DRUGA FALA

Sieć Przyjaciół

NAJWIĘKSZY
KONSERWATYWNY
TYGODNIK OPINII
W POLSCE

Szanowny Czytelniku,

pobrałeś to wydanie tygodnika „Sieci”
w ramach swojej subskrypcji w Sieci Przyjaciół.
Możesz je przeglądać na wszystkich urządzeniach.
Prosimy o nieudostępnianie tego pliku PDF

osobom trzecim.

Życzymy miłej lektury

Zespół tygodnika „Sieci”

www.SiećPrzyjaciół.pl

Bronisław jan Trump–Biden
Wildstein rokita ostatnia prosta.
Kulisy bitwy
laureatem nagrody Polska pod presją ue.
im. Lecha Kaczyńskiego Trzy scenariusze

prof. Wanda Półtawska największy
w rozmowie z Marzeną Nykiel: konserwatywny

Martwię się tygodnik opinii
o Polskę w polsce

Nr 43 (412) 2020
19–25 października 2020

cena: 6,90 zł

(w tym 8% VAT)

tylko u nas

wiemy,

jaka będzie

druga
fal awirusmniejgroźny,
INDEKS 287393 issn: 2544-2694 ale ludzie bardziej zmęczeni

szczepionka będzie,

ale jeszcze poczekamy

epidemii najważniejszeto
przetrwać zimę

[email protected]

NOWA OFERTA
Z NOWYMI
PAKIETAMI!

ULUBIONE KANAŁY
W JEDNYM PAKIECIE

TELEWIZJA TELEWIZJA 30
SATELITARNA KABLOWA
zł/mies.
KANAŁY NICKELODEON I CINEMAX DOSTĘPNE PRZEZ PIERWSZE 24 MIESIĄCE UMOWY.

Promocja dla nowych Klientów telewizji satelitarnej i telewizji kablowej IPTV przy umowach z pakietem M z okresem podstawowym
na 24 okresy rozliczeniowe, w którym cena wynosi 30 zł/mies. Szczegóły w Warunkach Oferty, Regulaminie Promocji i Regulaminie,
dostępnych u Sprzedawców i na www.cyfrowypolsat.pl.
„Żyć, śpiewać”. © 2020 Home Box Office Inc. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Oferta ważna na dzień 12.10.2020 r.

[email protected]

Ulica, zagranica, covid

T ak dziś można streścić pomysł opozycyjną wizję gospodarowania Dwie kwestie zdecydują o tym, w ja-
opozycji na obalenie rządów w czasie epidemii: krzyczą o braku pie- kiej kondycji rząd to przetrwa, czy sku-
Zjednoczonej Prawicy. Ulica niędzy, tną wydatki na inwestycje i ob- tecznie odrzuci atak ulicą, zagranicą
nieco zmieniona – już nie przyjazna, sługę mieszkańców, podnoszą na potęgę i covidem.
nie błękitna, ale agresywna, tęczowa opłaty. Ale nigdzie, w żadnym miejscu
lub rzekomo rolnicza. Zagranica też nie usłyszeliśmy o jakimś projekcie Po pierwsze, jasna komunikacja z Po-
jakby zmodyfikowana. Koniec z napo- obcięcia przywilejów lokalnej władzy, lakami – o co walczymy. A musimy wal-
minaniem, teraz mówi się już wprost: zmniejszenia administracji, poprawie- czyć o miejsca w szpitalu dla wszystkich
chodzi o zamorzenie głodem, zamęcze- nia efektywności. Czyżby hasło taniego potrzebujących, o izolację najbardziej
nie niepokornych narodów – polskiego państwa przestało być atrakcyjne? narażonych, o przestrzeganie higieny
i węgierskiego. Największą nowością i procedur. Po drugie, zdecydowane
jest jednak dorzucenie do poprzed- Czeka nas wszystkich ciężka jesień przywództwo. Polacy muszą wiedzieć,
nich drogowskazów opozycji nowego i trudna zima. Rząd nie może ulec presji kto odpowiada za całość spraw związa-
– grania epidemią, próby cynicznego żadnej z grup skrajnych – ani tych wo- nych z epidemią, czyj głos jest rozstrzy-
wykorzystania kłopotów, z którymi nikt łających o zamknięcie wszystkiego, ani gający.
na świecie sobie dobrze nie poradził, domagających się lekceważenia zagro-
a wiele państw gorzej od nas. żenia. Musi podejmować decyzje w pre- Michał Karnowski
cyzyjnych ramach: mają one chronić
Jesienna fala, drugie uderzenie za- ludzkie życie, ale też bronić naszych
razy (polecam bardzo ciekawe teksty miejsc pracy. Musi iść drogą środka,
Marka Budzisza na s. 20–24 i Marka musi bronić zarówno zdrowia lu-
Pyzy na s. 25–27), to obiektywnie po- dzi, jak i siły gospodarki, naszych
tężne wyzwanie dla wszystkich rządów. miejsc pracy. A zatem ograniczenia
Szczepionka niby na wyciągnięcie ręki, masowych spotkań tam, gdzie nie
ale wciąż bez terminu. Wirus na szczęś- są one konieczne dla zachowania
cie mniej zjadliwy, ale ludzie zmęczeni, sił społecznych i gospodarczych,
fizycznie i psychicznie. Pieniędzy i twarda obrona możliwości przeby-
na plany ratunkowe zdecydowanie wania w grupie w miejscach, które
mniej, bo budżety już i tak zadłużone. są niezbędne.
To wszystko w sposób naturalny budzi
napięcia, konflikty, powoduje, że pod Huczne wesele można odłożyć, zastę-
pokrywą życia społecznego aż się go- pując je obiadem w gronie najbliższych.
tuje. Łatwo o wybuch. Ale już szkoła musi funkcjonować, bo
wyrośnie pokolenie niedouczone, a ro-
Odpowiedzialna opozycja staje w tak dzice zwariują oraz stracą środki
trudnym czasie przy rządzie, nawet jeśli do życia. Itp. Potrzebne są jasne,
krytycznie recenzując, to z troską o do- znane z góry, ramy tych decyzji!
bro wspólne i stabilność państwa, go-
spodarki. Nasza totalna opozycja siadła Im więcej twardego lo-
natomiast do komputerów i z całych sił ckdownu, tym może mniej
powiela w mediach społecznościowych zakażeń wirusem (nie mylić
wszelkie nieprawdziwe informacje, z chorymi i ofiarami śmiertel-
plotki, próbując jeszcze bardziej na- nymi), ale też tym większe na-
straszyć Polaków. Szczytem cynizmu pięcia społeczne, tym więcej
jest domaganie się na przemian poluzo- ludzkich dramatów. Możliwe,
wania restrykcji z żądaniami zamknię- że i wojen.
cia wszystkiego. Ale o czym mówimy,
Reklama | 9/0320/F skoro wciąż próbują ścigać rządzą-
cych za wysiłek organizacji wyborów
parlamentarnych wiosną, kiedy sami
proponowali wybory na jesieni. Czyli
dokładnie w tych dniach. To dopiero
byłaby katastrofa.

Także w obszarze ekonomii najbo-
gatsze w Polsce samorządy wskazują

19–25.10.2020 | 3 |

[email protected]

28 Samotność prezydenta n a p o c z ą t e k Świat
Stanisław Janecki
6 Sygnalista nadaje 52 Trump–Biden: ostatnia prosta
Nieoficjalny przegląd tygodnia Aleksandra Rybińska

8 Ruch oddolny historia
Krzysztof Feusette

9 Płaskoziemcy i maseczkowcy 56 „Wykaszanie” gestapowców
Dorota Łosiewicz Jaromir Kwiatkowski

10 światowe życie s i e c i k u l t ur y
redaguje Konrad Kołodziejski
59 Wojownicza i władcza
12 Tematyka października Jolanta Gajda-Zadworna
Jan Pietrzak
61 Z Robertem Friedrichem Litzą
13 Sprawa Włodzimierza rozmawia Goran Andrijanić
Staniewskiego
Bronisław Wildstein 64 Premierze Morawiecki:
lockdown now!
14 Walizka Rafała Patyry Robert Tekieli
Michał Korsun
65 wojna światów
15 prawda nigdy nie leży pośrodku Robert Tekieli
Dominik Zdort
66 poleca i odradza
16 ogniem na wprost Łukasz Adamski
Andrzej Rafał Potocki
I M P R E S J E
17 dzieci w czasach pandemii
Marta Kaczyńska-Zielińska 68 Nieobecność
Krzysztof Logan Tomaszewski
t e m a t t y g o d n i a
kuchnia
20 Druga, ale inna fala COVID-19
Marek Budzisz
82 moje smaki: Rafał Patyra
25 poszukiwanie złotego środka Jolanta Gajda-Zadworna
Marek Pyza
83 słodko-słony/Wilczym okiem
42 Wojna o pamięć k r a j Anna Monicka, Przemysław Barszcz
Marcin Wikło
28 Samotność prezydenta na koniec
Stanisław Janecki

30 Trzy scenariusze 84 Młodzieżowiec z PiS
Jan Rokita Wojciech Reszczyński

34 wstyd za polskę? 85 felietony
Konrad Kołodziejski Jerzy Jachowicz, Katarzyna Łaniewska

36 z prof. wandą Półtawską 86 Kowale własnej zdrady
rozmawia Marzena Nykiel Aleksander Nalaskowski

42 wojna o pamięć 87 Jak żyć bez Bidena
Marcin Wikło Wiktor Świetlik

44 Znikające zabytki 87 z życia kościoła
rozmowa Grzegorza Górnego Agnieszka Ponikiewska

73– Polska 2030 opinie 88 Palma na Alma Mater Reklama | 39/0820/F
–81 dodatek specjalny Ryszard Makowski
na Kongres 590 48 Bronisław Wildstein
– pisarz dla dorosłych 89 Wybitny, nieistniejący,
Maciej Urbanowski niesprawiedliwie zapomniany…
Leszek Długosz
51 „Czas na Smoleńsk”
Marek Pyza, Marcin Wikło 90 Politologia słów

Katarzyna Zybertowicz

| 4 | 19–25.10.2020

[email protected]

[email protected]

Na początek  |

Prezes Cedrobu Andrzej Goździ- Tusk jak to ona w sytuacji, gdy miliard ludzi na
kowski tak oto odpowiedział na zawsze świecie cierpi głód. Trzeba pilnować ję-
pytania dziennikarza Onetu Kamila toksycznie: zyka, nie można zmieniać znaczenia po-
Dziubki: „Dziubku! Walczysz z rządem „Duda radośnie jęć. To być może najpilniejsze zadanie
czy ze mną? (…) Czy chcąc utrzymać komentuje stojące przed PiS – przekonanie rolników,
zakaz dla rytualnego uboju drobiu, dzia- sportowe że nie zmienia frontu w sprawach zasad-
łasz na korzyść m.in. niemieckich firm wydarzenia, niczych, i że chodzi o działanie punktowe,
drobiarskich? Czy to, że płacą Tobie, uśmiechnięty a nie nową filozofię działania”.
Dziubku, Niemcy ma znaczenie dla Morawiecki ogłasza
tego, co piszesz? A, ile Tobie, Dziubku, kolejne sukcesy, Sylwia Spurek – bo to o niej
płacą, zapewne więcej niż w polskich Kaczyński schował się mowa – rzeczywiście brnie coraz
redakcjach? Czy służysz, Dziubku, Pol- w nowym gabinecie. dalej. „Dyskusja o tym, czy trzymać
sce czy Niemcom? I jak się, Drogi Wirus zabił prawie trzy zwierzęta w klatkach i w jakich warun-
Dziubku, czujesz z tak postawionymi tysiące Polaków i zabija kach, jest zbędna. Musimy dążyć do
pytaniami? Nie robię tego publicznie, dalej. Zaraza”. Dlaczego on takiej przyszłości, w której prawa zwie-
bo jesteś Dziubku młody gówniarz i jest nie zacznie dzielić się tymi rząt są bezdyskusyjne, a gatunkowizm
nadzieja, że kiedyś zmądrzejesz, podob- „złotymi myślami” z Niemcami to przeszłość”. Magdalena Środa dodaje:
nie jak p. Frąc. Trzymaj się Dziubku czy Francuzami? Boi się, „Nie jemy mięsa, jemy śmierć, cierpie-
ciepło!”. Ma facet charakter. Faktem że przejrzą na oczy i zobaczą nie i strach ukryte w tkankach mar-
jest, że zdominowanych przez Niemców tandetę? twych zwierząt przerabianych na scha-
branż (np. handel detaliczny) niemie- bowe i befsztyki”. Nie wiadomo, czy
ckie media nie ścigają. panie mają pomysł, jak powstrzymać
Na słowa Goździkowskiego obu-­ wilki przed zjadaniem zajączków.
rzył się Bartosz Węglarczyk, redak- Obu paniom można zadedykować
tor naczelny Onetu: „Chamstwo nas za- wyznanie amerykańskiej piosen-
lewa, już się w nim topimy. Przykład idzie karki Miley Cyrus, która po paru latach
z góry. Politycy pozwalają sobie na coraz porzuciła weganizm: „Mam wrażenie,
bardziej prostackie zachowania, a ludzie że w pewnym momencie byłam niedo-
związani z władzą to widzą i robią to samo. żywiona. Pamiętam, jak pojechałam na
W obozie władzy pan prezes jedynie zyska festiwal Glastonbury. Choć to był
taką patriotyczną postawą, co oczywiście świetny występ, czułam się fatalnie, nie
automatycznie przełoży się na jeszcze miałam energii. Rok temu zjadłam swój
większą kasę, jeszcze większą brykę, jesz- pierwszy niewegański posiłek. Kiedy
czewiększąchatę…Takieczasy”.Skromni, mój były mąż przyrządził mi rybę na
kulturalni ideowcy z Onetu – tego jeszcze grillu, płakałam przez długi czas”
nie było. Ale zabawne. – przyznała Cyrus, dodając: „Mój mózg
Zdaniem prezesa Cedrobu niepo- nie funkcjonował prawidłowo”. Zmiany
kój na wsi ma szersze tło. „Rolnicy w mózgu – to może być ciekawy trop.
boją się, że to jest pierwszy krok, że to jest Z kolei były marszałek Senatu
równia pochyła. Słyszą przecież, co mówi Stanisław Karczewski połączył
np. pewna lewicowa europosłanka. Mówi sprawy żywieniowe z walką z COVID-19.

