

32 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 33

พนื้ ทเ่ี มอื งสมทุ รสงครามสว่ นใหญอ่ ยู่ ๒ ฟากแมน่ ำ�้ แมก่ ลองอนั อดุ มสมบรู ณ์
จึงเหมาะแก่การเพาะปลูกพืชนานาชนิด ประกอบกับชาวเมืองมีความขยันขันแข็ง
“แมก่ ลอง” จงึ กลายเปน็ แหล่งผลติ พืชผลการเกษตรขนาดใหญ่ เช่น ข้าว น�ำ้ ตาล
ผัก ปลา มาตั้งสมัยกรุงศรีอยุธยา ส่งผลให้สมุทรสงคราม เป็น “คลังเสบียง”
เลี้ยงคนไทยมาโดยตลอด ประกอบกับได้มีการขุดคลองแม่กลอง คลองภาษีเจริญ
คลองด�ำเนินสะดวก คลองมหาชัย และคลองมหาสวัสด์ิ ยิ่งส่งผลให้การขนย้าย
สนิ คา้ ทางการเกษตรสเู่ มอื งหลวงไดส้ ะดวกและรวดเรว็ ยงิ่ ขนึ้ นอกจากนกี้ ารขดุ คลอง
ยังส่งผลใหเ้ กดิ คลองเลก็ คลองนอ้ ยมากกวา่ ๓๖๖ คลอง
34 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม

ภาพมุมสูงจังหวัดสมุทรสงคราม
๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 35

ประชากรสว่ นใหญ่รอ้ ยละ ๗๐ ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและกสิกรรม และอ�ำเภอเมืองสมุทรสงคราม พืชที่เป็นทรัพยากรทางการเกษตรที่ส�ำคัญ ได้แก่
ได้แก่ การท�ำสวนมะพร้าว การท�ำสวนผลไม้ ลิ้นจี่ ส้มโอ กล้วย พืชผักต่าง ๆ มะพร้าว ลิ้นจี่ ส้มโอ และท�ำนาบ้างเล็กน้อย นอกจากน้ี ประชากรที่อาศัยอยู่
ในเขตอ�ำเภออัมพวาจะมีพื้นที่เพาะปลูกมากท่ีสุด รองลงมาคือ อ�ำเภอบางคนที บริเวณชายฝง่ั ทะเล ส่วนมากมอี าชพี การทำ� ประมง
36 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การเดนิ ทาง

ทางรถยนต์ ประกอบดว้ ย
- เส้นทางหมายเลข ๓๕ สายธนบุร-ี ปากทอ่ เรม่ิ จากกรุงเทพฯ ไปจนถึง
จงั หวัดสมุทรสงคราม รวมระยะทาง ๖๕ กิโลเมตร
- เสน้ ทางหมายเลข ๓๒๕ สายสมทุ รสงคราม-บางแพ เริ่มจาก กม.ที่ ๒๘
ของถนนเพชเกษม ผ่านอ�ำเภอบางแพ และ อ�ำเภอด�ำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี
ไปยัง อ�ำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม ระยะทาง ๔๒ กโิ ลเมตร

ทางรถไฟสายแมก่ ลอง - วงเวยี นใหญ่ แบ่งเปน็ ๒ ชว่ ง
๑. จากสถานแี มก่ ลอง อำ� เภอเมอื ง - สถานบี า้ นแหลม อำ� เภอเมอื ง ระยะทาง
๓๓.๘ กิโลเมตร จากน้ันลงเรือข้ามแม่น้�ำท่าจีน ไปขึ้นรถไฟ ช่วงท่ี ๒ ท่ีสถานี
มหาชยั (สมทุ รสาคร)
๒. จากสถานีมหาชัย อ�ำเภอเมือง (สมุทรสาคร) - สถานีวงเวียนใหญ่
ระยะทาง ๓๑.๑ กโิ ลเมตร

