WOLIMY RATOWAĆ LUDZI

wiek usłyszą, po chwili wracają do wyjściowej
pozycji. Dość wymowne jest to, że znajdzie
się takich osób sporo po stronie liberalnej
opozycji – mają się za reprezentantów „ra-
cjonalnej Polski”, lecz często w najdziwacz-
niejszy sposób łączą spiskowe teorie dotyczące
pandemii (w tym roli w niej polskiego rządu)
z fascynacją alt-medycznymi koncepcjami,
których naczelną zasadą jest programowa
nieufność wobec medycznego konsensusu
wokół zagrożeń związanych z COVID-19.
A przypomnijmy: wbrew tezom plandemistów
taki konsensus już jednak jest. Wprost wska-
zał na niego premier Mateusz Morawiecki
– jego uzasadnienie i tezy przedstawiono
w uznanym i miarodajnym brytyjskim piśmie
medycznym „The Lancet”.

Po pierwsze: nie szydzić
Czy powinniśmy jednak kpić z plandemistów

{ Im większy zasób coraz bardziej skomplikowanej wiedzy i koronasceptyków? Z całą pewnością – nie
przekazywany jest w procesie edukacji, z tym większym spotyka
się sceptycyzmem i odrzuceniem. Potwierdzają to badania opinii powinniśmy wyśmiewać ludzkich obaw
publicznej: „plandemistyczne” i koronosceptyczne nastawienie jest
znacznie częstsze wśród ludzi poniżej 35. roku życia.
PUBLICYSTYKAzwiązanych z pandemią. Wiele z nich wiąże

RYS. RAFAŁ ZAWISTOWSKI się jednak z próbą oswojenia zagrożenia

albo wyrażenia swojej frustracji i złości. Nie

zajmuję się tutaj celową dezinformacją

związaną z działalnością obcych służb za

pośrednictwem lokalnych kanałów przekazu

opinii – choć i ona z pewnością ma miejsce.

Warto mieć świadomość, że wielu ludzi boi

się obostrzeń, ponieważ mogą się wiązać

myślenia świeckiego: z zasobu wiedzy na- Na to nakłada się kryzys instytucji i zaufania z utratą źródeł pracy. Większość polskich
ukowej czy raczej popularnonaukowej ludzie publicznego, przez trzy dekady rozmonto-
wybierają sobie to, co chcą. wywany nie tylko przez ultraliberalne podejście rodzin żyje przecież od pierwszego do
do rzeczywistości, lecz także postmoderni-
Starożytni greccy filozofowie, którzy położyli styczną drwinę z uznania obiektywnych racji pierwszego, niemała – ma kredyty na dekady
fundamenty pod europejską myśl opartą na i prawd. To zresztą ciekawe, że ultraliberałami
logosie (słowie/umyśle), czyli pod racjonalne i postmodernistami w III RP stali się często do spłacenia. Ludzie, którzy chorują na inne
myślenie jako fundament budowania życia byli marksiści – cyniczni lub rozczarowani
duchowego, społecznego i politycznego, od- albo naprawdę potrzebujący nowych pseu- choroby niż COVID-19, także mają swoje
różniali wiedzę od mniemań. Te drugie zwali dowiar. I to oni uczyli polskie społeczeństwo,
doxa – mniemania były nieugruntowanymi, że jedyne dogmaty brzmią: rynek ma zawsze obawy – a nagle stali się pacjentami drugiej
płytkimi osądami na temat rzeczywistości. rację, a poza tym wszystko jest względne.
Dzisiejszy świat, jak się zdaje, stanowi nie- W znacznej mierze pomogli wychować ko- kategorii.
bezpieczną mieszankę wiedzy i mniemań. lejne roczniki Polek i Polaków, którzy nie
Mówiąc w skrócie, polega ona na tym, że tylko nie mają zaufania do publicznych in- W tej sytuacji na tradycyjnych mediach,
uprawniony stał się powszechny osąd głoszący: stytucji, lecz często także wykorzystują
dwa plus dwa może równa się cztery, ale zdobytą w szkołach i na uczelniach wiedzę, dziennikarzach i publicystach, którzy od
wydaje mi się, że może to być też trzy, pięć by następnie budować piętrowe teorie glo-
lub sześć i ćwierć. Tragikomizm tej sytuacji balnych spisków, dotyczących czy to pandemii, lat pracują w zawodzie, spoczywa jeszcze
polega na tym, że ludziom po szkołach wydaje czy sieci 5G.
się, że skoro mają maturę lub tytuł magistra, większa odpowiedzialność, by spokojnie
skoro potrafią czytać i pisać, to jest właśnie Dyskusje z nimi przypominają próbę na-
tak, jak im się zdaje. wiązani kontaktu z wańką-wstańką – cokol- mierzyć się z kryzysem. Współpracować

z instytucjami, rozumieć różne emocje,

nie gonić za tanią sensacją. I mówić o waż-

nych rzeczach – bo być może największą

winą mediów wobec społeczeństwa, która

dziś odbija się czkawką, jest to, że za mało

mówiły o ważnych tematach społecznych

albo dały się uwieść skrajnie liberalnemu

przekazowi. I dopiero dziś, w pandemicz-

nym kryzysie, widać, jak bardzo było to

krótkowzroczne. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 49

OPINIE { REPUBLIKA OKRĄGŁEGO STOŁU TRWA }

Witold

Gadowski

Giertych albo...
CIEŃ POSTPEERELU

Roman Giertych w III Rzeczpospolitej stał się postacią nieco przy-
pominającą (z zachowaniem wszelkich, przede wszystkim intelek-
tualnych i biograficznych, proporcji) Bolesława Piaseckiego. Jeden
i drugi do dziś kładą się głębokim cieniem na polskich środowi-
skach narodowych i często służą jako bicz wszystkim, którym ide-
PUBLICYSTYKA ologia narodowa jest nie w smak.
wygodny i dla korowskiej opozycji (nie W 2001 roku został posłem z ramienia Ligi
G iertych to dziś nie tylko postać znosił KOR), i dla komunistów, którzy wi- Polskich Rodzin. W 2004 roku wygrał wy-
z krwi i kości, ale także symbol dzieli w nim nieokiełznanego dziwaka. bory do Europarlamentu. Jest zagorzałym
pewnej postawy. Człowiek ten W skrajności poglądów doszedł nawet przeciwnikiem teorii ewolucji. Głosi zdecy-
znakomicie ilustruje marksi- dowane poglądy narodowe, co jednak –
stowski przesąd, że „byt kształ- do tego, że poparł wprowadzenie przez ekipę w pewnym momencie – nie przeszkadzało
mu w upatrywaniu w generale Tadeuszu
tuje świadomość”. Jaruzelskiego stanu wojennego. Erudyta, Wileckim doskonałego kandydata na urząd
prezydenta Polski. Sam też kandydował
A rodzina Giertychów: dziadek Jędrzej, poliglota i skrajnie nierozumiany dziwak, (bez powodzenia) na ten urząd w 2005 roku
jako kandydat Ligi Polskich Rodzin.
ojciec Maciej oraz Roman, może być te- który popadł w konflikt nawet z działaczami
Wywodząc się z takiego domu, Roman
matem niejednej dysertacji trakującej podziemnych nurtów narodowych. Giertych był wychowywany na przywódcę
polskiego ruchu narodowego. Był założy-
o tym, że nawet najbardziej ortodoksyjny Syn Jędrzeja – Maciej Giertych, z wykształ- cielem Młodzieży Wszechpolskiej i jednym
z ważniejszych budowniczych Ligi Polskich
radykał może posiadać jednocześnie bardzo cenia profesor nauk leśnych, kontynuował Rodzin. Skracając, można stwierdzić, że
aż do momentu krachu koalicyjnego rządu
giętki i plastyczny kręgosłup praktyczny. rodzinną tradycję skrajnie pojmowanej Jarosława Kaczyńskiego prezentował po-
glądy, które sprawiały, że był jedną z naj-
Giertychowie narodowej wizji przyszłości Polski. Podobnie czarniejszych postaci w propagandzie
albo którędy do sekty jak ojciec, poparł wprowadzenie stanu wo- „Gazety Wyborczej” i TVN.
jennego. Jednak był także – pod koniec lat
Upadek rządu i otwarte starcia z działaczami
Dziadek Romana, Jędrzej, był człowiekiem 80. – wiceprzewodniczącym Prymasowskiej Prawa i Sprawiedliwości sprawiły, że Roman
Giertych radykalnie zrewidował osobiste
poglądów nader oryginalnych. Dobry, pa- Rady Społecznej, a w 1987 roku został za- poglądy i rodzinną tradycję. Stał się jednym
z najbardziej zagorzałych krytyków Jarosława
triotyczny życiorys, narodowe poglądy proszony przez papieża Jana Pawła II (jako Kaczyńskiego i całego związanego z nim

i specyficzny – rozwijający się z latami – świecki audytor) do uczestnictwa w Synodzie

stosunek do Żydów. Znakomity życiorys Biskupów, gdzie brał udział w opracowy-

żołnierza i patrioty byłby pewnie dziś wzorem waniu roli laikatu świeckiego w Kościele.

dla młodego pokolenia, jednak pogłębiający Ponoć za zgodą prymasa Józefa Glempa

się antysemityzm i prorosyjskość sprawiły, przyjął od Wojciecha Jaruzelskiego zapro-

że – będąc emigrantem na Wyspach Brytyj- szenie do udziału w Radzie Konsultacyjnej

skich – w 1956 roku wypalił z inicjatywą, przy przewodniczącym Rady Państwa PRL.

aby przyjechać do PRL-u i wygłosić na miej- W 1989 roku zakładał Stronnictwo Naro-

scu wykłady, które „mogłyby osłabić w Polsce dowe, będące przedłużeniem działań przed-

nastroje antyrosyjskie”. Właściwie był nie- wojennej organizacji o tej samej nazwie.

50 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

volta ideowa i sprzymierzenie się z do-
tychczasowymi przeciwnikami rodzi pewne
analogie. Także destrukcyjny wpływ Gier-
tycha na ruch narodowy przywodzi na myśl
nieszczęsnego Piaseckiego. Można nawet
pokusić się o opinię, że właśnie Piasecki
i Giertych stali się ludźmi, którzy trwale
– jak dotąd – zablokowali rozwój tego
obozu politycznego w naszym kraju.

Dzisiejsi narodowcy muszą wykonać
wiele pracy, aby ideowo i historycznie
przestało ich blokować właśnie dziedzic-
two pozostawione przez tych polityków.
Obaj sprawili, że dziś wielu Polaków po-
dejrzliwie spogląda na działaczy, którzy
nawiązują do silnej niegdyś i kreatywnej
dla polskiej niepodległości myśli Romana
Dmowskiego.

PUBLICYSTYKAobozu politycznego. Splotło się to z bujnymprzedwojennego ONR Falanga, konspiratorPodejrzany Roman G.
rozkwitem działalności jego warszawskiej i więzień polityczny Bolesław Piasecki.
FOT. RADEK PIETRUSZKA/PAPkancelarii adwokackiej, wokół której pozostałaPrawdopodobnie pod wpływem ciężkich Najświeższe doniesienia mówią o tym,
grupka najbardziej oddanych mu działaczy. przesłuchań prowadzonych przez generała że funkcjonariusze Centralnego Biura
Iwana Sierowa zmienił swój nieprzejednany Antykorupcyjnego, w asyście włoskich
Liberalna Canossa, stosunek do komunizmu i zadeklarował karabinierów, przeszukali włoską willę
czyli jak zjeść własny język współpracę z władzami PRL. Nagrodzony Romana Giertycha. To kolejny akt sensa-
został możliwością powołania stowarzy- cyjnego śledztwa, które toczy się przeciwko
Nagła przemiana Giertycha obnażyła też szenia PAX i prowadzenia działalności znanemu adwokatowi i jego klientom
cały mechanizm awansu do tzw. elit III Rzecz- gospodarczej w okupowanej przez Sowie- (m.in. znanemu z ostatniego okresu pierw-
pospolitej. Niemal z dnia na dzień stał się tów Polsce. Nakłaniał m.in. prymasa Ste- szego rządu PiS „grubemu płatnikowi”
komentatorską gwiazdą telewizji TVN fana Wyszyńskiego do przyznania funk- Ryszardowi K.) w sprawie wyprowadzania
i pieszczoszkiem liberalnej prasy. Z mie- cjonariuszom PZPR prawa do zatwierdzania pieniędzy ze spółki Polnord.
dzianym czołem, publicznie zaczął głosić kandydatów na stanowiska biskupie w pol-
poglądy, które można byłoby określić skim Kościele. Po latach okazało się, że W całej tej sprawie zdumiewa związek
mianem… „antygiertychowskich”. współpracował także z UB. Jednak po jego pomiędzy niedawnym liderem antyesta-
śmierci prymas Wyszyński odprawił mszę blishmentowych narodowców a oligarchami
Zaczął afiszować się bliskimi relacjami świętą za jego duszę. Piasecki stał się kojarzonymi z wieloma aferami III RP.
z politykami Platformy Obywatelskiej, był symbolem kolaboracji pewnego odłamu Zastanawia także spory majątek Romana
też nadwornym adwokatem rodziny Tusków ruchu narodowego z komunistami, jednak Giertycha, który od momentu, gdy zaczął
i znanych z III RP biznesmenów oraz ce- dzięki swojej działalności ocalił wielu krytykować PiS i jego lidera, dorobił się
lebrytów. Niepowodzeniem zakończyła się działaczy i zapewnił im środki do życia. niebagatelnych środków materialnych.
jego próba prawnego reprezentowania Jego – w gruncie rzeczy – tragiczna postać
znanego dziennikarza Wojciecha Sumliń- mocno zaciążyła nad odradzającym się Trwająca od kilku lat nowa kariera Romana
skiego w problemach, jakie stworzył mu – po okresie PRL – ruchem narodowym. Giertycha pokazuje, jak niewiele jeszcze
establishment III RP. Sumliński – jak wspo- wiemy o podskórnych mechanizmach, które
mina – zawiedziony jego postawą, wymówił Oczywiście porównywanie Giertycha rządzą Republiką Okrągłego Stołu. Zwraca
mu adwokackie pełnomocnictwo. do Piaseckiego z wielu względów jest nie także uwagę fakt, że mechanizmy realnej
na miejscu, ale nagła, publicznie dokonana władzy wcale nie tkwią z parlamencie,
Podobną przemianę – w okresie wcze- rządzie i kancelarii Prezydenta RP.
snego PRL – przeżył radykalny przywódca
Oczywiście Giertych może się okazać
niewinny, ale sam fakt powiazania z tak
dziwną aferą pokazuje, że polska polityka
ciągle niesie w sobie niezrozumiały, dzi-
waczny smak.

Czy kiedyś poznamy kulisy świata, do któ-
rego zbliżył się Roman Giertych? GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 51

ANALIZA { POWIĘKSZENIE TRÓJMORZA }

Przemysław
Żurawski vel
Grajewski

PUBLICYSTYKA Gruzja i Ukraina

– potencjalni partnerzy Trójmorza

Ukraina i Gruzja pozostają jedynymi państwami, zdolnymi
do realnych poczynań na drodze ku zachodnim strukturom
politycznym, gospodarczym i wojskowym. Muszą jednak ten proces
prowadzić wbrew niechęci Zachodu do otwierania się na nie,
a zatem z wykorzystaniem tych struktur i tych sojuszników, jakich
mają. Strukturą tą jest Trójmorze, a z uwagi na swój potencjał
wiodącym w nim ich sojusznikiem jest Polska.

N iedawny szczyt Inicjatywy do strategicznej współpracy wysuwają się tury tranzytu surowców energetycznych
Trójmorza (IT) w Tallinie (19– dwa państwa Partnerstwa Wschodniego i energii elektrycznej oraz cyfryzacji, które
20 X) jest dobrą okazją do – Gruzja i Ukraina – ofiary rosyjskiej to trzy płaszczyzny merytoryczne są ob-
zastanowienia się nad szerszym agresji, pierwsza z 2008 roku, druga od szarem współpracy w ramach IT. Ograni-
oddziaływaniem owej wewnątrz- 2014 roku. czenie to jest jednak wydatnie osłabione
unijnej inicjatywy na cały region bałtycko- faktem, że zarówno Gruzja, jak i Ukraina
-adriatycko-czarnomorski. Nie bez powodu Ograniczenia podstawowe posiadają umowy stowarzyszeniowe z UE.
projekt został nazwany Trójmorzem, a nie i ich wydatne osłabienie Ukraina – z racji konfliktu z Rosją, której
Międzymorzem. Nie tylko podkreślono UE „nie chciała drażnić”, podpisywała ją
w ten sposób różnicę w stosunku do hi- Inicjatywa Trójmorza jest forum współ- etapami – 21 marca 2014 roku – część
storycznej koncepcji prometejskiej (Mię- pracy państw członkowskich UE. Pełno- polityczną i 27 czerwca 2014 roku – cześć
dzymorza) okresu międzywojennego, ale prawne członkostwo w tej konstrukcji gospodarczą – całość weszła w życie 1 wrze-
także zaznaczono, że obszar, który może wymaga więc członkostwa w Unii. Ani śnia 2017 roku. Gruzja umowę zawarła
być objęty współpracą infrastrukturalną Gruzja, ani Ukraina do niej nie należą 27 czerwca 2014 roku. Elementem tych
w ramach IT obejmuje baseny tych mórz, i w przewidywalnej przyszłości nie przy- umów jest utworzenie pogłębionej i cało-
a nie terytorium położone między ich stąpią. Nie mogą być więc państwami ściowej strefy wolnego handlu (Deep and
wybrzeżami. Drzwi są zatem otwarte dla członkowskimi IT. Comprehensive Free Trade Area – DCFTA)
należącej do UE Skandynawii, którą z Tal- między UE a danym państwem. Odnośne
lina widać wyjątkowo wyraźnie, i która Przynależność do unijnego jednolitego przepisy w relacjach UE–Ukraina weszły
byłaby naturalnym dopełnieniem infra- rynku europejskiego, a zatem brak jakich- w życie 1 stycznia 2016 roku, a w relacjach
struktury ciągów komunikacyjnych na kolwiek barier dla czterech swobód euro- UE–Gruzja – część postanowień wdrożono
linii północ–południe. Nie są one jednak pejskich (swobody przepływu ludzi, dóbr, tymczasowo 1 września 2014 roku, a całość
także zupełnie zamknięte dla innych chęt- kapitału, usług), przynajmniej teoretycznie 1 lipca 2016 roku. Od 28 marca 2017 roku
nych. Wśród nich na czoło kandydatów istniejąca w UE, jest warunkiem czerpania zaczął obowiązywać ruch bezwizowy w re-
pełni korzyści z rozwoju infrastruktury
transportowo-komunikacyjnej, infrastruk-

52 28 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

w 2016 roku odrzucona. Okazja minęła
i w przewidywalnej przyszłości już się nie
powtórzy. Prozachodnie elity ukraińskie
są jednak głęboko rozczarowane brakiem
przynależności do Trójmorza i poszukują
drogi choćby częściowego włączenia się
do tej inicjatywy. Wyborcza porażka ekipy
Poroszenki w 2019 roku i niemiecka pro-
mocja sprzecznego z interesem Ukrainy
i Polski projektu Nord Stream 2 nieco
urealniła też obraz rzeczywistości w oczach
kijowskich elit politycznych.

PUBLICYSTYKAlacjach Gruzja–UE, a od 11 czerwca 2017 ro-dotychczasowy schemat regionalnychRealia integracji z UE –
ku w relacjach Ukraina–UE. Nie jest to projektów unijnych w Europie Środkowej. stagnacja po sukcesach
FOT: KPRP/IGOR SMIRNOWoczywiście równoznaczne z obowiązującymDo 2015 roku były one bowiem wymyślane
w Unii swobodnym przepływem osób, ale lub co najmniej wspierane przez Niemcy Zarówno Ukraina, jak i Gruzja osiągnęły
znacznie go ułatwia. Mimo braku przyna- (wspólne strategie UE wobec Rosji i wobec na drodze do zbliżenia z UE wszystko, co
leżności obu omawianych państw do UE Ukrainy z 1999 roku, cztery wspólne było do osiągnięcia (stowarzyszenie, ruch
skala wzajemnej otwartości między nimi przestrzenie UE–Rosja, partnerstwo dla bezwizowy i DCFTA). Więcej nie dostaną.
a UE jest dostatecznie duża, by współpraca modernizacji UE–Rosja, synergia czarno- Rozszerzenie UE na jakikolwiek biedny
w ramach Inicjatywy Trójmorza była dla morska, polityka sąsiedzka UE). Także kraj jest skrajnie niepopularne w elekto-
nich i dla państw członkowskich IT obo- Partnerstwo Wschodnie (PW), choć za- ratach wiodących państw UE. Najwyraźniej
pólnie korzystna. inicjowane przez Polskę i Szwecję, wpi- objawiło się ono w Holandii, gdzie w re-
sywało się doskonale w niemieckie dążenie ferendum odrzucono układ stowarzysze-
Zmarnowana szansa Ukrainy do ograniczenia rozmachu tworzonej od niowy Ukrainy z UE, co na szczęście nie
2008 roku przez Francję Unii na rzecz miało mocy wiążącej. Francja jeszcze
W chwili powstawania Inicjatywy Trój- Morza Śródziemnego, którym to kierun- w 2005 roku wprowadziła do swej kon-
morza jej wyłącznie unijny format nie był kiem Niemcy przed 2015 rokiem były słabo stytucji wymóg ratyfikowania w drodze
zdecydowany i na krótko otworzyła się zainteresowane. PW uzyskało więc nie- referendum każdego następnego traktatu
przed Ukrainą możliwość dołączenia do mieckie poparcie. Z punktu widzenia akcesyjnego z państwem, którego ludność
tego ugrupowania. Kijów otrzymał bowiem Berlina PW miało przede wszystkim cel przekraczałaby 5 proc. populacji UE.
zaproszenie na pierwszy szczyt IT do negatywny – zastopowanie nadmiernego Chodziło o zablokowanie akcesji muzuł-
Dubrownika w 2016 roku. Niestety zo- odpływu środków unijnych na południe. mańskiej i potężnej demograficznie Turcji,
rientowany na Niemcy obóz ówczesnego Z Inicjatywą Trójmorza było inaczej. Nie przy jednoczesnym nieblokowaniu maleń-
prezydenta Petra Poroszenki nie skorzystał była ona wmontowana w system polityki kiej Chorwacji, na której członkostwie
zeń, biorąc pod uwagę niechęć Berlina do niemieckiej, została więc przez Kijów w Unii zależało Niemcom. Przy okazji
polsko-chorwackiej inicjatywy, łamiącej jednak zablokowano Ukrainę. W 2008 roku
senat francuski zatwierdził kolejną po-
prawkę konstytucyjną, uznając, że reguła
ta nie dotyczy krajów, które zaproszono
do członkostwa w Unii przed 1 czerwca
2004 roku. Tym samym teoretycznie po-
nownie otwarto drzwi do UE dla Ankary.
(Oczywiście przystąpienie Turcji do UE
jest dziś scenariuszem zupełnie niereali-
stycznym). Dla Ukrainy pozostają one
jednak z tego formalnego punktu widzenia
wręcz zamknięte. Pozytywny wynik refe-
rendum francuskiego na temat przystąpienia
Ukrainy do UE jest bowiem nieprawdo-
podobny, a skala niechęci elektoratu znad
Sekwany do poszerzania Unii na wschód
jest na tyle głęboka, że stała się silnie

28 PAŹDZIERNIKA 2020 53

ANALIZA { POWIĘKSZENIE TRÓJMORZA }

wykorzystywanym „paliwem politycznym” aktywnie współpracowała z Polską i Litwą. współpracę w ramach Trójmorza potwier-
poczynań prezydenta Macrona, który Niestety agresja rosyjska z 2008 roku dzone zostało bowiem przez prezydenta
czyni, co może, by de facto anulować uświadomiła inwestorom, że obszar po- Wołodymyra Zełenskiego w postaci de-
rozszerzenie z 2004 roku, promując „Unię zbawiony NATO-wskiej, a w istocie ame- klaracji, złożonej na wspólnej konferencji
dwóch prędkości”, z zamiarem wypchnięcia rykańskiej protekcji wojskowej, jest ryzy- z prezydentem Polski Andrzejem Dudą
„nowych państw członkowskich” do pręd- kownym polem inwestycyjnym, gdyż 31 sierpnia 2019 roku w Warszawie. Tego
kości drugiej. Macron blokował też proces inwestycje w każdej chwili mogą znaleźć samego dnia nastąpiła też polsko-ukraiń-
berliński – tzn. integrację z UE Bałkanów się „pod bombami”. Wojska rosyjskie sko-amerykańska deklaracja o współpracy
Zachodnich oraz ostentacyjnie obrażał z premedytacją niszczyły instalacje gazowe w zakresie tranzytu amerykańskiego gazu
Ukraińców i Bułgarów jako niepożądanych i naftowe w Gruzji w 2008 roku. Możli- ze Świnoujścia, przez Polskę na Ukrainę.
imigrantów we Francji. Czynił to w po- wość jej udziału w skali strategicznej, a nie Realizacja tego projektu już będąca w toku,
czuciu, że gesty te dadzą mu zyski wybor- symbolicznej we współpracy w ramach doprowadzi zatem do faktycznego włą-
cze. Niechęć „starej Unii” do poszerzania energetyczno-infrastrukturalnego wymiaru czenia południowo-wschodniego sąsiada
się na wschód i niemiecko-rosyjskie interesy IT zależy zatem od uzyskania przez nią Polski do trójmorskiej sieci infrastruktu-
gazowe określają obecne perspektywy amerykańskiej osłony wojskowej. Człon- ralnej tranzytu „błękitnego paliwa”.
europejskie państw wschodniego sąsiedz- kostwo Gruzji w NATO, podobnie jak
twa UE. Orientacja na Niemcy jako na w UE, jest natomiast w przewidywalnej Ukraina, mimo braku formalnego człon-
mocarstwo zarządzające Unią, z ukraiń- przyszłości mało prawdopodobne z uwagi kostwa w IT, już jest uczestnikiem licznych
skiego punktu widzenia wyczerpała więc na niemal pewny sprzeciw Niemiec i Fran- jej projektów szczegółowych, w tym fla-
po 2017 roku (tzn. po wejściu w życie cji. Owo członkostwo jest jednak tylko gowego przedsięwzięcia – Via Carpatia,
umowy stowarzyszeniowej) swoje możli- w którym uczestniczy jako pełnoprawna
wości osiągania kolejnych sukcesów, a na
PUBLICYSTYKA końcu tej drogi pojawił się wyrazisty napis { Prezydent Wołodymyr Zełenski złożył deklarację
Nord Stream 2. Jedynym realnym sojusz- w sprawie dążenia Kijowa do włączenia się
nikiem obiecującym kolejne osiągnięcia, we współpracę w ramach Trójmorza.
którymi rząd Zełenskiego mógłby się
pochwalić swym wyborcom, okazała się
Polska. Czas najwyższy, by to sobie w Ki-
jowie uświadomiono.

Gruzja – formy potencjalnego instrumentem, celem jest skuteczna osłona jego strona na mocy deklaracji łańcuckiej II
partnerstwa z Trójmorzem wojskowa. Czy i kiedy Waszyngton zde- z 3 marca 2016 roku, potwierdzonej w de-
cyduje się ją dać Gruzji w formie umowy klaracji łańcuckiej III z 17 kwietnia 2019 ro-
Gruzja, odmiennie niż Ukraina, nie ma dwustronnej, pozostaje niewiadomą. ku. Gdyby biegnącą południkowo Via
terytorialnej łączności z obszarem państw Przyciąganie biznesu amerykańskiego – Carpatia potraktować jak kręgosłup, do-
IT. Nie może być więc stroną projektów możliwe w ramach Trójmorza – bardzo budowanie jej równoleżnikowych „żeber”
dotyczących rozbudowy sieci autostrad by w tym pomogło, ale w ten sposób do- na trasach Lublin–Chełm–Kowel–Łuck–
i linii kolejowych. Pozostaje jej wymiar chodzimy do kwadratury koła – obecność Kijów, Lublin–Zamość-Lwów–Tarnopol–
energetyczny i cyfryzacja oraz połączenia owego biznesu w stosownej skali przycią- Winnica–Humań i Rzeszów–Lwów i dalej
lotnicze. Gruzja dobrze zareklamowana gałaby amerykańską wolę polityczną jego do Humania jest projektem naturalnym.
– na przykład jako „Estonia Kaukazu” – wojskowej osłony, ale to stworzenie owej Elementem systemu sieci transportowej
mogłaby w ramach współpracy z IT wy- osłony jest warunkiem niezbędnym do w regionie będzie wszak już dziś plano-
specjalizować się w płaszczyźnie cyfryzacji, przyciągnięcia inwestorów. Tbilisi nie ma wana Autostrada GO (Gdańsk-Odessa),
dla której dystans geograficzny nie ma jednak innej drogi. która ma przebiegać z Gdańska właśnie
kluczowego znaczenia. Jako kraj tranzy- przez Lublin i Zamość do Lwowa i potem
towy dla gazu i ropy naftowej z basenu Ukraina – istniejące formy do Tarnopola Chmielnickiego, Winnicy
Morza Kaspijskiego – przede wszystkim partnerskiej współpracy i Humania, gdzie połączy się z autostradą
ze złóż sąsiadującego z nią Azerbejdżanu z Trójmorzem Kijów–Odessa. Przedsięwzięcie to otrzy-
– jest potencjalnie interesującym partnerem mało już obietnicę wsparcia finansowego
także w energetycznym wymiarze IT. Ma Pozycja Ukrainy, tak z uwagi na położenie z UE.
w tym zakresie doświadczenie sprzed geograficzne, jak i potencjał własny, jest
15 lat – z czasów serii szczytów energe- znacznie silniejsza. Jej polityka wobec IT Projekt dywersyfikacji źródeł dostaw
tycznych GUAM (Gruzja, Ukraina, Azer- jest też znacznie dobitniej zadeklarowana. gazu i integracji infrastruktury gazowej
bejdżan, Mołdawia), w ramach których Dążenie Kijowa do włączenia się we w Regionie Trójmorza z wdrożeniem pro-

54 28 PAŹDZIERNIKA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Zachodnią. Ponadto Ukraina jest rozpa-
trywana jako przyszły partner we wcho-
dzącym w skład IT projekcie rumuńsko-
-węgiersko-słowackiego korytarza tranzytu
gazu ziemnego.