| 6 | 19–25.10.2020

[email protected]

Zachęcił wszystkich, by podnosili swoją odpor-Fot. Andrzej Wiktor x2, M. CzutkoI tak będziemy działać wobec każdego, kto będzie
ność, i dodał, że dobrym rozwiązaniem jest jedze- stosował wobec nas jakieś wymuszenia. Powtórzę
nie jabłek. „Jest angielskie powiedzenie, które jeszcze raz – bo już to mówiłem – jesteśmy po dobrej
mówi o tym, że jak się zje jedno jabłko dziennie, nie stronie historii. To ci, którzy chcą nam odebrać su-
przychodzi się do doktora. Polskie powiedzenie werenność, narzucić jakieś swoje widzimisię, są na
również jest, takie: jedno jabłko z wieczora i nie ma drodze do upadku”. Brawo. Polska chciała rozmawiać
doktora”. Karczewskiego oczywiście ostro zaata- inaczej, ale naprawdę się nie dało.
kowano, że rzekomo to jedyny pomysł rządu, ale
marszałek ma oczywiście rację. Skoro i tak – jak Prezes PiS porównał unijne zakusy do sytu-
wszystko wskazuje – skończy się na odporności acji PRL: „Otóż z punktu widzenia komuni-
stadnej, to lepiej dbać o siebie. stycznego wzorca, czyli Związku Sowieckiego,
istnienie indywidualnych gospodarstw rolnych to
W ramach trzecioerpowego wrzasku na było horrendum, a jednak w PRL one istniały.
wszystko, co nie do końca „poprawne”, zaata- Działanie Kościoła katolickiego też było nieakcep-
kowanotakżeministraJacka Sasina.Śmiałstwier- towalne, mimo to w Polsce Ludowej Kościół działał
dzić, że w walce z koronawirusem „problemem jest (…). Czyli nawet w warunkach komunizmu pewne
chociażby zaangażowanie personelu medycznego, sfery ludzkiej wolności, możliwość wyboru, były
lekarzy. Niestety występuje taki problem jak brak do obronienia”. Dodał, że „dziś instytucje Unii Eu-
woli części środowiska lekarskiego”. Nie pomogło ropejskiej żądają od nas, byśmy odrzucili wszystko,
podkreślenie, że nie chodzi o wszystkich i że wielu co dla nas arcyważne, bo im się tak podoba”. A więc
dzielnie pracuje. Lekarze nadęli się, obrazili i zażą- wojna. Skoro Niemcy chcą rozwalić konstrukcję
dali przeprosin. A przecież – jak mówi angielskie polityczno-gospodarczą, która dała im w istocie
przysłowie – obrażają się tylko kucharki. coś w rodzaju imperium, nie możemy im tego
Szybko stało się jasne, że to Sasin ma rację. zabronić.
Mimo decyzji wojewodów do pracy na fron- Funkcjonariusze Centralnego Biura Anty-
cie stawiają się jednostki. W dokumencie ujawnio- korupcyjnego zatrzymali biznesmena Ry-
nym przez portal wPolityce.pl czytamy: „W woje- szarda Krauzego i adwokata Romana Giertycha.
wództwie śląskim izba lekarska przekazała „Najbliżsi współpracownicy Giertycha mieli zaku-
informację o zaledwie 3 (trzech) zgłoszeniach le- pić działkę niedaleko Poznania za 6,6 mln zł. Już
karzy, z czego jedna okazała się nie mieć uprawnień 8 dni później ta sama działka zostaje sprzedana
lekarskich, druga utraciła uprawnienia wskutek firmie P., w której Ryszard Krauze miał większoś-
decyzji izby dyscyplinarnej, a trzecia nie posiadała ciowy akcjonariat. Szkopuł w tym, że działkę sprze-
nostryfikacji dyplomu lekarza medycyny na tere- dano za 27 mln zł, czyli za cenę wielokrotnie
nie RP”. Można by się pośmiać, gdyby było z czego. większą niż jej wartość” – informuje portal wPoli-
Portal wPolityce.pl opisał, jak to wygląda tyce.pl. Zdolni ludzie.
w praktyce. „Lekarz przedstawia zaświadcze- Córka Romana Giertycha, Maria: „Tata prosi
nie, że w macierzystym szpitalu (mówimy o pla- o podawanie pełnych danych i przekazanie,
cówce publicznej) zarabia 22 tys. zł brutto. Otrzy- że jest to sprawa polityczna, która ma na celu przy-
muje więc ofertę pensji w wysokości 33 tys. złotych krycie katastrofalnej sytuacji epidemicznej spo-
brutto – a więc 150 proc. tego, co ma teraz. Lekarz wodowanej przez nieudolność rządu PiS. W razie
zgłasza się do nowego szpitala. Przechodzi szkolenie. pytań ze strony dziennikarzy proszę o kontakt pod
Pojawia się jednak kwestia godzin pracy. Młody me- numerem:…”. Przygotowanie rzeczywiście widać,
dyk deklaruje, że za te pieniądze może pracować ale po stronie zatrzymanego.
tylko i wyłącznie od godziny 7 do 14. Ewentualne Sam Giertych podobnie: „Zostałem dziś za-
nadgodziny, dyżury, muszą być płatne dodatkowo. trzymany pod zarzutem działania na szkodę
Nieoficjalnie pada stwierdzenie, że za oczekiwane jakiejś spółki, skuto mnie kajdankami w przed-
zaangażowanie musiałby dostawać 100 tys. zł mie- dzień sprawy aresztowej L. Czarneckiego, którego
sięcznie. To oczywiście niemożliwe”. Tak, służba jestem jedynym obrońcą. Nie pozwólcie, żeby moje
zdrowia wymaga bardzo głębokiej reformy. zatrzymanie przykryło katastrofę epidemiczną
Jarosław Kaczyński zabrał głos w sprawie coraz rządu PiS, bo taki jest tego cel”. Cóż, bez twardych
większejpresjizestronyUnii.„Jeśligroźbyiszan- dowodów takiej persony by nie ruszano, czy mamy
taże będą utrzymane, to my będziemy twardo bronić COVID-19, czy też nie. Będzie się działo. Ciekawe,
żywotnego interesu Polski. Weto. Non possumus. czy Tusk skomentuje?

[email protected] 19–25.10.2020 | 7 |

Na początek  |

S łuchajcie... Słuchajcie… Pew- Ruch jakimś nierobom czy dzieciorobom,
nie zastanawiacie się, czemu ale ludziom, od których odwróciło
powiedziałem „słuchajcie” się pisowskie państwo, pomogli.
aż dwa razy. Otóż wynika to z mojej I nie mówię tu o mafii vatowskiej,
kampanii prezydenckiej. Wyobraź- oddolny ośmiornicy reprywatyzacyjnej czy
cie sobie, że Czarek Tomczyk, obec- byłych esbekach skazanych na zwy-
nie szef klubu, gratulacje Czarku, czajną emeryturę. W każdym razie
Czarka nie ma z nami, bo odbiera – niewyłącznie.
właśnie z lotniska dowolną liczbę Rację mają zatem ci, którzy upa-
trują w uruchomieniu mojego oddolnego ruchu
muzułmańskich imigrantów... To taki żart, wszyscy szansy na przełamanie bezruchu. Ale i rację mają
znamy Czarka i te jego śmieszne wywiady, no, chodź,
pokaż się, zbóju… Czarek będzie mi pomagał. Tak, tak, ci, którzy twierdzą, że nasz ruch nie wystartuje
słuchajcie, słuchajcie, nadeszła ta chwila, słuchajcie, w wyborach jako osobny byt. A przecież nie mylą
aha, bo zapomniałem powiedzieć, czemu tak często się także ci, którzy przypominają, że w wyborach
mówię „słuchajcie”. Otóż, słuchajcie, Czarek policzył, prezydenckich też miałem nie startować, a o mały
że za każde „słuchajcie”, słuchajcie, w kampanii pre- włos bym wygrał nie tylko moralnie, lecz i nor-
zydenckiej, otrzymałem około 10 tys. głosów malnie. Stąd moja pewność, że nasz marsz
w drugiej turze. Dlaczego nie korzystać w kierunku poszukiwań przyniesie wiel-
z tego, co działa, słuchajcie? kie owoce. I oto stoję przed wami, słu-
A zatem, słuchajcie – zaczyna się. chajcie, jak Lech Wałęsa przed bramą
Napisałem niedawno na Twitterze: z ukochaną kolekturą, czując na plecach
ciężar ponad 10 mln oczu wpatrzonych
„Uruchamiamy wielki ruch, który z nadzieją w moje horyzonty. I myślę
pomaszeruje razem w kierunku po-
szukiwania tego, co łączy nas wszyst- już nie tylko po francusku: łi, semła…
kich”. Pozwólcie, że rozwinę tę myśl, A nie, przepraszam, ponad 20 mln
bo przyszła ona do mnie po kolejnej oczu, bo oczy się ma dwa, dwoje…
fali krytyki po kolejnej fali, no, wiecie, W każdym razie tym wszystkim oczom
czego. Pomyślałem sobie wtedy, że mówimy dzisiaj prawdę w oczy, cho-
trzeba jakoś tę energię skanalizować, ciaż ona w oczy kole. Mówimy więc im
ale to nie było dobre słowo. Dlatego w żywe oczy: chodźcie z nami! Kleić drzwi
powołałem zwyczajną fundację swojego taśmami! A nie, przepraszam… To  żart,
własnego imienia, nad którą nad- oczywiście, pewnie Sławek coś
zór będzie sprawował prezydent
stolicy, niestety, też ja. Paradoks, KRZYSZTOF FEUSETTE dopisał dla rozluźnienia. Sławek,
zbóju, weź troszeczkę, a potem
słuchajcie, ale nasz ruch jest prze- troszeczkę weź pod uwagę, czyje to
cież po to samo, po co były niedawne wybory – żeby takich jest miasto, OK? Bardzo się ze Sławkiem N. lubimy. Z tym
pytań nie było. Wiecie, o jakie pytania mi chodzi. „Jak to Sławkiem N., oczywiście, bo tego Ukraińca nawet nie kojarzę.
tak?”, „A jak to się stało?” albo najgorsze: „Kto zawinił?”. Dość A zatem – na czym będzie polegał nasz marsz w kierunku
tej mowy nienawiści. PiS-y szczekają, karawan jedzie dalej. poszukiwania? To kilka prostych punktów. Po pierwsze: ni-
A zatem ruszamy, maszerujemy w kierunku poszukiwania. gdy, ale to totalnie przenigdy nie głosujemy na PiS. Ani na
Czego szukamy? Tego, co nas łączy. Co to jest? Brawo, Bo- Kaczyńskiego. Ani w ogóle nikogo, kto jest z PiS czy nawet
rys. Śmielej, nie wstydź się. Tak jest – łączy nas właśnie ten za PiS. Wystarczy już tego. I bez nas mają więcej. Od teraz nie
marsz. W kierunku poszukiwania. Ale już dziś wiem, czym chcę słyszeć, że ktoś się pomylił czy tam uznał, że jednak są
zajmiemy się natychmiast po moim urlopie, na który muszę lepsi albo bał się, że mu 500+ odbierzemy. Nie ma usprawied-
się udać w przyszłym miesiącu, bo jak ja padnę, to nikt już liwienia. Czemu tak robimy? Bo szukamy tego, co łączy. Stąd
tych podwyżek za parkometry nie wprowadzi. Nie martwcie punkt kolejny: nie popieramy niczego, co PiS robi. Zatrzyma
się, jednym z głównych punktów naszego programu, jak głosi Ziemię, walczymy, żeby się kręciła. Chce ją mocniej rozkrę-
statut fundacji, będzie pomoc słabszym. Na początek dewe- cić, hamujemy. Cały czas na dwie ręce: ulica i zagranica. Ale
loperom, bo to oni tworzą miejsca pracy, także w wymiarze nie jednocześnie, żeby z tego połączenia jakaś „tirówka” z wy-
sprawiedliwości. Potem sędziom, bo są dziś atakowani w spo- lotówki nie wyszła. Gdyby ktoś miał kłopot ze zrozumieniem,
sób nieludzki, stalinowski wręcz. A przecież część z nich co znaczy „nie popieramy”, odsyłam do broszurki Sławka pod
doskonale zna tamte realia, bo dziadziuś, babcia, ojciec, tytułem „Mistrzowie riposty. Jak przyp…, żeby zaj…”. A zatem
matka, a może po prostu zwykły wuj złamany mądrością – nie mówimy dobrze o działaniach prawicy, nie mówimy, że
etapu, musieli w domu opowiadać, jak to się kiedyś sądziło jest średnio na jeża, tylko jedziemy, ile fundacja dała. A teraz
czy chowało w ziemi tak, żeby nikt nie znalazł. Takie były odśpiewajmy hymn Nowej Solidarności: „Marsz w kierunku
czasy, a reszta jest milczeniem. I to milczenie właśnie do nas poszukiwania tego, co łączy”, słowa: ja, muzyka: wy. Proszę
krzyczy, wzywa nas, żebyśmy tym słabszym, oczywiście – nie bardzo, trzy, cztery... Marsz, marsz, w kierunku...