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 37

38 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

ทางน�้ำ
จังหวัดสมุทรสงคราม มีแม่น�้ำไหลผ่านท้ัง ๓ อ�ำเภอ เป็นระยะทาง
ประมาณ ๓๐ กิโลเมตร ออกสู่ปากอ่าวแม่กลอง มีล�ำคลอง ๓๖๖ คลอง
การคมนาคมในจังหวัดทางน้ำ� ใชเ้ รอื เช่น เรอื ยนต์ เรือหางยาว และเรอื แจว ฯลฯ
เส้นทางการคมนาคมระหว่างจงั หวัดทางนำ้� ไดแ้ ก่
- จงั หวัดสมุทรสงคราม - ราชบรุ ี ใช้แมน่ ำ้� แมก่ ลองเป็นเสน้ ทางคมนาคม
- จังหวัดสมุทรสงคราม (ต�ำบลย่ีสาร) - อ�ำเภอบ้านแหลม
(ต�ำบลบางตะบูน) จังหวัดเพชรบรุ ีใชเ้ ป็นเสน้ ทางคมนาคมทางทะเล

๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 39

40 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 41

42 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การท่องเทีย่ วเชิงนเิ วศ

ดอนหอยหลอด

อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม
ดอนหอยหลอดเปน็ สนั ดอนตง้ั อยปู่ ากแมน่ ำ�้ แมก่ ลองในตำ� บลบางจะเกรง็
ต�ำบลแหลมใหญ่ และต�ำบลบางแก้ว ดอนหอยหลอดน้ันเกิดจากการทับถมกัน
ของตะกอนดนิ ปนทราย ทชี่ าวบา้ นเรยี กกนั วา่ ทรายขเ้ี ปด็ อาณาบรเิ วณกวา้ งประมาณ
๓ กโิ ลเมตร ยาว ๕ กโิ ลเมตร และยนื่ ออกไปในทะเลยาว ๘ กโิ ลเมตร ในชว่ งเวลานำ�้ ลง
ที่สันดอนโผล่ข้ึนมาชัดเจน ชาวบ้านบริเวณนั้นจึงนิยมมาจับหอยหลอดกัน
โดยวธิ ใี ชไ้ มไ้ ผเ่ ลก็ ๆ ขนาดเทา่ กา้ นธปู จมุ่ ปนู ขาวแลว้ หยอดลงไปในรู เมอื่ หอยหลอด
เมาปนู ขาวจะโผลข่ ึน้ มา

โรงเรียนธรรมชาตปิ ่าชายเลน

อำ� เภอเมอื งสมทุ รสงคราม
เปน็ โครงการฟน้ื ฟสู ภาพปา่ ชายเลนบรเิ วณชายฝง่ั ทะเลในชมุ ชนบางแกว้
ทีเ่ คยมคี วามเส่ือมโทรม ให้กลบั มามชี ีวติ ชวี าและเขียวขจีข้นึ อกี ครงั้ ซ่ึงปจั จบุ ัน
สภาพป่าชายเลนของชุมชนบางแก้วมีความอุดมสมบูรณ์ กลายเป็นท่ีอยู่อาศัย
ของสตั วน์ ำ้� ชายเลนหลากหลายชนดิ และเปดิ เปน็ ศนู ยเ์ รยี นรรู้ ะบบนเิ วศปา่ ชายเลน
หรือโรงเรียนธรรมชาติป่าชายเลนให้ผู้สนใจเข้ามาศึกษาและร่วมกิจกรรม
ปลูกป่าชายเลน

๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 43

ศูนย์อนุรกั ษ์ปา่ ชายเลนคลองโคน

อ�ำเภอเมอื งสมทุ รสงคราม
ศนู ยอ์ นรุ กั ษป์ า่ ชายเลนคลองโคน เปน็ แหลง่ เรยี นรแู้ ละชมธรรมชาติ รวมทง้ั
วิถีชีวิตชาวประมงพ้ืนบ้าน รวมถึงร่วมกันท�ำกิจกรรมปลูกป่าชายเลน ให้อาหาร
ลงิ แสม ชมการถบี กระดานเลนเกบ็ หอยแครง ชมฟารม์ หอยแครง ชมฟารม์ หอยแมลงภู่
และรอเคยเพ่ือน�ำมาทำ� กะปคิ ลองโคน เล่นสกกี ระดานเลน ชมกระเตงกลางทะเล
ซึ่งป่าชายเลนแห่งนี้สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ
สยามบรมราชกุมารี เคยเสด็จพระราชดำ� เนินทรงเยย่ี มชมโครงการปลูกปา่ ชายเลน
และทรงปลูกป่าชายเลนท่ีนถ่ี ึง ๕ ครั้ง