Kijów jest zatem już dziś, bez formalnego
członkostwa w IT, uczestnikiem wielu
projektów realizowanych w ramach tej
inicjatywy. Istnieje także precedens człon-
kostwa Ukrainy w formacie współpracy
państw członkowskich UE. Jest nim udział
Kijowa w Makroregionalnej Strategii UE
dla Regionu Dunaju (EU Macro-Regional
Strategy for the Danube Region – EUSDR),
któremu to forum Ukraina będzie nawet
przewodniczyła w 2022 roku.

Wnioski – dla Polski, Gruzji
i Ukrainy
Partnerstwo Wschodnie, powołane w sensie

wizerunkowym (choć nie faktycznym)

jako odpowiedź UE na rosyjską agresję na
PUBLICYSTYKA
Gruzję z 2008 roku, ożywione w 2014 roku
FOT: KPRP/IGOR SMIRNOW
dzięki wysiłkowi Ukraińców, płacących za

jego zdynamizowanie własną krwią, prze-

żywa kryzys programów i spoistości. Pier-

wotne cele, jak wyżej wskazano, zostały

osiągnięte. Nowych, tej skali strategicznej,

Prezydent Bułgarii Rumen Radev, prezydent Estonii Kersti Kaljulaid i prezydent Polski Andrzej Duda nie ma. Dwa spośród państw partnerskich
na szczycie w Tallinie.
– Armenia i Azerbejdżan – toczą wojnę,

trzecie – Białoruś, ogarnięte jest rewolucją

jektu Baltic Pipe (zarządzanego przez szlak tranzytowy z Polski na Ukrainę dla o nieznanym jeszcze rezultacie. Mołdawia
polskiego operatora Gaz System gazociągu gazu, który znajdzie się w polskim syste-
ze złóż norweskich przez Danię do Nie- mie gazociągów, będzie drożny bez względu miota się między Zachodem i Rosją, będąc
chorza) i transgranicznych interkonektorów na pochodzenie owego gazu – czy to ze
ma, być może, nawet jeszcze większe złóż norweskich czy amerykańskich. areną gry służb specjalnych mocarstw
znaczenie strategiczne niż autostrady.
Przedsięwzięcie to zarządzane jest wspól- Poza owymi dwoma kluczowymi projek- i lokalnych mafii. Podjęta przez dyplomację
nie przez Polskę, Słowację, Danię i Nor- tami Ukraina uczestniczy także w innych
wegię. W wymiarze ukraińskim obejmuje przedsięwzięciach wchodzących w zakres polską w zeszłym roku próba zachęcenia
ono utworzenie potężnego korytarza Inicjatywy Trójmorza. Są nimi: rumuńskie
tranzytowego dla gazu, w tym budowę projekty Giełdy transportowej IT i Plat- państw PW do skopiowania doświadczeń
nowego gazociągu z Polski na Ukrainę, formy cyfrowej do monitorowania bazy
modernizację stacji kompresorów w Stra- hydrograficznej w regionie IT, projekt Grupy Wyszehradzkiej i zawiązania wła-
chocinie, rozbudowę wewnętrznego sys- połączenia kolejowego Viking Train, polski
temu tranzytu gazu w obu krajach i w efekcie projekt zarządzania dronami o niskim snego podobnego stowarzyszenia jako
nadanie polsko-ukraińskiemu systemowi pułapie lotu (Central European Drone
interkonektorów Hermanowice–Bilcze– Demonstrator – CEDD), budowa drugiej wehikułu mającego dowieźć je do akcesji
Wołycia zdolności do przesyłu 5 mld m³ nitki kolei żelaznej między Koperem i Di-
gazu rocznie z horyzontem wykonania vačą i rekonstrukcja połączenia kolejowego z Unią, z wielu względów – w tym z wyżej
przewidzianym na rok 2022. Potwierdza Lubljany (LRJ) – przy czym ostatnie dwa
też realność wyżej wspomnianej deklaracji projekty, jakkolwiek geograficznie odda- wskazanych – spaliła na panewce. Ukraina
polsko-ukraińsko-amerykańskiej. Wszak lone od Ukrainy, stanowią dwie części
sieci kolejowej łączącej ten kraj z Europą i Gruzja pozostają więc jedynymi pań-

stwami, zdolnymi do realnych poczynań

na drodze ku zachodnim strukturom po-

litycznym, gospodarczym i wojskowym.

Muszą jednak ten proces prowadzić wbrew

niechęci Zachodu do otwierania się na

nie, a zatem z wykorzystaniem tych struk-

tur i tych sojuszników, jakich mają. Struk-

turą tą jest Trójmorze, a ze względu na

swój potencjał wiodącym w nim ich so-

jusznikiem jest Polska. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 55

OPINIE { DZIEDZICTWO LECHA KACZYŃSKIEGO }

Piotr

Grochmalski

TRÓJMORZE,

czyli peryferie stają się liderem

PUBLICYSTYKA Gdy Angela Merkel marzy o zielonej UE, a Londyn coraz bardziej
oddala się od Brukseli, dwanaście krajów naszego regionu tworzy
największy w XXI wieku europejski projekt. Państwa te miały stać się
peryferiami Unii, a przekształcają się w najbardziej dynamiczny obszar
gospodarczy. Prezydent Andrzej Duda, tuż po historycznej wizycie na
Ukrainie, gdzie ogłoszono strategiczny sojusz Warszawy i Kijowa, udał
się 19 października na piąty szczyt Trójmorza do Tallina.

Z apytany o polską wizję, która szym ich kontrahentem – z  Chinami wskrzesił tę ideę i rozpoczął żmudny bój
stała u podstaw powstania tej (205,6 mld). Polska, z wymianą towa- o jej realizację. Kluczowe były rozmowy
organizacji, stwierdził: „Szuka- rową sięgającą 123,6 mld euro, jest z ówczesną prezydent Chorwacji Koliną
liśmy narzędzi umożliwiających szóstym partnerem gospodarczym RFN, Grabar-Kitarović. To wówczas pojawiła
przyspieszenie rozwoju naszych po Chinach, Holandii (190,1 mld), USA się wizja wielkiego projektu gazociągu,
krajów, bo chcieliśmy dogonić Europę (189,6 mld), Francji (172,5) i Włoszech który spiąłby ze sobą państwa Trójmorza.
Zachodnią”. (125 mld), a przed W. Brytanią (116,8), Akurat w Świnoujściu, po latach bloko-
Austrią (110 mld) i  Szwajcarią (102 wania tej inwestycji, startował terminal
Potencjał gospodarczy mld). Na odległym miejscu, w drugiej gazowy, a Chorwaci gotowi byli do po-
Trójmorza dziesiątce, jest Rosja (57,5 mld), która dobnej inwestycji na wyspie Krk (ma on
minimalnie wyprzedza Węgry (55,7 mld). zostać oddany do użytku na początku
Dwunastka Trójmorza, którą zamieszkuje A przecież Trójmorze jest dopiero w fazie 2021 roku).
110 milionów ludzi, już dziś stanowi wstępnej realizacji projektu.
silny potencjał gospodarczy UE. Wska- Wielki niepokój Rosji
zują na to twarde dane. Łączna wymiana Ta wielka wizja, w jej obecnym kształcie,
handlowa Niemiec, najsilniejszej gospo- narodziła się za prezydentury Lecha Ka- Zaledwie pięć lat temu prezydenci Polski
darki Europy, z  Trójmorzem to 480,2 czyńskiego. Zaczął on tworzyć jej ramy i  Chorwacji, przekonani do realizacji
mld euro. Z tej sumy sama tylko Grupa polityczne i biznesowe. Wszystko przerwała tej strategii, otwierającej państwa Eu-
Wyszehradzka (Polska, Czechy, Słowa- katastrofa smoleńska. Wydawało się, że ropy Środkowo-Wschodniej na Bałtyk,
cja, Węgry) to 301,6 mld euro, a  więc doprowadzi też ona do śmierci samego Adriatyk i  Morze Czarne, postanowili
o ponad 100 mld więcej niż wynosi projektu Trójmorza. Andrzej Duda, już powołać inicjatywę Trójmorza. Projekt
wymiana towarowa RFN z najważniej- na początku swojej pierwszej kadencji, ten największy niepokój wywołał w Mo-

56 28 PAŹDZIERNIKA 2020 wpwrewn.upmreenruamtae.rGaataz.estwasPmolesdkia.pl

skwie. Klub Izborski, zbliżony do Kremla, PUBLICYSTYKAa także Białorusi. Prawdziwą histerięsemburgu, utworzyli Fundusz Inwesty-
opracował już na początku 2016 roku w  Moskwie wywołał kolejny szczyt cyjny Inicjatywy Trójmorza.
raport, w którym ostrzegał, że inicjatywaRYS. ADOBE STOCKMiędzymorza w Warszawie w lipcu 2017
Trójmorza jest wyjątkowo niebezpieczna roku i  udział w  nim prezydenta USA Obawy Niemiec
dla imperialnych celów Rosji. Bo jest Donalda Trumpa. To nadało projektowi
próbą zbudowania sojuszu grupy państw od razu wymiar inicjatywy geostrate- Także RFN z rosnącym niepokojem ob-
odcinających Rosję od Niemiec i  Za- gicznej, a  zapowiedź energetycznego, serwował usamodzielnianie się państw
chodu. Zdaniem autorów raportu, pań- technologicznego i militarnego wsparcia Trójmorza. Decydujący wpływ na nie-
stwa Europy Wschodniej, na czele z Pol- dla Trójmorza ze strony Stanów Zjed- miecką klasę polityczną mają ich rodzime
ską, tworzą unię polityczno-wojskową, noczonych pokazywała, iż Waszyngton korporacje. To dzięki tej presji ekspansja
której zadaniem jest zniszczenie „ro- gotów jest mu patronować i wpisuje go niemieckiego kapitału na wschód była
syjskiego świata”. Cel maksymalny to jako element swej globalnej strategii. mocno wspierana przez państwo. Firmy
doprowadzenie do rozpadu Federacji Wywołało to serię bardzo agresywnych uzyskały też silny instrument pozwalający
Rosyjskiej wzdłuż granic etnicznych lub działań ze strony FR. Szczyt warszawski na korumpowanie elit byłych państw
wzdłuż linii okręgów federalnych. Au- przyniósł konkrety – rozpoczęcie prac obozu postkomunistycznego – legalizację
torzy opracowania postulowali, iż Rosja nad stworzeniem wsparcia finansowego łapówek. Mogły być one odpisywane od
musi zrobić wszystko, co w  jej mocy, dla inwestycji w postaci Funduszu Trój- kosztów ponoszonych przez te firmy
aby zniszczyć projekt Trójmorza. Uwa- morza – ostatecznie dwa lata później w takich państwach jak Polska czy Węgry.
żali, że jeśli nie zostanie to dokonane, polski Bank Gospodarstwa Krajowego Mechanizm ten zlikwidowano po wejściu
to projekt spowoduje coraz silniejsze i rumuński EximBank, na mocy aktu tych krajów do UE. Ale pozwoliło to na
przyciąganie do owej inicjatywy Ukrainy, założycielskiego podpisanego w Luk- mocne osadzenie się niemieckich kor-
poracji w Europie Środkowo-Wschodniej

28 PAŹDZIERNIKA 2020 57

OPINIE { DZIEDZICTWO LECHA KACZYŃSKIEGO }

PUBLICYSTYKA i uzyskanie trwałego wpływu na część się, że TSI [Three Seas Initiative, czyli nak impulsem, który doprowadził do
środowiska politycznego w tych krajach. Trójmorze – przyp. red. „GP”] będzie powstania tego przedsięwzięcia, była
Na ziemiach zachodnich RP zaczęto narzędziem wpływu USA we wschodniej agresywna polityka Rosji. To wojna ga-
intensywnie odbudowywać infrastrukturę, części Unii”. Ale już w Deklaracji War- zowa FR z Ukrainą w 2006 roku i 2008
która kiedyś łączyła te obszary z Niem- szawskiej „Dwunastka” podkreślała, iż roku, a także agresja na Gruzję, uświa-
cami. Pojawiła się koncepcja stworzenia projekt jest integralną częścią UE i głównie domiły państwom Trójmorza, jakim za-
silnego euroregionu, opartego na Berlinie, ma wymiar gospodarczy. Niemcy obawiały grożeniem dla nich jest brak alternatyw-
Szczecinie, Poznaniu i Wrocławiu, który się też, iż może być on wykorzystany przez nych rozwiązań energetycznych dla całego
miałby stanowić serce nowego, europej- Chiny, które intensywnie rozbudowywały regionu. Sytuacja powtórzyła się w czerwcu
skiego projektu. Większość inwestycji swoją technologiczną obecność na Biało- 2014 roku po agresji Rosji na Ukrainę.
lokowanych w  infrastrukturę Europy rusi (m.in. w ramach projektu „Wielki Moskwa od lat konsekwentnie stosowała
Środkowej wpisywało się w traktowanie Kamień”), traktując państwo Łukaszenki tzw. doktrynę Walentina Falina – Julija
tego obszaru jako peryferyjnego wobec jako bramę do Europy Nowego Jedwab- Kwicińskiego (pierwszy był szefem wy-
gospodarki niemieckiej. Polska miała być nego Szlaku. Dlatego Pekin był zaintere- działu zagranicznego KC KPZR, a drugi
swoistym pasem transmisyjnym między sowany w uczestniczeniu w rozbudowie – ambasadorem sowieckim w RFN), która
dopełniającymi się ekonomikami RFN infrastruktury Trójmorza. W Polsce Huawei powstała w schyłkowym okresie Związku
i Rosji. Koncepcja Trójmorza miała za- stworzył swoją europejską centralę, w któ- Sowieckiego. Jak wyjaśnia Piotr Naimski:
sadniczo zmienić logikę transformacji rej zatrudniał ponad tysiąc osób. Zasad- „Projekt polegał na tym, by sowieckie
całego kontynentu. Linia horyzontalna niczy przełom w podejściu Berlina do czołgi zastąpić rurociągami i przy pomocy
UE, rozpięta między Paryżem, Berlinem „Dwunastki” nastąpił w 2017 roku, a już uzależnienia od dostaw ropy i  gazu
i Moskwą, miała być wsparta osią pio- rok później Heiko Mass reprezentował utrzymać wpływy Moskwy w Polsce (…)
nową, która ma wzmacniać gospodarczą Niemcy na szczycie w Bukareszcie. Wy- i pozostałych krajach byłego bloku ko-
i geopolityczną rolę „Dwunastki”. raził też zainteresowanie, aby RFN, jako munistycznego”. Po 1989 roku wszystkie
państwo nadbałtyckie, stały się członkiem projekty, których celem było przezwy-
Wcześniej miało to wyglądać zupełnie Trójmorza. Taką opcję poparł jedynie go- ciężenie tej doktryny, były skutecznie
inaczej. 3 października 1990 roku na- spodarz szczytu, prezydent Rumunii Klaus torpedowane. Naimski w  2015 roku
stąpiło zjednoczenie Niemiec, a już Ioannis, który ma niemieckie pochodzenie. podkreślał, że „jeśli ktoś w ciągu ostat-
20 czerwca 1991 roku została podjęta Ostatecznie Berlin, tak jak Waszyngton, nich dwudziestu pięciu lat działał na
decyzja o przesunięciu stolicy nowego Komisja Europejska, Europejski Bank rzecz utrzymania monopolu dostaw gazu
państwa do Berlina, oddalonego w linii Inwestycyjny, Europejski Bank Odbudowy ze Wschodu, to robił to w rosyjskim in-
prostej od Kostrzyna nad Odrą zaledwie i Rozwoju i Bank Światowy, uzyskał statut teresie”. Dopiero piąta próba, którą
o 84 kilometry. Do francuskiego Stras- stałego obserwatora przy projekcie. Jak rozpoczęto realizować jeszcze pod pa-
burga, leżącego nad granicą z Niemcami, zauważa Tomasz Żornaczuk, „z punktu tronatem prezydenta Lecha Kaczyńskiego,
z Berlina jest 759 km, a więc dziewięć widzenia państw tworzących Trójmorze a kontynuowano po zwycięstwie wybor-
razy dalej. Nowe Niemcy wracały do poparcie inicjatywy przez Niemcy i ich czym Andrzeja Dudy, doczekała się fi-
starego paradygmatu geopolitycznego udział w szczytach stanowi potwierdzenie nalizacji. Jej strategicznym elementem
– otwierały się na Moskwę. Jak silna była jej komplementarności z UE. Chociaż jest Brama Północna – to projekt skła-
owa wizja, świadczy fakt, że dokładnie obecność przewodniczącego KE Jeana- dający się z  Korytarza Norweskiego
w 50. rocznicę podpisania w Bonn układu -Claude’a Junckera na szczytach w Bu- i Baltic Pipe. Jeden z najważniejszych,
między ZSRS a Niemcami 12 sierpnia kareszcie i Lublanie wskazuje na poparcie strategicznych celów Polski. Terminal
1970 roku, do Moskwy udał się Heiko TSI ze strony instytucji UE, uczestnictwo w Świnoujściu stał się integralnym ele-
Mass, szef resortu spraw zagranicznych RFN jako największego państwa człon- mentem tej energetycznej bramy, a także
RFN, aby wspólnie świętować to kowskiego dodatkowo umacnia tę systemu połączeń gazowych integrujących
wydarzenie. inicjatywę”. Polskę z Chorwacją poprzez inne państwa
Europy Środkowej. Ta nowa energetyczna
Zmiana postawy Berlina  Trzy filary Trójmorza oś uniezależni wszystkie kraje regionu
a doktryna Falina od rosyjskiego gazu. Autorzy ważnego
Jak zauważa analityk Polskiego Instytutu Kwicińskiego raportu „Planowana infrastruktura Trój-
Spraw Międzynarodowych Tomasz Żor- morza”, opracowanego w  2017 roku
naczuk, „Trójmorze zyskało w oczach W przełomowej deklaracji państw Trój- przez Centrum Badań nad Bezpieczeń-
Niemiec nowy wymiar, gdy zainteresowały morza przyjętej w Bukareszcie w 2018 stwem Akademii Sztuki Wojennej, za-
się nim Stany Zjednoczone, w szczegól- roku wyznaczono trzy główne filary: uważają, iż „nowe projekty Trójmorza
ności po udziale Donalda Trumpa w szczy- energetyczny, logistyczno-transportowy w układzie Północ–Południe będą sprzyjać
cie warszawskim w lipcu 2017 r. […] i informatyczno-telekomunikacyjny. Jed-
W konsekwencji RFN zaczęła obawiać

58 28 PAŹDZIERNIKA 2020 wpwrewn.upmreenruamtae.rGaataz.estwasPmolesdkia.pl

nawiązaniu współpracy ekonomicznej Halford John Mackinder publikuje „De- ją w 1939 roku kolejny rozbiór Polski
między izolowanymi dotychczas syste- mokratyczne ideały a rzeczywistość”. między Rosję i Niemcy.
mami. Zintegrowanie tego regionu po- W książce przedstawia sposób rozwią-
zwoli na stworzenie obszaru o znaczącym zania dylematu, który zapewni Europie Tallin – piąty szczyt
potencjale, który będzie pełnić rolę nie- bezpieczeństwo i uchroni ludzkość przed Trójmorza
zależnego od Europy Zachodniej centrum wybuchem nowej, globalnej wojny. Uwa- Mimo pandemii w szczycie wzięło bez-
gospodarczego […]. Wzmocnienie po- ża, że należy w sposób ostateczny roz-
ziomu rozwoju gospodarczego oraz wiązać problem równowagi pomiędzy pośredni udział trzech przywódców
bezpieczeństwa, w różnych współczesnych Niemcami i Rosją. Można to osiągnąć,
jego wymiarach, będzie sprzyjać poli- jego zdaniem, wzmacniając potencjał „Dwunastki” – jako gospodarz, prezydent
tycznej randze obszaru, a przez to szerszej i siłę państw obecnego Trójmorza, w tym
realizacji jego interesów w skali regio- Polski. Jak stwierdził, „życiową koniecz- Estonii Kersti Kaljulaid, oraz Andrzej
nalnej i globalnej”. nością jest, aby pomiędzy Niemcami
a Rosją znalazła się grupa niezależnych Duda i  lider Bułgarii Rumen Radew.
Cała inwestycja w ramach korytarza państw”. Odrodzona RP miała stanowić
„Gazowe połączenia międzysystemowe „wierzchołek szerokiego, niepodległo- Polski prezydent ukazał, jak wiele udało
Północ-Południe w Europie Środkowo- ściowego klina”. Na straży tej nowej
-Wschodniej i Południowo-Wschodniej” równowagi bezpieczeństwa miała stać się osiągnąć w zaledwie pięć lat. „Od
jest na liście priorytetowych przedsięwzięć
czasu brexitu wpływ regionu na sprawy

gospodarcze Unii Europejskiej znacząco

się zwiększył. Obecnie kraje Trójmorza

to 29 procent terytorium Unii, 25 procent

populacji, region generuje 19 procent

całkowitego PKB” – podkreślał Duda.

Zapewnił, że rola „Dwunastki” dalej

{ Wojna gazowa FR z Ukrainą w 2006 roku i 2008 roku, będzie rosła. Jako przykład rozbudowy
a także agresja na Gruzję, uświadomiły państwom
Trójmorza, jakim zagrożeniem jest brak alternatywnych instrumentów finansowych dla projektu,
rozwiązań energetycznych dla całego regionu.
prezydent wskazał utworzenie giełdowego PUBLICYSTYKA

indeksu Europy Środkowowschodniej

CEEplus,, a także założenie Funduszu

Inwestycyjnego Inicjatywy Trójmorza.

„Decyzja Estonii, Łotwy, Węgier, Bułgarii,

Litwy, Słowenii, Chorwacji i  Stanów

Zjednoczonych, aby dołączyć do tego

funduszu, to najlepsze potwierdzenie

słuszności tej idei” – zaznaczył. Jednak

UE. Połączy ono litewską i polską sieć Liga Narodów z USA jako dominującym mocnym akcentem szczytu, pokazującym
gazową z czeską, słowacką, a dalej – po partnerem (nietrudno dostrzec, iż jest
rozgałęzieniu – z węgierską i chorwacką. to zarys systemu bezpieczeństwa, który wymiar międzynarodowy projektu, była
Porównywalnym, z uwagi na wagę przed- współcześnie, wsparty o Trójmorze, NA-
sięwzięcia, do tego gazowego krwiobiegu, TO i UE, ma blokować imperialne ambicje jednogłośnie przyjęta rezolucja przez
ma być korytarz transportowy Via Car- Rosji i  Niemiec). Mackinder z  mocą
patia, którego częścią jest polska trasa podkreślał, że tylko stworzenie w Europie Komisję Spraw Zagranicznych Izby Re-
S19 (ma być ukończona do 2026 roku). Środkowo-Wschodniej grupy „prawdziwie
Całość ma stanowić główną oś komuni- niepodległych państw” stanowić będzie prezentantów Kongresu USA popierająca
kacyjną Trójmorza. Najnowszym wyzwa- alternatywę wobec nowego piekła na
niem jest stworzenie „cyfrowej autostra- ziemi – nowej globalnej wojny i niekoń- inicjatywę Trójmorza. USA w  trakcie
dy”, która połączy „Dwunastkę” w jeden czących się konfliktów między Rosją
spójny teleinformatyczny system. Reali- a Niemcami. Mackinder na ten temat szczytu zawarły też kolejną, strategiczną
zacja tych trzech wielkich filarów uczyni rozmawiał z Józefem Piłsudskim, którego
z Trójmorza najdynamiczniej rozwijający koncepcja federacji środkowo-europej- umowę z RP – porozumienie o współpracy
się obszar UE, ale także rozwiąże geo- skiej była bardzo zbieżna z mechanizmem
polityczny dylemat tego regionu. proponowanym przez brytyjskiego geo- przy opracowywaniu polskiego programu
polityka. Publikacja, mimo iż szeroko
Dylemat geopolityczny dyskutowana, nie została poważnie po- cywilnej energetyki jądrowej. Jeden
a Trójmorze traktowana ani w Paryżu, ani w Londynie.
Główną daninę krwi za II wojnę światową z  twórców projektu Trójmorza, Piotr
Rok przed Bitwą Warszawską ukazuje zapłaciła Polska, a Europa została po-
się jedna z najważniejszych na świecie dzielona na dziesięciolecia. Rozpoczął Naimski, obecnie pełnomocnik rządu ds.
prac o geopolityce. 1 lutego 1919 roku
strategicznej infrastruktury energetycz-

nej, zaznaczył, że dla Polski „ta umowa

to nie tylko dostęp do czystej energii

i bezpieczeństwo dostaw. Polska postrzega

strategiczną współpracę z USA w szer-

szym kontekście. Chodzi o bezpieczeń-

stwo geopolityczne, o warunki pozwalające

na trwały wzrost gospodarczy i  skok

technologiczny, a także o stworzenie od

podstaw całego sektora przemysłu w Pol-

sce”. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 59

OPINIE { ZROZUMIEĆ URZĄD PAPIESKI }

Tomasz P.

Terlikowski

O czym myśli

PAPIEŻ FRANCISZEK

Wciąż powracające medialne burze wokół wypowiedzi Franciszka to
dobra okazja do przypomnienia, czym jest naprawdę urząd papieski i jak
rozumieć posługę następcy świętego Piotra.