| 8 | 19–25.10.2020

[email protected]

WIEŻA BAB

T o, że gdzie dwóch Płaskoziemcy nie zgadzaliście, to się trochę
Polaków, tam trzy pospieraliście, każdy szedł
opinie, wiadomo nie w swoją stronę, a następnego
od dziś. Tym razem Polaków dnia znajomość kwitła w naj-
podzieliły maseczki. Co cie- i maseczkowcy lepsze. Dziś już mowy być nie
kawe, podziały maseczkowe może o znajomości z „kowi-
przebiegają nieco inaczej niż didiotą”, „płaskoziemcem”,
preferencje polityczne.
„maseczkowcem”, „mohe-
Wśród wyborców wszyst- rem”, „tęczowym”, „wykształ-
kich partii są tzw. korona- Maseczkowcy i antymaseczkowcy ciuchem”, gdy ty sam defi-
sceptycy, którzy uważają, że niujesz się po innej stronie.
koronawirusa nie ma, a pan- wyzywają się od „nieuków”, „debili”, Z jednej strony oburzamy

demia to ściema i narzędzie „ignorantów”, „przepranych mózgów” itp. się, gdy ktoś nas szufladkuje,
zniewolenia obywateli. Po- a z drugiej bardzo chętnie
A to i tak łagodniejsze z określeń sami się szufladkujemy, a na-
dobnie jak nie mają barw wet ometkowujemy, używa-
partyjnych koronapanika
i histeryczny lęk przed wiru- jąc różnych profilowych na-
sem. Wreszcie z wyborców wszystkich partii rekrutuje się kładek i haseł, co jednocześnie zamyka na dialog z całą resztą.
ta grupa Polaków, która uważa, że jeśli noszenie maseczek Wróćmy jednak do maseczek. Nie jestem wirusologiem
może uchronić kogoś (nie samego noszącego) przed infekcją, ani mikrobiologiem, nie jestem lekarzem medycyny (choć
to trzeba dla dobra ogółu tę maseczkę nosić. wiele chorób u członków swojej rodziny rozpoznałam bez-
Największąkorelacjęniechęcidopoddawaniasięobostrze- błędnie). Gdy jednak słyszę od grupy ekspertów, że noszenie
niom z byciem wyborcą konkretnego ugrupowania zauwa- maseczki może uchronić innych przed ewentualnym zagro-
żam wśród wyborców Konfederacji, której przedstawiciele żeniem, to będę tę maseczkę nosiła. Nawet jeśli mi w niej
uparcie odmawiają noszenia maseczek w przestrzeni niewygodnie, parują mi okulary, źle mi się oddycha
publicznej. Przynajmniej wówczas, gdy włączone są i ogranicza mi ona widoczność, przez co raz o mało
kamery, bo gdy ich nie ma, np. w sklepie, politycy nie skręciłam nogi. Jednak jeśli istnieje choć cień
zasłaniają usta i nos. To casus Krzysztofa Bosaka. prawdopodobieństwa, że dzięki mojej maseczce
Powyższe spostrzeżenie nie jest wynikiem ktoś nie zachoruje, to nie wydaje mi się ona zbyt
pogłębionego badania socjologicznego, lecz dużym poświęceniem.
wyłącznie obserwacji i dyskusji w mediach spo-
Poza tym staram się zachowywać zdrowy roz-
łecznościowych. Co ciekawe, emocje antyma- sądek. Nie pcham się w tłumy, unikam galerii
seczkowców i maseczkowców względem siebie handlowych, zwłaszcza przy weekendzie. Dzieci
sięgają zenitu, podobnie jak wcześniej sięgały wolę wywieźć na działkę niż na tłoczny plac zabaw.
zenitu pomiędzy tymi, którzy na zdjęciu Jednak chodzę na normalne zakupy. Tylko
profilowym mieli ustawione: „Trzask!”, inaczej niż kiedyś staram się przed i po
dezynfekować ręce i nie pakować, bę-
a tymi, którzy oznaczali swoją profi- dąc w sklepie, paluchów w oczy. Biorę
lówkę hasłem „Duda2020”, jak mię-
dzy moherami i wykształciuchami. też suplementy, o których wielokrot-
Maseczkowcy i antymaseczkowcy nie mówił internista Michał Mular-
wyzywają się od „nieuków”, „de- czyk (czyli witaminę C, D3, cynk),
bili”, „ignorantów”, „przepra- staram się dużo pić i wysypiać, żeby
nych mózgów”, „krzywych w razie czego organizm miał siłę
walczyć. Staram się żyć rozsądnie,
ryjów” itp. A to i tak łagod- co nie znaczy w ciągłym strachu,
niejsze z określeń, na które
trafiłam. Podobnie jak bo przecież lęk obniża odporność.
przy okazji kampanii wy- I do tego państwa serdecznie
borczej. Ludzie bez namy- zachęcam: do spokoju, roztrop-
słu wyrzucają się z grona ności, rozwagi, bez cech paniki
znajomych, zrywają przy- i do myślenia bez nienawiści o in-
jaźnie i wieloletnie relacje. nych. Wtedy wszystkim nam będzie
W dobie sprzed mediów łatwiej się żyło. Tym bardziej że SARS-
społecznościowych życie -CoV-2 raczej szybko nie zniknie, a my
musimy się przyzwyczaić do tej nowej
było o tyle łatwiejsze, że nikt normalności.
nie wiedział, co myślisz, dopóki
mu o tym nie powiedziałeś. Jeśli się Dorota Łosiewicz

19–25.10.2020 | 9 |

[email protected]

Światowe życie

redaguje Konrad Kołodziejski

Z godnie z przewidywaniami prezydent USA o niemożliwości ponownego zarażenia się
Donald Trump zrobił ze swojej choroby koronawirusem może przynieść szkody, jest
medialny show. W „The New York Times” Superman bowiem wiele osób, które zaraziły się przy-
można było przeczytać, że jednym z pomysłów najmniej dwukrotnie. „Pamiętajcie, że gdy go
złapiecie, to potem poczujecie się lepiej. I bę-
czy furiat?Trumpa było pojawienie się przed kamerami
w koszulce… Supermana. Według informatora dziecie odporni” – mówił tymczasem Trump
gazety Trump miał udawać przed zgromadzoną publicznością na balkonie Białego Domu.
chorego, a potem teatralnie rozpiąć koszulę i pokazać znak Warto zwrócić uwagę, że nie tylko demokraci krytykują eu-
superbohatera. Możliwe, że to fake news, ale znając gwiaz- forię panującą w Białym Domu. Również republikanie otwar-
dorstwo Trumpa, taki pomysł mógł rzeczywiście być rozwa- cie zdystansowali się od samozachwytu Trumpa. „Nie byłem
żany. Według oficjalnego komunikatu Białego Domu Trump wBiałymDomuod6sierpnia,boichpodejściedokoronawirusa
pokonał wirusa dziesiątego dnia od pojawienia się pierwszych jest inne niż moje. W Senacie wymagamy zakrywania twarzy
symptomów. „Nie ma już dowodów świadczących o aktywnej i utrzymywania dystansu” – powiedział 78-letni przewodni-
replikacji wirusa” – napisano. Trump zaś dodał, że więcej nie czący Senatu Mitch McConnell. To bardzo mocna krytyka
może się zarazić wirusem i czuje się młodszy o 20 lat. administracji Trumpa ze strony wpływowego republikanina.
Po tych słowach spikerka Izby Reprezentantów Nancy Pe- Trump wie jednak, że kilkanaście dni przed wyborami
losi zakwestionowała poczytalność prezydenta. Demokraci potrzebuje jednoznacznego symbolu. Pokonanie wirusa ma
powoływali się przy tym na ekspertów mówiących, że ste- pokazać, że tylko on, w przeciwieństwie do 78-letniego Joego
rydy, które podano Trumpowi, mogą wprowadzać pacjentów Bidena, może w pełni sił przewodzić Ameryce. Może więc
w stan euforii. Pojawiło się nawet określenie „stany mania- faktycznie pojawi się w koszulce Supermana? Czy to jednak
kalne”. Demokraci nawoływali też do powołania komisji ma- wystarczy do utrzymania się w Białym Domu podczas kry-
jącej przeanalizować „kondycję psychiczną” Trumpa. W „The zysu?
Washington Post” pojawił się zarzut, że przekonanie Trumpa Łukasz Adamski

S tany Zjednoczone i Niemcy Niespokojne nocześnie Grecję za jej „złe traktowanie
zwiększają presję na Turcję, aby wody migrantów na Lesbos”. Wcześniej kan-
zakończyła „prowokacje” na Morzu Turcja clerz Niemiec wygłosiła przemówienie
Śródziemnym. Także Paryż jest zanie- w podobnym duchu w Bundestagu.
pokojony działaniami Ankary. W po- się Cypr. Ostatecznie skończyło się na Turcja może i ma coraz mniej przyjaciół Fot. thomas koch/Shutterstock.com
przednią niedzielę Turcja wznowiła ostrzeżeniu ze strony europejskich w Europie, ale Berlin, mimo krytyki,
badania sejsmiczne dna akwenu na przywódców, że Unia nałoży restrykcje, chcąc nie chcąc, stoi za nią murem.
południe od greckiej wyspy Kastello- jeśli turecki rząd „poważnie” naruszy
rizo. Grecja rości sobie zwierzchnictwo suwerenność Cypru lub Grecji. Jest to Turcja uważa też, że to Grecja eskaluje
nad tymi wodami, ale Turcja uważa, że jednak mało prawdopodobne. Głównie napięcia i domaga się zwołania między-
powinna mieć większe prawa do wód z powodu nielegalnych imigrantów. narodowej konferencji na temat wschod-
wzdłuż swojej linii brzegowej, zwłasz- niego basenu Morza Śródziemnego.
cza że pod ich dnem znajdują się złoża Trudno bowiem ukryć, że w kwestii Niektórzy eksperci wskazują NATO jako
gazu ziemnego. Turcy przymierzają ochrony granic zewnętrznych Europa możliwego pośrednika w narastającym
się do wydobycia tego gazu i wysłali na jest całkowicie zależna od Ankary. Pre- konflikcie między Turcją i jej zachod-
sporne wody statek „Oruc Reis” pod zydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan już nimi partnerami, nie tylko wokół Grecji
eskortą okrętów wojennych. pokazał, na co go stać, gdy na początku i Cypru, ale także w sprawie zbrojnego
roku celowo wysłał imigrantów z obozów konfliktu o Górski Karabach. Szef So-
Jak zaznaczył rzecznik rządu w Ate- na terenie Turcji pod granicę z Grecją, juszu Jens Stoltenberg nie zamierza
nach Stelios Petsas, Turcja udowodniła, wywołując tym chaos i wielkie obawy jednak podejmować „drastycznych kro-
że „nie można jej ufać”, a wszyscy ci, któ- przed powtórką wielkiej fali migracyj- ków” i stawia na natowski mechanizm
rzy jej uwierzyli przed szczytem unij- nej z 2015 r. Można wręcz powiedzieć, że „zmniejszania konfliktu”. Grecja i Tur-
nym 1–2 października, „już zdążyli się z tego powodu kanclerz Merkel podczas cja zgodziły się na jego uruchomienie,
przekonać, jak jest naprawdę”. Wówczas szczytu wręcz broniła Turcji, ganiąc jed- ale – choć minął miesiąc – nadal nie ma
Turcja wycofała swoje statki ze spor- żadnych rezultatów.
nych wód, aby „pozwolić na znalezienie
dyplomatycznego rozwiązania” i unik- Aleksandra Rybińska
nąć unijnych sankcji, których domagał

| 10 | 19–25.10.2020

[email protected]