จุดชมหิ่งห้อยคลองแควออ้ ม

อ�ำเภออัมพวา
ด้วยบรรยากาศบ้านเรือนริมคลองแควอ้อมท่ีสวยงามและเงียบสงบ
ประกอบกับความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศในพ้ืนที่ ท�ำให้คลองแควอ้อมยังคง
มีต้นล�ำพูอยู่มาก และเป็นที่อยู่ของหิ่งห้อยคอยส่องแสงระยิบระยับในช่วงเวลา
กลางคนื

44 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

โรงเรยี นธรรมชาตปิ า่ ชายเลน
๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม 45

46 ๑๒๑ ปี สมุทรสงคราม

การท่องเทีย่ วเชงิ เกษตร

วสิ าหกจิ ชุมชนเพียรหยดตาล

อำ� เภอเมอื งสมุทรสงคราม
วสิ าหกจิ ชมุ ชนเพยี รหยดตาล เกิดจากกลุ่มคนในชุมชนตำ� บลนางตะเคยี น
ทม่ี คี วามมงุ่ มนั่ ในการอนรุ กั ษก์ ารทำ� นำ�้ ตาลมะพรา้ วแท้ ๆ ดว้ ยวธิ กี ารผลติ แบบดงั้ เดมิ
ใหก้ ลบั มามลี มหายใจอกี ครง้ั โดยกลมุ่ เพยี รหยดตาลไดม้ กี ารจดั กจิ กรรม workshop
เพอื่ ใหผ้ ทู้ สี่ นใจรว่ มลงมอื ทำ� นำ้� ตาลมะพรา้ ว ตงั้ แตก่ ระบวนการเรม่ิ ตน้ เกบ็ นำ้� ตาลใส
น�ำไปเค่ียวในเตาตาลแบบโบราณ จนออกมาเป็นน้�ำตาลมะพร้าวท่ีใช้บริโภค
ในปัจจุบัน กิจกรรมน้ีนอกจากจะเป็นการสร้างการรับรู้และความเข้าใจในน�้ำตาล
มะพร้าวแท้แล้ว ยังเป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภค
ไปในตวั ด้วย เสรมิ สร้างความภาคภมู ิใจในภูมิปญั ญาและวิถีชีวิตแบบท้องถ่ิน อีกท้งั
ยังเป็นการสรา้ งรายไดใ้ หก้ บั ชาวบ้านทเี่ ขา้ มารว่ มสอนการทำ� น้ำ� ตาล หรือชว่ ยงาน
ต่าง ๆ อีกดว้ ย

ศนู ยก์ ารเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพยี งบา้ นสารภี

อ�ำเภอบางคนที
ผู้ที่ริเร่ิมก่อตั้งศูนย์การเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงบ้านสารภีนั้นคือ
นายสชุ ล สขุ เกษม หลงั จากไดน้ อ้ มนำ� แนวคดิ เศรษฐกจิ พอเพยี งของพระบาทสมเดจ็
พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช มาปรบั ใชบ้ นเนอื้ ทเ่ี พยี ง ๑ ไร่ สรา้ งรายไดใ้ น ๑ ปี
ถึง ๒ แสนบาท เพื่อเล้ียงดูตนเองและครอบครัว อีกท้ังยังสร้างเป็นแหล่งเรียนรู้
เศรษฐกิจพอเพียงให้เด็กและเยาวชนได้มาศึกษาหาความรู้ กระทั่งปัจจุบันมีฐาน
การเรยี นรทู้ งั้ หมดจำ� นวน ๖๐ ฐาน เชน่ การเลย้ี งกงุ้ ในตะกรา้ การเลย้ี งปลาในรอ่ งสวน
แก๊สชีวภาพ การเล้ียงกบและปลาดุกในบ่อปูนซีเมนต์ น้�ำส้มควันไม้ ไก่หลุม
เป็ดหลุม และไข่เค็มรสต้มย�ำ เป็นต้น และส่ิงท่ีสร้างความโดดเด่นให้ที่น่ี
คอื การเลย้ี งไกช่ งิ ชา้ สวรรค์ ทม่ี แี หง่ เดยี วในประเทศไทย โดยใชเ้ นอื้ ทใี่ นการเลยี้ งเพยี ง
๖ เมตร เทา่ นน้ั

๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม 47

ชุมชนบ้านบางพลับ

อำ� เภอบางคนที
ทนี่ ที่ ำ� สวนแบบยกรอ่ งโดยใชร้ ะบบนำ้� ขน้ึ นำ�้ ลง เชน่ ปลกู สม้ โอพนั ธข์ุ าวใหญ่
ลนิ้ จพ่ี นั ธค์ุ อ่ มลำ� เจยี ก มะพรา้ วออ่ น กลว้ ย มะมว่ ง โดยทไี่ มใ่ ชส้ ารเคมี ไดร้ บั คดั เลอื ก
จากกระทรวงมหาดไทย เปน็ หมบู่ า้ นเศรษฐกจิ พอเพยี งดเี ดน่ ชมุ ชนตน้ แบบพง่ึ ตนเอง
ดีเด่น ชุมชนเข้มแข็งเขียวขจีดีเด่น ปัจจุบันชาวบ้านท่ีน่ีได้ด�ำเนินกิจกรรมเป็น
แหลง่ ทอ่ งเทย่ี วเกษตรเชงิ อนรุ กั ษ์ และจดั ตงั้ ศนู ยก์ ารเรยี นรมู้ หาวชิ ชาลยั ภมู ปิ ญั ญา
ท้องถ่ินสมุทรสงคราม เพื่อให้ความรู้กับผู้ท่ีสนใจ โดยมีโปรแกรมการท่องเท่ียว
ดังน้ี ปั่นจักรยานชมสวนส้มโอ สวนมะพร้าว การเค่ียวน้�ำตาลมะพร้าว การดูแล
รักษาส้มโอขาวใหญ่ปลอดสารพิษ การผลิตปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ การท่องเท่ียวชม
ฐานเรียนรู้ในชุมชน ได้แก่ การเผาถ่านผลไม้/น้�ำส้มควันไม้ การท�ำผลไม้แช่อิ่ม
กลบั ชาติ (บอระเพ็ด, พรกิ , มะนาว, มะละกอ) การท�ำขนมไทยโบราณ การท�ำไข่เค็ม
ดินจอมปลวก การทำ� วา่ วจุฬา การทำ� ซออู้

บ้านสวนมะนาวโห่ลุงศริ ิ

อ�ำเภอบางคนที
แหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรยุคใหม่ ท่ีมีความอุดมสมบูรณ์และถูกพัฒนา
ต่อยอดมาเป็นอย่างดี ซึ่งสวนมะนาวโห่ลุงศิริ นับเป็นโมเดลธุรกิจครอบครัวที่มี
เอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยเฉพาะแนวคิดการท�ำธุรกิจท่ีแตกต่างจากท้องตลาด
ด้วยการเลือกใช้มุมมองของ “ผู้บริโภค” มากกว่าการเป็นเจ้าของธุรกิจ
โดยเรมิ่ แรกนน้ั ลงุ ศริ ิ เจรญิ ชา่ ง เคยปว่ ยหนกั ดว้ ยโรคถงุ ลมโปง่ พอง ซง่ึ มสี าเหตมุ าจาก
การสูบบุหรี่มานานกว่า ๔๐ ปี แต่ด้วยการกิน “มะม่วงไม่รู้หาวมะนาวไม่รู้โห่”
เป็นประจ�ำ ท�ำให้อาการป่วยดีขึ้น จึงเป็นสาเหตุของการเลือกผลไม้ชนิดน้ีมาปลูก
บนเน้อื ทีก่ ว่า ๔๐ ไร่ หลงั จากได้ค้นพบและได้แนวทางทำ� ธรุ กจิ สงิ่ ทถี่ กู ตอ่ ยอดมา
คอื การยกระดับให้ผลไมใ้ นวรรณคดีมีความนา่ สนใจยง่ิ ขึน้ และทำ� ใหผ้ ู้มาเย่ยี มชม
รู้สึกอยากมาอีก จึงน�ำมาสู่การบูรณะสวนให้แตกต่าง เพ่ิมกิจกรรมให้ครอบคลุม
อาทิ การ Work Shop การเรยี นร้โู มเดลธรุ กิจ ทขี่ าดไม่ได้คอื การแปรรปู ผลิตภัณฑ์
ด้วยแนวคิดสินค้าคู่ครัว ท�ำให้มีสินค้ามากมายให้เลือกสรร เช่น แยม น�้ำพริก
น้ำ� ไซเดอร์ ชา ผลไมก้ วน เยลล่ี และไอศกรมี เชอร์เบต ทวี่ างจ�ำหนา่ ยในโซนคาเฟ่
อีกดว้ ย

48 ๑๒๑ ปี สมทุ รสงคราม