PUBLICYSTYKA O d kilku dni – w Polsce przykryta znaczenia. I to jest być może najważniejsza wchodzi w zakres nauczania. Istnieje cała
rozróbami po wyroku Trybunału prawda, jaką warto sobie uświadomić. sfera prywatnych opinii papieskich. A to,
Konstytucyjnego, ale na Zacho- że obecnie w dobie medialnej granica
dzie w całej pełni – trwa burza Zacieranie granic między tym, co prywatne, a tym, co jest
po wypowiedzi Franciszka do nauczaniem, się zaciera, to inna sprawa.
filmu dokumentalnego „Francesco”, w której Od dawna, niestety nie tylko media świec- Ona w niczym nie zmienia zasad teologii.
papież miał wesprzeć prawne uznanie kie, lecz także wielu księży próbuje nas Ta prosta zasada ma jeden, lecz zasadniczy
związków partnerskich osób tej samej płci. przekonywać, że każda wypowiedź papieska skutek w odniesieniu do kwestii, którą
Część katolickich teologów, o dziennika- (wcześniej były to słowa św. Jana Pawła II obecnie rozważamy. Otóż gdyby papież
rzach i publicystach strony liberalnej nie czy Benedykta XVI, a teraz Franciszka) chciał rzeczywiście coś zmienić w naucza-
wspominając, już uznała to za zmianę obowiązuje katolika i że posłuszeństwo niu Kościoła, to musiałby użyć do tego
doktryny, inni przypominają, że wypowiedź wobec każdej z nich jest naszym obowiąz- innych narzędzi prawnych i jakoś to teo-
jest nieprecyzyjna i mogła dotyczyć innych kiem. Nic bardziej błędnego, a widać to logicznie i antropologicznie uzasadnić, co
niż wprowadzenie związków partnerskich doskonale w sytuacji, gdy liczba papieskich – powiedzmy to otwarcie – nie jest wcale
rodzajów prawnej ochrony par jednopłcio- wypowiedzi, do różnych mediów, filmów, takie proste, jeśli pozostaje się na gruncie
wych. Spór dotyczy znaczenia hiszpańskiego portali, rośnie i gdy każda z nich staje się dotychczasowych orzeczeń magisterialnych
sformułowania „convivencia civil”, które nowym – według mediów – obowiązującym i antropologii biblijnej.
zdaniem jednych ma oznaczać właśnie każdego katolika przekazem. Tak jednak
związki partnerskie, a według innych „pra- nie jest. Nie każda wypowiedź papieża Papież nie jest władcą
wo do wspólnego pożycia”. Nie zamierzam stanowi doktrynę, nie każda wchodzi w jej doktryny
rozstrzygać, jakie były intencje papieskie, skład, nie każda jest magisterium. To nie
bo w istocie nie ma to znaczenia. Jeszcze działa w ten sposób, że kiedy ktoś obej- I tu dochodzimy do kwestii drugiej, nie
jako metropolita Buenos Aires papież wy- muje urząd papieski, to od tego momentu mniej istotnej. Papież, o czym przypomina
powiadał się bowiem za jakąś formą wpro- przemawia przez niego Duch Święty. bardzo mocno sobór watykański I, który
wadzenia związków cywilnych osób tej Nieomylność papieska jest ściśle ograni- zresztą ogłosił dogmat o nieomylności
samej płci do prawa świeckiego, zastrzegając czona do bardzo niewielu sytuacji, i w za- biskupa Rzymu, gdy wypowiada się on ex
jednocześnie, że nie wolno się zgodzić na sadzie od lat 50. papieże jej nie stosowali. cathedra w sprawach wiary i moralności,
„małżeństwa jednopłciowe”. Zarówno Oczywiście katolika obowiązuje w sumieniu jasno wskazywał, że papież nie jest władcą
jednak tamta, jak i obecna wypowiedź posłuszeństwo nauczaniu papieskiemu, doktryny (to znaczy nie może jej zmieniać,
Franciszka, z perspektywy wiary zwyczaj- ale mówimy o nauczaniu, a to także jest jak i kiedy chce), lecz jedynie jej strażni-
nych katolików nie mają najmniejszego dość ściśle określone i nie każda uwaga, kiem. Zadanie owo sprawuje – o czym
wypowiedź, wywiad czy setka w telewizji przypomina zarówno Tradycja Kościoła,

60 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Wypowiedź bez znaczenia
Czy to wszystko znaczy, że wypowiedź

papieska jest bez znaczenia? To nieco

bardziej skomplikowane. Dlaczego? Otóż,

po pierwsze, ta wypowiedź poszła już

w świat, a to oznacza, że jest szeroko

komentowana i uchodzi za „nowe stano-

wisko”. I choć zapewne za moment zostanie

ona w jakiś sposób sprostowana, to i tak

będzie żyła swoim życiem, tak jak słynny

komentarz „kimże jestem, aby oceniać”

[Franciszek miał wypowiedzieć słowa:

„Jeśli ktoś jest homoseksualistą i z dobrą

wolą poszukuje Boga, kimże jestem, by go

oceniać?” podczas rozmowy z dziennika-

rzem na pokładzie samolotu, wracając

z pielgrzymki w Brazylii – przyp. red.].

Efektem obecnej wypowiedzi (niezależnie

od jej intencji) będzie także większe za-

mieszanie w kwestii katolickiego stano-

{ Oczywiście katolika obowiązuje w sumieniu posłuszeństwo wiska. Uczestnicy Drogi Synodalnej w Niem-
nauczaniu papieskiemu, ale mówimy o nauczaniu, a to
jest dość ściśle określone i nie każda uwaga, wypowiedź, czech także mogą wykorzystać tę wypowiedź
wywiad czy setka w telewizji wchodzi w zakres nauczania.
PUBLICYSTYKAdo uzasadnienia swoich pomysłów.

FOT.PAP/ABACA Franciszek ma oczywiście świadomość,

że jego wypowiedzi mają takie skutki,

jeśli więc je wypowiada, to prawdopo-

dobnie dlatego, że tak rzeczywiście myśli.

Jednocześnie jako papież ma świadomość,

iż wcześniejsze stanowisko Kościoła,

a dotyczy to zarówno Katechizmu Ko-

ścioła katolickiego, jak i wypowiedzi

jak i sobór watykański II – w jedności ani konferencji prasowej, ani wypowiedzi zarówno św. Jana Pawła II, jak i Benedykta
z całym światowym Episkopatem i z całym do filmu. Książki czy poezje papieskie też
Kościołem. Sobór watykański I został tego nie obejmują, o czym przypominał XVI, czy wreszcie nota Kongregacji Nauki
wprawdzie przerwany i nie udało się wy- we wstępie do „Jezusa z Nazaretu” papież
pracować jasnych norm relacji między Benedykt XVI, zauważając, że choć napisał Wiary z roku 2003 – są bardzo dobrze
papieżem i biskupami, ale… mamy ogromną tę książkę jako papież, to jest ona wyrazem
Tradycję tych relacji w  pierwszym jego prywatnych, a nie magisterialnych umocowane w doktrynie Kościoła. I nie
tysiącleciu. poglądów.
da się ich zmienić bez głębokiej rewolucji
Jeśli chodzi o samą nieomylność – i to Kończąc ten element wypowiedzi, do-
jest kolejna kwestia, którą trzeba przypo- dajmy jeszcze jedno. Wbrew często po- doktrynalnej, która dotknie nie tylko
minać – to dokonuje się ona tylko w sytuacji wtarzanej opowieści, Kościół nigdzie nie
wypowiedzi ex cathedra, pod ściśle okre- twierdzi, że papieża wybiera Duch Święty. moralności, lecz także rozumienia czło-
ślonymi warunkami. Ostatnia taka wypo- Od jakiegoś (dość zresztą długiego czasu)
wiedź miała zaś miejsce w latach 50., gdy biskup Rzymu jest wybierany przez Ko- wieka i wreszcie pojmowania objawienia.
Pius XII ogłosił dogmat o Wniebowzięciu legium Kardynalskie. Owszem, jako katolicy
Najświętszej Maryi Panny. Oczywiście wierzymy, że dzieje się to przy asystencji Jakakolwiek zmiana w tej kwestii ozna-
inne oficjalne wypowiedzi papieskie także Ducha Świętego, ale… – o czym przypo-
obowiązują katolika w sumieniu, ale mó- mina choćby Benedykt XVI – kolegium czałaby schizmę, taką, jaka dotknęła już
wimy o wypowiedziach oficjalnych, których może nie iść za posłaniem Ducha. To nie
znaczenie jest uszeregowane według kry- jest stwierdzenie skierowane przeciw ko- zarówno wspólnotę anglikańską, jak
terium mocy i znaczenia magisterialnego, mukolwiek, lecz zwyczajne przypomnienie
a na żadnej z tych list nie ma ani wywiadu, fundamentów katolickiej teologii. i rozmaite wyznania luterańskie czy

ostatnio Zjednoczony Kościół Metody-

styczny. Dlatego zamiast drogi zmiany

obiera drogę „puszczania oczka”, które

ma sugerować zmianę, ale bez jej realnego

wprowadzania. Co to oznacza dla nas –

polskich katolików? W największym

skrócie: przyzwyczajenie się do tego, że

będziemy żyli w Kościele o wiele bardziej

spluralizowanym, a także przypomnienie

właściwej teologii papiestwa. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 61

FELIETON { A DAJ PAN SPOKÓJ }

BĘDZIE
GORZEJ
Piotr
Polska pod wieloma względami niewiele się PiS, próbujący poukładać sprawy koalicyjne,
Wielgucki

„Matka Kurka”

różni od świata, jednym z elementów wspólnych nie dysponuje połową siły potrzebnej do tak

jest polityka, która z dawną dyscypliną nie ma odważnych ruchów. Na nasze nieszczęście

nic wspólnego. Polityka praktycznie nie istnieje, na swojego następcę Jarosław Kaczyński wy-

zamieniła się w medialne show. I pewnie, że znaczył Mateusza Morawieckiego i żadną siłą

kiedyś też manipulowano ludem przy pomocy igrzysk, ale ani sposobem nie daje sobie tego wyperswadować. Gdy

nie na taką skalę i nie takimi środkami. W zastanych wa- ułożymy tych parę klocków w jedną całość, zobaczymy

runkach polityk klasy Jarosława Kaczyńskiego to ostatni naprawdę beznadziejny obraz przyszłości. Takiego polityka

Mohikanin i moglibyśmy się tym szczęściem napawać, jak Kaczyński prawdopodobnie nie doczekamy się nigdy,

gdyby nie biologia. Z przykrością trzeba stwierdzić, że wiek bo czasy kompletnie temu nie sprzyjają. Morawiecki jest

i choroby zrobiły swoje, obecny Jarosław Kaczyński z tym, odrobinę lepszą wersją Tuska i wcześniej niż później wróci

jakiego znaliśmy i z jakim szliśmy po zwycięstwa od 2015 ro- tam, skąd przyszedł, czyli do „lepszego towarzystwa”, gdzie

ku, ma coraz mniej wspólnego. Jestem przekonany, że przy stolikach pali się kubańskie cygara i pije stuletnią

jeszcze pięć lat temu Polska nie byłaby zakładnikiem mię- whisky. Może to nastrój chwili, a może brak nadziei spra-

dzynarodowego szaleństwa zwanego „pandemią”, ale po- wia, że moja wizja przyszłości jest jedna – będzie gorzej.

szlibyśmy na 27:1 i bronili naszych interesów. Nawiasem

mówiąc, byłem jednym z nielicznych, którzy 27:1 bronili. Komentarz to prywatny pogląd Autora

Dziś wycofany, schorowany i coraz bardziej zmęczony lider i nie odpowiada linii redakcyjnej.

FELIETON { PAN JACEK DLA CIEBIE }

WIELKIE
„SPRAWDZAM”
Jacek
Liziniewicz
teraz mówią o podpalaniu Polski w czasie
Nie wiem, czy decyzja Trybunału Konstytu-

cyjnego uratuje chociażby jedno życie. Moż- pandemii. Ze strachu pozamykało się również

liwe, że konflikt światopoglądowy, który część polityków PiS-u, którym najłatwiej

wybuchł w Polsce, będzie miał swoje głębokie szło bronienie życia, gdy postulat ten wyda-

konsekwencje i spowoduje w ostateczności wał się nierealny. Spruły się tabuny celebrytów,

liberalizację prawa aborcyjnego. To możliwe i dlatego którzy zawsze robią to, co im podpowiedzą ich menage-

zawsze byłem przeciwko ruszaniu tego tematu. Sytuacja rowie i czego oczekuje tzw. target. Nie wiem, czy Zjed-

ta jednak od razu pokazuje, kto i jak zachowuje się w chwili noczona Prawica się wycofa. Wydaje mi się jednak, że jak

próby. Partia, która najgłośniej krzyczała o zakazie aborcji, już się powiedziało „A”, to należy powiedzieć „B”. Nie

czyli Konfederacja, już nie jest taka radykalna. Wystarczyły szukać półśrodków i po prostu wprowadzić w życie de-

trzy dni protestów, by poseł Artur Dziambor zaczął niu- cyzję TK. Potraktować sytuację jak czas próby, który

ansować sprawę. W mediach zaroiło się od wypowiedzi wierzący w sprawę elektorat będzie umiał ocenić. „Gdy

duchownych, którzy wcale nie stoją tak ochoczo za życiem. wieje wiatr historii, ludziom jak pięknym ptakom rosną

Publicyści, którzy mówili o tym, że PiS skręca w lewo skrzydła, a trzęsą się portki pętakom” – napisał Konstanty

i jakiś czas temu broniąc handlu skórami, pytali: a dla- Ildefons Gałczyński. I miał rację. Lepiej czasem podjąć

czego konserwatywny rząd nie broni nienarodzonych, próbę i przegrać niż stchórzyć.

62 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

{ PLAGI AKADEMICKIE }

Józef GOSPODARKA OPARTA

Wieczorek

NA WIEDZY JĘZYKOZNAWCÓW?

S łyszymy, że wyzwaniem dla Polski Nie wiadomo natomiast, czy Bruksela na winny się opierać na rzetelnej wiedzy
XXI wieku jest gospodarka oparta
na wiedzy. Wiedza napędza roz- takie dotowanie się zgodzi i są głosy, że specjalistów. „Apelownicy” nie powołują
wój, jest głównym składnikiem
kapitału intelektualnego. To oczy- protestującym górnikom rząd sprzedał się na materiały fachowe, uznając zapewne,
wistość, ale na wiedzy gospodarka była
oparta od zawsze, z tym że nie zawsze Niderlandy. że ich stopnie i tytuły oraz koleżeńskie
rzetelnej, co i w XXI wieku może mieć
miejsce. W raportach czytamy, że Komisja Tymczasem na umowę społeczną i har- relacje są wystarczające do wypowiadania
Europejska „przedstawiła długoterminową
strategiczną wizję dobrze prosperującej, monogram zamykania i dotowania kopalń się na tematy raczej dla nich egzotyczne.
nowoczesnej, konkurencyjnej i neutralnej
dla klimatu gospodarki do roku 2050”. zareagował świat nauki śląskiej apelem Nie jest to w naszym życiu coś niebywa-
Nie ma co prawda dowodów, że wiedza
o rzekomej wielkiej szkodliwości gospo- do rządu o… jak najszybszą likwidację łego. Wystarczy przypomnieć nie tak dawny PUBLICYSTYKA
darki dla klimatu jest rzetelna, ale w wy-
niku polityki klimatycznej KE wydobywanie kopalń, aby nie marnotrawić pieniędzy na boom medialny i naukowy na gaz łupkowy,
węgla robi się nieopłacalne i czarne złoto
przestaje być motorem gospodarki. Staje ich dofinansowanie. Przypomniał Śląską który miał nas usamodzielnić, uniezależnić
się balastem, którego trzeba się pozbyć
do roku 2050, aby KE uznała neutralność Deklarację Solidarnej i Sprawiedliwej energetycznie i zabezpieczyć emerytalnie,
gospodarki dla klimatu, a Europa stała się
przewodnią siłą w dążeniach ludzkości do Transformacji, podjętą podczas konferencji choć nie było to oparte na rzetelnej wiedzy
jego ujarzmienia. Flagowy projekt neu-
tralności klimatycznej ma doprowadzić klimatycznej w Katowicach w 2018 roku o jego zasobach. W tym czasie łatwiej było
Europę do dobrobytu, do jej ocalenia przed
zgubnymi skutkami globalnego ocieplenia. z udziałem samej Grety Thunberg, wyzna- otrzymać grant na badania „socjologii”
A po drodze Polska, będąca potentatem
w wydobyciu węgla kamiennego, ma po- czającej kierunki gospodarki gazu łupkowego (co osiągnął
zamykać kopalnie, przestawiając swoją
energetykę na źródła odnawialne i nie- opartej na jej (nie)wiedzy. Na umowę zespół Wyższej Szkoły Euro-
szkodzące klimatowi. Zamykanie kopalń Naukowcom chodzi o to, aby społeczną pejskiej późniejszego ministra
ma być stopniowe, aby skutki społeczne region Śląska został jak naj- nauki), niż geologii gazu łup-
nie były zbyt szkodliwe, bo tego obawiają szybciej „włączony w proces i harmonogram kowego, choć to wiedza geo-
się związki zawodowe. W wyniku poro- osiągania ambitnych celów logiczna winna stanowić oparcie
zumienia rządu i związków, reprezentu- europejskiej polityki klima- zamykania dla poszukiwań tego eldorado.
jących górników strajkujących przeciwko tycznej” i zostały stworzone i dotowania Nadmuchana na nierzetelnej
zamykaniu kopalń, ma dojść do likwidacji szanse „na odzyskanie przez wiedzy bańka gazowa prysnęła,
jednej z najważniejszych branż w historii Śląsk dynamiki rozwojowej kopalń niektórzy co prawda na tym
Polski. Jednak likwidacja ma być ewolu- i wykorzystanie jego potencjału zareagował boomie nieźle wyszli, ale spo-
cyjna i nawet przez kilkadziesiąt lat rząd świat nauki
zamierza dotować deficytowe kopalnie.
w sposób odpowiadający wy- śląskiej apelem łeczeństwo zapowiadanego
zwaniom XXI wieku”. Czy dobrobytu nie osiągnęło i eme-
wiedza tego świata nauki jest do rządu o… rytom nie przypadły z tego
na tyle rzetelna, by na niej jak najszybszą boomu choćby kawałki łupków
budować wizje gospodarcze? gazonośnych, nie mówiąc
Można mieć wątpliwości, bo likwidację o gazopochodnych emerytu-
apel ten podpisała grupa ko- kopalń, aby nie rach. Gospodarkę trzeba bo-

marnotrawić

leżeńska, głównie językoznaw- pieniędzy na ich wiem opierać na wiedzy, rze-
ców i socjologów, z niewielkim dofinansowanie. telnej, merytorycznej, a nie
udziałem naukowców mających ideologicznej ani nawet języ-

cokolwiek do czynienia z go- kowej czy socjologicznej, bo

spodarką, przy zupełnym braku naukowców ta ma inne, pomocnicze tylko funkcje. Czy

od górnictwa i geologii. Nie ma wątpliwo- rząd pójdzie śladem apeli uczonych od

ści, że językoznawcy winni wspierać apele, języków i relacji międzyludzkich wystę-

aby były one poprawne pod względem pujących w roli autorytetów od gospodarki

gramatycznym, stylistycznym, ortograficz- kopalniami i beznadziejnej walki z klima-

nym, ale merytorycznie to jednak apele tem? GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 63

ŚWIAT { WYBORY W USA, DONALD TRUMP, HUNTER BIDEN }

Maciej
Kożuszek

SZEF DZIAŁU ŚWIAT

Donald Trump nie tylko doskonale poradził sobie w ostatniej przedwyborczej debacie, lecz także uzyskał
kilka kluczowych punktów zaczepienia, które mogą mu posłużyć do odrobienia strat. To nie tylko afera
korupcyjna z Hunterem Bidenem w roli głównej. To również kontrowersyjne pomysły Bidena dotyczące
sektora energetyki.

FINISZ KAMPANII W CIENIU KORUPCJI

TRUMP PUNKTUJE.
BIDEN TŁUMACZY
SIĘ ZA SYNA

64 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FOT. PAP/EPA H unter Biden używał wpływów PRIORYTETY chyba liczył. To przełożyło się na zmianę
politycznych swojego ojca, by za- strategii przed drugą debatą. Zamiast sta-
rabiać ogromne pieniądze na Ukra- Trump podczas debaty wiania na ciągłe przerywane Bidenowi
inie, w Chinach i Rosji. To w skrócie jasno dał do zrozumienia, i wrzucanie osobistych wtrętów, Trump
wynika z artykułu opublikowanego że jest zwolennikiem walki skupił się na obronie swojego dorobku
przez „The New York Post”. Tekst wywołał taką z wirusem przy jednocze- z czterech lat i pokazywaniu niejasności
panikę, że Twitter i Facebook zdecydowały się snym dbaniu o gospodarkę. i niekonsekwencji w programie Bidena.
ograniczyć jego rozpowszechnianie na swoich „Nie mamy wyboru, nie „Prezydent Trump byłby w tej chwili w dużo
platformach, czyli de facto stosując wobec niego wszyscy mogą się zamknąć lepszym położeniu, gdyby debatował i pro-
cenzurę prewencyjną. Biden ma problem, w piwnicy, jak robi to Joe” wadził kampanię jak facet, który wystąpił
a Trump nabiera wiatru w żagle, znowu może – mówił. ostatniej nocy podczas debaty” – podsumo-
przedstawiać się jako polityk zwalczany przez wał starcie Andrew C. McCarthy na łamach
lewicowo-liberalny mainstream, który fawory- dobry i merytoryczny występ w debacie, to „The National Review”. Nie było nokautu,
zuje jego kontrkandydata. Jeśli dołożyć do tego otoczenie prezydenta ma coraz większe powody ale fakt, że zamiast niekontrolowanego
do tego, by z powrotem na poważnie zacząć chaosu mieliśmy coś, co przypominało
myśleć o reelekcji. prawdziwą debatę, sprawił, że przynajmniej
można było policzyć punkty. Większość
Zwycięstwo na punkty z tych, którzy to robili, stwierdziła, że lepiej
wypadł obecny prezydent.
Po debacie w Nashville, już ostatniej przed
wyborami 3 listopada, jasne jest jedno. Joe W najtrudniejszym dla Trumpa temacie Biden
Biden przetrwał. Oznacza to, że nie wydarzył zdobył pewne punkty. Gdy obecny prezydent
się scenariusz idealny dla Trumpa, jakaś mówił o koronawirusie, że „musimy nauczyć
katastrofalna wpadka podczas debaty, która się z nim żyć”, oponent odparował: „Ludzie
pokazałaby, jak zniedołężniałym staruszkiem uczą się umierać przez niego”. Ale Trumpowi
jest kandydat Demokratów. Ale na ten naj- udało się pokazać też, że kandydat Demokratów
lepszy scenariusz mało kto w sztabie Trumpa nie ma lepszego pomysłu na walkę z pandemią.
Prezydent w jednym z lepszych momentów
podczas debaty jasno dał do zrozumienia, że
jest zwolennikiem walki z wirusem przy jed-
noczesnym dbaniu o gospodarkę. „Ja musiałem
wykonywać swoje obowiązki, kiedy spotykałem
się z ludźmi, mówiłem im często: wiemy, że to
jest niebezpieczne” – mówił Trump. „Nie mamy
wyboru, nie wszyscy mogą się zamknąć w piw-
nicy, jak robi to Joe” – dodał.

Kluczowy moment debaty mógł dotyczyć
jednak sektora energetycznego. Zapytany
o przemysł naftowy, Biden odpowiedział:
„Byłbym za odchodzeniem od przemysłu
naftowego, tak”. Trump od razu wykorzystał
okazję, stwierdzając, że „to bardzo poważna
zapowiedź”, dodając potem: „Czy zapamiętacie
to zdanie w Teksasie? Czy zapamiętacie to
w Pensylwanii, w Oklahomie?”. Trump oskarżał
też Bidena, że nie mówi prawdy w sprawie
zakazu wydobycia gazu z łupków. W trakcie
kampanii Biden i Harris podkreślali, że nie są
za zakazem, lecz we wcześniejszych wypo-
wiedziach się za nim opowiadali. To kluczowy
temat, bo produkcja gazu jest kołem zama-
chowym gospodarki w Pensylwanii, która po
raz kolejny może się okazać decydującym
stanem w wyborach.

28 PAŹDZIERNIKA 2020 65

ŚWIAT

Emocje elektoratu Biden senior miał znać szczegóły poszczególnych biznesów swojego syna Huntera, odbywać spotkania
na wagę złota z jego biznesowymi partnerami i osobiście angażować się w lukratywne transakcje.

Czy dobry występ w debacie pozwoli Trumpowi stracji Obamy. Publikacje z ostatnich dni ra- dytacją powoływał się na wpływy polityczne
odrobić straty do Bidena? Z pewnością w nar- dykalnie zmieniły jednak ten obraz. Dziennikarze
racji o gładkiej drodze do zwycięstwa Bidena z „The New York Post” dotarli do komputera, i autorytet ojca, by robić interesy. Opisując
zaczynają pojawiać się pierwsze pęknięcie. który Hunter Biden zostawił w zakładzie na-
Owszem, patrząc na średnią z ogólnokrajowych prawczym w rodzinnym stanie Delaware i nigdy jedną z umów, którą zawarł w Chinach, syn
sondaży, Biden zachowuje zdecydowane pro- po niego się nie zgłosił. Za pośrednictwem
wadzenie, w okolicach 8 pkt proc. Niektóre Rudy’ego Giulianiego i Steve’a Bannona ma- Bidena stwierdza, że za samo „przedstawianie
badania stanowe pokazują nawet przewagę teriały z laptopa trafiły do dziennikarzy.
Bidena w takich miejscach jak Pensylwania ludzi” zarabiał 30 proc. rocznie. W innym mailu,
czy Michigan, które Trump musi bezwzględnie W tekście „The New York Post” kluczowy
wygrać. Ale większość analityków patrzy dużo był mail, w którym doradca Burismy, Wadim dotyczącym podziału kapitału własnego jednej
ostrożniej na surowe liczby niż w 2016 roku. Pożarski, dziękuje Hunterowi za możliwość
Ron Cahaly, główny analityk z Trafalgar Group, odbycia spotkania z jego ojcem. Co ciekawe, ze spółek, autor pyta o ostatnie 10 proc. i czy
który przewidział zwycięstwa Trumpa w 2016 otoczenie Bidena wydało bardzo słabe dementi
roku na Florydzie, w Pensylwanii i Michigan w tej sprawie, stwierdzając, że taki mityng nie „H. [jak wynika z kontekstu zapewne Hunter
twierdzi, że i w 2020 roku obecny prezydent znajdował się w kalendarzu ówczesnego wi-
jest faworytem do zgarnięcia większości głosów ceprezydenta z tego dnia. Później jeszcze – przyp. red.] trzyma je dla »dużego kolesia«”.
elektorskich. Jest też czynnik niepoliczalny. ubezpieczono się stwierdzeniem, że nie można
Biden albo w ogóle się nie pojawia publicznie, wykluczyć, iż do spotkania doszło na „niefor- Z materiałów, które już zostały opublikowane
albo na tych wiecach, które jego sztab orga- malnej stopie”. To zresztą reguła postępowania
nizuje, nie ma ani entuzjazmu, ani zbyt wielu kandydata Demokratów wobec afery z Hun- – a to zapewne nie wszystko – wynika też, że
zwolenników. Obydwa te elementy są z kolei terem w roli głównej. Biden powtarza nieustan-
aż nadto widoczne na spotkaniach wyborczych nie, powołując się na publicystyczne tezy kilku rola Joe Bidena nie ograniczała się tylko do
obecnego prezydenta. Demokraci argumentują, specjalistów od wywiadu, że cała sprawa „nosi
że takie podejście Bidena do kampanii to efekt wszystkie znamiona rosyjskiej dezinformacji”. przymykania oka na to, iż jego syn czerpie
odpowiedzialności w dobie koronawirusa. Jak Trudno jednak natrafić na jeden argument,
jednak zauważa dziennikarka „The Wall Street który miałby o tym świadczyć. Ponadto ani korzyści z faktu, że ojciec jest wiceprezydentem
Journal”, trudno poważnie uwierzyć w takie Hunter, ani jego ojciec czy ludzie z ich otoczenia
wytłumaczenie: „Przez całe życie obserwuję nie podali w wątpliwość jakiegokolwiek z opu- najpotężniejszego państwa świata. Jak ujawnił
politykę, często z bardzo bliska, i nigdy nie blikowanych materiałów ani faktu, że laptop,
widziałam, by można było powstrzymać tłumy z którego pochodziły, należał do Huntera. były współpracownik biznesowy rodziny Bide-
przed kontaktem z kimś, kogo kochają. Przyjdą,
niezależnie czy tego chcesz, czy nie”. Ktoś Afera a ewentualne relacje nów, Tony Bobulinski, Biden senior miał znać
może powiedzieć, iż nie ma znaczenia to, że z Chinami i Rosją
wyborcy Trumpa tak go kochają i głośno krzy- szczegóły poszczególnych biznesów, odbywać
czą, bo i tak każdy z nich ma tylko jeden głos. Sprawa zatacza coraz szersze kręgi. Z maili
Ale politolodzy wielokrotnie już udowadniali, spotkania z biznesowymi partnerami Huntera
że emocje elektoratu mają wpływ na mobili- opublikowanych przez „The New York Post”
zację w dniu wyborów, a wśród zwolenników i  osobiście angażować się w  lukratywne
Bidena tych emocji jest jak na lekarstwo. wyłania się obraz, z którego jasno wynika, że
transakcje.
„Prezent” od Huntera Hunter Biden z pełną świadomością i preme-
Afera ma nie tylko aspekt moralny, pojawiają
Fakt, że nieposiadający doświadczenia w branży
energetycznej Hunter Biden zasiadał w zarzą- się także pytania o to, jak wiarygodny będzie
dzie ukraińskiego giganta gazowego Burisma,
zarabiając miesięcznie ponad 80 tys. dolarów, Biden jako ewentualny prezydent odpowia-
od dawna budził wątpliwości. Joe Biden utrzy-
mywał jednak długo, że nie miał żadnego dający za relacje z Chinami czy Rosją, które
wpływu na biznesy swojego syna, a praca
Huntera nie miała związku z polityką, jaką potencjalnie mogą dysponować materiałami
prowadził Biden senior jako członek admini-
kompromitującymi kandydata Demokratów.

„Prezydent Obama powierzył wiceprezyden-

towi Bidenowi główną rolę w zarządzaniu

polityką zagraniczną na Ukrainie, w Chinach

i Rosji. Sporo różni od siebie te państwa. Ale

łączy je jedno. Podczas gdy Joe Biden miał

bezpośredni wpływ na amerykańską politykę

wobec nich, wszystkie one uznały, że ko-

rzystnie będzie płacić miliony dolarów Hun- FOT. PAP/EPA.

terowi Bidenowi” – napisał cytowany już

Andrew C. McCarthy. GP

66 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

ŚWIAT { WYBORY W USA, ROSJA, BIDEN, TRUMP }

Trump
vs Biden.

KOMU KIBICUJE
ROSJA?

DEMOKRACI FOT. PAP/CTK/ VIT SIMANEK
I ROSJA

Podczas zimnej wojny
Moskwa wspierała prokomu-
nistycznych i socjalistycz-
nych aktywistów demokra-
tów, mających wspólnych
z Sowietami wrogów:
„kapitalizm i imperializm”.