Korea PółnocnaFot. Igor Igorevich/Shutterstock.com Słowacja

Kim pręży Kara za
muskuły hitlerowską liczbę

P arada wojskowa, która odbyła M arian Kotleba, lider nacjonalistycz-
się w Korei Północnej z oka- nej Ludowej Partii Nasza Słowacja
zji 75. rocznicy rządów tamtejszej (LSNS), został skazany przez sąd w Pezinoku
partii komunistycznej, zaskoczyła k. Bratysławy na karę czterech lat i czterech
międzynarodowych ekspertów. Nie miesięcy pozbawienia wolności za szerzenie
spodziewano się bowiem sensacji, nienawiści rasowej i propagowanie neo-
zwłaszcza wobec docierających nazistowskiej symboliki. Jest to pierwszy
informacji na temat trudności spo- przypadek skazania w tym kraju na więzie-
wodowanych zarówno pandemią, nie czynnego posła zasiadającego w ławach
jak i stratami w wyniku wyjątkowo parlamentu.
silnych w tym roku huraganów.
Pełno było również spekulacji na Na czym polegało przestępstwo Kotleby?
temat złego stanu zdrowia północ- Otóż 14 marca 2017 r. (a więc w 78. rocznicę
nokoreańskiego dyktatora Kim powstania Pierwszej Republiki Słowackiej,
Dzong Una, który ostatnio rzadziej marionetkowego państwa uzależnionego od
pokazywał się publicznie. Trzeciej Rzeszy), pełniąc funkcję marszałka
(żupana) województwa bańskobystrzyckiego,
W tej sytuacji rozmach parady wręczył podczas spotkania w akademii
wojskowej w Pyongyangu był nie- biznesu trzem rodzinom czeki na kwotę
spodzianką, zwłaszcza że zaprezentowano nowe rakiety międzykontynen- 1488 euro.
talne umieszczone na 11-osiowej wyrzutni. Poprzednie Hwasong-15, o których
eksperci mówili, że mogą osiągnąć dowolny cel w Stanach Zjednoczonych, Sprawa trafiła do sądu, ponieważ liczba
przewożone były na wyrzutniach dziewięcioosiowych. Obecnie specjaliści 1488 odgrywa w symbolice neonazistowskiej
dyskutują, czy nowy model jest rakietą na paliwo stałe. Jeśli tak, to nowa ważną rolę: „14” oznacza 14 słów składających
rakieta ma tę przewagę nad poprzednimi, że może być znacznie szybciej się na programowe zdanie w „Mein Kampf ”,
odpalona z wyrzutni. W czasie parady pokazano również rakiety wystrze- „88” zastępuje tradycyjne zaś pozdrowienie
liwane z okrętów podwodnych oraz nowy model ciężkiego czołgu, który „Heil Hitler”, ponieważ „H” to ósma litera
przypomina najnowsze konstrukcje rosyjskie i chińskie. alfabetu. Zdaniem sędziny Ruženy Sabovej
zbieżność nietypowej sumy widniejącej na
W swoim wystąpieniu na uroczystościach Kim Dzong Un przepraszał oby- czekach z datą ich wręczenia nie była przy-
wateli za to, że nie udało się zrealizować ubiegłorocznych zapowiedzi na temat padkowa i świadczyła o chęci propagowania
wzrostu gospodarczego, o co obwinił „czynniki zewnętrzne” i jednocześnie po- zbrodniczej ideologii.
łożył nacisk na rozwój sektora wojskowego. Ta mieszanka wojowniczości i nie-
powodzeń na innych polach może być – zdaniem obserwatorów – zapowiedzią Kotleba nie zgodził się z tą interpretacją,
niebezpiecznej ewolucji polityki Pyongyangu. Ekspert japońskiego portalu dodając, że czuje się niewinny, a proces prze-
The Diplomat napisał, że defilada powinna być „dzwonkiem alarmowym” dla prowadzony został na zamówienie polityczne
całego świata. Sytuacja jest tym bardziej niepokojąca, iż z przemówienia Kima „w celu usunięcia jego i kierowanej przez
można było wywnioskować, że mówiąc o modernizacji północnokoreańskiego niego partii z politycznej sceny republiki”.
potencjału wojskowego, mógł on mieć na myśli dalszy rozwój broni nuklearnej. Wyrok nie jest prawomocny, a skazany już
się od niego odwołał. Teraz sprawa trafi przed
Niektórzy komentatorzy cytowani przez „The Korea Times” zwracają Sąd Najwyższy, który rozstrzygnie o winie lub
jednak uwagę, że przemówienie Kima pozbawione było twardej retoryki, niewinności polityka.
a nawet znalazły się w nim akcenty mogące świadczyć o gotowości do wzno-
wienia rozmów z Seulem. Pokaz siły Pyongyangu miałby tu służyć uzyskaniu 43-letni Kotleba wybierany był do parla-
lepszej pozycji negocjacyjnej, a także przekonaniu władz Korei Południowej, mentu dwukrotnie, w tegorocznych wybo-
że z jej perspektywy lepszą opcją jest niezależna polityka niż bliski związek rach jego ugrupowanie zdobyło zaś 8 proc.
ze Stanami Zjednoczonymi. głosów. Opowiada się za wyjściem z NATO
i UE oraz gloryfikuje Pierwszą Republikę
Niewykluczonewięc,żeniedawneodwołaniewizytyMike’a PompeowSeulu Słowacką. Ta ostatnia sprawa będzie wracać
mogłomiećzwiązekz nastawieniemwładzdoamerykańskiejwizjibudowania zapewne jeszcze nieraz, ponieważ Słowacy po
antychińskiego sojuszu w Azji. Gdyby Korea Południowa zaangażowała się ogłoszeniu niepodległości w 1993 r. nie prze-
w taki alians, to możliwości ewentualnego porozumienia z Północą, funkcjo- prowadzili rzetelnego rozrachunku ze swoją
nującą jedynie dzięki wsparciu Pekinu, byłyby bardzo utrudnione. przeszłością z czasów II wojny światowej.

Marek Budzisz Grzegorz Górny
19–25.10.2020 | 11 |
[email protected]

Na początek  | Felietony |

I śmieszno, i straszno

Tematyka października

„P lejady to gwiazdozbiór już październi- w ręce ewidentnych złodziei i oszustów. Wyszło to na
kowy, spokojnym tokiem płynąc, losy jaw dopiero w knajpianych podsłuchach. Niektórzy
twoje iści…” – recytowałem w młodości ludzie nie dostrzegają związku między aktem wyboru
wiersz Jarosława Iwaszkiewicza, wzruszając się a budżetem państwa, ergo – swoim losem. Ten rodzaj
niezmiernie urodą metafor i wypatrując przez lor- nonszalancji ma bolesne konsekwencje. Zwłaszcza
netkę na nocnym niebie, gdzie ta konstelacja się dla osób rozpieszczonych statusem gwiazdy.
ukrywa. Narażam się pewnie komuś, kto z powo- Myślę tu o niekwestionowanych, utalentowa-
dów politycznych wykreślił Iwaszkiewicza ze swo- nych pisarzach, aktorach, muzykach, malarzach,
jej pamięci. Jeżeli w wolnej Polsce, mam nadzieję, nie o szmirusach, tandeciarzach, hochsztaplerach.
W branżach artystycznych kręci się wielu aspirantów
„normalniejemy”, to musimy odróżniać twórczość Jan do sławy, niemających żadnych szans na sukces. Lecz
artystyczną od postawy politycznej, a nawet moral- Pietrzak nawet wybitni, nietuzinkowi artyści okazują czasami
nej. Artyści nie są aniołami bez skazy, mają również
prawo być niemądrzy, co się zdarza licznym profe- instynkt stadny, zapominając o solowych predyspo-
sjom. Prawa do braku mądrości nie mają zawody zycjach. Presja środowiska bywa silniejsza od ego.
techniczne, ponieważ źle zaprojektowany wiadukt runie, me- Gdyby Mickiewicz, Wyspiański, Żeromski funkcjonowali
dycy, bo niedouczony lekarz skrzywdzi chorego, i oczywiście w obecnym środowisku,wątpliwe, czy powstałybyich wiekopo-
politycy, bo decydują o losach społeczeństwa we wszystkich mne dzieła, fundamentalne dla naszej tożsamości, kształtujące
wymiarach, ze szczególnym uwzględnieniem finansów. wspólnotę. Wracając do jesiennego nastroju, przywołajmy
Demokracja w gruncie rzeczy sprowadza się do tego, komu cytat z Gałczyńskiego… „Eeech! To się jesień zaczęła i nie ma
powierzamy swoje pieniądze. Przerabialiśmy przypadki, kiedy komu dać w mordę… Tristis est anima mea usque, jak mówią,
większość elektoratu była na tyle nierozumna, że oddała kraj ad mortem”.

Józef nie byle jaki

Z aktorem Rafałem Fudalejem rozmawia Jolanta Gajda-Zadworna

Gdy w poniedziałek 19 października włą- leczenie. Wtedy zdarza się cud: żona wstaje z łóżka,
czymy TVP 1, czeka nas ponoć wyjąt- ale Józefa oskarżają o kradzież. Sytuacja ta staje się
kowa premiera. dla Hemara pretekstem, by przyjrzeć się kondycji
Rafał Fudalej: Autorem dramatu świata, ludziom, którzy nie rozumieją siebie nawza-
jest Marian Hemar, poeta i satyryk jem, ale też nie wykazują chęci nawiązania dialogu.
kojarzony głównie z międzywojen- Dlaczego zagrał pan Józefa?
nymi szlagierami. „Cud biednych Przekonał mnie tekst. Dotykający uniwersalnych
ludzi” nigdy nie trafił na scenę prawd. Piękny i mocny także dlatego, że żadna
( jedynie w latach 60. powstało z przedstawionych w nim postaci nie jest wyłącz-
słuchowisko). Dziś, kilka dekad nie dobra czy zła. „Cud…” pokazuje, że na drugiego
od napisania, wyreżyserowany człowieka trzeba i warto patrzeć sercem.
przez Zbigniewa Lesienia oka- Przydałoby się to nam nie tylko w czasie pande-
zuje się zaskakująco aktualny. mii. Jak sobie pan w nim radził?
Kim jest pana bohater? Nie mogę narzekać. Zagrałem w filmie „Szczęścia
Józef Bylejak to ubogi człowiek. chodzą parami” i serialu „Maria Matejko”. W Studiu
Ma śmiertelnie chorą żonę. Pew- Teatralnym przy Teatrze Baza, gdzie wykładam,
nego dnia po powrocie z kościoła, zadebiutowałem jako reżyser, robiąc dwa spektakle
gdzie się modlił, mówi, że ukazała dyplomowe. Teraz tylko chcielibyśmy pokazywać
mu się św. Teresa, nakazała zdjąć je przy pełnej widowni.
perły z jej obrazu i przeznaczyć na

| 12 | 19–25.10.2020

[email protected]