28 PAŹDZIERNIKA 2020 67

ŚWIAT { WYBORY W USA, ROSJA, BIDEN, TRUMP }

Odpowiedź na tytułowe pytanie wcale nie jest tak oczywista, jak chciałyby liberalne i lewicowe media. Moskwa
nie ma swojego faworyta, bo w każdym wariancie Ameryka pozostanie największym wrogiem. Moskwa gra więc
na destabilizację USA, jak w 2016 roku. Najlepiej politykę Kremla wobec wyborów amerykańskich i generalnie
Stanów Zjednoczonych ilustruje kwestia traktatu rozbrojeniowego New START.

PUTIN CZARUJE AMERYKAŃSKĄ LEWICĘ

KAntoni Rybczyński niczającego nie tylko strategiczną mię- Marshall S. Billingslea ogłosił, że osią-
olejne sankcje amerykańskie dzykontynentalną broń jądrową, ale także gnięto porozumienie z Moskwą „zasad-
uderzające w Nord Stream 2. jądrową broń niestrategiczną lub tak- niczo na najwyższym poziomie władz
Akt oskarżenia wobec sześciu tyczną. Proponowana przez USA dekla- naszych krajów” o przedłużeniu New
oficerów GRU z  jednostki racja miałaby wyrazić wprost oczekiwanie START i przyjęciu dodatkowej „umowy
zajmującej się najgroźniejszymi od Chin przyłączenia się do negocjacji dżentelmeńskiej” o zamrożeniu całego
w  historii cyberatakami na instytucje w celu ograniczenia ich własnych stra- arsenału broni atomowej, także tej nie-
cywilizowanego świata. Oskarżenia Mo- tegicznych i niestrategicznych głowic objętej New START. Odpowiedź Moskwy
skwy, jakoby Amerykanie stali za naj- atomowych. 2 października doradca ds. była szybka, mocna i mało dyplomatyczna.
świeższymi rewolucjami wolnościowymi bezpieczeństwa narodowego prezydenta Siergiej Ławrow nazwał wysłanych przez
w obszarze tzw. ruskiego mira. Można USA Robert O’Brien spotkał się z sekre- Trumpa negocjatorów „macherami w grze
by do tego jeszcze dodać konflikt w Syrii, tarzem Rady Bezpieczeństwa FR Niko- w trzy kubki”, którzy próbują przepchnąć
spory o Iran i Wenezuelę czy rozbudowę łajem Patruszewem w Szwajcarii (do UE „umowę nie do zaakceptowania”, a dzia-
obecności militarnej USA na wschodniej i USA Patruszew ma zakaz wjazdu, jest łania USA – „nieczystymi”. Moskwa nie
flance NATO. Z  pewnością bilans ka- objęty sankcjami). Ta rozmowa pozosta- zaakceptuje pomysłu pełnego zamrożenia
dencji Trumpa nie wypada dobrze z punktu wiła po stronie amerykańskiej wrażenie, produkcji i rozmieszczania broni atomo-
widzenia Kremla. Co też musi wpływać że Moskwa jest gotowa podpisać układ wej, bo to uderza w nowe rosyjskie za-
na postrzeganie przez Rosjan Joe Bidena. w formie proponowanej przez Waszyng- awansowane systemy, takie jak pociski
Bo czy po zmianie gospodarza Białego ton. Specjalny wysłannik prezydenta hipersoniczne oraz międzykontynentalne
Domu może być jeszcze gorzej niż teraz? USA ds. kontroli zbrojeń ambasador super-torpedy i pociski manewrujące
Ostatnie badanie niezależnego Centrum o napędzie atomowym. Ławrow powie-
Lewady pokazało, że na pytanie o wroga Rosjanie nie dział, że Rosja może rozważyć zamrożenie
Rosji aż 70 proc. ankietowanych Rosjan liczą na nowy produkcji co najwyżej części tego arsenału
wskazało Stany Zjednoczone. Wieść reset z USA, jak Wunderwaffe, a jeśli chodzi o atomową
gminna niesie, że gdy Donald Trump ten z czasów broń taktyczną, to nie ma mowy o nego-
wygrywał wybory cztery lata temu, na Obamy. Za dużo cjowaniu czegokolwiek. No i oczywiście
Kremlu strzelały korki od szampanów. się zmieniło Rosjanie nie chcą słyszeć o podpisywaniu
Teraz, niedługo przed końcem jego ka- na świecie czegokolwiek, co by  miało wywierać
dencji, relacje amerykańsko-rosyjskie są i w relacjach presję na Pekin.
dużo bardziej napięte niż wtedy, gdy dwustronnych.
obejmował urząd. A ostatni duży traktat Należy pamiętać, że Rosja odbudowała
rozbrojeniowy wygaśnie w  lutym i nawet rozbudowała swój niestrategiczny
2021 roku. arsenał jądrowy, w tym artylerię polową
zdolną wystrzeliwać pociski z niewielkimi
START i meta? głowicami atomowymi czy też różnego
rodzaju uzbrojone w takie głowice pociski
Administracja Trumpa dąży do zawarcia rakietowe – czy to z lądu, czy z okrętów
porozumienia z Rosją jeszcze przed wy- podwodnych. Podczas gdy Rosjanie
borami 3 listopada. Biały Dom jest gotów wzmacniali ten element arsenału nukle-
przedłużyć New START, co nie będzie arnego, Amerykanie zutylizowali w ostat-
wymagało ratyfikacji przez Senat, ale nich dekadach niemal cały swój niestra-
w zamian chce, żeby Moskwa podpisała tegiczny arsenał. W efekcie dziś Rosja
deklarację o zamiarze wynegocjowania posiada tysiące niestrategicznych i tak-
bardziej kompleksowego traktatu, ogra- tycznych głowic jądrowych, zaś USA
jedynie kilkaset bomb lotniczych z gło-

68 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

wicami atomowymi w Europie. Ławrow wspierała prokomunistycznych i socja- towanych przyznało, że śledzi kampanię
stwierdził jasno: Amerykanie muszą listycznych aktywistów demokratów,
wycofać te bomby z Europy, żeby w ogóle mających wspólnych z Sowietami wrogów: amerykańską dość pilnie. Niemal 90 proc.
zaczynać jakiekolwiek rozmowy ws. „kapitalizm i imperializm”. Sowieci po-
taktycznej broni atomowej. Moskwa chce pierali też – jako proces rewolucyjny – albo pierwszy raz o  niej słyszy, albo
jednak bardzo przedłużenia New START, dążenie Afroamerykanów do uzyskania
ale nie zamierza płacić za to tak wysokiej takich samych praw jak biali Amerykanie. docierają do nich informacje na ten
ceny. Dlatego Putin zaproponował 16 paź- Dziś większość Afroamerykanów to
dziernika, by  Moskwa i  Waszyngton elektorat Partii Demokratycznej. Wygląda temat od czasu do czasu. Na pytanie,
przedłużyły układ o rok, bez żadnych na to, że Rosjanie liczą, iż te stare związki
warunków. Propozycja padła na posie- i sentymenty stworzą bazę do odbudowy który kandydat byłby lepszy jako pre-
dzeniu rosyjskiej Rady Bezpieczeństwa. relacji z liberalnym skrzydłem Demokra-
Jak ocenił Putin, przedłużenie układu tów. Zresztą Putin pochwalił Bidena za zydent USA z  punktu widzenia Rosji,
bez żadnych warunków, choćby na jeden deklarację, że jest gotowy przedłużyć
rok, umożliwi przeprowadzenie meryto- traktat rozbrojeniowy New START, który na Trumpa wskazało 16 proc., a na Bi-
rycznych rozmów na jego temat. Tym wygasa 5 lutego 2021 roku.
razem jednak to Biały Dom powiedział: dena 9 proc. Aż 65 proc. odpowiedziało,
„nie”. Robert O’Brien stwierdził, że pro- Trump nie jest już wcale faworytem
pozycja Putina jest nie do przyjęcia. Rosji. Co o tym świadczy? Biorąc pod że nie ma to znaczenia.
Wskazał przy tym, że warunkiem USA uwagę stopień, w jakim poglądy Rosjan
jest wstrzymanie modernizacji rosyjskiego kształtują media wierne Kremlowi (pań- Zamieszanie powyborcze w USA osłabi
arsenału głowic nuklearnych. stwowe i prywatne), najlepszym baro-
metrem stanowiska Moskwy są wyniki ten kraj. I z tego właśnie tak naprawdę
Moskwa bez faworyta badań społecznych. We wrześniu ośrodek
FOM opublikował sondaż, w  którym Kreml wyciągnąłby najwięcej korzyści.
Przedłużenie New START bez żadnych tylko 23  proc. Rosjan ma pozytywne
zmian – co bardzo odpowiada Rosji – zdanie o Trumpie, zaś 43 proc. negatyw- Nie chodzi o poprawę stosunków z Wa-
deklaruje w razie zwycięstwa Biden. Do ne. Z  kolei 55  proc. ankietowanych
tego dodać należy spore szanse jego mówi, że o Bidenie usłyszało po raz szyngtonem. Niezależnie od tego, kto
zwycięstwa. Putin wie, że Biden może pierwszy. Niezależny ośrodek socjolo-
zostać następnym prezydentem USA. giczny Centrum Lewady zapytał Rosjan wygra wybory, jest to niemożliwe. Sprzecz-
Pytany o preferencje wyborcze, Putin o ich stanowisko wobec wyborów w USA.
starał się być dyplomatyczny: „Będziemy Wyniki są bardzo ciekawe. Po pierwsze, ności interesów państw są zbyt duże,
pracować z każdym przyszłym prezyden- potwierdzają, że wiedzę na temat Stanów
tem USA, z osobą mającą zaufanie ame- Zjednoczonych kształtuje państwowa by mogła to zniwelować dobra wola
rykańskiego narodu”. W  niedawnym propaganda. Zaledwie 11  proc. ankie-
wywiadzie dla telewizji Rossija, Putin aktualnej administracji. Rosjanie nie
pochwalił Trumpa za jego wysiłki na
rzecz poprawy dwustronnych relacji, liczą na nowy reset, jak ten z czasów
nawet jeśli te dobre intencje nie mogły
być w pełni zrealizowane z powodu opo- Obamy. Za dużo się zmieniło na świecie
zycji Kongresu i „ponadpartyjnego kon-
sensusu w Waszyngtonie” wymierzonego i w relacjach dwustronnych. Ale mogą
w Rosję. Putin skrytykował jednocześnie
administrację Trumpa za nowe sankcje liczyć na słabość nowej administracji,
wobec Rosji i za wycofanie się z INF.
Bidena zbeształ z kolei za jego antyro- jej defensywną politykę w różnych punk-
syjską retorykę. Ale warto jednak zwrócić
uwagę na inny fragment wywiadu odno- tach świata, jej niezdecydowanie, jak to
szący się do spraw amerykańskich. Putin
przypomniał, że istnieją bardzo długie było choćby za czasów Obamy. Można
historyczne powiązania między Moskwą
a lewym skrzydłem Partii Demokratycz- sobie wyobrazić sytuację, w której Biden
nej. Podczas zimnej wojny Moskwa
ostro krytykuje Rosję i nawet wzywa do

nakładania jakichś nowych sankcji, ale

jednocześnie w Europie daje wolną rękę

Niemcom do kształtowania relacji Za-

chodu z Rosją na Starym Kontynencie

(jak niegdyś Obama dał Angeli Merkel)

– więc ostatecznie wyjść to może na plus

dla Rosji. GP

OGŁOSZENIE REDAKCYJNE

Pomoc dla Domu Chleba

Redakcja „Gazety Polskiej” wraz z zakonem oo. barnabitów zwraca się do
wszystkich ludzi dobrej woli z prośbą o wsparcie działalności Domu

Chleba, funkcjonującego w parafii rzymskokatolickiej oo. Barnabitów
pw. św. Antoniego Marii Zaccarii przy ul. Sobieskiego 15, który niesie pomoc

osobom ubogim i bezdomnym.
Wiemy, że jesteś dobry i hojny, dla nas i naszych podopiecznych każda złotówka jest

bezcenna, dzięki Twojej ofierze kolejny głodny się nasyci.
Wpłat można dokonywać na konto: 78 1240 6175 1111 0000 4579 7336

DOM CHLEBA PARAFIA RZYMSKOKATOLICKA
PW. ŚW. ANTONIEGO M. ZACCARII.
Więcej informacji pod adresem:
www.parafiabarnabici.pl

28 PAŹDZIERNIKA 2020 69

ŚWIAT { JOE BIDEN, POLONIA, KLUBY „GP” }

Jeśli Joe Biden chciał zaskarbić
sobie sympatię przedstawicieli
amerykańskiej Polonii, to
zabrał się do tego w dziwny
sposób. Na słowa kandydata
Demokratów zestawiające Polskę
z „totalitarnymi reżimami”
zareagowały m.in. amerykańskie
kluby „Gazety Polskiej”.

POLONIJNA
KATASTROFA
BIDENA
Maciej
Kożuszek

WOKÓŁ LISTU KLUBÓW „GP” DO KANDYDATA DEMOKRATÓW

J oe Biden obiecał Polakom sprzeciw wały kluby „Gazety Polskiej” i  inne wypowiedzi Bidena, w której ten stwier-
wobec Nord Stream 2 i wzmacnia- środowiska polonijne. dzał, że „NATO jest narażone na pęk-
nie NATO, ale oprócz tych dekla- nięcia (...). Widzimy to wszystko, co
racji popisał się też wyjątkowym Nieznajomość dzieje się na Białorusi, po Polskę, po
brakiem wyczucia, mówiąc, że Europy Środkowej Węgry oraz rozwój totalitarnych reżimów
zamiast z przedstawicielami Polonii woli na świecie”. W liście czytamy: „My, po-
spotykać się z  „naprawdę mądrymi Autorzy listu, podpisanego m.in. przez dobnie jak większość Polaków w Ame-
ludźmi” czy wymieniając Polskę w jed- Tadeusza Antoniaka z  Komitetu Upa- ryce, jesteśmy głęboko zawiedzeni Pana
nym szeregu z Białorusią. Na obraźliwe miętnienia Katastrofy Smoleńskiej i ko- komentarzem na temat Polski, wygło-
słowa kandydata Demokratów zareago- ordynatora klubów „GP” w USA Macieja szonym 15 października podczas wyda-
Rusińskiego, odnieśli się w  tekście do

70 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

NATO. Polscy żołnierze dzielnie walczyli USA”. Co ważne, Pappin podkreśla, że

w  II wojnie światowej z  niemieckim wrogość i obraźliwy ton Bidena wobec

i rosyjskim totalitaryzmem, a w dzisiej- Polski są nie tylko przypadkową gafą,

szych czasach uczestniczą w operacjach lecz są w „pełni zamierzone” i oddają

wojskowych na Bliskim Wschodzie do- podejście „wicekrólów globalnego libe-

wodzonych przez USA. Dzięki naciskowi ralizmu” i większości amerykańskich

na transatlantycką politykę bezpieczeń- mainstreamowych mediów. Zbliżając się

stwa i współpracę z USA, podjętą przez w wielu swoich argumentach do tych

polski rząd od roku 2016, relacje między zaprezentowanych w liście Polonii do

Polską a USA są dziś najsilniejsze i naj- Bidena, autor „Newsweeka” zauważa

bardziej produktywne w hi- m.in. zaangażowanie polskich

storii” – czytamy w liście. wojsk w misje w Afganistanie

Temat listu i odpowiedzi i Iraku, zwraca też uwagę

środowisk polonijnych na Oferta Bidena na fakt, że 79 proc. Polaków
słowa Bidena podchwycił przeznaczona ma pozytywne zdanie na
konserwatywny portal Bre- dla Polaków temat USA.  
itbart, którego redaktorem
W rozmowie z „GP” Maciej

naczelnym przez długi czas nie przekonuje Rusiński stwierdza, że oferta

był Steve Bannon, dawniej wielu wyborców Bidena przeznaczona dla
bliski współpracownik Do- o polskich Polaków nie może przekonać
nalda Trumpa i według wielu korzeniach. wielu wyborców o polskich
główny architekt jego zwy- korzeniach. – Te zapowiedzi

cięstwa w 2016 roku. To po- i deklaracje niby idą w dobrą

kazuje, że w środowiskach stronę, ale w tym wszystkim

sprzyjających obecnemu pre- widać bardzo powierzchowne

zydentowi głos Polonii jest nie tylko sły- rozumienie naszych problemów, wszystko

szalny, ale uznaje się też, że należy zapoznać opiera się na jakichś sloganach – mówi.

z nim innych wyborców Donalda Trumpa. – Po stronie Trumpa są jednak konkretne

„Kluby »Gazety Polskiej«, organizacji, osiągnięcia i wśród Polonii widać jedno-

która wśród innych podpisała list do Bi- znacznie duże poparcie dla obecnego

dena, zasugerowały w mediach społecz- prezydenta – zaznacza.

nościowych, że nie ma nadziei na przeko- Rusiński podkreśla też, że list Polonii

nanie Demokraty, by zmienił ton, dodając, trafił na dobry moment w kampanii wy-

że to niestety nie jest jego pierwsza wy- borczej, w którym docenia się rolę głosów

powiedź oczerniająca Polskę i Polaków, Amerykanów polskiego pochodzenia.

pokazująca również jego ignorancję i lek- – Wiem, że w Polsce teraz popularne jest

ceważenie Europy Środkowej” – czytamy pisanie, iż jest „10 milionów Polonii”

w artykule portalu Breitbart. – to są mrzonki i  jakieś wielkomocar-

Moment Polonii stwowe mity – przekonuje. – Oczywiście
to nie jest tak, że mamy w USA 10 mi-

Słowa Bidena spotkały się z reakcją także lionów ludzi, którzy mówią i  piszą po

w innych amerykańskich mediach. Pu- polsku. Ale fakt, że wyborcy polskiego

blicysta amerykańskiej wersji „Newswe- pochodzenia odegrali kluczową rolę

rzenia Town Hall. Sprawił Pan wrażenie eka” Gladden Pappin określił wypowiedź w ostatnich wyborach, nie jest żadnym
nieznajomości Europy Środkowej”.
Autorzy listu podkreślają też, że Polska Bidena jako „w połowie obraźliwą, a w po- mitem. Takie przekonanie panuje wśród
wypełnia swoje zobowiązania sojusznicze
nie tylko wobec USA, lecz także wobec łowie ignorancką”. Według Pappina, Biden bardzo wielu osób z otoczenia Donalda
Sojuszu Północnoatlantyckiego. „Spo-
śród krajów europejskich Polska jest reprezentuje „nowy poziom lenistwa Trumpa i oni to wielokrotnie podkreślali.
jednym z  najsilniejszych sojuszników
Stanów Zjednoczonych. Polska daje w amerykańskim myśleniu o polityce Jeśli chcemy poważnie realizować swoje
przykład wypełniania zobowiązań wobec
zagranicznej, gdzie mgliste definicje to- cele polityczne jako grupa narodowo-

talitarnego (czytaj: nacjonalistycznego, ściowa w  USA, to powinniśmy takie

kulturowo tradycyjnego) panowania okazje wykorzystywać, a na pewno nie

wystarczają, by wyrzucić za burtę pań- powinniśmy pomniejszać sami swojego

stwa, które od pokoleń były sojusznikami znaczenia – dodaje. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 71

ŚWIAT { WŁOCHY }

WŁOSKI „MIĘKKI
LOCKDOWN”

JAK ITALIA RADZI SOBIE Z JESIENNĄ FALĄ KORONAWIRUSA

Tomasz
Łysiak

J ak wygląda sytuacja z punktu wi- zyjnych pomiędzy tym, co narzucane niż się spodziewano, zaś zamykanie go-
dzenia rozwoju pandemii obecnie „z góry” przez dekrety premiera, a tym, spodarki skończy się źle.
i jak można ją porównać z falą co robią regiony, które mają we Włoszech
wiosenną, marcową i kwietniową, spory zakres kompetencji własnych. W tej Lombardia na linii frontu
a co za tym idzie, czego można się walce „prawica” włoska (od partii Lega
spodziewać? To są podstawowe pytania, Salviniego po Forza Italia Berlusconiego, Obecnie jednak we Włochy uderza, jak to
jakie zadają sobie zarówno zwykli Włosi, wraz ze wspierającymi je mediami i dzien- określił De Luca, lewicowy gubernator
rząd i instytucje w Italii, a także naukowcy, nikarzami) mocno krytykuje rząd Giuseppe Kampanii, swego rodzaju tsunami COVID-19.
których głosy wcale nie są zgodne – a co Conte (powstały w wyniku sojuszu partii Stąd na przykład Attilio Fontana, guber-
do niektórych kwestii różnią się zasadniczo socjalistyczno-liberalnej PD oraz ruchu nator Lombardii, regionu, w którym jest
w ocenie i interpretacji, co przyczynia się Pięciu Gwiazd) za to, co ten robi, lub największy dobowy przyrost przypadków
do jeszcze większego chaosu. W dodatku czego nie robi w kwestii koronawirusa. zakażenia, zarządził serię restrykcyjnych
sprawa koronawirusa jest nie tylko przed- W ciągu ostatnich miesięcy naciskano zasad, w tym godzinę policyjną, i de facto
miotem debaty publicznej, ale i regularnej głównie na kwestie dotyczące ograniczania zmierza w stronę lockdownu. Po tej decyzji
wojny między opozycją a rządem. W tej wolności obywatelskich oraz poruszano pilnie spotkał się z nim Salvini – decyzje
wojnie istotnym elementem jest kwestia sprawy ekonomiczne, argumentując, że „jego” gubernatora stoją bowiem w sprzecz-
rozłożenia akcentów i możliwości decy- COVID-19 jest może jednak mniej groźny, ności z tym, co głosi on i inni liderzy
prawicowej opinii w przestrzeni medialnej.

72 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FOT. PAP/ABACA Noc z piątku na sobotę acja bez łatwego rozwiązania – napływ prof. Giorgio Palù, który podkreślił, iż
(22/23 października) poważnie chorych nie jest wydumaną olbrzymia większość zakażeń to przypadki
fantasmagorią, lecz faktem. I Fontana bądź bezobjawowe, bądź z lekkimi symp-
w Neapolu była ciężka. działa dalej, tak jak zamierzył, a za przy- tomami (ta liczba może sięgać według
Na ulice wyszły tłumy. kładem Lombardii godziny policyjne i re- niego nawet 95 proc.). Podkreślił, że „to,
W relacjach telewizyjnych guły ograniczające kontakty między ludźmi co naprawdę się teraz liczy, to wiedza
nadawanych na żywo widać wprowadzają inne regiony. W tej sytuacji o tym, ile osób jest przyjmowanych na
było tysiące wzburzonych, oczy wszystkich skierowane są na rząd oddziały intensywnej terapii – bo tylko to
przerażonych ludzi. To była – jakie podejmie decyzje w najbliższych oddaje realną skalę problemu”. Dodał
reakcja na wprowadzane dniach, godzinach. jednak, z drugiej strony, że wirus, owszem,
przez gubernatora Kampanii jest niebezpieczny, ale jednak ciągle nie
Vincenzo De Lukę obostrzenia Mniej niebezpieczny niż jest tak śmiertelny jak choćby dżuma i nie
i zapowiedź możliwego dżuma należy wpadać w histerię, gdy mówi się
lockdownu. Ciśnienie grożące o COVID-19.
wybuchem, w mieście Zanim jednak o tym coś powiemy, przyj-
pod Wezuwiuszem jest rzyjmy się włoskim danym. To ich inter- Podwaja się liczba
jak symbol tego, co dzieje pretacja stanowi bowiem podstawę dla zakażonych
się we Włoszech. Wszyscy wszystkich decyzji.
z napięciem wpatrują się Z drugiej strony wypowiada się też szereg
każdego dnia w nowe dane Biuletyn włoskiej Obrony Cywilnej lekarzy, szefów oddziałów zakaźnych,
o zachorowaniach i czekają z 23 października podaje: „We Włoszech wirusologów, epidemiologów, którzy biją
na decyzje rządu Conte. od początku pandemii koronawirusa co na alarm z dwóch powodów: w wielu
najmniej 484 869 osób (+19 143 więcej miejscach już jest źle, a to, czym należy
Fontana nie dał się jednak przekonać – co od dnia poprzedniego, +4,1%; gdy dnia się przejmować, to przyszłość, przewidy-
innego walić w przeciwnika politycznego, poprzedniego to było +16 079) zaraziło wanie, jak dalej potoczą się sprawy, jeśli
gdy się ma ku temu okazję, a co innego się wirusem Sars-CoV-2. Z nich 37 059 krzywa zarażeń będzie wzrastać. Szcze-
samemu zarządzać takim kryzysem, wie- osób zmarło (+91, +0,2%; poprzedniego gólnie że w ciągu tygodnia podwaja się
dzieć, jak szybko przyrastają zakażenia, dnia było +136), a 261 808 zostało zwol- liczba zakażonych, rośnie liczba osób na
jak zapełniają się miejsca w szpitalach na nionych, wyzdrowiało (+2352, +0,9%; oddziałach reanimacyjnych i liczba zmar-
intensywnej terapii i jakie są w związku poprzedniego dnia +2082). Aktualnie łych, a w szpitalach zaczyna brakować
z tym przewidywania. Rzeczywistość, przypadków pozytywnych, co do których personelu. Wskaźnik Rt (pokazujący, ile
realia w służbie zdrowia – to jest coś, mamy pewność, jest 186.002 (+16 700, osób średnio zaraża jeden zakażony)
z czym nie da się dyskutować. Krytycy +9,9%; poprzedniego dnia +13 860). obecnie wynosi już we Włoszech 1,5, gdy
pytają: a co z cierpiącymi na inne choroby? Wykonano w ciągu doby testów 182 032 tymczasem w miesiącach wakacyjnych
Mamy ich nie leczyć? Na to lekarze od- — to nowy rekord — jest to więcej o 11 640 oscylował blisko… zera, gdyż były to wy-
powiadają: a mamy ich kłaść razem z cho- w stosunku do dnia poprzedniego, gdy niki rzędu 0,1 czy 0,2. I choć od dawna
rymi na COVID-19, żeby się zarazili? było to 170 392. Wskaźnik oznaczający mówiło się i ostrzegało o jesiennej fali
A tych ostatnich, którzy muszą dostać procent przypadków pozytywnych wynosi pandemii, to jednak wszyscy mieli nadzieję,
tlen i opiekę szpitalną, żeby wyzdrowieć, więc ok. 11% (dokładnie 10,5%)”. że nie będzie ona dotkliwa, tymczasem
mamy znowu odesłać do domu? To sytu- i we Włoszech, i w całej Europie, nieza-
Gdy czytamy ów szczegółowy raport, leżnie od kraju, rządu czy poziomu roz-
należy zwrócić uwagę na kwestię niezmier- winięcia systemu opieki zdrowotnej, stało
nie istotną – stosunek wykrytych pozy- się inaczej.
tywnych przypadków do liczby wykonanych
ogółem testów. Stanowiło to w piątek Wreszcie, jak wykazują testy, obecnie
23 października około 11 proc., gdy tym- w próbkach odnajdywana jest wyższa
czasem jeszcze tydzień, 10 dni wcześniej „carica virale”, wyższa „zawartość” (mó-
oscylowało w okolicach 6 proc. Tymczasem wiąc w uproszczony sposób) materiału
na wiosnę było to nawet blisko 25 proc. genetycznego wirusa, niż to było w lecie.
Czy to może się przekładać na mocniejszą
Te dane właśnie leżą u podstaw wypo- zaraźliwość? Większość fachowców wło-
wiedzi lekarzy i epidemiologów, którzy skich mówi, że tak (chociaż nie musi, to
w mediach włoskich studzą emocje, uspo- nie zerojedynkowa zależność) – i może
kajają i mówią, że nadal nie jest to sytuacja oznaczać zarówno większą możliwość
tak krytyczna, jak to było na wiosnę. W tym zarażania przez osobę nawet bezobjawową,
duchu wypowiedział się dla dziennika
„Corriere della Sera” znany wirusolog,

28 PAŹDZIERNIKA 2020 73

ŚWIAT { WŁOCHY }

CO DALEJ?

Jak pisze prasa
włoska, wprowadzany
jest swego rodzaju
„miękki lockdown”.
Czy będą jeszcze
bardziej zdecydowane
kroki? Pokaże to
najbliższa przyszłość...

jak i ewentualnie trudniejszy przebieg W ostatnich dniach na tych oddziałach zasad bezpieczeństwa. Restauratorzy
choroby u osoby zarażonej COVID-19.
mamy do czynienia ze szturmem pacjen- i właściciele barów mogą już działać je-
Dramatyczna sytuacja na
oddziałach ratunkowych tów chorych na COVID-19, tworzą się dynie w reżimie godzin. Gdy ten numer

Cóż więc robić w  tej sytuacji? Rząd kolejki oczekujących na przyjęcie do „Gazety Polskiej” trafi do Państwa rąk,
premiera Conte staje w obliczu niezmier-
nie trudnych decyzji. Jak trudnych, szpitala”. Te tymczasem są już pełne. obowiązywać będzie zapewne już nowy
pokazują nocne starcia protestujących
w  Neapolu, wrzaski i  kamienie lecące Karetki stoją z pacjentami na parkingach dekret. Dziennikarze włoscy jeszcze
w stronę policjantów. Italia boi się ko-
lejnego lockdownu, który może uderzyć szpitalnych. Ponieważ część w sobotę, 23 października,
w wiele dziedzin gospodarki. Dlatego
premier, ministrowie i Zespół Naukowo- szpitali jest jednoimiennych, Wirusolog, uchylali rąbka tajemnicy,
-Techniczny odpowiadający za doradzanie te „zwykłe” znowu są ma- prof. Giorgio pisząc, co zapewne się stanie.
i wypracowywanie strategii w walce kabrycznie przepełnione. Palù, podkreślił, Mówiło się więc o możliwym
z epidemią, stoją przed trudnym zada- Oto szpital Villa Sofia w Pa- zamknięciu tych rodzajów
niem. Kolejne regiony wprowadzają iż olbrzymia
godzinę policyjną. Ciśnienie rośnie. lermo, dokąd trafiają „zwy- działalności, które nie są
Media relacjonują, że w punktach, w któ-
rych wykonuje się testy, tworzą się gi- kłe” przypadki – miał jednego większość „esencjonalnie istotne dla
gantyczne, wielokilometrowe kolejki. dnia 300  proc. obłożenia zakażeń życia obywateli”. Szykowano
Salvatore Manca, szef Włoskiego Sto- w stosunku do tego, co nor- COVID-19 to również nowe, kolejne i bar-
warzyszenia Medycyny Ratunkowej, malnie jest w  stanie przypadki bądź dziej restrykcyjne zasady
w  sobotę 24  października zwrócił się udźwignąć. bezobjawowe, transportu miejskiego. Za-
z publicznym apelem: „Sytuacja na od- pewne również centra han-
działach ratunkowych jest dramatyczna, Rząd próbuje ciągle nie bądź z lekkimi
z  bardzo niepokojącymi, krytycznymi
sytuacjami we wszystkich regionach. naciskać ostatecznego ha- dlowe zostaną zamknięte

mulca. Działają szkoły, bo symptomami. w weekendy, gdyż wtedy
jak ustalono, odpowiadają następują w nich duże zgro-

za jedynie około 3 proc. ognisk madzenia ludzi. I tak właśnie,

chorobowych, ale z drugiej strony dzieci jak pisze prasa włoska, wprowadzany jest

jadące do szkół powodują tłok w środkach swego rodzaju „miękki lockdown”. Czy

komunikacji. W ciągu najbliższych dni będą kroki jeszcze bardziej zdecydowane?

tak naprawdę okaże się, co będzie dalej. Pokaże to najbliższa przyszłość oraz to,

Decyzja o basenach i siłowniach uzależ- czy podejmowane obostrzenia za dziesięć FOT. PAP/ABACA

niona jest od tego, w jaki sposób ich dni, dwa tygodnie, przyniosą jakieś efekty

właściciele poradzą sobie z wdrażaniem GP

74 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

Wieści Tomasz

z UE Najnowsze newsy i nie tylko Mysłek
z obszaru Unii Europejskiej

Europa w skrócie

W stronę homo-komunizmu demokracji, ponieważ „nie wolno upośle- `
W Republice Francuskiej rozpoczęto dzać wolności słowa pod pozorem walki
urzędowe zwalczanie LGBT-fobii. 15 paź- z dyskryminacją, a wolność słowa to nie AFRYKAŃSKI NAJAZD
dziernika ministerstwo ds. równości płci, to samo co podżeganie do nienawiści”.
finansowane z pieniędzy ogółu podatni-   Trwa najazd mieszkańców
ków, w tym chrześcijańskich, rozpoczęło Inflacja w UE Z danych Eurostatu Afryki, głównie Mali i Senega-
dekonstrukcję utartych stereotypów. wynika, że we wrześniu inflacja w Polsce lu, na atlantycko-hiszpańskie
Tworzy też krajowy plan działań na rzecz była najwyższa w całej Unii Europejskiej – Wyspy Kanaryjskie. Od lipca
równości. Jednym z jego punktów ma być sięgnęła 3,8 proc. w porównaniu br. każdego dnia przypływa
usunięcie terminów „ojciec” i „matka” z 3,7 proc. w sierpniu. W ujęciu miesiąc ich tam łodziami
z wszelkich urzędowych dokumentów, do miesiąca wyniosła 0,2 proc. Wzrost cen od 200 do ponad 500.
bo są one „krzywdzące dla rodzin powyżej 3 proc. zanotowano też
homoseksualnych”. Pochodząca z Afryki na Węgrzech (3,4 proc.) i w Czechach Ekonomicznych (dla tygodnika „Die Zeit”)
szefowa ww. ministerstwa E. Morano (3,3 proc.). Najniższa inflacja była w Grecji
zapowiedziała, że z lesbijek, pederastów (-2,3 proc.), na Cyprze (-1,9 proc.) wynika, że 30 lat po zjednoczeniu obu
oraz osób biseksualnych i transseksual- i w Estonii (-1,3 proc.). W porównaniu
nych uczyni pełnoprawnych obywateli. z sierpniem inflacja wzrosła w 7 krajach powojennych państw niemieckich zamoż-
  UE, a spadła w 15.
Włosi protestują przeciw projekto-   ność gospodarstw domowych w zachod-
wi rządu W Rzymie i innych miastach Italii Mało infekcji w komunikacji
doszło 18 października do ponad stu miejskiej, kolejowej i lotniczej niej części Niemiec jest nadal prawie
ulicznych protestów tysięcy Włochów Włoska minister transportu Paola De Micheli
przeciwko rządowemu projektowi prawa powiedziała w wywiadzie dla telewizji RAI, 2,4 razy większa niż na obszarze byłej
o tzw. homo-transfobii, które przewiduje iż w pojazdach komunikacji miejskiej i innej
surowe kary za jakąkolwiek „dyskryminację” istnieje bardzo niskie ryzyko zakażenia się komunistycznej NRD. Mieszkańcy landów
tzw. osób LGBT. Obrońcy tradycji wskazują, koronawirusem. Sprecyzowała: „Wszelkie
że to nowe prawo będzie dyskryminacyjne międzynarodowe badania wskazują, że zachodnich i południowych mają bowiem
wobec osób niemających zaburzeń odsetek zakażeń w środkach transportu jest
tożsamości płciowej. Bo na specjalną bardzo niski. Samoloty, statki, autobusy, majątek netto gospodarstwa (po potrąceniu
ochronę prawną i przywileje będą mogły pociągi lokalne i dalekobieżne są przyczyną
liczyć tylko środowiska LGBT. Przewodni- tylko ok. 0,1 proc. ogółu zakażeń”. zobowiązań kredytowych i innych) średnio
czący episkopatu Włoch kard. Gualtiero  
Bassetti oświadczył, że przyjęcie tej ustawy RFN–NRD 2,4:1 Z badania przeprowa- w wysokości około 250 tys. euro. A ta
byłoby także poważnym zagrożeniem dla dzonego przez Niemiecki Instytut Badań
wartość dla gospodarstw domowych

na terenach b. NRD wynosi średnio tylko

około 105 tys. euro. GP

FOT. CC

Zabijanie dzieci już w każdym wieku

Rząd Holandii zapowiedział, że zezwoli na zabijanie dzieci chorych w wieku od 1 do 12 lat – za zgodą ich rodziców i dwóch
lekarzy. Zabijanie noworodków i dzieci starszych zostało zalegalizowane już w latach ubiegłych: dzieci w wieku 12–15 lat można
zabijać za zgodą ich i ich rodziców, a dla osób starszych, w tym dla dzieci w wieku od 16 lat, tzw. eutanazja jest dostępna bez
zgody rodziców. Rząd ocenia, że na mocy nowego prawa każdego roku będzie zabijanych od 5 do 10 dzieci w wieku 1–12 lat.

28 PAŹDZIERNIKA 2020 75

OBRONNOŚĆ { POLSKA, USA, WSCHODNIA FLANKA }

SOJUSZ Konrad
Wysocki

na dobre i złe czasy

Podpisanie przez prezydenta RP Andrzeja Dudę ustawy ratyfikującej umowę ze Stanami Zjednoczonymi
w kwestii wzmocnienia obronności, a także reaktywacja V Korpusu armii USA w Fort Knox w Kentucky,
którego wysunięte dowództwo będzie zlokalizowane w Poznaniu, potwierdzają, że mimo trudnych
czasów związanych z pandemią polsko-amerykański sojusz rośnie w siłę. Może być jeszcze większy,
gdyż pole do działania jest bardzo szerokie.

WZMOCNIENIE WSPÓŁPRACY Z USA bardziej pogłębi sojusz obronny łączący w pierwszej kolejności zakłada utworzenie FOT. SPC. MARILYN SPENCER/US ARMY
Warszawę z Waszyngtonem. w Poznaniu wysuniętego dowództwa
U mowa została podpisana 15 sierp- V Korpusu armii Stanów Zjednoczonych
nia w trakcie uroczystości Strategiczne dowództwo (US Army). Historia V Korpusu sięga
związanych z setną rocznicą czasów I wojny światowej. Został on
Bitwy Warszawskiej przez szefa W dobie napiętej sytuacji w regionie każde utworzony w ramach Amerykańskich Sił
resortu obrony Mariusza Błasz- wzmocnienie wschodniej flanki NATO, Ekspedycyjnych walczących w Europie.
czaka oraz amerykańskiego sekretarza zarówno jeżeli chodzi o dodatkowych V Korpus zapisał się też w historii II wojny
stanu Mike’a Pompeo, który złożył wtedy żołnierzy, jak i sprzęt, jest niezwykle światowej, biorąc udział m.in. w operacji
wizytę w Warszawie. Następnie Sejm oraz ważne. Umowa o wzmocnionej współpracy w Normandii, wyzwoleniu Paryża czy
Senat wyraziły zgodę na ratyfikowanie obronnej (Poland – United States Enhan- w bitwie o Ardeny. W późniejszych latach
przez prezydenta Dudę porozumienia ze ced Defense Cooperation Agreement)
Stanami Zjednoczonymi, które jeszcze

76 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

jednostki V Korpusu były zaangażowane zasłużbowych jurysdykcję może przejąć
w amerykańskie i sojusznicze operacje Polska. Nasz kraj zapewni amerykańskim
w Bośni i Hercegowinie, Kosowie czy żołnierzom bezpłatne zakwaterowanie,
Iraku. W latach 2012–2013 jednostka była wyżywienie, corocznie określane ilości
elementem dowodzenia sił US Army paliwa, a także wybrane elementy wsparcia
w Afganistanie. 12 czerwca 2013 roku w magazynowaniu sprzętu i uzbrojenia
V Korpus został uroczyście rozwiązany oraz obsłudze wykorzystywanej infra-
w Biebrich Palace w Wiesbaden. Decyzję struktury. Szacunkowy koszt tych działań
o jego reaktywacji podjęto w lutym. Uro- dla wojsk USA stale obecnych w Polsce
czystość odbyła się 16 października, wyniesie blisko 500 mln zł rocznie.
w głównej bazie V Korpusu – w Fort Knox
w stanie Kentucky. Dowódcą V Korpusu Jest pole do działania
został mający polskie korzenie gen. broni Każde wzmocnienie współpracy obronnej
John Kolasheski. Od tego dnia rozpoczęło
się też formowanie wysuniętego dowódz- Waszyngtonu i Warszawy działa z korzy-
twa, którego siedzibą będzie Poznań.
Wysunięte dowództwo ma liczyć około ścią nie tylko dla Polski, ale i dla całej
200 żołnierzy. Ich głównym zadaniem
będzie planistyka operacyjna, a także wschodniej flanki NATO. Jest również
dowodzenie obecnością amerykańskich
wojsk lądowych w Europie. „Reaktywacja przejawem zaangażowania Stanów Zjed-
V Korpusu świadczy o naszym zaanga-
żowaniu w strukturach NATO i w kon- noczonych w obronę europejskich sojusz-
tekście naszych europejskich partnerów”
– wskazał gen. broni Kolasheski. ników. Trudno się dziwić, że to właśnie

Więcej żołnierzy Polska stała się w ostatnich latach głównym

Dzięki umowie ze Stanami Zjednoczo- partnerem Amerykanów w dziedzinie
nymi możliwe będzie także sukcesywne
zwiększanie liczby żołnierzy US Army bezpieczeństwa. Nasz kraj stawiany jest
w naszym kraju. W ub.r. podczas rozmów
prezydentów USA i Polski ustalono, że za wzór państwa wypełniającego sojusz-
w pierwszym etapie liczba wojskowych
zwiększy się o tysiąc – do 5,5 tys. żołnie- nicze zobowiązania, a także przywiązuje
rzy. Ratyfikowana umowa ułatwi ten
proces. Więcej żołnierzy to więcej ćwiczeń ogromną wagę do umacniania i rozwoju
wojskowych, co także znalazło się w za-
CENTRUM pisach dokumentu. Dzięki infrastrukturze rodzimej armii oraz wyposażenia jej
DOWODZENIA wojskowej, która zostanie przygotowana
przez Polskę, w razie ewentualnego za- w najnowocześniejszy sprzęt. Na tej
Żołnierze wysuniętego grożenia możliwy będzie natychmiastowy
dowództwa V Korpusu US przerzut do naszego kraju dodatkowych płaszczyźnie współpraca z USA także
Army w Poznaniu będą sił, zapewniając łącznie obecność do 20 tys.
m.in. nadzorować działanie żołnierzy USA. Ustalono również ramy wygląda owocnie. Warto wspomnieć tutaj
sił USA przerzuconych prawne dotyczące obecności amerykań-
rotacyjnie do Europy. skich wojskowych. Zgodnie z umową m.in. o myśliwcach F-35 czy systemach
NATO SOFA z 1951 roku, państwo wy-
Każde wzmocnienie współpracy syłające (w tym przypadku USA) zacho- rakietowych Patriot. W segmencie zbro-
obronnej Waszyngtonu wuje pierwszeństwo w sprawowaniu
i Warszawy działa z korzyścią jurysdykcji karnej tylko w przypadku jeniowym jest jednak jeszcze wiele do zro-
nie tylko dla Polski, ale dla czynów lub zaniechań popełnionych
całej wschodniej flanki NATO. w ramach wykonywania obowiązków bienia, dlatego należy pogłębiać działania
Jest również przejawem służbowych. W przypadkach działań po-
zaangażowania Stanów na tej płaszczyźnie. Każdy z rodzajów
Zjednoczonych w obronę
europejskich sojuszników. SZ RP wymaga bowiem wymiany sprzętu

i uzbrojenia. Trwająca od wielu miesięcy

pandemia koronawirusa i jej gospodarcze

skutki wpłyną niewątpliwie na daty re-

alizacji poszczególnych umów. Dotyczy

to nie tylko Polski, ale też wielu innych

krajów NATO. Mimo przeciwności, niech

ostatnia z umów zacieśniających sojusz

Polski z USA będzie dobrym prognosty-

kiem na kolejne miesiące i umożliwi re-

alizację dalszych porozumień w sferze

obronności. Tak, by nikt nie miał wątpli-

wości, że współpraca ze Stanami Zjed-

noczonymi jest nie tylko na dobre, ale

i na te nieco gorsze czasy, gdzie o regio-

nalnym bezpieczeństwie nie będzie de-

cydował jedynie niewidzialny wróg, ale

sąsiednie mocarstwo, które nie porzuciło

swoich imperialnych planów. GP

28 PAŹDZIERNIKA 2020 77

GOSPODARKA { POLITYKA ENERGETYCZNA, TRANSFORMACJA, INWESTYCJE }

POLSKI ATOM
MADE IN USA

Maciej
Pawlak

SZEF DZIAŁU GOSPODARKA

KTO ZBUDUJE I SFINANSUJE POLSKIE ELEKTROWNIE JĄDROWE

Decyzja rządu o likwidacji w ciągu trzech dekad wydobycia węgla na energii i bezpieczeństwo dostaw. Polska
postrzega strategiczną współpracę z USA
Śląsku prawdopodobnie przyspieszyła ostatnią nowelizację programu w szerszym kontekście. Chodzi o bezpie-
czeństwo geopolityczne, o warunki po-
polskiej energetyki jądrowej, która docelowo ma mieć 20-proc. udział zwalające na trwały wzrost gospodarczy
i skok technologiczny, a także o stworzenie
Pw naszym miksie energetycznym. prac przygotowawczych i projektowych od podstaw całego sektora przemysłu
odpisane w październiku polsko- wykonanych przez czołowe amerykańskie w Polsce”.
-amerykańskie międzyrządowe firmy sektora cywilnej energetyki jądrowej
porozumienie o współpracy na oraz propozycję struktury finansowania Amerykańska ambasador w Polsce Geo-
rzecz rozwoju programu cywilnej programu. Raport ma być podstawą dla rgette Mosbacher zaznaczyła: – Jesteśmy
energetyki jądrowej i sektora długofalowego zaangażowania USA, a dla gotowi dostarczyć naszym partnerom
energetyki jądrowej na potrzeby cywilne rządu Polski do podjęcia decyzji o wyborze technologie i finansowanie tak, by zagwa-
w Polsce przesądza, że elektrownie ato- partnera przy realizacji Polskiego Programu rantować bezpieczeństwo energetyczne,
mowe wybudują Amerykanie. Energetyki Jądrowej. a przy tym ograniczyć zanieczyszczenie
środowiska.
Polska postrzega strategiczną współpracę Minister Piotr Naimski, pełnomocnik
z USA w szerszym kontekście rządu ds. strategicznej infrastruktury Z kolei polski ambasador w USA Piotr
energetycznej, podkreślił, że dla Polski Wilczek podkreślił, że „Polska chce, by USA
Zgodnie z postanowieniami umowy, „ta umowa to nie tylko dostęp do czystej były jej strategicznym partnerem w tym
w ciągu 18 miesięcy Polska i USA przy- programie”. – Biorąc pod uwagę czas po-
gotują wspólnie raport zawierający rezultaty trzebny do budowy, eksploatacji i bez-

78 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

źródeł finansowania tak potężnego pro-
jektu. Wszystko wskazuje jednak, że władze
znalazły w końcu rozwiązanie, wobec
czego przygotowania do budowy ostatecz-
nie dwóch elektrowni (łącznie z sześcioma
reaktorami) powinny się rozpocząć w naj-
bliższych miesiącach. Prąd z pierwszej
powinien zacząć płynąć na początku lat
30., a z drugiej – w pierwszych latach 40.

ZAMIAST WĘGLA Zeroemisyjne źródło energii

„Program polskiej Według Ministerstwa Klimatu i Środowi-
energetyki jądrowej” ska, pilotującego obecnie projekt budowy
to kamień milowy na elektrowni jądrowych, cel „Programu
drodze naszego kraju polskiej energetyki jądrowej” (PPEJ) sta-
do posiadania stabilne- nowi budowa oraz oddanie do eksploatacji
go, zeroemisyjnego w Polsce elektrowni jądrowych o łącznej
źródła energii. mocy zainstalowanej od około 6 do około
9 GWe w oparciu o sprawdzone, wodne
FOT. PIXABAY piecznego zakończenia cyklu życia nowo- Polska Grupa Energetyczna (70 proc. ciśnieniowe reaktory jądrowe najnowszej
czesnych elektrowni jądrowych, to partnerstwo udziałów). generacji III(+).
jest strategicznym wyborem na najbliższe
100 lat – dodał Wilczek. Jednak do końca bieżącego roku wszyst- – Przyjęcie przez rząd przedłożonej przez
kie udziały w spółce ma przejąć Skarb Ministerstwo Klimatu uchwały aktuali-
Co istotne, projekt polsko-amerykańskiej Państwa. Jak bowiem stwierdził prezes zującej „Program polskiej energetyki ją-
umowy został wcześniej notyfikowany na PGE Wojciech Dąbrowski w październi- drowej” to kamień milowy na drodze
podstawie artykułu 103 Traktatu EURA- kowym komunikacie, okazało się, że naszego kraju do posiadania stabilnego,
TOM, a Komisja Europejska nie wniosła „branża energetyczna jest obecnie na zeroemisyjnego źródła energii. Dzięki
do niego uwag. etapie głębokiej transformacji i tak duża energetyce jądrowej będziemy mogli za-
inwestycja w projekt jądrowy przekracza pewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne
Uwaga: wysokie koszty możliwości finansowe spółek – podkreśla minister klimatu i środowiska
budowy energetycznych”. Michał Kurtyka.

Choć pierwsze próby wybudowania pol- To zapewne nie przypadek. Niewątpliwą Tego typu energetyka oznacza także
skiej elektrowni atomowej sięgają jeszcze przeszkodą opóźniającą uruchomienie radykalne obniżenie emisji gazów cieplar­
lat 80. ubiegłego wieku, to dopiero ostatnio pierwszej z planowanych elektrowni ato- nianych do atmosfery z sektora elektro-
przyspieszono przygotowania do realizacji mowych były niebagatelne koszty jej bu- energetycznego oraz niskie środowiskowe
tej inwestycji. Od kilku lat w tym celu dowy. Według różnych szacunków, mogą koszty zewnętrzne. Według resortu klimatu
działa specjalna spółka PGE EJ–1, której one sięgać 60–70 mld zł, a łącznie z pla- „energetyka jądrowa przyczynia się do
udziałowcami były do niedawna czołowe nowaną drugą – znacząco przekraczać skutecznej, głębo­kiej i szybkiej dekarbo-
polskie firmy energetyczne, w tym PGE 100 mld zł. Kluczowe jest zatem znalezienie nizacji elektroenergetyki”, co widoczne
jest szczególnie w trzech krajach, w któ-
rych „radykalnie zredukowano emisje do
poziomu znacznie poniżej 100  kg
CO2/MWh, opiera­jąc się głównie na ener-
getyce jądrowej (Francja) lub na kombinacji
energetyki jądrowej i dużej energetyki
wodnej (Szwecja, kanadyjska prowincja
Ontario)”.

Według Ministerstwa Klimatu elektrownie
jądrowe mogą obniżyć wzrost kosztów
energii dla odbiorców. Atom to bowiem
jej najtańsze źródło „przy uwzględnieniu
pełnego rachunk­ u kosztów (inwestorskie,
systemowe, sieciowe, środo­wiskowe,

28 PAŹDZIERNIKA 2020 79

GOSPODARKA

zdrowotne, inne zewnętrzne) oraz czyn- polskiej elektroenergetyki i sektora energii

nika długiego czasu pracy po okresie w ogóle (poprzez wprowadzenie paliwa

amortyzacji”. jądrowego). „Przewiduje się, że udział FLASHGOSPODARCZY

Współpraca na rzecz sektora energii jądrowej w miksie energetycznym DOCHÓD Z OBROTÓW
energii jądrowej ok. 2045 roku będzie wynosił ok. 20 proc., AKCJAMI ALLEGRO NA WALKĘ
natomiast udział w podstawie obciążenia Z COVID-19

Co istotne, przy realizacji tak niebaga- systemu będzie znacząco większy” – do- Warszawska giełda przekaże darowiznę na
walkę z koronawirusem: 680 tys. zł, cały
telnego projektu resort ministra Kurtyki daje ministerstwo. zysk z obrotu akcjami spółki Allegro w dniu
debiutu. Decyzję tę zatwierdziła Rada Giełdy.
zakłada wykorzystanie jednego modelu Amerykanie i finansowanie – Cieszymy się, że w tym trudnym dla
finansowania – ma to po­zwolić m.in. na naszych elektrowni społeczeństwa okresie władze giełdy
„uzyskanie efektu skali, jednego współ­ postanowiły wykazać się wyjątkową
solidarnością z podmiotami zaangażowany-
inwestora strategicznego powiązanego Według Dawida Piekarza przez wiele lat mi w bezpośrednią walkę z koronawirusem
i całkowity dochód z obrotu akcjami Allegro
z dostawcą technologii oraz zachowanie zdawano sobie sprawę, że atom będzie na tej wyjątkowej sesji przeznaczyć właśnie
na walkę z COVID-19 – powiedział
kontroli Skarbu Pań­stwa nad realizacją stanowić problem dla dalszego funkcjo- wicepremier Jacek Sasin.

»Programu polskiej energetyki nowania energetyki węglowej czy szerzej „PRACODAWCA GODNY
ZAUFANIA” – FINAŁ
jądrowej«”. – dla Śląska. – W związku z tym politycy
Zbliża się rozstrzygnięcie jubileuszowej
Według nieoficjalnych informacji, może nie mieli wyraźnej presji, by zacząć reali- X edycji konkursu o tytuł „Pracodawcy
Godnego Zaufania”. Oficjalna Gala
chodzić o jej negocjowanie z takimi ame- zować energetykę jądrową – mówi ekspert. z rozdaniem nagród w formule hybrydowej
odbędzie się 4 listopada bieżącego roku.
rykańskimi gigantami jak Westinghouse – Obecnie istnieją dwa czynniki, które oba Organizatorzy, m.in. Krajowa Izba Gospo-
darcza i Fundacja Polskiego Godła
czy General Electric – mającymi doświad- te problemy rozwiązują. Z jednej strony Promocyjnego „Teraz Polska”, nagrodzą
firmy i instytucje, które w zakresie polityki
czenie zarówno w budowie wielu elektrowni są Amerykanie. Upraszczając – kupujemy pracowniczej sięgają po ciekawe i skutecz-
ne rozwiązania – uwzględniając rozwój
jądrowych, modernizacjach, jak i w ich amerykańską technologię budowy (na zawodowy pracowników, ich bezpieczeń-
stwo, a także ochronę ich praw.
bieżącym utrzymaniu. wzór amerykański) elektrowni, wraz z za-

Pytany przez nas ekspert Dawid Piekarz, stosowanym przez nich modelem finan-

wiceprezes Instytutu Staszica, dorzuca sowania. To zatem powinno rozwiązać

do tej grupy możliwy udział innego pod- kwestię finansowania naszych

miotu: amerykańskich funduszy elektrowni.

inwestycyjnych. Z drugiej strony, jak zwraca

Jeden partner Projekt budowy uwagę ekspert, funkcjonuje
z jedną technologią elektrowni unijny „Zielony Ład”. – Wobec
jądrowych tego, jeśli mamy w miarę szybko
Jak doprecyzował resort odejść od węgla, to wygląda na
klimatu i środowiska w od- pozwoli w ciągu to, że bez posiadania energe-
powiedzi na przesłane przez kilku dekad tycznych źródeł atomowych
„GP” pytania, zgodnie z za- byłoby to niezwykle trudne

łożeniami PPEJ Polska po- ustabilizować – podkreśla.

szukuje jednego partnera nasz system Jego zdaniem nie ma przy
z jedną technologią, który energetyczny. tym ścisłej synergii między
zaangażuje się także finan- tymi dwoma elementami. –

sowo do 49 proc. wartości Bowiem Unia forująca euro-

projektu. Przy tym strona pejski „Zielony Ład” nie patrzy

polska docelowo chce mieć 51 proc. W kwe- przecież przychylnym okiem na atom.

stii wyłaniania wykonawców, którzy będą Wymaga to od naszych władz zachowania

odpowiedzialni za budowę elektrowni pewnej asertywności – dodaje.

jądrowych, głównym kryterium będzie Według niego atom nie jest obecnie tech-

doświadczenie w skutecznej realizacji nologią docelową, bo za taką uważa się

megaprojektów, ze szczególnym uwzględ- OZE. Jednak projekt budowy elektrowni

nieniem projektów jądrowych. jądrowych pozwoli w ciągu kilku dekad

Ponadto według ministerstwa budowa ustabilizować nasz system energetyczny.

i eksploatacja elektrowni jądrowych przy- – Jestem przekonany, że gdy Amerykanie

czyni się do dywersyfikacji źródeł wytwa- dostaną pozwolenie, by zbudować u nas

rzania energii elektrycznej, a w szerszym elektrownie jądrowe, po prostu to zrobią

ujęciu do dywersyfikacji bazy paliwowej – kończy ekspert. GP

80 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FELIETON { WIDZIANE Z BRUKSELI }