Bronisław Wildstein remgrupy,któradziałaław skrajnietrudnychwarunkachska- Fot. Andrzej Wiktor
zana wyłącznie na siebie. Katorżnicza praca zespołu, poświę-
Sprawa cenie i, przede wszystkim, talent jego twórcy zaowocowały.
Włodzimierza Teatr rozwinął się i awansował do roli jednego ze znaczących
Staniewskiego ośrodków na globalnej mapie sztuki. Praca w tego typu in-
stytucji pod przywództwem charyzmatycznego twórcy musi
P isałemjużwtymmiejscuokampanii#MeToo.Podha- wiązaćsięz licznymiwyrzeczeniami,napięciamii dramatami.
słem obrony godności kobiet i walki z przemocą doko- Skład zespołu zmieniał się, wielu nie wytrzymało dyscypliny,
nywane są publiczne, nieliczące się z niczym samosądy. ascezy i trudów związanych z tego typu działaniami, niektórzy
Oto ostatni ich przykład na gruncie polskim, nagonka z uczestników zakładali własne instytucje. To Staniewski na-
uruchomiona przeciw wybitnemu reżyserowi teatralnemu, dawał teatrowi charakter i zapewniał jego ciągłość.
twórcy Ośrodka Praktyk Teatralnych Gardzienice, Włodzi-
mierzowi Staniewskiemu. Czy uczestnictwo w takim przedsięwzięciu nie powinno
napawać dumą? W wyznaniu Sadovskiej czuć ją niekiedy.
Była aktorka przypomniała sobie, że ponad 20 lat temu Sta- Można domniemywać jednak, że feministyczne koleżanki
niewski źle ją traktował. Za bycie gwiazdą, jak twierdzi, zapła- przekonały ją, iż powinna się tego wstydzić. Dodatkowo ów
ciła próbą samobójstwa i głębokimi psychicznymi urazami. „comming out” pozwolił jej znowu stać się gwiazdą. Nie tylko
Reżyser niewłaściwie się do niej zwracał, nawet krzyczał, raz jej. Na zasadzie odruchu sfory dołączyły do niej inne byłe ak-
podobnodopuściłsięrękoczynówi zamknąłjąnadłuższyczas torki, które odgrywają modną rolę ofiar, epatują swoją duszną
w swoim gabinecie. To jedyne konkrety w długich wynurze- krzywdą, a jednocześnie licytują się, jak najbardziej zranić
niach Mariany Sadovskiej, które ukazały się na ukraińskim byłego idola. Konkretów tam jak na lekarstwo.
portalu Povaha (Szacunek), zajmującym się „prawami czło-
wieka” w genderowym i feministycznym ujęciu. Naturalnie, gościnnych łamów udziela im „Wyborcza”. Jest
okazja, aby przeprowadzić kampanię ideologiczną, a więc
Dlaczego aktorka potrzebowała tyle czasu, aby uświado- zgilotynować dawną wielkość na ołtarzu równościowego po-
mić sobie krzywdy, których zaznała ze strony autora swojej stępu. „Czy zrewidujemy swoje zdanie o »Gardzienicach«,
kariery? „Mój przypadek można by opisywać w podręczni- kiedy już to wszystko wiemy? Czy zgnębione, poniżone
kach jako przykład psychofizycznego uzależnienia: portret i wykorzystywane aktorki śpiewające najwspanialsze nawet
reżysera-mistrza wisiał w moim pokoju, nabożnie zapisy- pieśni kalkulują się w tym równaniu krzywdy i wspaniałości?”
wałam każdą jego uwagę z prób i wierzyłam święcie, że to ja – nie tyle pyta, ile wzywa modny krytyk w myśl rewolucji
jestem jego muzą i natchnieniem”. kulturalnej, która unicestwić ma dawne dzieła zbudowane
jakoby na ludzkim cierpieniu.
Czy owo „psychofizyczne uzależnienie” nie było warun-
kiem sukcesów, o których pisze gdzie indziej: „Zawsze sobie Nagłe wspólne przezwyciężenie dawnej traumy części by-
powtarzałam, że gdybym musiała przejść przez to wszystko łych aktorek Gardzienic (obecne bronią teatru i jego szefa),
jeszcze raz, bez wahania powtórzyłabym tę moją »szkołę«. które na wyprzódki składają nieskładne „wyznania” dotyczące
Tak, współpraca z Centrum Praktyk Teatralnych »Gardzie- spraw sprzed wielu lat, nosi znamiona dobrze zorganizowanej
nice« niewątpliwie była moim »teatralnym uniwersytetem«, kampanii. „Wyborcza” wzywa Uniwersytet Warszawski do
który pozwolił mi zdobyć unikalne aktorskie doświadczenie, zerwania wykładów Staniewskiego. Prokuratura wszczyna
wziąć udział w legendarnych spektaklach, spotkać, poznać, śledztwo. Czy naprawdę nie ma ona już nic innego do roboty
współpracować z wieloma wybitnymi teoretykami i prakty- niż zajmowanie się żalami aktorki, która po 20 latach przy-
kami światowego teatru, a także być uczestniczką, a później pomniała sobie, że była źle traktowana?
organizatorką wypraw artystycznych”.
Czy przy okazji ideologicznej rozróby, jak często, ktoś
Sztuka kosztuje i tylko w naszych infantylnych czasach chce przejąć dobrze funkcjonujące, również materialnie,
możemy wierzyć, iż potrafimy osiągnąć w niej sukces bez przedsięwzięcie?
wyrzeczeń, także psychicznych. Gardzienice były projektem
szczególnym. 27-letni asystent Jerzego Grotowskiego porzucił Rewolucja trwa.
swojego mistrza, który gwarantował mu uprzywilejowaną po- 19–25.10.2020 | 13 |
zycję w sławnym na cały świat ośrodku, i z grupką zapaleńców
ruszył na peryferie Polski, poszukując autentycznej kultury
ludowej, aby poprzez nią ożywić skonwencjonalizowaną sztukę
oraz nadać jej pierwotną rangę. Był niekwestionowanym lide-

[email protected]

na początek  | Fot. Andrzej Wiktor Walizka

| 14 | 19–25.10.2020 Rafała Patyry

[email protected] dziennikarza sportowego

O d dziecka dużo podróżowałem. Mój ojciec był tre-
nerem, a także nauczycielem wf. Zima, lato – to były
obozy sportowe, na które mnie zabierał. Pozbawiony
rówieśników musiałem sobie często sam organizować czas.
Obserwowałem starszych kolegów, chłonąłem przyrodę, roz-
wijałem wyobraźnię. To właśnie takie wyjazdy rozbudzały we
mnie głód wiedzy i ciekawość świata.

KOSZULKA Z ORŁEM
Kocham swój kraj i jestem dumny z tego, że
jestem Polakiem. To także dzięki podróżom
po świecie doceniam Polskę za to, jaka jest
i co nam oferuje. Gdziekolwiek jestem, sta-
ram się, żeby było widać, że jestem z Polski.
Często spotyka się to z wielką sympatią miejscowych.

RÓŻANIEC / EWANGELIA
W te podróże jedzie się wprawdzie czasami
samemu, ale tak naprawdę nigdy nie jest się
samotnym. Zawsze jest się z Bogiem. To jest
moja wiara i moje poczucie bezpieczeństwa.
Daje siłę, nawet wtedy gdy organizm zaczyna
odmawiać posłuszeństwa, a człowiek traci nadzieję.

PIŁKA
Jestem byłym sportowcem. Jako trener prowadzę
też reprezentację Telewizji Polskiej. Piłka to nie tylko
chwila relaksu, lecz także sposób na nawiązywanie
kontaktów nawet z ludźmi, którzy porozumiewają
się w zupełnie innych językach. Piłka zawsze łączy.

LEKTURA
Nie wyobrażam sobie wieczoru
– w namiocie, na pustyni czy w górach – bez
książki, najlepiej dotyczącej historii Polski.
Ostatnio zaczytuję się w Jacku Komudzie,
który wydaje kapitalne pozycje dotyczące II wojny światowej.

ŚPIWÓR
Są takie rzeczy, bez których nie można się obejść
na wyjazdach survivalowych. Duża wytrzymała
torba to podstawa. Obowiązkowe są także poręczny
namiot, dobry śpiwór i karimata. Tę ostatnią mam
w wersji samopompującej się, która trochę oszczędza czasu.

NIEŚMIERTELNIK
Gdy jeździ się w miejsca, gdzie nie ma cywilizacji
ijestniebezpiecznie,jakiśelementidentyfikujący
warto z sobą mieć. Nauczyłem się tego podczas
wyjazdów na Rajd Dakar, gdzie zbierają dane
i kontakty do rodzin na wypadek śmierci.

Prawda nigdy nie leży pośrodku

RP dezerterzy

O d kilku miesięcy się o tym
mówiło, wspominali pa-
cjenci, przebąkiwali urzęd-
nicy. Ale mało kto odważył się powie-
dzieć o tym głośno. No bo wiadomo, to
bohaterowie naszych czasów, ludzie
biją im brawo, dziękują, nawet jeśli
ich zasługą jest po prostu wypełnianie
ODZIEŻ obowiązków. Nawet Donald Trump
Warto mieć strój na przebranie. Najlepiej dołączył do podziękowań. Na wszelki
maskujący, czyli wojskowy. Nikt nie wymyślił wypadek – bo przecież wkażdej chwili Dominik
nic lepszego zwłaszcza na wyjazdy survivalowe. znów może się dostać w ich ręce. Zdort

BUTY WOJSKOWE Chodzi o lekarzy, a konkretnie o to,
Obuwie, które wytrzyma wszystko. Moje były na jak zareagowali na epidemię. O ich masowy ogólnopolski
pustyni, wgórach, moczyły się woceanie. Nawet strajk. Bo tak można nazwać sytuację, gdy w niektórych
się nie odbarwiły. Są nie do zdarcia. Do tego województwach większość medyków wezwanych przez
obowiązkowe grube skarpety, na długie marsze. wojewodów odmówiła stawienia się do leczenia chorych
BUTY DO BIEGANIA na koronawirusa.
Należę do osób, którym bezruch nie służy. Jak zawsze w takich przypadkach nie należy mówić, że
Przynajmniej raz w tygodniu muszę zrobić wszyscy albo że nikt. Rzeczywistość zazwyczaj jest bardziej
10 km, inaczej humor nie będzie dopisywał. skomplikowana. I przecież są lekarze, którzy, nie czekając
Zabieram też kółko do ćwiczeń, gumy. To na wezwania administracji, z własnej inicjatywy ruszyli
daje namiastkę siłowni. z pomocą na oddziały covidowe, pracując przez wiele ty-
godni bez przerwy po kilkanaście godzin dziennie. Tyle
WAŁEK DO MASAŻU tylko, że obok stada białych owieczek spokojnie skubie sobie
Po ciężkim dniu, wielokilometrowym marszu trawę tak pokaźne stado czarnych baranów, że włosy stają
pozwala rozbić nawet największe zmęczenie na głowie.
mięśni. Doskonale rozumiem lekarzy, wiem, czego się boją, bo i ja
NÓŻ się tego bardzo obawiam – pracuję zdalnie, staram się nie
Gdy jest się daleko, różne przykre spotkania mogą się wychodzić z domu z wyjątkiem rzeczywiście niezbędnych
zdarzyć. I nawet nie myślę o ludziach, tylko o zwierzętach,
zwłaszczadzikichpsach,którew dużymstadziepotrafią sytuacji, a na pewno nie pchałbym się teraz na oddział za-
uprzykrzyć życie. Nóż pomaga także przy prozaicznych kaźny, gdzie można złapać wirusa. Dlaczego w takim razie
czynnościach, jakimi są ostrzenie kijka do rożna,
otwarcie konserwy czy rozcięcie zaplątanej linki. śmiem tego oczekiwać od medyków?
Nie chodzi mi nawet o kwestie moralne czy etyczne.
CIEPŁA CZAPKA Chodzi o zwyczajne zawodowe obowiązki. Każdy student
Nawet na pustyni takie nakrycie głowy może medycyny wie, że jeśli zostanie lekarzem, to może być w ta-
się przydać, bowiem różnice temperatur są kiej sytuacji postawiony. Może przez całe życie nie mieć
ogromne. Gruba wełniana czapka na chłodną do czynienia z epidemią, a może trafić na czas, jaki mamy
noc jest niezastąpiona. obecnie. I wtedy jego codziennym obowiązkiem staje się
CHUSTA opieka nad zarażonymi.
Tam gdzie jest piach i często wieje, arafatka Użyjmy teraz nieco przesadnego, ale najlepiej pokazują-
jest niezbędna. Drobny pył wszędzie się cego ten dylemat, porównania. Podobnie jest z żołnierzami.
wdziera i potrafi dać w kość. W czasach pokoju ludzie, którzy wybierają karierę woj-
skową, mają zapewnioną w miarę stabilną, a często spokojną
Wysłuchał i spisał: Michał Korsun Fot. Andrzej Wiktor, Shutterstock (×3) i dobrze płatną pracę na państwowej posadzie. Ale muszą
O smakach Rafała Patyry czytaj na str. 82 się liczyć z tym, że będą musieli wziąć do rąk karabin i ry-
zykować życie. To się zdarza coraz rzadziej, ale (spójrzmy
na Wschód) wciąż się zdarza.
Tych, którzy w takiej sytuacji nie stawiają się na służbę,
którzy uciekają z pola walki, nazywamy dezerterami.
Autor jest szefem portalu tygodnik.tvp.pl

19–25.10.2020 | 15 |

[email protected]

Na początek  | Felietony |

Ogniem na wprost

Co się stało?
Co się dzieje?