Ryszard

ZARAZA, CZAS APOKALIPSY, Czarnecki
BRUKSELA, BERLIN, LONDYN I...
P iszę te słowa w Brukseli podczas wielkiej kontr-
ofensywy zarazy. W Polsce nie wygląda to dobrze, { Kawały z czasów okupacji niemieckiej
ale tu jest jeszcze gorzej. W dniu, gdy przygo- i o cztery dekady późniejsze analogie
towuję ten felieton, w naszym kraju zachorowało z czytelnymi aluzjami były chlebem powszednim.
10 040 osób, a w osiem razy mniej licznej Belgii
prawie tyle samo, bo 9678. U nas zmarło 130 osób, czy kilkanaście lat. Dla nich, ale nie tylko dla nich, te
w Belgii 46, a więc niespełna trzy razy mniej, co jak na
jej potencjał ludnościowy jest i tak katastrofalną staty- wojenne paralele były oczywiste.
styką. Wcześniej Belgia przewodziła w UE-27 w innej
statystyce: największej liczby zgonów na milion W trudnych czasach Polacy zawsze bronili się poczu-
mieszkańców...
ciem humoru. Kawały z czasów okupacji niemieckiej
Ciekawe, że nie mogę porównać liczby ozdrowieńców
w Polsce i Belgii, bo polskie dane są precyzyjne: takiego i o cztery dekady późniejsze analogie z czytelnymi alu-
a takiego dnia wyzdrowiało 928 osób, a Królestwo Belgii
w ogóle nie podaje takich liczb. Cóż, po prostu czas zjami były chlebem powszednim. Przypomniano mi
apokalipsy. 
dopiero co kawał z brodą, mówiący o trzech jednostkach
A propos „Czasu apokalipsy”, to pamiętam amerykański
film o tym właśnie tytule, który był w Polsce hitem przed wsławionych podczas II wojny: niemieckiej dywizji pan-
równo 39 laty. Reżyserował go Francis Ford Coppola,
a my, Polacy, odegraliśmy kluczową rolę przy jego po- cernej, sowieckiej brygady konwojującej więźniów i pol-
wstawaniu. A może nie tyle Polacy, ile Polak, jeden
z najwybitniejszych brytyjskich pisarzy w dziejach, Joseph skim pułku... szmuglerów. Dzięki szmuglerom okupowana
Conrad – Józef Korzeniowski, autor odpowiadania „Jądro
ciemności”. Stało się ono inspiracją filmu Coppoli. Film Warszawa uzupełniała braki żywności i mogła przetrwać.
będzie kojarzył mi się jednak nie z Wietnamem (o tym
jest fabuła), lecz ze stanem wojennym w Polsce: wielka Kawał mówi, że nieformalny szef owego polskiego pułku
reklama owego dzieła, które przyniosło 150 mln dolarów
przychodów brutto, widoczna była na warszawskim kinie, szmuglerów został zaproszony na rozmowy do Hitlera RYS. MIROSŁAW ANDRZEJEWSKI
nomen omen, Moskwa, niegdyś istniejącym na rogu Pu-
ławskiej i Rakowieckiej. Do historii przeszło zdjęcie i otrzymał propozycję zalegalizowania działalności za
z 13 grudnia 1981 roku, gdy opancerzone transportery
wojskowe stały pod owym kinem, paręset metrów od cenę… przeszmuglowania niemieckich żołnierzy do
więzienia na Rakowieckiej, a nad nimi widniał napis:
„Czas apokalipsy”... Londynu. Po naradzie wśród polskich szmuglerów Niemcy

W filmie grał Marlon Brando, ale to nie jego, lecz wła- usłyszeli odpowiedź: „Zgoda. Przeszmuglujemy. Ale tylko
śnie to zdjęcie, które zobaczyłem jako niespełna 19-latek,
zapamiętam zapewne do końca życia. w formie rąbanki”… GP

Stan wojenny określaliśmy czasami jako wojnę polsko-
-jaruzelską. Siłą rzeczy w ruchu Solidarności odgrywali
niemałą rolę rodacy, którzy doskonale pamiętali napad
Niemiec na Polskę w 1939 roku albo przynajmniej oku-
pację niemiecką naszego kraju, bo mieli wtedy po kilka

28 PAŹDZIERNIKA 2020 81

PRODUKTY FINANSOWE { AKCJE, OBLIGACJE, LOKATY, KONTA EMERYTALNE }

Bezpieczne oszczędzanie
krótko- i długoterminowe

PMichał Dzierżak domowych wyniosła 932,8 mld złotych. Dla oceniło, że nie miało przed jej wybuchem
andemia koronawirusa bardzo porównania, w maju 2019 r. wartość ta żadnych oszczędności.
wyraźnie pokazała, jak ważne jest wynosiła 838,9 mld zł. Czy oznacza to, że
bezpieczeństwo finansowe gospo- przeciętny Polak był dobrze przygotowany Oszczędzanie po polsku
darstw domowych. Choć na po- na taką niespodziewaną sytuację? Odpowiedzi na pytanie, czy Polacy byli
czątku epidemii byliśmy świadkami dobrze przygotowani na trudną sytuację,
wielu bezprecedensowych zachowań Pola- Z przeprowadzonego pod koniec lipca jaka nastała wskutek pandemii koronawi-
ków, takich jak np. masowe wypłacanie 2020 roku badania Polskiego Instytutu rusa, warto poszukać w raporcie Związku
gotówki z bankomatów, to jednak nie Ekonomicznego (PIE) wynika, że dla Banków Polskich (ZBP), szczegółowo
wpłynęło to znacząco na uszczuplenie de- 54 proc. Polaków pandemia nie miała opisującym sposoby gromadzenia
pozytów bieżących i długoterminowych wpływu na zmianę sytuacji finansowej ich oszczędności.
gospodarstw domowych. Jak wynika z gospodarstwa domowego.
przedstawionych przez Narodowy Bank Jak wynika z opublikowanego w paździer-
Polski (NBP) danych za maj 2020 r. (czyli Ponad połowa badanych uznała, że od niku 2018 roku raportu „InfoKREDYT:
już po zakończeniu wiosennego lockdownu) czasu wybuchu pandemii wartość oszczęd- Oszczędzanie”, przez ostatnie lata skłonność
wartość depozytów w sektorze gospodarstw ności ich gospodarstwa domowego nie Polaków do oszczędzania systematycznie
zmieniła się lub nawet się zwiększyła. rosła, a wpływ miało na to niskie bezrobocie
Z drugiej strony, pandemia uszczupliła oraz rosnące dochody. Wciąż jednak nieco
majątek 31 proc. Polaków, a kolejne 15 proc

82 5 SIERPNIA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

odstajemy od wielu krajów europejskich lokatach, lokujemy „w skarpetach” i w in- 3 miesięcy. Szczególny pesymizm dostrzec
zarówno jeśli chodzi o wartość oszczędności
per capita, jak i o stopę oszczędności. westycjach – tylko po co? Przede wszyst- można u kobiet, osób starszych oraz osób

Polaków cechuje krótki horyzont czasowy kim, jak wskazuje raport ZBP, by mieć z wykształceniem podstawowym.
oszczędzania i niewielkie skłonności do in-
westowania i ryzyka. Jak wynika z badania pieniądze na czarną godzinę. Taki cel
Monitor Bankowy przeprowadzonego dla oszczędzania wskazała ponad połowa Jak budować swoje
ZBP, niemal 90 proc. Polaków wykazuje ankietowanych. 11 proc. Polaków odkłada bezpieczeństwo finansowe?
zainteresowanie lokatami krótkotermino-
wymi. W drugiej kolejności wybieramy na zakup lub remont mieszkania, 10 proc. Podstawowym celem zarządzania go-
lokaty długoterminowe (40 proc.), a w trze-
ciej – fundusze inwestycyjne (35 proc.). na większe zakupy dóbr konsumpcyjnych, tówką, którą posiadamy, jest zachowanie
Warto tu również zauważyć, że przeciętny
Polak dosyć ostrożnie podchodzi do swoich a co czwarty badany nie wskazuje żadnego odpowiedniej płynności finansowej, w tym
oszczędności – 80 proc. badanych rzadko
lub nigdy nie wykazuje zainteresowania celu gromadzenia środków. właściwe prowadzenie budżetu
produktami inwestycyjnymi o wysokim
stopniu ryzyka, takimi jak np. akcje. Tak się wyśpisz, domowego.

Przysłowiowemu Kowalskiemu nie jest jak sobie pościelisz Jak zobaczyliśmy w przedstawionym
szczególnie blisko do systematycznego, re-
gularnego oszczędzania. Najchętniej prefe- wcześniej badaniu, co trzeci Polak ma
rujemy możliwość pełnej dowolności i czę-
stotliwości wpłat na poczet naszych oszczędności, „Nie czerpiemy przyjemności z oszczę- problem z pokryciem ze swojego wyna-
choć regularne wpłaty – w mniejszych lub
większych odstępach czasu – pozytywnie dzania, ponieważ środki te w większości grodzenia wszystkich podstawowych
ocenia łącznie aż 35 proc. ankietowanych.
Najczęściej gromadzone przez nas oszczęd- są przeznaczone na wypadek zajścia nie- potrzeb. W takiej sytuacji trudno o zacho-
ności są powiększane przez środki, które
zostają na koniec miesiąca lub te, które uda spodziewanych okoliczności” – piszą wanie wspomnianej płynności i znalezienie
nam się zdobyć dodatkowo. Rzadziej jest to
np. stały przelew czy systematyczne oszczę- autorzy raportu Związku Banków Polskich dodatkowych środków na oszczędzanie.
dzanie niewielkich kwot.
„InfoKREDYT – Oszczędzanie”. Pragma- Choć istnieją sytuacje, gdy wygospodaro-
Wciąż popularna pozostaje przysłowiowa
„skarpeta”, czyli trzymanie oszczędności tyczne podejście naszych rodaków poka- wanie kwoty na poczet oszczędności nie
w gotówce w domu. Według raportu Kon-
ferencji Przedsiębiorstw Finansowych zuje, że tworzenie finansowej jest w żaden sposób moż-
i Instytutu Rozwoju Gospodarczego SGH
z 2018 roku do przechowywania groma- poduszki jest dla dużej części liwe, a dla utrzymania
dzonego majątku w domu przyznaje się
blisko 54 proc. Polaków! Badacze wskazują, z nas istotne. Pragmatyczne względnej płynności czy
że ten odsetek na przestrzeni ostatnich lat Poduszka finansowa sta- podejście naszych zabezpieczenia finanso-
i tak istotnie zmalał. Brakuje jeszcze do- rodaków pokazuje, wego konieczne są po-
kładnych analiz ilustrujących wpływ pan- nowi zabezpieczenie płyn- życzki lub kredyty, to
demii koronawirusa na ponowny wzrost ności finansowej w sytuacji w wielu przypadkach
tego zjawiska, niemniej istotnym sygnałem nagłej utraty źródła docho-
jest znaczący wzrost gotówki w obiegu
w marcu i kwietniu 2020 roku. Wpływ że tworzeniedów związanej np. z utratą niezbędne staje się po
miały na to obawy o fizyczną dostępność prostu bardziej racjonalne
zgromadzonych w bankach środków, które pracy.
– w opinii części ekspertów, powinny stop-
niowo, wraz z upływem czasu, maleć. Jak duża powinna być na- finansowej prowadzenie domowego
sza finansowa poduszka? poduszki jest dla budżetu.
Gromadzimy środki mniej lub bardziej Eksperci są zgodni, że po- dużej części z nas
regularnie, na krótko- i długoterminowych winna mieć ona wartość co Kluczem do bezpieczeń-
najmniej trzykrotności na- stwa finansowego są
oszczędności, których

istotne.szych przeciętnych mie- źródłem jest takie gospo-
darowanie, by dochody
sięcznych dochodów.

Jeśli miesięcznie wydajemy nas lub naszego gospo-

przeciętnie 5 tys. zł to nasza darstwa domowego prze-

minimalna poduszka finansowa powinna wyższały wydatki.

wynosić 15 tys. zł, jednak jeśli będzie Pierwszym krokiem w budowaniu finan-

większa – tym większy nasz komfort fi- sowego bezpieczeństwa jest odpowiednie

nansowy. Szczególnie w niełatwym czasie planowanie wydatków – tak codziennych,

pandemii taka rezerwa finansowa okazała jak i tych większych, związanych z kupnem

się bardzo ważna i ci, którzy zawczasu np. sprzętów gospodarstwa domowego.

nie stworzyli lub nie byli w stanie jej wy- Musimy określić swoje możliwości finan-

tworzyć, mogli popaść w  finansowe sowe i wyznaczyć cele, jakie będziemy

tarapaty. chcieli zrealizować, czyli czego potrzebu-

Patrząc na niedawne badanie Polskiego jemy jako osoba lub gospodarstwo domowe.

FOT. ADOBE STOCK Instytutu Ekonomicznego, można odnieść Określamy, jakie środki będą na ten cel

wrażenie, że obecna sytuacja nie sprzyja potrzebne i na jakie przeszkody możemy

oszczędzaniu. Aż 58 proc. ankietowanych natrafić podczas próby ich realizacji.

nie widzi bowiem możliwości odłożenia Racjonalne planowanie wydatków, w szcze-

pieniędzy w perspektywie najbliższych gólności tzw. wydatków zmiennych (zakupy

5 SIERPNIA 2020 83

PRODUKTY FINANSOWE { AKCJE, OBLIGACJE, LOKATY, KONTA EMERYTALNE }

Lista ostrzeżeń żywności, ubrań, kosmetyków itp.), po- oszczędnościowych i inwestycyjnych. FOT. ADOBE STOCK
publicznych zwala ograniczyć niepotrzebne zakupy, Różne produkty są obarczone różną skalą
często realizowane pod wpływem impulsu. ryzyka inwestycyjnego. Do bezpiecznych
Jak sprawdzić, czy firma, której Nie pozostaje to bez wpływu na finanse produktów należy zaliczyć przede wszyst-
chcemy powierzyć nasze pieniądze, gospodarstw domowych. Racjonalne dzia- kim lokaty i rachunki oszczędnościowe
działa w pełni zgodnie z prawem łania, oparte w dużej mierze na rozsądnie oraz obligacje skarbowe o charakterze
i czy nasza współpracą z nią nie jest planowanych zakupach, sprzyjają możli- oszczędnościowym. Fundusze inwestycyjne
obarczona nadmiernym ryzykiem? wości oszczędzania. Często konieczna cechują się zróżnicowaną skalą ryzyka,
Pomocna jest tutaj Lista ostrzeżeń do tego jest także zmiana pewnych nawy- o której klient jest informowany przy ich
publicznych Komisji Nadzoru ków i sposobu myślenia. wyborze. Inwestowanie w akcje spółek
Finansowego (www.knf.gov.pl/ giełdowych wymaga zaś pewnej wiedzy
dla-konsumenta/ostrzezenia_pu- Jak wynika z przytoczonego przez nas i orientacji w mechanizmach giełdowych
bliczne), której zasadniczym celem wcześniej raportu ZBP, blisko 57 proc. i  obarczone jest sporym ryzykiem
jest powiadamianie o potencjalnych ankietowanych Polaków swoje nadwyżki inwestycyjnym.
zagrożeniach i nieprawidłowościach finansowe przeznacza na oszczędności na
na rynku finansowym. tzw. czarną godzinę. Chcemy czuć się bez- Lokaty
pieczni i przygotowani na niespodziewane Lokaty to formy oszczędzania polegające
Na stronach KNF istnieje wyszuki- sytuacje. Podstawą jest stworzenie własnego na zdeponowaniu na koncie swoich środ-
warka, która w prosty sposób funduszu bezpieczeństwa finansowego, na ków, od których naliczane są odsetki za
pozwoli nam sprawdzić, czy intere- który złoży się wspomniana we wcześniej- możliwość korzystania przez bank lub
sująca nas firma figuruje na liczącej szym rozdziale poduszka finansowa oraz kasy oszczędnościowo-kredytowej ze
obecnie około 300 pozycji liście. tzw. fundusz awaryjny, pozwalający pokryć zgromadzonego depozytu.
Jeśli tak, powinna zapalić się nam nagłe wydatki związane np. z awarią pralki
czerwona lampka. czy nieplanowaną wizytą u stomatologa. Lokaty terminowe to depozyty powie-
rzane bankowi na określony czas. Możemy
Na Listę ostrzeżeń publicznych Jeśli już zdecydujemy się oszczędzać, wyróżnić m.in. lokaty krótkoterminowe
trafiają podmioty, wobec których ważny jest dobór właściwego produktu (do 12 miesięcy, najczęściej wybierany
toczy się postępowanie dotyczące oszczędnościowego lub inwestycyjnego. przez Polaków produkt oszczędnościowy)
naruszenia przepisów m.in. Prawa oraz długoterminowe (powyżej 12 mie-
bankowego, ustawy o obrocie Zbieranie pieniędzy do „skarpety” z cza- sięcy). Nie ma możliwości dodania środków
instrumentami finansowymi czy sem powoduje tylko utratę ich wartości do lokaty lub pobrania ich z niej przed
ustawy o funduszach inwestycyj- nabywczej wskutek rosnącej inflacji. Poza upływem terminu (chyba, że zdecydujemy
nych. Należy jednak pamiętać, że tak tym istnieje ryzyko, że zgromadzone w taki się zerwać umowę, co może wiązać się
jak nie każdy podmiot, którego nie sposób oszczędności paść mogą łupem np. z utratą odsetek).
ma na Liście ostrzeżeń publicznych, złodzieja i niełatwo będzie je odzyskać.
jest całkowicie pewny i wiarygodny, Mogą też ulec przypadkowemu zniszcze- Oprocentowanie lokaty ustalone przez
tak i nie każdy, który się tam znajdu- niu, np. na skutek pożaru. bank pozwoli obliczyć, jakich odsetek od
je, działać musi całkowicie nielegal- zdeponowanego kapitału można oczeki-
nie. Lista ma charakter informacyjny, Warto pamiętać o wpływie czynników wać. Oprocentowanie może być stałe,
a postępowanie prokuratorskie makroekonomicznych na nasze oszczęd- zmienne lub progresywne (rosnące). Warto
zakończone aktem oskarżenia nie ności. Obowiązujące obecnie niskie stopy pamiętać, że od uzyskanych odsetek po-
przesądza jeszcze o winie. Ostatecz- procentowe wpływają na obniżenie opro- trącony zostanie 19-proc. podatek od
ne zdanie ma w tej sprawie sąd. centowania lokat, za to promują inwestycje dochodów kapitałowych.
w akcje, obligacje czy metale szlachetne
lub nieruchomości. Zalety:
• duże bezpieczeństwo zdeponowanych
Wiedza o konkretnych produktach oszczęd-
nościowych pozwoli nam wybrać taki, środków, często zabezpieczone dodatkowo
który najlepiej dopasuje się do naszego gwarancją Bankowego Funduszu Gwa-
modelu oszczędzania. rancyjnego [patrz:ramka];
• lokaty – zwłaszcza długoterminowe – uła-
Produkty oszczędnościowe twiają systematyczne oszczędzanie i znie-
i inwestycyjne chęcają do pochopnego „wybrania” oszczęd-
– wybierz mądrze ności z konta.
Przyjrzyjmy się głównym wadom i zaletom Wady:
kilku najpopularniejszych produktów • częsty brak możliwości ingerencji w de-
pozyt przez klienta, co sprawia, że zdepo-

84 5 SIERPNIA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

nowane na lokacie środki pozostają wykupić obligacje wraz z należnymi zyskuje w tej spółce prawa majątkowe
zamrożone do  czasu wygaśnięcia
umowy; odsetkami. (lub niemajątkowe) – partycypuje w wy-
• obecnie często niskie oprocentowanie
lokat, zwłaszcza krótkoterminowych. Obligacje emitowane przez rządy państw pracowanych przez nią zyskach (lub

Rachunek oszczędnościowy różnią się od siebie, czasem bardzo zna- ponoszonych stratach) i  ma prawo
Konto oszczędnościowe, a ściślej rachunek
oszczędnościowy, łączy cechy rachunku cząco w zakresie cen i oprocentowania. do  udziału w  walnym zgromadzeniu
rozliczeniowego oraz lokaty. Od lokaty
odróżnia go to, że umieszczenie swojego Rentowność obligacji, czyli stopa zwrotu akcjonariuszy.
depozytu na rachunku oszczędnościowym
nie wiąże się z żadnymi terminami ani z zainwestowanego w ten Posiadanie akcji upraw-
restrykcjami związanymi z dostępem
do zgromadzonych środków. Możemy je papier wartościowy kapi- Racjonalne niać może również do otrzy-
w każdej chwili wpłacać lub wypłacać. tału, jest uzależniona m.in. działania, oparte mania dywidendy, czyli
od obowiązującej w danym określonej części zysku
Od rachunku rozliczeniowego rachunek kraju stopy procentowej spółki wypłacanej akcjo-
oszczędnościowy różni zaś oprocentowanie
zgromadzonych na nim środków. w dużej mierzeczy postrzegania kraju- nariuszom po zakończeniu
-emitenta przez roku obrotowego.
Środki na rachunku oszczędnościowym
są również zabezpieczone gwarancjami inwestorów. na rozsądnie Aby wejść w posiadanie
BFG [patrz ramka]. Rząd Polski, obok obli- planowanych akcji na giełdzie, musimy
zakupach, sprzyjają założyć rachunek inwesty-
Oprocentowanie takich kont jest jednak gacji hurtowych, które są cyjny w domu maklerskim
często niższe od oprocentowania lokat, nabywane przez inwesto- – to właśnie on na polecenie
jednak kapitalizacja odsetek następuje na rów instytucjonalnych na
nich zazwyczaj co miesiąc.
możliwościprzetargach organizowa- klientów zajmuje się ku-
Zalety: powaniem i sprzedawaniem
• duże bezpieczeństwo zdeponowanych nych przez NBP i są no-

środków, gwarantowane przez BFG oszczędzania.towane – na rynku wtórnym akcji. Na rachunek ten
[patrz: ramka]; wpłacamy określoną kwotę,
• nieograniczony dostęp do depozytu, – na Giełdzie Papierów
możliwość wpłat i wypłat z konta.
Wady: Wartościowych (GPW), którą będziemy mogli za-
• niskie oprocentowanie;
• możliwość pobierania przez bank opłaty emituje również obligacje inwestować w akcje kon-
za prowadzenie konta, co może – przy
niskim kapitale i oprocentowaniu – dopro- detaliczne (oszczędnościowe). kretnych spółek. Warto pamiętać, że
wadzić do ujemnego oprocentowania.
Obecnie rząd oferuje dla inwestorów transakcje realizowane przez dom maklerski
Obligacje skarbowe
Obligacje to tzw. papiery dłużne stano- indywidualnych obligacje 3-miesięczne obarczone są prowizją.
wiące, mówiąc w dużym uproszczeniu,
formę pożyczki zaciąganej przez emitenta oraz 2-, 3-, 4- i 10-letnie. Główne zyski i straty wynikające z grania
wobec obligatariusza. Emitent potwierdza,
że jest dłużnikiem osoby kupującej obli- Obligacje można nabyć w oddziałach na giełdzie to efekt zmian wartości cen
gację i zobowiązuje się do spłaty zacią-
gniętego zobowiązania. Obligacje emitować PKO BP, za pośrednictwem internetu, akcji i rządzi tym mechanizmem stara jak
mogą m.in. firmy, samorządy czy rządy
państw. konta Inteligo lub telefonicznie. Inwestycje świat zasada – kupujemy, by sprzedać

Sprzedaż obligacji przez rządy pozwala w obligacje możemy zacząć już od 100 zł drożej. Wpływ na ceny akcji ma cały rynek,
na pozyskanie przez państwo środków na
sfinansowanie deficytu budżetowego. Rząd – tyle bowiem wynosi koszt jednego takiego wszyscy jego uczestnicy. Kiedy inwestu-
zobowiązuje się po określonym czasie
papieru wartościowego. jemy, należy mieć na uwadze, że każda,

nawet najlepsza rekomendacja może okazać

Zalety: się błędna, a konsekwencje takiej czy innej

• duże bezpieczeństwo zgromadzonych decyzji poniesiemy my sami.

środków gwarantowane przez Skarb Niezależnie, czy udało się nam zyskać,

Państwa, czy stracić – środki dostępne na rachun-

• brak konieczności posiadania konta ku w  biurze maklerskim możemy wy-

bankowego, płacić w  każdej chwili. Od zysków

• brak limitów i  niezmienna cena kapitałowych będziemy jednak musieli

obligacji. opłacić podatek od dochodów kapita-

Wady: łowych (19 proc.).

• możliwość przedterminowego wykupu Zalety:

obarczone utratą odsetek lub dodatkową • możliwość szybkiego zysku,

opłatą, • możliwość otrzymania dywidendy,

• niskie oprocentowanie krótkotermino- • łatwość wypłaty środków zgromadzonych

wych obligacji. na rachunku w biurze maklerskim.

Akcje spółek giełdowych Wady:

• wysokie ryzyko straty nawet dużej części

Akcje są to papiery wartościowe emi- zainwestowanych oszczędności,

towane przez spółki, których posiadacz • brak gwarancji regularnych zysków.

5 SIERPNIA 2020 85

PRODUKTY FINANSOWE { AKCJE, OBLIGACJE, LOKATY, KONTA EMERYTALNE }

Fundusze inwestycyjne Dlatego zanim podejmiemy decyzję o za- Wykorzystują to oszuści. Przedstawiają, FOT. ADOBE STOCK
Fundusze inwestycyjne to nic innego jak inwestowaniu naszych oszczędności, głównie przez internet, oferty inwestycji
forma wspólnego inwestowania środków musimy koniecznie zapoznać się ryzykiem, w niestandardowe walory, waluty, dobra lub
wpłaconych przez uczestników funduszu. jakim obarczona jest dana inwestycja. surowce. Według zapewnień sprzedawców
Zarządzane są one przez ekspertów z Towa- mają one „gwarantować” stałe i bezpieczne
rzystw Funduszy Inwestycyjnych, które in- Ekonomiści określą ryzyko inwestycyjne zyski na wysoki procent. Bądźmy wyczuleni
westują środki na konkretnych rynkach. jako „niepewność w kwestii wielkości również na: specjalne ubezpieczenia od
Fundusze inwestycyjne można podzielić na osiąganego zysku lub straty, jaką może wirusa, świetne okazje ekstra tanich zaku-
kilka sposobów. W przypadku kryterium typu przynieść inwestycja” i przypominają, że pów, oferty inwestowania na podstawie
nabywanych papierów inwestycyjnych mo- im większy i szybszy zysk, tym większe nieprzejrzystych, niezrozumiałych dla nas
żemy mówić m.in. o funduszach akcji, fun- także ryzyko. Ryzyka inwestycyjne mogą zasad czy regulaminów. Pamiętajmy, że
duszach obligacji czy funduszach pieniężnych. być różne. Specjaliści wskazują m.in. na „okazje” zbyt dobre, aby były prawdziwe,
Jeśli kryterium stanie się cel inwestycyjny, ryzyko zmiany stopy procentowej, ryzyko to najczęściej oszustwo – zamiast zysku
wówczas fundusze podzielić można na np. inflacji, ryzyko polityczne, ryzyko kredy- możemy stracić swoje oszczędności – radzi
fundusze agresywnego wzrostu, fundusze towe czy ryzyko kursu walutowego. Okre- Agnieszka Majchrzak z Urzędu Ochrony
wzrostu kapitałowego, fundusze zrównowa- ślone rodzaje ryzyka wiążą się ze specyfiką Konkurencji i Konsumentów.
żone czy fundusze stabilnego wzrostu. przedmiotu naszych inwestycji.
UOKiK przestrzega także przed inwe-
Szybki i duży zysk nie istnieje bez ryzyka Nie ma problemu, jeśli jesteśmy tego stycjami w systemy typu „piramida”. Jak
inwestycyjnego i to od nas zależy, czy zde- świadomi i godzimy się na to, że zamiast wyjaśnia Majchrzak, mogą to być np.
cydujemy się na powolny zysk obarczony dużego zysku możemy ponieść stratę projekty inwestycyjne z małą opłatą star-
niewielki ryzykiem, czy też odwrotnie. uszczuplającą – czasem nawet znacząco tową, której część ma trafiać na cele cha-
W wyborze właściwego funduszu pomocny – nasze oszczędności. Gorzej, gdy wiedzeni rytatywne, a warunkiem otrzymania udzia-
może okazać się wskaźnik ryzyka funduszu żądzą szybkiego pomnożenia naszego łów jest promocja przedsięwzięcia wśród
inwestycyjnego – SRRI (ang. Synthetic majątku padamy ofiarą nieuczciwego ofe- znajomych. – Z czasem okazuje się, że
Risk and Reward Indicator). Zgodnie renta. „Duży zysk bez ryzyka” powinien nawet coraz wyższe wpłaty nie pozwalają
z unijną dyrektywą każdy otwarty fundusz budzić nasze wątpliwości. na osiągnięcie zysku, a warunkiem odzy-
inwestycyjny ma obowiązek publikacji skania zainwestowanych środków jest
dokumentu, w którym opisywane są klu- Instytucje państwowe od lat przestrzegają wprowadzenie nowych osób do systemu.
czowe parametry funduszy, wśród nich przed pochopnym inwestowaniem. W 2019 ro- Bez lawinowego dopływu nowych klientów
także SRRI, oceniający w 7-stopniowej ku Urząd Ochrony Konkurencji i Konsu- piramida upada i można wszystko stracić.
skali klasę ryzyka inwestycyjnego (1 – niskie mentów zainicjował akcję „Oszczędzasz, W związku z tym, że niemożliwe jest za-
ryzyko; 7 – wysokie ryzyko). Warto jednak inwestujesz – uważaj”, w której przypomina, pewnienie ciągłego lawinowego przyrostu
mieć na uwadze, że SRRI może ulegać by sprawdzić ofertę, nie spieszyć się z decyzją nowych członków, każda piramida prędzej
zmianie, ponieważ jego wartość oparta jest i nie podpisywać umowy pod presją. – Wiele czy później musi upaść. Niektóre piramidy
o historyczne stopy procentowe. osób boi się utraty wartości pieniędzy ukrywają się pod neutralnymi albo pozy-
w związku z kryzysem wywołanym przez
Zalety: epidemię i chce chronić swoje oszczędności.
• większa wygoda inwestora w porówna-

niu z bezpośrednimi inwestycjami np.
na giełdzie,
• szeroka oferta funduszy o różnych stop-
niach ryzyka.
Wady:
• wiele opłat dodatkowych.

„Duży zysk bez ryzyka”
powinien budzić nasze
wątpliwości
Duże bezpieczeństwo oszczędzania wiąże
się najczęściej również z powolnym zy-
skiem i nie sposób szybko pomnażać
swojego majątku np. na lokacie czy koncie
oszczędnościowym. W inwestowanie ry-
zyko wpisane jest zaś automatycznie.

86 5 SIERPNIA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

tywnie wyglądającymi stronami interne- kwotą. Gdy tego dokonano, pracownicy czy firma, z którą chcemy podjąć współ-
towymi, promującymi przedsięwzięcia telefonowali do przyszłego inwestora pracę, nie znajduje się na Liście ostrzeżeń
biznesowe, darmowe szkolenia online, z żądaniem przesłania skanu dowodu publicznych Komisji Nadzoru Finansowego
inicjatywy społeczne. W ten sposób starają osobistego. Gdy klient odmawiał, pracow- [patrz ramka]
się uwiarygodnić w oczach potencjalnego nik informował, że zwrot wpłaconej kwoty
„inwestora” – mówi Agnieszka jest możliwy tylko po przesłaniu skanu. Na jesień życia
Majchrzak. Firma nie respektowała także oświadczeń Przyjdzie kiedyś czas, gdy zdecydujemy
o odstąpieniu od umowy, więc inwestorzy się ostatecznie zakończyć naszą zawo-
Gdy UOKiK w toku postępowania do- nie byli w stanie odzyskać wpłaconej dową aktywność i przejść na emeryturę.
tyczącego praktyk, które naruszają zbio- kwoty”. Wtedy okazać się może, że świadczenie
rowe interesy konsumenckie, stwierdzi, emerytalne oferowane w ramach po-
że działania danego przedsiębiorcy mogą Rzecznik Finansowy zalecał także ostroż- wszechnego systemu nie pozwala na
spowodować „znaczące straty lub nieko- ność w inwestowaniu w skomplikowane utrzymanie podobnego poziomu życia,
rzystne skutki dla szerokiego kręgu kon- i ryzykowne instrumenty związane np. jaki prowadziliśmy wcześniej. Warto mieć
sumentów”, wówczas może wystosować z rynkiem forex czy kryptowalutami, ofe- w zanadrzu swoistą „poduszkę emery-
tzw. ostrzeżenie konsumenckie. W takim rujące szybki i wysoki zysk. – Nie inwe- talną”, która uchroni nas przed drastycz-
ostrzeżeniu pojawia się informacja o „kwe- stujmy w produkty, których zasad działania nym spadkiem dochodów.
stionowanym zachowaniu przedsiębiorcy” nie rozumiemy. Pamiętajmy, żeby przeczytać
oraz o tym, jakie skutki niesie ono ze sobą umowę, na podstawie której będzie opierać A spadek ten z roku na rok może być
dla dużej grupy konsumentów. się współpraca z podmiotem. Sprawdźmy coraz bardziej dotkliwy. Powodem jest
dokładnie, gdzie ten podmiot zarejestro- tzw. stopa zastąpienia, czyli – w dużym
Ochronę przed potencjalnymi zagroże- wany i w jakim zakresie można będzie uproszczeniu – relacja przeciętnej emery-
niami na rynku finansowym ma na celu liczyć na wsparcie w razie sporu ze strony tury do przeciętnego wynagrodzenia.
również publikowana przez Komisję Nad- krajowych czy zagranicznych instytucji Według obliczeń ZUS w 2018 roku wy-
zoru Finansowego Lista ostrzeżeń pu- chroniących interesy konsumentów – prze- niosła ona w Polsce 56,4 proc. Oznacza
blicznych [patrz: ramka]. strzegał Krzysztof Witkowski z biura to, że jeśli dzisiaj zarabiasz 5 tys. zł, to
Rzecznika Finansowego. jutro twoja emerytura wyniesie ok. 2820 zł.
W grudniu 2019 roku Rzecznik Finan- Za kilkadziesiąt lat sytuacja może jednak
sowy informował m.in. o skargach doty- Należy bowiem pamiętać, że dużo pod- znacząco się zmienić.
czących stron internetowych oferujących miotów oferujących w sieci szybki zysk,
inwestycje w  różne instrumenty mimo dostępności dla polskich klientów, Według szacunków Komisji Europejskiej
finansowe. zarejestrowana jest za granicą, co znacząco w 2060 roku w Polsce stopa zastąpienia
utrudnia możliwość dochodzenia roszczeń. wyniesie 23,5 proc. Nie są to dobre infor-
Przywołano wówczas następującą Zanim zdecydujemy się zainwestować macje dla osób wchodzących dziś na rynek
sytuację: nasze pieniądze, warto również sprawdzić, pracy. Niestety taka coraz niższa stopa

„Aby założyć indywidualne konta na
platformie, należało zasilić je określoną

Zasady gwarantowania depozytów bankowych

Gdy bank lub kasa, w której zdeponowaliśmy nasz majątek, Wypłata środków gwarantowanych nastąpi najpóźniej
z dnia na dzień upada lub traci wypłacalność, nie oznacza to w ciągu 7 dni roboczych od dnia spełnienia warunków
jeszcze, że straciliśmy nasze pieniądze bezpowrotnie. gwarancji. BFG poinformuje publicznie o tym, gdzie i w jaki
Skutkom takich sytuacji zapobiega Bankowy Fundusz sposób można odebrać środki gwarantowane. Wypłaty
Gwarancyjny (BFG), który na określonych zasadach wypłaca – niezależnie od tego, w jakiej walucie był depozyt – realizo-
złożone w bankach depozyty. wane są w złotych.

Kiedy można liczyć na wypłatę zdeponowanych na rachun- Czy za pośrednictwem BFG otrzymamy całość zdeponowa-
kach bankowych środków przez BFG? Gdy działalność nej przez nas kwoty? Na 100-proc. zwrot możemy liczyć, jeśli
banku lub kasy oszczędnościowo-kredytowej została wartość zdeponowanych przez nas środków nie przekracza-
zawieszona przez KNF, ustanowiony został zarząd komisa- ła równowartości 100 tys. euro. Kwota gwarantowana
ryczny oraz złożono wniosek o ogłoszenie upadłości takiego obliczana jest od sumy środków znajdujących się na wszyst-
podmiotu. W przypadku oddziału banku zagranicznego kich rachunkach jednej osoby w danym banku czy kasie.
w Polsce konieczne jest uznanie przez sąd orzeczenia Kwota uwzględnia również odsetki naliczone na dzień
o wszczęciu zagranicznego postępowania upadłościowego. spełnienia warunku gwarancji.

5 SIERPNIA 2020 87

PRODUKTY FINANSOWE { AKCJE, OBLIGACJE, LOKATY, KONTA EMERYTALNE }

zastąpienia, zdaniem wielu ekspertów, jest Finansowego na pierwsze półrocze 2019 ro- stycyjne, fundusze emerytalne, domy
nieunikniona i wynika wprost ze zmian
demograficznych. Społeczeństwa starzeją ku IKE posiadało tylko nieco ponad 1 mln maklerskie, jak również przez zakład
się, zatem z każdym kolejnym rokiem
w systemie emerytalnym zwiększać będzie klientów, a przeciętna wartość środków ubezpieczeń „w formie umowy ubezpie-
się liczba świadczeniobiorców, a maleć –
płatników. Nie bez znaczenia jest tutaj zgromadzona na takim koncie wynosiła czenia na życie z ubezpieczeniowym fun-
także postępujący wzrost długości życia,
który przy stale określonym wieku eme- niespełna 10 tys. zł. Od- duszem kapitałowym”.
rytalnym automatycznie będzie powodował
wydłużenie się okresu emerytury. powiednio, IKZE posiadało Warto mieć W zależności od tego, na
ponad 690 tys. osób, a prze- w zanadrzu jaką formę współpracy się
Niezależnie od rozwiązań, jakie w nad- cięta wartość środków na zdecydujemy, nasze środki
chodzących latach przygotowywać będą koncie to 3,9 tys. zł. będą inwestowane lub gro-
rządy, to, jak będzie wyglądał system
emerytalny w przyszłości, zależy także od Dbam o swoją swoistą „poduszkę madzone na rachunku.
naszych postaw dzisiaj. Duże znaczenie emeryturę – jakie Zgromadzone na kontach
ma tutaj troska o rodzinę, budowanie rozwiązanie
społecznego solidaryzmu i dbanie o wysoką wybrać? emerytalną”, środki mogą być dziedzi-
dzietność pozwalającą odwrócić negatywne Wspomniane wcześniej która uchroni nas czone, a  spadkobiercy
trendy demograficzne. Indywidualne Konta Eme- przed drastycznym zwolnieni są z podatku od
darowizn. Warto zauważyć,
Warto również zabezpieczyć się finansowo że konta te cechuje często
na okres emerytur i skorzystać z oferowa-
nych przez instytucje finansowe produktów spadkiemrytalne oraz Indywidualne duża dowolność, jeśli cho-
pozwalających odłożyć stosowną sumę dzi o wysokość i często-
pieniędzy na jesień życia – objętych szero- Konta Zabezpieczenia
kim pojęciem III filara emerytalnego.
dochodów.Emerytalnego to wciąż tliwość wpłat.
Co warto zauważyć, mimo malejącej Co różni oba rodzaje kont?
stopy zastąpienia i świadomości nie- podstawowe produkty
uchronnych zmian demograficznych
Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) w  ramach III filara Przede wszystkim roczny
oraz Indywidualne Konta Zabezpieczenia
Emerytalnego (IKZE) jak dotychczas nie emerytalnego. limit wpłat ustalany przez
cieszą się w Polsce dużym zainteresowa-
niem. Według danych Komisji Nadzoru Zarówno IKE, jak i IKZE można założyć Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki

już w wieku 16 lat, jednak niepełnoletni Społecznej. W 2020 roku limit wpłat na

wpłat może dokonywać tylko w roku, IKE, stanowiący trzykrotność przeciętnego

w którym uzyskał dochód z tytułu umowy wynagrodzenia, wynosi 15 681 zł. W przy-

o pracę. Jeśli konto takie chce otworzyć padku IKZE limit ten wynosi 6272, 40 zł.

osoba powyżej 55. roku życia, musi złożyć Jeśli limit ten zostanie przekroczony, in-

oświadczenie, w którym zapewni o tym, stytucja finansowa prowadząca konto jest

że w przeszłości nie dokonała wypłaty zobowiązana zwrócić nadpłaconą

środków zgromadzonych na Indywidual- kwotę.

nym Koncie Emerytalnym. Ponadto środki wpłacone na IKZE można

Konta IKE oraz IKZE prowadzone mogą odliczyć od dochodu w corocznym rozliczeniu

być zarówno przez banki, fundusze inwe- PIT, co nie jest możliwe w przypadku IKE.

Kiedy możemy wypłacić FOT. ADOBE STOCK
środki zgromadzone
na kontach emerytalnych?
W przypadku IKZE wypłaty jednorazowo
lub w ratach możemy dokonać po ukoń-
czeniu 65. roku życia oraz wpłacaniu na
IKZE przez co najmniej 5 lat kalenda-
rzowych. Od wypłacanych środków
zapłacimy 10-proc. podatek ryczałtowy,
a unikniemy podatku od dochodów ka-
pitałowych. Jeśli zechcemy wypłacić
środki przed 65. rokiem życia, wówczas
otrzymamy całość zgromadzonego ka-
pitału (bez możliwości wypłaty ratalnej),
który podlega opodatkowaniu. Wówczas
wypłaconą kwotę musimy również uwzględ-
nić w  PIT jako „dochody z  innych
źródeł”.

88 5 SIERPNIA 2020 prenumerata.GazetaPolska.pl

Bezpieczeństwo
finansowe

Aktywa gospodarstw domowych: 1 proc. 1 proc. Ponadto do Pracowniczych Planów Ka-
Słowacja 32 007 USD pitałowych swoją część dokłada państwo.
Co roku oszczędzający otrzymają dopłatę
Polska 33 006 USD w wysokości 240 zł, a dokonujący przez
co najmniej 3 miesiące wpłat podstawo-
Węgry 45 142 USD 12 proc. wych uczestnicy PPK mogą liczyć na
23 proc. jednorazową wpłatę powitalną w wysokości
Grecja 45 293 USD 55 proc. 250 zł.

Portugalia 75 231 USD Jak będą wypłacane środki z PPK? Gdy
zawnioskujemy o wypłatę po 60. roku
Finlandia 76 346 USD życia, otrzymać możemy 25 proc. środków
w wypłacie jednorazowej (choć możemy
Niemcy 108 655 USD zdecydować inaczej), a kolejne 75 proc.
w miesięcznych ratach. Wypłata nie jest
Źródło: Oszczędności per capita w wybranych Struktura aktywów państwowych obciążona podatkiem od zysków kapita-
krajach OECD (na podstawie danych OECD gospodarstw domowych: łowych. W szczególnych przypadkach
- Household financial assets, 2019; USD/per capita) możemy również starać się o wypłatę przed
Gotówka i depozyt: 55 proc. 60. rokiem życia. O wypłatę w wysokości
Należy jednak pamiętać, że po rozpo- U działy kapitałowe i jednostki uczest- do 25 proc. zgromadzonych środków
częciu wypłaty środków nie jest możliwe nictwa w funduszach inwestycyjnych: (jednorazowo albo w ratach) możemy
dokonywanie wpłat na IKZE oraz ponowne 23 proc. wnioskować w sytuacji poważnej choroby
założenie konta. Systemy ubezpieczeniowe, emerytal- (naszej, współmałżonka lub dziecka).
no-rentowe lub standaryzowanych Możliwa jest również wcześniejsza wypłata
Gdy mówimy o IKE, gromadzone na gwarancji: 12 proc. środków (do 100 proc.) na cele mieszka-
koncie środki możemy wypłacić po ukoń- Kredyty i pożyczki: 1 proc. niowe – pokrycie wkładu własnego w związ-
czeniu 60. roku życia lub – jeśli nabędziemy D łużne papiery wartościowe: 1 proc. ku z zaciągnięciem kredytu na budowę
prawo do wcześniejszej emerytury – po budynku mieszkalnego lub zakup domu,
55. roku życia. Podobnie jak w przypadku Źródło: Struktura oszczędności Polaków (na mieszkania czy gruntu. Należy jednak
IKZE powinniśmy dokonywać wpłat na podstawie publikacji PFR Polski Fundusz pamiętać o obowiązku zwrotu pieniędzy
IKE w co najmniej 5 latach kalendarzo- Rozwoju: „Comiesięczne zestawienie informacji wypłaconych na cele mieszkaniowe.
wych lub dokonać ponad połowy wartości o oszczędnościach. Sierpień 2020”, dane
wpłaty na 5 lat przed złożeniem wniosku z I kwartał 2020 roku) Bezpieczeństwo finansowe
o wypłatę. Wypłaty można dokonać jed- zależy od nas samych
norazowo lub w ratach i jeśli spełnimy w gromadzeniu kapitałów – pracownika, Ajschylos ponad 2,5 tys. lat temu ukuł
wskazane wcześniej warunki, unikniemy pracodawcy oraz państwa. stwierdzenie, że „dyscyplina jest matką
również 19-proc. podatku od dochodów dobrobytu”. Rozsądne dysponowanie
kapitałowych. Każdy pracownik (w wieku od 18 do 55 lat) swoimi zasobami, nawet gdy nie są one
powinien zostać zgłoszony do PPK przez zbyt duże, pozwoli na utrzymanie finan-
Jeśli zdecydujemy się na wypłatę środków swojego pracodawcę, jednak może on sowej płynności oraz budowę finansowego
(częściowo lub w całości) przed 60. rokiem dobrowolnie zrezygnować z uczestnictwa bezpieczeństwa. Istotne jest przy tym
życia, wówczas będziemy musieli zapłacić w programie. Jeśli pracownik wyrazi zgodę wybranie dobrego produktu w celu ulo-
podatek od zysków kapitałowych (o ile na PPK, wówczas na indywidualny rachu- kowania swoich oszczędności. Przedsta-
zostały wypracowane). Tak jak w IKZE, nek co miesiąc trafiać będzie tzw. wpłata wiliśmy w tekście kilka najpopularniejszych
po rozpoczęciu wypłaty nie jest możliwe podstawowa. produktów oszczędnościowych i inwesty-
dokonywanie dalszych wpłat czy ponowne cyjnych, ich wady oraz zalety. Wskazaliśmy
założenie konta. Wpłata podstawowa = wpłata finansowana także istniejące możliwości budowania
przez pracodawcę w wysokości 1,5 proc. III filaru emerytalnego. Mamy nadzieję,
Posiadanie Indywidualnego Konta Eme- wynagrodzenia pracownika + wpłata finan- że nasze wskazówki pozwolą wybrać wła-
rytalnego nie wyklucza posiadania Indy- sowana przez pracownika–uczestnika PPK ściwe rozwiązania, aby być przygotowanym
widualnego Konta Zabezpieczenia Eme- w wysokości 2 proc. wynagrodzenia (lub na nieoczekiwane.
rytalnego i odwrotnie niższej, jednak nie mniej niż 0,5 proc.) =
3,5 proc. wynagrodzenia pracownika. Więcej informacji na stronie
Od 2019 roku pojawiła się jeszcze jedna
możliwość oszczędzania dodatkowych Pracownik może zadeklarować, że finan- www.niezalezna.pl/nbp
środków na jesień życia – wszystko za sować będzie również wpłaty dodatkowe
sprawą wprowadzonych przez państwo w wysokości do 2 proc. wynagrodzenia
Pracowniczych Planów Kapitałowych. miesięcznie. W przypadku pracodawcy
Rozwiązanie to zakłada trójstronny udział wpłaty dodatkowe mogą stanowić do 2,5 proc.
wynagrodzenia.

5 SIERPNIA 2020 89

Ryszard
Kapuściński

PREZES KLUBÓW „GP”

Polonia wspiera
reelekcję
Donalda Trumpa

Kluby „Gazety Polskiej”, działające w ruchu spo- 17 października odbył się rajd samochodowy Newtown–Doylestown, FOT. KLUBY „GP”
wśród jego uczestników byli Polacy skupieni wokół organizacji patriotycznych.
łecznym People4Trump, uczestniczyły w rajdzie
organizacji weterańskich, przedstawiciele Reduty Dobrego
samochodowym wyrażającym poparcie dla reelekcji Imienia USA, Dom Polski Filadelfia, członkowie polskich klu-
bów motocyklowych czynnie działających na terenie wschodniego
MDonalda Trumpa. wybrzeża USA oraz wielu zwykłych Polaków, którzy popierają
ałgorzata Bojko tak opisuje to niezwykłe wyda- działania Donalda Trumpa. Wszyscy skupili się wokół niedawno
rzenie: „»Bikers, Cars and Truckers 4 Trump Road utworzonej na potrzeby kampanii prezydenckiej grupy »PA
Rally« (Kierowcy motocykli, samochodów oraz Polish-Americans for TRUMP« i pod taką nazwą wzięli udział
ciężarówek dla Trumpa) – pod takim hasłem w tym wydarzeniu. Podczas przejazdu parady samochodów
17 października bieżącego roku odbył się rajd przez miasteczka Bucks County polskie barwy narodowe wzbu-
samochodowy popierający reelekcję Donalda Trumpa na prezy- dzały mnóstwo emocji w mieszkańcach, którzy bardzo licznie
denta USA. Hasło wiecu jest ściśle związane z organizacją zgromadzili się na poboczach drogi całej trasy. Często słychać
People4Trump, która powstała w stanie Pensylwania jako od- było okrzyki »Polska, Poland«. Główny organizator rajdu zwrócił
dolna inicjatywa założona m.in. przez republikańskiego działacza się do Polaków, dziękując im za przybycie: »To wy, Polacy, lepiej
Jima Worthingtona. Z chwilą gdy Donald Trump został wybrany rozumiecie dzisiejsze problemy Stanów Zjednoczonych niż
na prezydenta Stanów Zjednoczonych, ten ruch społeczny podjął często sami Amerykanie«. Dla Polonii udział w tym wydarzeniu
się zadania wspierania grup i osób zaangażowanych w propa- miał fundamentalne znaczenie, był dowodem wdzięczności za
gowanie myśli republikańskiej. wszystko, co do tej pory zrobił obecny prezydent USA dla Polski
i Polaków. Warto tutaj wspomnieć o zniesieniu wiz dla obywateli
Podczas sobotniego wydarzenia niesamowite wrażenie zrobiła RP, wzmocnieniu polskiej obronności poprzez ulokowanie wojsk
kolumna złożona z motocyklistów, samochodów osobowych amerykańskich na terenie Polski oraz wspieranie projektu Trój-
i ciężarowych udekorowanych tablicami, banerami oraz flagami, morza, gwarantującego niezależność energetyczną Polski i dwu-
na których widniało nazwisko obecnego prezydenta Stanów nastu krajów współtworzących ten koncept”.
Zjednoczonych. Samochodów nie można było zliczyć, ich liczba
przerosła oczekiwania, organizatorzy oszacowali ją na ponad Kandydat demokratów na prezydenta Stanów Zjednoczonych
2 tys. Przejazd przebiegał od miejscowości Newtown, a zakoń- Joe Biden kolejny raz obraził Polaków, porównując sytuację
czył się w Doylestown, w obrębie hrabstwa Bucks w stanie na Białorusi z tym, co się dzieje w Polsce i na Węgrzech. – NATO
Pensylwania. jest narażone na ryzyko początku pęknięcia (...). Widzimy to
wszystko, co dzieje się od Białorusi po Polskę, po Węgry oraz
Nieprzypadkowo miasteczko Newtown zostało wybrane na roz- wzrost totalitarnych reżimów na świecie – stwierdził Biden
poczęcie trasy przejazdu proTrumpowej parady, ponieważ właśnie podczas spotkania z wyborcami w Filadelfii, zorganizowanego
tutaj 21 października 2016 roku przybył ze swoją kampanią przez telewizję ABC News. Wcześniej w wywiadzie dla „New
prezydencką ówczesny kandydat na prezydenta Donald Trump. York Timesa” mówił, że przestał chodzić do polsko-amerykań-
skiego klubu, sugerując, że obecnie kontaktuje się już z „mądrymi
Wśród przybyłych i skandujących okrzyki poparcia dla reelekcji
obecnego prezydenta była Polonia amerykańska, której samo-
chody oprócz flag amerykańskich udekorowano biało-czerwo-
nymi. Stanowiła ona najbardziej zauważalną grupę. Byli tam
Polacy skupieni wokół organizacji patriotycznych, tj. kluby
»Gazety Polskiej«, Komitet Smoleńsko-Katyński, przedstawiciele

90 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

ludźmi”. W związku z tymi wypowiedziami Tadeusz Antoniak, działalność. Baczność! Drużyna konduktorska na czele z Jaro-
przewodniczący klubu „GP” w Filadelfii i przewodniczący Ko-
mitetu Upamiętnienia Katastrofy Smoleńskiej, oraz Maciej sławem Szałajdą i Mariką Wohlert, jadąca na trasie Tczew – woj.
Rusiński, koordynator klubów „GP” w Ameryce Północnej,
w imieniu Polonii wystosowali list do kandydata na prezydenta pomorskie wita Państwa i prosi o zajęcia miejsca w przedziałach.
Stanów Zjednoczonych Joe Bidena:
Na peronie prosimy zachować czujność i nie zbliżać się do kra-
15 października 2020, Bensalem, PA
Wiceprezydent oraz kandydat na prezydenta wędzi peronu. Chętnych do odbycia podróży zapraszamy do wa-
Stanów Zjednoczonych Joe Biden
gonu pierwszego, umieszczonego na czele składu. Tu po odbyciu
Szanowny Wiceprezydencie Biden,
Zwracamy się do Pana Wiceprezydenta jako przedstawiciele rozmowy będzie możliwa dalsza jazda. Do zobaczenia na szlaku.
Komitetu Obchodów Rocznicy Katastrofy Smoleńskiej i Ludo-
bójstwa Katyńskiego, który łączy członków wielu organizacji No i lokomotywa ruszyła. Pierwszy kurs ku propagowaniu war-
polonijnych w Stanach Zjednoczonych. Naszym wspólnym
celem są nieustające starania ku wzmacnianiu polsko-amery- tości patriotycznych odbył się 16 października 2020 roku o godz.
kańskich relacji i współpracy.
My, podobnie jak większość Polaków w Ameryce, jesteśmy 18. W wyniku obostrzeń sanitarnych, dzięki uprzejmości Pana
głęboko zawiedzeni Pana komentarzem na temat Polski, wypo-
wiedzianym 15 października podczas wydarzenia Town Hall Posła Kazimierza Smolińskiego, spotkanie zostało przeniesione
w stacji ABC, który sprawił wrażenie nieznajomości Europy
Środkowej. Komentarz był krzywdzącym, fałszywym określeniem z restauracji Piaskowa do sali konferencyjnej tczewskiego PiS-
dotyczącym Polski. Polska jest krajem pierwszej w Europie
i drugiej na świecie konstytucji. Dziś jest mocną demokracją, -u. Pierwsze zebranie to zawsze mnóstwo emocji, niepewności,
gdzie wolność każdej osoby jest zapewniona i chroniona, a de-
bata publiczna jest różnorodna, energiczna i niczym niezakłó- ale i wiary, że to musi się udać. A jak już mówimy o wierze, to
cona, nawet jeśli czasami może być gorąca, a nawet politycznie
wykorzystywana przeciwko Polsce poza jej granicami. spotkanie rozpoczęliśmy od poświęcenia klubu i powierzenia
Spośród krajów europejskich Polska jest jednym z najsilniejszych
sojuszników Stanów Zjednoczonych. Polska daje przykład wy- naszej działalności pod opiekę patronce kolejarzy, św. Katarzy-
pełniania zobowiązań wobec NATO. Polscy żołnierze dzielnie
walczyli w II wojnie światowej z niemieckim i rosyjskim totalita- nie. Poświęcenia dokonał kapelan kolejarzy, ksiądz Piotr Wul-
ryzmem, a w dzisiejszych czasach uczestniczą w operacjach woj-
skowych na Bliskim Wschodzie dowodzonych przez USA. Dzięki garis. Zebranie przebiegało w miłej i iście kolejarskiej atmosferze.
naciskowi na transatlantycką politykę bezpieczeństwa i współpracę
z USA, podjętym przez polski rząd od roku 2016, relacje między Oczywiście nie zabrakło przedstawienia szefów klubu, Jarosława
Polską a USA są dziś najsilniejsze i najbardziej produktywne
w historii. Wszyscy mamy nadzieję, że pozostaną na tym kursie. Szałajdy – przewodniczącego, zastępcy – Mariki Wohlert, oraz
Jako Komitet Obchodów Rocznicy Katastrofy Smoleńskiej
i Ludobójstwa Katyńskiego wierzymy, że ponownie rozważy skarbnika – Ireneusza Weinera. Jednym z najważniejszych punk-
Pan swoje ostatnie uwagi na temat Polski i je skoryguje.
Z poważaniem tów było omówienie celu powstania klubu, jego imienia, struk-
Tadeusz Antoniak
Komitet Upamiętnienia Katastrofy Smoleńskiej – przewodniczący tury na szczeblu ogólnopolskim i zachęcenia do udziału w wy-
Maciej Rusiński
Kluby „Gazety Polskiej” w Ameryce Płn. – koordynator darzeniach organizowanych przez władze klubów »Gazety

Parę tygodni temu w Tczewie rozpoczął swoją działalność klub Polskiej«. Dzięki obecności wielebnego dowiedzieliśmy się, że
„Gazety Polskiej” kolejarzy. Marika Wohlert, zastępca przewod-
niczącego klubu, w tak ciekawy sposób opisuje pierwsze spo- istnieją spisane wspomnienia kolejarza z Szymankowa, biorą-
tkanie członków klubu: „Lokomotywa ruszyła, pasażerowie
wsiedli. Klub »Gazety Polskiej« Kolejarzy z Tczewa rozpoczął cego udział w zatrzymaniu napaści Niemiec na Polskę 1 września

1939 r. w czasie II wojny światowej. Na pewno jako klub doło-

żymy wszelkich starań, by te wspomnienia upublicznić i pokazać

Polakom, zwłaszcza tym z młodszego pokolenia, że kolejarze

to dzielni ludzie i nie boją się próby obrony ojczyzny. Zawsze

gotowi do służby na rzecz Rzeczypospolitej i jej mieszkańców.

Członkowie klubu zgłosili chęci do działania i już omówili

pierwsze inicjatywy. Po spotkaniu udaliśmy się uczcić pierwsze

zebranie uroczystą kolacją. Termin następnego spotkania zosta-

nie podany w najbliższym czasie, uwzględniającym obecną sy-

tuację epidemiologiczną”. GP

klubZAoPRwOSeZENIA

Tychy – nową przewodniczącą została Anna Syrek, tel.
692 932 372, e-mail: [email protected]. Panu Januszowi
Jabłońskiemu bardzo dziękuję za dotychczasową owocną
współpracę.