G dypiszętesłowa,właśniewiozą jako charyzmatyczny przywódca, który CNN w kontrze do najnowszej narra- Fot. Andrzej Wiktor
karetką do szpitala jednego wyposażony w genialną dalekowzrocz- cji Trumpa emituje opinię głównego
z najbardziej zajadłych prze- ność, z tła kieruje losami narodu” – pi- epidemiologa Anthony’ego Fauciego,
ciwników partii rządzącej – mecenasa sze Puhl. Zdaniem autora „Kaczyński uderzającą w najmocniejszą stronę
Romana Giertycha. Osunął się na pod- to człowiek z ludu, trochę pobożny, tro- kampanii republikanów – masówki.
łogę podczas przeszukania jego józe- chę prowincjonalny, ale uczciwy i pra- Lekarz twierdzi, że organizowanie tak
fowskiej willi przez CBA, niczym na- cowity”. M.in. tym różni się od Matteo dużych wieców to „proszenie się o kło-
stolatka porzucona przez ukochanego. Salviniego, że nie lubi „wychodzić” na poty”. Jednym słowem walka trwa i na-
A chłop jak dąb. Może choreńki? Wkaż- pierwszy plan, od Viktora Orbána tym, pięcie rośnie. Ale jak to się skończy, Bóg
dym razie rewizję miano przerwać. Bez że nie otacza się oligarchami, a od pre- jedyny wie.
obecności podejrzewanego nie można zydenta USA, że nie udziela się w me-
bowiem jej kontynuować. Pytania same diach społecznościowych. To właśnie A w ONZ Międzynarodowa
cisną się na usta. Schorowany człowiek czyni go „człowiekiem ludu”. „To życie Komisja Prawna kombinuje
czy może mecenas nie oczyścił domu dalekie od przepychu, życie, które ko- jak koń pod górę (à propos
z kwitów i gra na czas? Dlaczego prze- munikuje się swoim rodakom: jesteś ostatnich zatrzymań), jak tu zmusić
prowadził się w sierpniu do luksusowej w porządku, nie musisz się zmieniać” krnąbrne państwa do przyjęcia beł-
posiadłości z basenem nieopodal Ca- – podkreśla publicysta. Giertych z No- kotu LGBT o uznawaniu 100 płci oraz
stel Gandolfo we Włoszech, skoro pod wakiem zatrzymani, Niemcy chwalą wprowadzić wszędzie małżeństwa jed-
Warszawą mógł się wylegiwać do woli Kaczyńskiego – koniec świata, proszę nopłciowych. Wpadli na pomysł, żeby
i knuć przeciwko Jarosławowi Kaczyń- państwa. Co się stało? Co się dzieje? pod pretekstem tworzenia raportu,
skiemu w iście pałacowych warunkach? Wiatru nie ma, płot się chwieje. w którym zaproponowano przyjęcie
Nie wiem, czy jak ten kawałek ukaże nowego traktatu o ściganiu zbrodni
się w druku, będzie wiadomo coś wię- P rezydent USA Donald Trump przeciwko ludzkości, przemycić chore
cej. Dziś wiem tylko jedno: koń by się po krótkiej przerwie spowodo- treści zwane poszerzonymi prawami
uśmiał, bo od kiedy to konie mdleją? wanej wykryciem u niego ko- człowieka. Poza niebudzącymi wątpli-
ronawirusa wznowił kampanię wybor- wości postulatami projekt ten odrzuca
N a łamach największego nie- czą. Widać, że stawia wszystko na jedną dotychczas obowiązującą na gruncie
mieckiego tygodnika „Der kartę. Atakowany przez przeciwników ONZ neutralną definicję gender jako
Spiegel” publicysta Jan Puhl za błędy w walce z COVID-19 posta- płci męskiej i żeńskiej w kontekście
wziął byka za rogi i sporządził analizę nowił pokonać chorobą swoich prze- społecznym. W konsekwencji jest to
sylwetki największego obecnie pol- ciwników. Podczas wiecu na lotnisku otwarcie drogi do definiowania kobie-
skiego polityka – Jarosława Kaczyń- Stanford na Florydzie rzucał w tłum cości i męskości jako konstruktów spo-
skiego. W swoim tekście zatytuło- maseczkami, krzycząc: „Mówią, że łecznych determinowanych indywidu-
wanym „Zmiennokształtny” próbuje teraz jestem odporny!”. Skrytykował alnym odczuciem jednostki. Jak zwał,
uchwycić fenomen lidera Zjednoczonej też surowe ograniczenia nakładane na tak zwał – efekt po wschodniej strony
Prawicy. „Kaczyński potrafi być genial- gospodarkę w poszczególnych stanach. Odry jest do przewidzenia. Gest Koza-
nym taktykiem, pragmatycznym i ideo- Jak stwierdził, „lekarstwo nie może być kiewicza.
logicznie elastycznym. Pojawia się także gorsze od choroby”. Demoliberalny
Andrzej Rafał Potocki

| 16 | 19–25.10.2020

[email protected]

Dzieci w czasach pandemii

E pidemia koronawirusa wywiera decydu- może być okazją do chwili wspólnej zabawy. Podob-
jący wpływ na nasze życie społeczne i go- nie jak wiele innych czynności, które starajmy się ro-
spodarcze. Zmagamy się z sytuacją, którą bić z uśmiechem. Bądźmy razem aktywni fizycznie.
W moich felietonach temat uprawiania sportu
staramy się opanować, odwołując się do matema- i jego wpływu na nasze ogólne samopoczucie i zdro-
tycznych działań, zdając sobie jednak sprawę, że
dalszego rozwoju wypadków nie jesteśmy w stanie wie wraca jak bumerang, ale warto bez końca po-
do końca przewidzieć. wtarzać, że rozsądne ćwiczenia, jazda na rowerze
Niepewność towarzyszy każdego dnia wielu doro- czy bieganie poprawiają naszą kondycję, odporność
słym. Niedoceniany pozostaje jednak nierzadko wy- i humor, a zdrowe nawyki warto zaszczepiać od
wołany pandemią lęk występujący u dzieci. COVID-19 najmłodszych lat. W niemieckich szkołach istnieją
może powodować traumę w związku z zaburzeniem Marta podobno zalecenia, by po każdej lekcji klasy były
zasad funkcjonowania, do których byliśmy przyzwy- Kaczyńska- intensywnie wietrzone. Może warto ten pomysł
czajeni my, dorośli. Doświadczać jej mogą także nasi -Zielińska skopiować we wszystkich naszych wciąż otwartych

najmłodsi już świadomi otaczającej ich rzeczywisto- podstawówkach i przedszkolach.
Jeśli mimo podejmowanych starań o jak najlepsze
ści, ale niegotowi na zetknięcie z tak trudną sytuacją.
Wielu twierdzi, że dzieci szybko przyzwyczają się do nowych zorganizowanieczasudzieciomzauważamyzmianywichzacho-
reguł, nie brakuje jednak takich, których wrażliwość ulega zbyt waniu, takie jak niepokój, wycofanie czy smutek, skonsultujmy
skrajnemu narażeniu na nową codzienność układaną pod dyk- się z zaufanym specjalistą. Możemy nie zdawać sobie sprawy,
tando statystyk dotyczących zachorowalności i śmierci spowo- w jakim stopniu najbliższe nam i znacznie delikatniejsze od nas
dowanejprzeznieznanąwcześniejchorobę.Wtymwyjątkowym osoby przeżywają stan pandemii, który dla wszystkich bez wy-
okresietrzebaszczególniezadbaćoto,bywyobraźniadzieciiich jątku jest tak samo nowym i trudnym doświadczeniem.
emocje nie były nasycane niezweryfikowanymi informacjami czy
teżtrudnymirozmowamidorosłych,a wymuszonydystansspo-
łeczny i ogołocone z zabawek szkolne świetlice nie powodowały REKLAMA

uczucia osamotnienia i nie potęgowały niepewności.
Wiele także młodszych dzieci czerpie wiedzę o pandemii
z internetu, dlatego tym bardziej warto z nimi jak najwięcej
rozmawiać, by starać się wyeliminować nieprawdziwe informa-
cje. Według lekarzy należy stosownie do wieku przekazywać
dzieciom prawdziwe dane, ale także tłumaczyć, jak wielu eks-
pertów jest zaangażowanych w walkę z wirusem, a obecny stan
z pewnością minie. Szczerze można i trzeba powiedzieć, że na
wszystkie pytania związane zkoronawirusem nie znamy odpo-
wiedzi. Trzeba też umieć wsłuchiwać się w ich emocje i dzielić
z nimi ich obawy, uczucia. Trzeba je też dopytywać o ewentu-

alne wątpliwości, które mogą zaprzątać ich myśli, pozostające
bez odpowiedzi lub z błędną interpretacją. Warto też częściej
niż kiedyś powtarzać najmłodszym, jak bardzo ich kochamy. RADIO WAWA

Dzieci od pierwszych chwil po narodzinach przyzwyczajają się
do pewnych rytuałów, które porządkują każdy dzień. Warto roz-
mawiać z dziećmi o tym, co pozostaje w naszym życiu niezmienne
i starać się utrzymywać rutynę. Ta ostatnia jest szczególnie
istotna, zwłaszcza wieczorami. Stres może utrudniać zasypianie.
Tym bardziej warto więc kończyć dzień ciekawą wspólną lekturą
lub wymyśloną opowieścią, której biegiem wydarzeń możemy
dowolnie sterować, ograniczając się wyłącznie wyobraźnią i porą.
Wszystkim nam zmienił się tryb funkcjonowania na bardziej
domowy, a jeśli w plenerze, to raczej w tym odludnym. Można
to wspaniale wykorzystać na wspólne aktywności. Niech dzieci
stają sięichanimatorami.Doceńmy układaniepuzzli,słuchanie
muzyki, lepienie z plasteliny, zabawy z farbami czy wspólne 44/0920/F
gotowanie. Dokładne mycie rąk po każdym powrocie do domu

19–25.10.2020 | 17 |

[email protected]

Na początek  | 
rysuje andrzej krauze

Czy w Pani/Pana odczuciu w ciągu kilku najbliższych
miesięcy istnieje szansa na wynalezienie

i wprowadzenie do użycia szczepionki na koronawirusa?

27% 26%

21% 20%

6% Zdecydowanie tak
Raczej tak
Zdecydowanie nie
Raczej nie
Trudno powiedzieć

27% 47%

36% Czy popiera Pani/Pan zwiększenie obostrzeń
w związku ze wzrostem wykrytych zakażeń

26% koronawirusem w Polsce?

Zdecydowanie tak16%
Raczej tak
Zdecydowanie nie12%10%
Raczej nie
Trudno powiedzieć

Redaktor naczelny: Jacek Karnowski 62% 28%
e-mail: [email protected]
ISSN 2544-2694 tel. (22) 616 36 00 36% Na które ugrupowanie polityczne oddałaby Pani/
ul. Finlandzka 10, 03-903 Warszawa oddałby Pan głos, gdyby wybory do polskiego
www.wsieciprawdy.pl
27% parlamentu odbywały się w najbliższą
Autorzy: Łukasz Adamski, Goran Andrijanić, przemysław Augustyn Maciejewski, Ryszard Makowski, Maja niedzielę? (bez niezdecydowanych)
barszcz, Marek Budzisz, Adam Ciesielski, Piotr Cywiński, Narbutt, Marzena Nykiel, Maciej Pawlicki, Jan Pietrzak,
Jan Pospieszalski, Andrzej Rafał Potocki, Marek Pyza, 14% 12%
Leszek Długosz, Krzysztof Feusette, Jolanta Gajda- Wojciech Reszczyński, Jan Rokita, Aleksandra rybińska,
-Zadworna, Grzegorz Górny, Krystyna Grzybowska , 5% 6%
Przemysław Skrzydelski, Wojciech Stanisławski,
Jerzy Jachowicz, Stanisław Janecki, marta kaczyńska- Wiktor Świetlik, Marcin Wikło, Bronisław Wildstein,
zielińska, Jacek Karnowski, Michał Karnowski, konrad
kołodziejski, Cezary Kowalski, Andrzej Krauze, jaromir Piotr Zaremba, Rafał Zawistowski, Dominik zdort,
kwiatkowski, Dorota Łosiewicz, Tomasz Łysiak, Jakub Andrzej Zybertowicz

Wydawca: Fratria sp. z o.o. Ewentualne pytania prosimy kierować na adres e-mail: Zjednoczona Koalicja SLD, Wiosna, Konfederacja PSL + Kukiz’15 Inne
prezes: Romuald Orzeł [email protected] lub kontaktując się ugrupowanie
ul. Legionów 126-128, z Centrum Obsługi Klienta „RUCH” pod numerami: Prawica Obywatelska Lewica Razem
81-472 Gdynia 22 693 70 00 lub 801 800 803 – czynne w dni robocze
w godzinach 700 – 1700. A gdyby doszło teraz do powtórzenia
[email protected], www.fratria.pl Koszt połączenia wg taryfy operatora. drugiej tury wyborów prezydenckich, to na kogo
Druk: Walstead Kraków Sp. z o.o. oddałaby Pani/Pan głos?
Dyrektor wydawniczy: Maciej Wośko Dyrektor ds. Rozwoju Biznesu:
Produkcja i dystrybucja: Mariola barcikowska, Katarzyna Marchewka – [email protected] Andrzej Duda
Biuro Reklamy:
[email protected] [email protected], tEL. (22) 463 49 93 50,1%
Dyrektor artystyczny: Paulina Kąkol – [email protected]
Agnieszka Woźniak – [email protected] 49,9%
Michał Korsun, [email protected] Marcin Dąbrowski – [email protected]
Kolportaż: [email protected] Rafał Trzaskowski Reklama | 51/0820/F
Studio graficzne: Andrzej Skwarczyński (kierownik), Redakcja zastrzega sobie prawo do ­redagowania
[email protected], i skracania tekstów. Copyright © Fratria Sp. z o.o. Badania zrealizowane metodą CAWI (Computer Assisted Web Interview) na panelu
Wszystkie prawa zastrzeżone­ internetowym. Badania przeprowadzone na ogólnopolskiej, reprezentatywnej (pod względem:
Lidia Słowikowska-SMOLIŃSKA, JANUSZ ŻYCHOWICZ (włącznie z tłumaczeniem na języki obce). płci, wieku, wielkości miejsca zamieszkania) próbie Polaków. W badaniu wzięło udział N=1083.
Projekt graficzny: Michał Korsun Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych.
Ogłoszenia i reklamy nie stanowią materiału Zakres czasowy badania 9–12 października 2020 r.
Fotoedycja: Anna Łabęcka, [email protected], pochodzącego od Wydawcy.
Bartłomiej Szyperski, Bezumowna sprzedaż numerów bieżących i archiwalnych
po cenie niższej od ustalonej przez Wydawcę jest
Obróbka zdjęć: Tomasz Kieras zabroniona, nielegalna i grozi odpowiedzialnością karną.