Kontakt dla osób, które chcą założyć klub „GP”

Tomasz Sakiewicz Ewa Wójcik

REDAKTOR NACZELNY „GP” BIURO KLUBÓW „GP”
e-mail: [email protected]
ul. Bracka 15, I piętro
Ryszard Kapuściński 31-005 Kraków
e-mail: [email protected]
PREZES KLUBÓW „GP” tel. (12) 422 03 08, 505 038 217
e-mail: ryszard.kapuściń[email protected]

Więcej informacji na www.klubygp.pl

HISTORIA { TAM, GDZIE ŚPIĄ ORLĘTA LWOWSKIE }

„POLEGLI, Tomasz
ABYŚMY Łysiak
WOLNI ŻYLI!”
SZEF DZIAŁU HISTORIA

O CMENTARZU OBROŃCÓW LWOWA

Rok ten był dla Polski szczególny z punktu widzenia naszych wspomnień

o bohaterach bijących się o niepodległość – obchodziliśmy setną rocznicę

zwycięskiej wojny z bolszewikami. Ciała poległych zostały pochowane w wielu

mogiłach zbiorowych – zarówno na terenie obecnej Polski, jak i na Kresach.

Moja myśl biegnie szczególnie ku tak silnie przemawiającej do serca Polaków

nekropolii upamiętniającej nasz bój o Wolność w latach 1918–1920, jaką jest

lwowski Cmentarz Obrońców Lwowa, zwany Cmentarzem Orląt Lwowskich.

P ierwszym i najwalniejszym obo- w 1935 roku i na tymże cmentarzu został piękniejsza karta naszych dziejów poroz-
wiązkiem narodu – żyć pragnącego pochowany – był przecież legendarnym biorowych, najlepsze świadectwo naszej
– czcić bohaterów swoich. Obo- dowódcą, komendantem obrony Lwowa tężyzny, naszej młodości płomiennej, naszego
wiązek to kardynalny; od speł- w dniach 1–22 listopada 1918 roku. We istotnego odrodzenia narodowego. Odro-
nienia jego zależy przyszłość wzruszającym, mądrym wstępie do księgi dziło się w nas wtedy, wzmogło poczucie
narodu. Pokolenia bowiem, wychowane odniósł się do rzeczy najważniejszej – do narodowej własności, poczucie naszej
w chlubnej tradycji własnego narodu, pamięci i potrzeby czczenia bohaterów jednostokowej łączności z całym ciałem
zdolne są zrozumieć i pojąć szczytną jego walk o niepodległość. A lwowska nekro- Rzeczypospolitej”. Później autor odnosi
przeszłość, mogą wyłowić z niej cele, ideały polia, ów arcypolski cmentarz stanowiący się do kwestii fundamentalnych – do kształtu
i drogi do ich spełnienia, przejąć się dzie- część lwowskiego cmentarza Łyczakow- odrodzonej Polskiej, do jej moralnego krę-
jową rolą, napełnić się godną pochwały skiego, stanowiła panteon bohaterów – gosłupa, fundamentów, na których się
dumą narodową, dążyć do prześcignięcia zarówno tych, którzy walczyli z Ukraińcami wznosi. A w tych fundamentach jest po-
przodków w ofiarnej służbie dla Ojczyzny. o Lwów i Małopolskę Wschodnią, jak czucie Wielkości. Tej Wielkości, którą pa-
Odkrywać i potomności przekazywać i tych, którzy bili się z bolszewikami w roku miętaną jeszcze z czasów I Rzeczypospolitej,
czyny bohaterów naszych rzeczą – historji 1920. Niektórzy z nich byli bojownikami usiłowano wskrzesić w trakcie powstań
i historyków, pamiętnikarzy i tych wszyst- i tej „ukraińskiej”, i tej „bolszewickiej”
kich, którzy na własne oczy czyny ich wojny, a jeszcze inni – całych sześciu lat
oglądali” – pisał brygadier Czesław Mą- trudnych walk o polską suwerenność
czyński w księdze „W obronie Lwowa i polskie granice.
i Wschodnich Kresów: polegli od 1-go li-
stopada 1918 do 30-go czerwca 1919 r.”. Nakaz moralny i wyrzut
Piękna ta księga, wydana w roku 1926 we sumienia
Lwowie przez towarzystwo Straż Mogił
Polskich Bohaterów, była swego rodzaju Sięgnijmy po przewodnik po Cmentarzu
„cegiełką” – pozyskane z jej sprzedaży Obrońców Lwowa (także wydany nakładem
fundusze miały być przeznaczone na prace Towarzystwa Straż Mogił Polskich Boha-
budowlane na cmentarzu. Mączyński zmarł terów w roku 1934). Kazimierz Brończyk
pisze w nim: „Listopad lwowski – to naj-

92 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

MALI, ALE WIELCY
DUCHEM

Na cmentarzu pochowano
około 3000 bohaterów, a duża
część z nich to były Orlęta
Lwowskie.

narodowych, którą przypominano hasłami Obrońców Lwowa będzie nam na tej drodze by tam zorganizować miejsce pochówku
o „całości”, o mocarstwowej roli Polski przemożnym nakazem moralnym i strasz- dla bohaterskich Obrońców Lwowa. Tym-
w Europie. I dodaje Brończyk: „Wszelka liwym wyrzutem sumienia, gdybyśmy kie- czasowo bowiem chowano ich w Ogrodzie
rezygnacja, wszelkie doczesne samousz- dykolwiek mieli osłabnąć i zapomnieć”. Politechniki. Dość szybko powstało wspo-
czuplanie się, wszelka zgoda na Polskę mniane towarzystwo Straż Mogił Polskich
małą, a choćby tylko średnią, na Polskę Straż Mogił Polskich Bohaterów, a to za sprawczym działaniem
poczciwą, załzawioną, przebaczającą nie- Bohaterów matki jednego z poległych, pani Marii
przyjaciołom swoim i dzielącą się z nimi Ciszkowej. Związały się z tą inicjatywą
kęsami narodowej własności – to zgoda na Zaraz po tym, gdy tylko ucichły listopa- piękne postaci – baronowa Julia Jorka-
kulturalną małość, szarzyznę, a przede dowe walki we Lwowie w roku 1918, schowa, Olga z Truszkowskich, Lena
wszystkim zgoda na nowy rozbiór”. I wresz- a w mieście przestało być słyszane ponure Robakowska, ksiądz kapelan Józef Panaś.
cie kończy, wiążąc tę myśl z głównym chyba echo wystrzałów karabinowych, zaczęto Gdy święcono przyznany teren, kazanie
przesłaniem tego cmentarza. Przesłaniem myśleć, jak i gdzie pochować poległych. wygłosił gigant ducha, legenda Legionów
o Wielkości i zmierzaniu ku niej jako za- Zarząd miasta, na prośbę brygadiera Mą- – ksiądz biskup Bandurski. Rozpoczęto
daniu dla następnych pokoleń: „Cmentarz czyńskiego, ofiarował część gruntów na- zbiórki pieniężne, narady, w których
leżących do Cmentarza Łyczakowskiego,

28 PAŹDZIERNIKA 2020 93

HISTORIA { TAM, GDZIE ŚPIĄ ORLĘTA LWOWSKIE }

uczestniczyła lwowska śmietanka patrio- zwłoki 72 ekshumowanych bohaterów, ponad, to owe szkraby: „Stu trzydziestu
tyczno-towarzyska. Rozpisano konkurs poległych w latach 1918–1919. Wyboru czterech smyków, bosych i tak odartych,
na projekt budowy cmentarza, kaplicy dokonywała komisja kierowana przez że nawet odartych z nazwiska, porwało
i katakumb. Wygrała praca studenta, asy- brygadiera Mączyńskiego. W katakumbach karabiny i poszło na śmierć. Znam cię,
stenta Politechniki Lwowskiej, Rudolfa zresztą spoczął i on sam, tak jak i inni jeden z drugim! Tyś sprzedawał gazety
Indrucha. Nadzór nad pracami, z ramienia bohaterowie walk, także z roku 1920 – pod hotelem George’a, tyś się uśmiechał
miasta, prowadził inż. Michał Łużecki, wymienić tu trzeba na jednym z pierwszych do mnie, pędraku słodki, prosząc o nie-
zaś budowę kaplicy nadzorował, nie po- miejsc generała Tadeusza Rozwadowskiego, dopałek papierosa; tyś kradł jabłka w cu-
bierając żadnego wynagrodzenia, inż. szefa sztabu w trakcie Bitwy Warszawskiej dzym ogrodzie, a ty, tak cicho śpiący z raną
Kazimierz Weiss. Środki płynęły zewsząd. i jednego ze współarchitektów zwycięstwa od kuli w czole, nadaremnie udajesz nie-
Każdy lwowianin dawał, co mógł. Poma- nad bolszewikami. winiątko i robisz miny, że mnie nie znasz.
gały też polskie firmy. „Budulec”, Wim- A któż to mi wytłukł kamieniem szybę,
mer-Radziwiłł i Żeleński ofiarowali po- W tym samym czasie trwały prace nad kiedyś się bawił w wojnę, przy ulicy Ma-
trzebne cegły. Inżynier Hintzinger przekazał Pomnikiem Chwały – istnym łukiem try- łeckiego? O, chłopaki wy moje, o, cudne
w darze granit. Ministerstwo Spraw Woj- umfalnym, wykonanym także według chłopaki, dzieci królewskie! – nie macie
skowych – 500 kg brązu. Zarząd Miasta projektu Rudolfa Indrucha. „Semper fi- nazwisk, pewnie dlatego, że każde, choćby
Lwowa zajął się budową kamiennych delis” – „Zawsze wierny”, to napis na
tarasów. A firma Gustawa Pammera prze-
kazała na rzecz cmentarza okucia i drzwi. { Katakumby ukończono w roku 1933. Tam, w ośmiu
Dzisiaj, po latach przeszło stu, ze wzru- nawach, złożono zwłoki 72 ekshumowanych
szeniem myślę o tym brązie, o okuciach bohaterów, poległych w latach 1918–1919.
i drzwiach, o cegłach i o tych polskich
firmach. Ale pomoc płynęła i zza oceanu. jednym z dwóch lwów przed pomnikiem najwspanialsze, jest dla was za małe”.
Związek Narodowy Polski z Ameryki i jednocześnie odwołanie do określenia
ufundował pomnik dla amerykańskich samego Lwowa. Nad bramą wyryto słowa: Za małe – bo to opowieść o Wielkości,
lotników, którzy bili się z bolszewikami „Mortui sunt ut liberi vivamus” („Polegli,
w roku 1920. To przy nim potem odbywały abyśmy żyli wolni”). Pomnik Chwały którą mieli w sobie. I Antoś Petrykiewicz.
się uroczystości „Memorial Day” – przed- ukończono i uroczyście odsłonięto 11 li-
stawiciele ambasady amerykańskiej przy- stopada 1934 roku. I Jurek Bitschan. I Stefek Polk. I Janek
jeżdżali do Lwowa i przy grobach bohaterów
składali wieńce i kwiaty. W roku 1924 Księgę pisała Śmierć Grabski. I Zygmuś Gliński. I Tadek Jaszcz.
ukończono budowę kaplicy.
Na cmentarzu pochowano około 3000 I Tadzio Jabłoński. I Miecio Ateński. I Inni.
Semper fidelis bohaterów, a duża część z nich to były
Orlęta Lwowskie. O tych małych ciałem, I ci nieznani z nazwiska.
Rok później w stolicy odbyło się niezwykłe lecz wielkich duchem bohaterach Lwowa
losowanie: z którego pobojowiska mają napisał pięknie Kornel Makuszyński po „Chłopczyku jedyny – pisze Makuszyński.
pochodzić zwłoki, które spoczną w War- przeczytaniu wspomnianej na wstępie
szawie w Grobie Nieznanego Żołnierza. tego tekstu książki „W obronie Lwowa – Niech najbardziej złocisty promyczek
Los padł na Lwów. W trakcie ekshumacji i Kresów Wschodnich”: „Tę księgę purpu-
trumnę nieznanego bojownika o miasto rową wezmę dziś w ręce i będę się z niej słońca padnie dzisiaj na Twoją mogiłkę,
wskazała matka bohatera poległego pod modlił: przeczytam z niej litanię nieskoń-
Zadwórzem w roku 1920, pani Zarugie- czoną nazwisk, a ile razy jedno z niej a Twojej Mamusi niech anioł otrze z oczów
wiczowa. Na miejscu jego trumny we nazwisko szeptem wypowiem, tyle razy
Lwowie umieszczono stosowny napis. z tej książki purpurowej kropelka ciepłej, łzy. Niech Cię Matka Boska przygarnie
W tym samym roku ekshumowano i prze- najdroższej krwi na serce padnie”. A potem
niesiono na cmentarz Obrońców Lwowa były zdania o tym, iż księgę pisała Śmierć. Do siebie i niech ucałuje Twoje oczęta”.
155 poległych lwowiaków z cmentarza Zaś jej bohaterowie, których dzisiaj ogar-
Janowskiego. niamy myślą najczulszą, także już po wieku Tych matek i ojców młodych bohaterów

Dość długo trwały prace przy budowie też już na tej ziemi nie ma. Któż ma zadbać
katakumb – teren trzeba było zabezpieczać
przed wilgocią, napotkano problemy natury o pamięć o nich? Pisała o tym Emilia
budowlanej. Katakumby ukończono w roku
1933. Tam, w ośmiu nawach, złożono Szczerbańska, po śmierci pochowana na

Cmentarzu Łyczakowskim: „Gdy pomrą

matki i ojcowie tych, którzy tu leżą, Wy

Młodzi, zastąpcie im rodziców i ręką czułą

sadźcie kwiaty na samotnych mogiłach.

W Dnie Zaduszne oświecajcie ich groby

tak jasno, ażeby łuna daleka biła na niebie,

głosząc światu, że wiernie pamiętacie

o Obrońcach tej ziemi, której zabrać sobie

nigdy nie pozwolicie”. GP

94 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

#BądźNaBieżąco OGŁOSZENIE REDAKCYJNE

Tylko z „GPC”
korzystaj
z wygodnego
dostępu do
rzetelnych,
codziennych
informacji.

GAZETA POLSKA
CODZIENNIE

+DODATKI: Express Wieczorny, Niecodzienna, Patriotyzm Gospodarczy, ...

PROMOCJA E-PRENUMERATY

16 zł – Miesiąc 46 zł – Kwartał 180 zł – Rok

WIĘCEJ NA WWW.PRENUMERATA.SWSMEDIA.PL
LUB ZADZWOŃ: 501 678 819
28 PAŹDZIERNIKA 2020 95

HISTORIA { WIELCY POLACY }

PATENT NA ZŁO

Kierowanie się
przykazaniem
miłości, zwłaszcza
nieprzyjaciół, miało
wesprzeć Polaków
w walce z otaczają-
cym ich złem.

PRYMAS Piotr
Dmitrowicz

Stefan Wyszyński

ŚWIĘTY NA TRUDNE CZASY

Trudne, chwilami dramatyczne, życie Stefana Wyszyńskiego jest pełne przykładów codziennej świętości Prymasa,
na którego beatyfikację ciągle jeszcze czekamy. Prymasa, który pytał i odpowiadał jednocześnie: „O cóż idzie?
Idzie o  człowieka! O  lepszego człowieka, o  dobrego człowieka, o  takiego człowieka, który byłby świadom
odpowiedzialności za własne życie, za życie swojej rodziny i całego narodu”.

96 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl

FOT. CC, ANDRZEJ KOSSOBUDZKI ORŁOWSKI/PAP T rzeciego października 2019 roku Bożą przyjdzie zwycięstwo. A my tu je- szą wartością w Ojczyźnie naszej jest
papież Franciszek zatwierdził steśmy w tym miejscu, które komuniści człowiek. Ten pod sercem matki i ten
dekret otwierający możliwość nazwali placem Zwycięstwa, i na tym placu na urzędzie; ten na roli, w warsztacie pracy
beatyfikacji prymasa Stefana pod ich rządami, przed krzyżem, który oni i ten na katedrze profesorskiej, rzemieślnik,
Wyszyńskiego. Można powiedzieć, sami postawili, polski papież odprawia murarz, architekt, inżynier i naukowiec!
że to była, i faktycznie jest cały czas, długa Świętą Ofiarę”. Oni są największą wartością Narodu. To
i wyboista droga. Kardynał Wyszyński Naród ma służyć obywatelowi! Całe życie
zmarł 28 maja 1981 roku w Warszawie. Wielki był więc żal, niedowierzanie gospodarcze ma służyć człowiekowi, aby
Jego proces beatyfikacyjny rozpoczął się i smutek, kiedy na skutek pandemii wszyst- nie było zniewolniczenia człowieka, bo
osiem lat później i trwał trzy dekady. ko przewróciło się do góry nogami. Cze- z niewolników nie ma pracowników”.
W styczniu 2019 roku specjalna komisja kamy wszyscy na lepszy czas i wierzymy,
lekarzy zatwierdziła dokumentację doty- że wiosną zaświeci słońce i obchodząc Nie zmuszą mnie niczym
czącą cudu, dekret został zaaprobowany w maju przyszłego roku 40. rocznicę do tego, bym ich nienawidził
przez komisję watykańskich teologów, śmierci kardynała Stefana Wyszyńskiego,
a następnie komisję kardynałów i bisku- będziemy już wspominali błogosławionego Słowa, które przeczytali Państwo powyżej,
pów. Proces o uznanie cudu za wstawien- Prymasa Tysiąclecia. Tymczasem o tym, to zdanie zapisane przez prymasa Stefana
nictwem kardynała toczył się w latach jak żywy jest kult i pamięć o Prymasie, Wyszyńskiego w Stoczku Warmińskim
2012–2013. Trybunał po analizie doku- niech świadczy fakt, że przy jego grobie 24 grudnia 1953 roku. W pierwszą wigilię
mentów i przesłuchaniu świadków, uznał w bazylice archikatedralnej świętego Jana Bożego Narodzenia, którą Prymas prze-
za cudowne uzdrowienie z 1989 roku, Chrzciciela w Warszawie ciągle przybywa żywał w więzieniu. Opuszczony przez
które dotyczyło młodej dziewczyny, wtedy kartek z podziękowaniami za doznane niemal wszystkich, inwigilowany i zastra-
kandydatki do zgromadzenia zakonnego, łaski i prośbami o wstawiennictwo. Obec- szany, niepewny jutra, a przy tym wszyst-
chorującej na nowotwór tarczycy. W czasie nie jest ich tam grubo ponad sześćdziesiąt kim myślący wyłącznie w kategoriach
choroby siostry Nulli modliły się w jej tysięcy! Składane są kolejne świadectwa miłości wobec drugiego człowieka, nawet
intencji, za wstawiennictwem prymasa uzdrowień. jeśli to był jego prześladowca. Jak wspo-
Stefana Wyszyńskiego, siostry ze zgroma- minają współpracownicy Prymasa, przez
dzenia. Jeszcze wcześniej w grudniu Prymas niejednowymiarowy całe życie modlił się za swoich prześla-
2017 roku Kongregacja do Spraw Kano- dowców. Znamienna jest tu historia z marca
nicznych zakończyła postępowanie i wydała W zbiorach Mt 5, 14 Muzeum Jana Pawła 1956 roku, kiedy więzionemu wtedy
dekret o heroiczności cnót prymasa Stefana II i Prymasa Wyszyńskiego w Warszawie w Komańczy przyśnił się Bolesław Bierut,
Wyszyńskiego. Droga do beatyfikacji zo- znajduje się niecodzienny eksponat. Biało- który – jak się później okazało – w tym
stała otwarta. -czerwona szarfa, która leżała na trumnie dniu zmarł. W „Zapiskach więziennych”
kardynała Wyszyńskiego, a na niej krótki Prymasa czytamy: „Tyle razy w ciągu swego
Czekając na lepszy czas napis: „Niekoronowanemu królowi Polski”. więzienia modliłem się za Bolesława Bie-
Te trzy proste słowa być może w sposób ruta. Może ta modlitwa nas związała tak,
Z zapartym tchem czekaliśmy na ten mo- najlepszy z możliwych tłumaczą rolę, jaką że przyszedł po pomoc. Oglądałem się za
ment. 7 czerwca tego roku na placu Józefa Prymas Tysiąclecia odegrał w naszej hi- nim we śnie – i nie zapomnę o pomocy
Piłsudskiego w Warszawie miały się pojawić storii, ale jednocześnie skazują nas na pa- modlitwy. Może wszyscy o nim zapomną
setki tysięcy wiernych, żeby wziąć udział trzenie na Stefana Wyszyńskiego jedno- rychło, może się go wkrótce wyrzekną,
w tej jakże upragnionej uroczystości. To wymiarowo. Jako na męża stanu, interrexa, jak dziś wyrzekają się Stalina – ale ja tego
miało być pierwsze od wielu lat tak wspól- którym bez wątpienia był i który przepro- nie uczynię. Tego wymaga ode mnie moje
notowe przeżycie i to w miejscu, gdzie wadził Polaków przez czerwone morze chrześcijaństwo”. Ta ewangeliczna miłość
39 lat wcześniej blisko pół miliona Polaków komunizmu i obronił spoistość Kościoła nieprzyjaciół cechowała Prymasa przez
żegnało swojego pasterza. W miejscu, w tamtych dramatycznych czasach. Pro- całe życie, mimo ciągłych krzywd i szykan
w którym 2 czerwca 1979 roku kilkaset ponuję jednak, żebyśmy starali się też ze strony władz państwowych. We wrze-
tysięcy Polaków słuchało homilii Jana spojrzeć na prymasa Wyszyńskiego przez śniu 1973 roku podczas homilii w kościele
Pawła II, a wśród nich był prymas Stefan pryzmat jego codziennego życia, tego, świętego Antoniego w Warszawie mówił
Wyszyński. Wspominał potem: „W tym co mówił i czynił, a wtedy, wierzę w to między innymi: „Gorąco pragniemy dla
momencie nie mogłem ani myśleć, ani się głęboko, dostrzeżemy to, co czasami umyka naszych Braci komunistów, którzy nami
modlić. Skupiłem się tylko na jednym: jak – jego ogromną i niezachwianą niczym rządzą, aby od Pana naszego Jezusa Chry-
opanować wzruszenie, bo uprzytomniłem wiarę oraz szacunek i miłość do drugiego stusa nauczyli się miłości do wszystkich
sobie, że spełnia się na moich oczach człowieka i do własnego kraju. Tak o tym ludzi i aby uwierzyli, że Bóg jest Miłością.
proroctwo Augusta Hlonda, wypowiedziane mówił Prymas w kościele świętego Krzyża Bo gdy uwierzą w to, będzie w Polsce
przez niego na łożu śmierci, że przez Matkę w Warszawie 20 stycznia 1974 roku: „Jed- spokojniej, ufniej, a może nawet i dostat-
nakże pamiętajmy wszyscy, że najważniej-

28 PAŹDZIERNIKA 2020 97

HISTORIA { WIELCY POLACY }

SYMBOL WALKI Z KOMUNISTAMI niej. A przecież wszyscy tego pragniemy! 6. Działaj zawsze na korzyść bliźniego.
Ale dostatek rodzi się przez miłość, nie Czyń dobrze każdemu, jakbyś pragnął,
Krzyż, pod którym Jan Paweł II odprawiał mszę przez gwałt […]”. aby Tobie czyniono. Nie myśl o tym, co To-
świętą podczas pierwszej wizyty w komuni- bie jest ktoś winien, ale co Ty jesteś winien
stycznej Polsce, na placu Zwycięstwa Krucjata Miłości innym.
w Warszawie, zaprojektował i czuwał nad jego
wykonaniem wybitny architekt, profesor W lutym 1967 roku, niedługo po zakoń- 7. Czynnie współpracuj w cierpieniu.
Wydziału Architektury Wnętrz w warszawskiej czeniu obchodów milenijnych, prymas Chętnie spiesz z pociechą, radą, pomocą,
ASP, Adolf „Dolo” Szczepiński (profesor Stefan Wyszyński zaproponował Polakom sercem.
nienawidził swojego imienia, dlatego prosił nowy program duchowej odnowy narodu
wszystkich, by nazywali go „Dolo”). jako przygotowanie do godnego wejścia 8. Pracuj rzetelnie, bo z owoców Twej
– „Dolo” był moim serdecznym przyjacielem mimo w nowe tysiąclecie chrześcijaństwa. Osią pracy korzystają inni, jak ty korzystasz
dużej różnicy wieku. Wiem, jak bardzo przeżywał programu było 10 punktów Społecznej z pracy drugich.
ten projekt, a kiedy go skończył, Krucjaty Miłości, przez które Prymas
to pierwsza prezentacja makiety tego krzyża, chciał pomóc ludziom we wprowadzaniu 9. Włącz się w społeczną pomoc bliźnim.
ze schodami dookoła, wszystkimi szczegółami chrześcijańskich zasad życia społecznego. Otwórz się ku ubogim i chorym. Użyczaj
i najbliższym otoczeniem, odbyła się na moim Miało się to dokonać poprzez realizowanie ze swego. Staraj się dostrzec potrzebują-
biurku w dziekanacie ASP. Oczywiście komuniści zasad miłości bliźniego. Chciał w ten spo- cych wokół siebie.
zapewnili drewno i robotników, ale tylko tyle! sób przeciwdziałać laicyzacji społeczeń-
„Dolo” był cudownym człowiekiem, serdecznym, stwa, która poważnie zagrażała życiu 10. Módl się za wszystkich, nawet za
wrażliwym, bardzo głęboko wierzącym katolikiem. moralnemu i społecznemu Polaków. Kie- nieprzyjaciół.
Walczył z komunistami także robiąc ten projekt. rowanie się przykazaniem miłości, zwłasz-
Planował wysokość krzyża na 24 metry, a oni cza nieprzyjaciół, miało wesprzeć Polaków Mój krzyk – ojczyzny całej
zgadzali się tylko na 7 metrów. W końcu będzie krzykiem
wywalczył jakiś kompromis, nie pamiętam, ile
udało mu się wygrać, Kiedy prymas Stefan Wyszyński umierał,
ale sporo – opowiada Maria Fijołek. Jan Paweł II, ciężko ranny po zamachu,
Po pamiętnej mszy krzyż rozebrano i przeniesio-
no do kościoła św. Anny, a potem, razem { Wierzymy, że wiosną zaświeci słońce i obchodząc
z papieskim ołtarzem, trafił do parafii Maksymi- w maju przyszłego roku 40. rocznicę śmierci
liana Kolbego na Służewcu. W maju 1981 roku kardynała Stefana Wyszyńskiego, będziemy już
parafia oddała krzyż na mszę pogrzebową wspominali błogosławionego Prymasa Tysiąclecia.
prymasa Wyszyńskiego, znów stanął na placu
Zwycięstwa. W 1991 roku krzyż wyruszył ze FOT. TEODOR WALCZAK/PAP w walce z otaczającym ich złem. Swoisty leżał w poliklinice Gemelli. Nie mógł być
Służewca na Agrykolę i po raz drugi Papież dekalog społeczny Prymasa rozpowszech- na pogrzebie Prymasa. Gdy w czerwcu
odprawił pod nim mszę świętą. Do dziś stoi przy niany był w formie broszur i obrazków 1983 roku przybył ponownie do Polski,
kościele parafialnym na ulicy Rzymowskiego. w całym kraju. swoje pierwsze kroki skierował do grobu
kardynała Wyszyńskiego, gdzie obok go-
1. Szanuj każdego człowieka, bo Chrystus rącej modlitwy powiedział o Prymasie
w nim żyje. Bądź wrażliwy na drugiego między innymi: „[…] był człowiekiem
człowieka, Twojego brata. wolnym i uczył nas, swoich rodaków,
prawdziwej wolności. Był niestrudzonym
2. Myśl dobrze o wszystkich – nie myśl rzecznikiem godności każdego człowieka
źle o nikim. Staraj się nawet w najgorszym oraz dobrego imienia Polski pośród naro-
znaleźć coś dobrego. dów Europy i świata”. Można do niego
odnieść słowa poety:
3. Mów zawsze życzliwie o drugich – nie
mów źle o bliźnich. Napraw krzywdę wy- Z pokorą teraz padam na kolana,
rządzoną słowem. Nie czyń rozdźwięku Abym wstał silnym Boga robotnikiem.
między ludźmi. Gdy wstanę – głos mój będzie głosem Pana,
Mój krzyk – ojczyzny całej będzie krzykiem.
4. Rozmawiaj z każdym językiem miłości.
Nie podnoś głosu. Nie przeklinaj. Nie rób (Juliusz Słowacki,
przykrości. Nie wyciskaj łez. Uspokajaj „Tak mi, Boże, dopomóż”)”. GP
i okazuj dobroć.

5. Przebaczaj wszystko wszystkim. Nie
chowaj w sercu urazy. Zawsze pierwszy
wyciągaj rękę do zgody.

98 28 PAŹDZIERNIKA 2020 www.prenumerata.swsmedia.pl