Prenumerata wydania papierowego: fot. na okładce: A baca/ PAP, Karolis Kavolelis / Shutterstock.com, Shutterstock 7x, LASKI
tel. (22) 616 36 00, [email protected] DIFFUSION / EAST NEWS, Krystian Maj/KPRM
Regulamin oraz warunki prenumeraty na stronie

www.wsieciprawdy.pl
Wpłat za prenumeratę prosimy dokonywać na konto:

91 1240 5354 1111 0010 7713 6290
FRATRIA Sp. z o.o., ul. Legionów 126-128, 81-472 Gdynia,

w tytule wpłaty wpisując pełne dane ­adresowe do
wysyłki oraz rodzaj prenumeraty

Prenumerata realizowana przez RUCH S.A.:
Zamówienia na prenumeratę w wersji papierowej i na

e-wydania można składać bezpośrednio na stronie
www.prenumerata.ruch.com.pl.

| 18 | 19–25.10.2020

[email protected]

[email protected]

Temat tygodnia  |  Pandemia koronawirusa  |

Druga,
ale inna fala
COVID-19
cia naukowe, zastanawiał się, czy wirus dowanie mniej „zjadliwy”, i to wyjaśnia
Marek Budzisz powodujący COVID-19 stał się mniej obserwowany spadek liczby zgonów
zabójczy. Paul Tambyah, starszy kon- w wyniku pandemii.
J uż pod koniec sierpnia brytyjski sultant w singapurskim Narodowym
„New Scientist”, szanowany ty- Szpitalu Uniwersyteckim i prezydent Ten trend potwierdzają wyniki
godnik popularyzujący osiągnię- elekt Towarzystwa Infekcji Wiruso- z Wielkiej Brytanii – kraju, w którym
wych, powiedział dziennikarzom agen- notuje się najwięcej w Europie nowych
cji Reutersa, że coraz powszechniejsza, zakażeń. Jason Oke, kierujący na Uni-
zarówno w Azji, jak i w Europie oraz wersytecie w Oksfordzie zespołem ba-
w Stanach Zjednoczonych, jest muta- dawczym, który zajmuje się tym zjawi-
cja wirusa oznaczona przez naukowców skiem, jest zdania, że między czerwcem
kryptonimem D614G, a jest on zdecy- a sierpniem w Wielkiej Brytanii wskaź-
nik zgonów wywołanych COVID-19

| 20 | 19–25.10.2020

[email protected]

więcej infekcji”. W jego opinii jeżeli nie
ma wzrostu liczby zgonów w wyniku in-
fekcji wirusem, to wręcz trudno mówić
o drugiej fali pandemii. Zdaniem innych
specjalistów w równym stopniu co „ła-
godnieniem” wirusa zjawisko to można
wytłumaczyć tym, że obecnie zakaże-
niu podlega dużo większa niż wiosną
grupa osób w młodym wieku, które le-
piej przechodzą chorobę. Inne opinie
wskazują na to, że system ochrony zdro-
wia jest obecnie lepiej przygotowany
do walki z zagrożeniem i do leczenia
COVID-19. Więcej na jego temat wiemy,
mamy też już pierwsze specyfiki osła-
biające, zwłaszcza w pierwszych dniach,
skutki infekcji.

Czy druga fala pandemii COVID-19 Fot. Andrzej Skwarczyński Unikanie ponownego
jest mniej groźna niż pierwsza? Czy w związku lockdownu
z zaawansowanymi pracami nad szczepionką,
Ale na tym kończą się dobre wiado-
która lada moment, jak mówią naukowcy, mości. Pod koniec sierpnia naukowcy
będzie dostępna, jest sens nadal poddawać się ze szpitala uniwersyteckiego w Hong-
kongu poinformowali, że odnotowali
ograniczeniom? I wreszcie, jaki powinny pierwszy przypadek pacjenta, który
mieć one charakter, jak na nie powinno przebył już infekcję COVID-19, co nie
reagować społeczeństwo i jakie zdania przeszkodziło ponownemu zarażeniu.
Chodzi o 33-letniego zdrowego męż-
stoją przed państwem? Od odpowiedzi na tak czyznę, który cztery i pół miesiąca
postawione pytania zależy nie tylko nasze zdrowie, wcześniej umiarkowanie przeszedł
COVID-19. Tym razem choroba prze-
lecz przede wszystkim pozycja Polski w świecie, biegła bezobjawowo, a stwierdzona
bo współcześnie wszystko jest rywalizacją, została po tym, jak pacjent wrócił z Hi-
nawet to, jak radzimy sobie z pandemią szpanii. Zdaniem naukowców świad-
czyć to może zarówno o tym, że natu-
zmniejszył się, zależnie od regionu, w zdecydowanej przewadze jest muta- ralne przeciwciała, które immunizują
od 55 do 80 proc. Dr Bette Korber z la- cja G, która szybciej się rozprzestrzenia, tych, którzy przebyli COVID-19, dzia-
boratorium Los Alamos w Kalifornii, wywołując więcej infekcji, ale jest mniej łają krócej, niż pierwotnie sądzono, lub
która przez lata zajmowała się badaniem niebezpieczna niż wiosenny wirus D. inne są mechanizmy zakażenia różnymi
rozprzestrzeniania wirusa HIV, zaob- mutacjami wirusa. Niedługo potem me-
serwowała, że wiosną w Azji, ale rów- Dr Ron Daniels, lekarz z Birmin- dia informowały o dwóch podobnych
nież w Europie, dominowała mutacja gham, z pierwszej linii frontu, pracujący przypadkach, tym razem w Europie
wirusa wywołującego COVID-19 ozna- na oddziale intensywnej terapii tamtej- i o jednym w USA, w Nevadzie.
czona przez naukowców literą D. Były szego szpitala Good Hope, w rozmowie
też obecne wirusy innej mutacji (G), ale z lokalną stacją telewizyjną powiedział: Jak napisał na portalu BBC James Ga-
w mniejszej liczbie. Późnym latem, jej „Nie chciałbym zabrzmieć tak jak Do- lagher, ekspert naukowy stacji, wskaź-
zdaniem, sytuacja się odwróciła, teraz nald Trump, ale jest oczywiste, że jeśli nik zgonów z powodu COVID-19 jest
testuje się więcej ludzi, to odnotowuje jednym z trzech najważniejszych dla
każdego rządu walczącego z pandemią.
Kolejne to współczynnik reprodukcji
wirusa R oraz odnotowywana liczba
infekcji na dobę.

Pierwszy ilustruje tempo rozprze-
strzeniania się wirusa i wespół z drugim
umożliwia władzom medycznym ocenę
sytuacji, dając informacje na temat tego,
kiedy zacząć wprowadzać ostrzejsze

19–25.10.2020 | 21 |

[email protected]

Temat tygodnia  |  Pandemia koronawirusa  |

ograniczenia. Naukowcy przyjmują, stopnia przypomina to sytuację Włoch dzać pełnego lockdownu, który zresztą
że jeśli tempo rozprzestrzeniania się wiosną, kiedy pandemia szalała na dziś jest uważany, jak powiedział pre-
infekcji spadnie poniżej jednego, czyli północy kraju, niemal nie uderzając zydent Francji, za działanie nadmier-
jeden chory zaraża statystycznie mniej w południe i Sycylię. Obecnie znacz- nie restrykcyjne, przynoszące więcej
niż jedną osobę, to można mówić, że nie gorzej jest w Szkocji niż w Anglii szkody niż pożytku.
kontrolujemy tempo rozwoju pandemii. Środkowo-Zachodniej, Walia na tym
Nawet niewielkie różnice w tym zakre- tle, ze wskaźnikiem R wynoszącym 0,7, Potwierdzają to doświadczenia ame-
sie po dwóch miesiącach mogą powodo- wygląda wręcz nieźle. rykańskie z tych stanów, w których
wać odmienne konsekwencje. Brytyj- demokratyczni gubernatorzy skłonni
scy naukowcy obliczyli, że jeśli w kraju We Francji mamy do czynienia z po- do oskarżania prezydenta Trumpa
notuje się wskaźnik R na poziomie 1,1, dobną sytuacją, co skłoniło prezydenta o lekceważenie zagrożenia, wprowa-
to mając jednego „siewcę” wirusów, po Emmanuela Macrona do wprowadzenia dzili daleko idące restrykcje. Andrew
60 dniach, oczywiście w hipotetycznej w Paryżu i ośmiu francuskich miastach Coumo, gubernator stanu Nowy Jork,
sytuacji kiedy rząd nic nie robi, mamy godziny policyjnej, bo do tego sprowa- powiedział mediom, że „był zszoko-
do czynienia z liczbą 25 tys. przez niego dza się wydanie na cztery tygodnie de- wany”, kiedy dostępne stały się staty-
zainfekowanych, ale kiedy ten współ- kretu zakazującego między godz. 21.00 styki medyczne obrazujące skutki jego
czynnik reprodukcji wynosi 0,9, wów- a 6.00 przebywania na ulicy bez specjal- działań. W ich świetle okazało się, że
czas po tym samym czasie mamy 7,5 tys. nego pozwolenia. Każdy, kto złamie to np. 18 proc. odnotowanych infekcji
chorych. Zaobserwowano również, że zarządzenie, naraża się na karę 135 euro przypadało w jego stanie na domy po-
występują znaczące różnice regionalne, za pierwszym razem i 1,5 tys. euro, jeśli mocy społecznej, 1 proc. na areszty lub
jeśli idzie o tempo reprodukcji wirusa. sytuacja się powtórzy. Macron w wystą- więzienia, 2 proc. to bezdomni, kolejne
Mimo że Wielka Brytania, obok Francji, pieniu telewizyjnym powiedział, że te 2 proc. to ci, którzy zamieszkują w więk-
notuje jedną z największych dziennych punktowe ograniczenia (oprócz Paryża szych grupach (koszary, akademiki,
liczbę nowych zarażeń, to można mówić dotyczą jeszcze m.in. Grenoble, Lyonu, noclegownie), ale aż 66 proc. nowych
o istotnych różnicach regionalnych, co Marsylii, Rouen, Saint-Étienne) wpro- zakażeń przypadało na zwykłe domy
oznacza, że ograniczenia muszą mieć wadzane są dlatego, że władze obawiają zamieszkiwane przez rodziny. Jak się
charakter punktowy. Do pewnego się „utraty kontroli” nad rozprzestrze- okazało, objęcie lockdownem i przymu-
nianiem się wirusa, a nie chcą wprowa- sową kwarantanną całej społeczności
powodowało, że chorzy zarażali miesz-
kających z nimi pozostałych członków
rodziny, z którymi zostali zamknięci
w ramach obostrzeń.

Fot. Shuterstock Międzypokoleniowa
solidarność

Nie oznacza to oczywiście, że ograni-
czenia nie są potrzebne. Są, ale raczej
muszą mieć charakter „chirurgiczny”,
dotyczyć grup zagrożonych i lokalnych
społeczności, w których infekcja roz-
wija się szybciej niż gdzie indziej. Muszą
też służyć przywróceniu międzygene-
racyjnej solidarności. Wiele, zwłasz-
cza młodszych wiekiem osób uznało,
że z tego, iż w ich przypadku ogromna
większość infekcji ma przebieg łagodny
albo wręcz bezobjawowy, można wy-
ciągnąć wniosek, że pandemia to fake,
a ograniczenia są niepotrzebne. Ale na-
wet jeśli 23-letnia koleżanka mojej córki
przeszła COVID-19 w ciągu trzech
dni, nie oznacza to, że podobnie łatwo
przez infekcję przebrnie jej 85-letnia
sąsiadka, gdyby się zaraziła.

Wydaje się, że problem międzypo-
koleniowej solidarności w obliczu epi-
demii jest dziś jednym z największych

| 22 | 19–25.10.2020

[email protected]

wyzwań, z którymi muszą się mierzyć We wszystkich tych działaniach, ma- uwagę na to, że rosyjska szczepionka
rządy, ale obowiązki w tym zakresie jących na celu spowolnienie rozwoju została przez tamtejsze władze zare-
mają też władze lokalne i zarządzający pandemii, chodzi w gruncie rzeczy jestrowana, zanim przeprowadzono
instytucjami edukacyjnymi. „Chicago o jedno – doczekać w możliwie najlep- serię prób klinicznych, określanych
Tribune” informowało w ostatnich szej kondycji zdrowotnej i gospodar- zazwyczaj mianem trzeciej fazy badań.
dniach, że władze Uniwersytetu Pardue czej, co ze społecznego punktu widze- To, że w czasie pierwszych dwóch prób
w Indianie zdecydowały się na zawie- nia jest nie mniej istotne, do momentu, potwierdzono prawidłową reakcję im-
szenie 36 studentów, po tym jak ci poza kiedy dostępna będzie skuteczna szcze- munologiczną u wszystkich biorących
terenem kampusu zorganizowali im- pionka. Pytanie tylko, kiedy to nastąpi? w rosyjskim badaniu 76 osób – napisała
prezę bez maseczek i bez zachowania na łamach renomowanego brytyjskiego
dystansu społecznego. W Ohio State Sputnik V i Korona periodyku medycznego „The Lancet”
University zawieszono z tego powodu Talha Khan Burki, dziennikarka tego
225 osób, w Pensylwanii na tamtej- Rosjanie twierdzą, że już ją mają. Spe- periodyku, a przy tym doktor farmacji
szym uniwersytecie stanowym „repre- cyfik ochrzczony jako Sputnik V, co ma pracująca na Uniwersytecie w Syd-
sjom” podlegało całe lokalne bractwo ich zdaniem podkreślać nie tylko supre- ney – nie jest jeszcze wystarczającą
Pi Kappa, które zostało ukarane po mację rosyjskiej nauki, ale też przeło- podstawą do rejestracji. Z pewnością
podobnym wydarzeniu. Trochę od- mowy charakter odkrycia, wychwalany rosyjski Sputnik V nie uzyskałby ak-
daje to ducha anglosaskiego podejścia był nawet przez Władimira Putina na ceptacji w amerykańskiej FDA ani
do życia społecznego, gdzie obowiązki ostatniej uroczystej sesji ONZ. Zresztą w europejskiej agencji odpowiadającej
mają przede wszystkim społecz-
ności lokalne, „biorące sprawy we Aktywność rzecznika Bodnara, za rejestrację leków. Chodzi o to, że
własne ręce”, nieoglądające się na próbującego udowodnić, nie przeprowadzono trzeciej fazy
to, co zrobi rząd. że nakaz noszenia maseczek badań, najbardziej powszechnych,
jest nielegalny, należy uznać które pozwalają również odpowie-
Rządy oprócz innych środków za działanie anarchizujące dzieć na pytanie o istnienie i cha-
wprowadzają wysokie, nieraz lub – nazywając rzeczy rakter efektów ubocznych specy-
drakońskie kary za lekceważenie po imieniu – po prostu głupie fiku. Ponadto, jak powiedział „The
zarządzeń. W Wielkiej Brytanii Lancet” Peter Openshaw, profe-
kara za złamanie zasad samoizola- od połowy ub. tygodnia Rosja ma jesz- sor medycyny eksperymentalnej
cji może wynosić nawet 10 tys. fun- cze jedną szczepionkę na COVID-19, za- w Imperial College London, „od-
tów. Nie apeluję o wprowadzenie rejestrowano bowiem specyfik Korona, powiedź immunologiczna może
podobnych kar jak w Indonezji, którego istnienie ujawniono przy okazji nie być wprost proporcjonalna
gdzie łamiący zasady bezpieczeń- specjalnej narady w związku z drugą falą do stopnia ochrony”, co oznacza,
stwa w związku z COVID-19 zmu- pandemii w połowie ubiegłego tygodnia że można odnotować pozytywną
szani są do leżenia przez pewien z udziałem Władimira Putina. Ten spe- odpowiedź immunologiczną, ale
czas w trumnach, kopania grobów cyfik przeznaczony jest głównie dla trudno mówić o tym, że organizm
czy modlenia się na cmentarzach Syberii, bo Sputnik, mimo kosmicznej jest rzeczywiście chroniony przed
za ofiary pandemii. Nie oznacza nazwy, nie charakteryzował się rakie- infekcją. Kilka dni później grupa
to jednak, że należy podważać wysiłki towym tempem przemieszczania i na kilkudziesięciu badaczy z różnych kra-
służb sanitarnych chcących okiełznać Syberię, jak eufemistycznie opisuje to jów świata opublikowała list otwarty,
niezbyt skłonnych do podporządkowa- rosyjska prasa, „słabo docierał”. w którym zwracają uwagę na zastana-
nia się nakazom Polaków. Aktywność wiające powtórzenia i luki w opubliko-
niektórych przedstawicieli establish- Po tym, jak Rosjanie ogłosili reje- wanych przez Rosjanach wynikach ba-
mentu prawniczego, w tym rzecznika strację szczepionki i poinformowali, dań klinicznych, co ich zdaniem może
Bodnara, próbujących udowodnić, że że mają już liczone w miliardach jed- być świadectwem zarówno błędu, jak
nakaz noszenia maseczek jest niele- nostek zamówienia z takich krajów jak i zamierzonej manipulacji.
galny, nawet jeśli z prawnego punktu Brazylia, Meksyk czy Arabia Saudyjska, Innymi słowy, Rosja ma jakiś spe-
widzenia mają ku temu podstawy, to zareagowała międzynarodowa społecz- cyfik, który nazywa szczepionką na
w świetle sytuacji, jaką mamy, należy ność naukowa. Po pierwsze, zwrócono COVID-19, nie wiadomo czy sku-
teczny, nie wiadomo też, na jakie efekty
uznać za działanie anarchizujące czy uboczne narażeni są ci, którzy zostaną
– nazywając rzeczy po imieniu – po nim „poczęstowani”. Wiadomo jednak
prostu głupie. Warto też odnotować, na sto procent, że ani w Europie, ani
że zdecydowana większość Francuzów w Stanach Zjednoczonych Sputnik nie
popiera zaostrzenia wprowadzone uzyska pozwolenia na dystrybucję. Ale
od ubiegłej soboty przez prezydenta polityka Rosji pokazuje też inne zagro-
Macrona, a spora ich część jest zdania, żenie międzynarodowe, jakie powodo-
że godzina policyjna w Paryżu i innych
miastach to zdecydowanie zbyt mało. wać może rozwarstwienie się świata na

19–25.10.2020 | 23 |

[email protected]

Temat tygodnia  |  Pandemia koronawirusa  |

bogaty Zachód, który będzie się leczył nego, zwłaszcza że już obecnie lu- przyszłego roku i po kilku miesiącach
„czystą” i przetestowaną szczepionką, dzie wykonujący zawody medyczne dobrowolnego jej przyjmowania kraj
oraz pozostałe, biedne społeczności, są na skraju fizycznej i psychicznej uzyska 55–60-proc. wskaźnik odpor-
których obywatele będą zmuszeni za- wytrzymałości. Brytyjscy naukowcy ności, co będzie oznaczało kontrolę nad
dowolić się byle czym. szacują, że program szczepień prze- pandemią. Ale już władze medyczne ka-
ciw COVID-19 będzie musiał być re- nadyjskiego stanu Alberta i tamtejsza
*** alizowany dziesięć razy szybciej niż społeczność lekarska apelują do rządu,
Wróćmy jednak do poważnych badań coroczne szczepienie przeciw grypie, aby wprowadzić program obowiązko-
nad lekiem mogącym hamować rozwój a to oznacza zajęcie dla 30 tys. osób, wych szczepień. Problem jest realny,
pandemii. Najważniejsze pytanie zada- przeszkolonego i pracującego na pełny bo jak wynika z badań amerykańskiej
wane przez rządy i obywateli brzmi – gwizdek personelu. opinii publicznej przeprowadzonych
kiedy? Z raportu opublikowanego na w połowie września przez Pew Re-
początku października przez brytyj- A co z powikłaniami, które zdarzają search, tylko 51 proc. ankietowanych
skie Royal Society wynika, że obecnie się nawet w przypadku zarejestrowa- odpowiedziało, że na pewno lub praw-
w różnej fazie badań klinicznych te- nych i używanych przez długie lata dopodobnie podda się szczepieniu, co
stowanych jest na świecie prze- specyfików? Nie wiadomo też, czy wy-
szło 200 specyfików, które mogą oznacza spadek o 21 proc. w porów-
się stać szczepionkami. Jednak Nawet jeśli pierwsze naniu z majem. W USA dyskutuje
bądźmy realistami, przestrzegają szczepienia będziemy w stanie się, czy pracodawcy mają prawo się
eksperci, nawet jeśli pierwsze zacząć późną jesienią tego domagać, przed dopuszczeniem
szczepienia będziemy w stanie za- roku, to na większą skalę lek personelu do pracy, przedstawie-
cząć późną jesienią tego roku, to na będzie dostępny najwcześniej nia zaświadczeń o przebyciu szcze-
większą skalę lek będzie dostępny wiosną 2021 r., a to oznacza, pień. Nas też czeka ta dyskusja.
najwcześniej wiosną 2021 r., a to że musimy, w sensie
oznacza, że musimy, w sensie spo- społecznym, przetrwać zimę Druga fala pandemii, z którą te-
łecznym, przetrwać zimę. Jednak raz mierzy się cała Europa i świat,
z tego, że szczepienia rozpoczną się starczy jednorazowe jej podanie, czy paradoksalnie jest większym
wiosną – oczywiście zakładając, trzeba będzie powtarzać iniekcje. A co wyzwaniem dla społeczeństw
że poszukiwania naukowców za- z ludźmi starszymi, mającymi osłabiony niż pierwsza. Wiemy, jakie są za-
kończą się sukcesem – nie należy system immunologiczny, którzy są nie grożenia z „przesterowaniem”
wywodzić, że problem COVID-19 tylko największą grupą ryzyka, ale mogą restrykcji, spora część podda-
zniknie natychmiast. Prof. Nilay gorzej tolerować podanie szczepionki? nych im obywateli jest zdania,
Shah, specjalista w zakresie inży- Na te pytania społeczność naukowa nie że zagrożenie nie jest poważne.
nierii chemicznej w londyńskim ma jeszcze odpowiedzi. Może się oka- Mniejsza jest też bariera strachu
Imperial College, powiedział, że zać, że specyfik na COVID-19 nie jest i niewiedzy, która mobilizowała
„nawet jeśli szczepionka będzie do- żadnym Świętym Graalem rozwiązu- społeczeństwa i popychała je do
stępna, nie oznacza to, że każdy zostanie jącym wszystkie problemy. Powstaną wspólnego działania. Większe za to
szybko zaszczepiony, mówimy o sześ- zapewne nowe, których dzisiaj nie je- zmęczenie aparatu państwowego isłużb
ciu–dziewięciu miesiącach, a może steśmy w stanie przewidzieć. Na to też medycznych. Wszystko to powoduje
nawet roku”. musi być przygotowany system ochrony powstanie niebezpiecznej mieszanki.
zdrowia. Pękają więzi międzygeneracyjnej so-
Naukowcy alarmują przy okazji, że lidarności, ludzie mniej zagrożeni od-
jest cała masa problemów związanych Państwo musi się też zmierzyć z inną bierają ograniczenia z wrogością, jako
z produkcją na masową skalę szczepio- kwestią, a mianowicie, czy wprowadzać przejaw tłumienia naszej wolności.
nek, do których rozwiązywania rządy obowiązkowe plany szczepień? Jens To, że szczepionka jest na wyciągnię-
muszą się już dzisiaj przygotowywać, Spahn, niemiecki minister zdrowia, cie ręki, też nie mobilizuje. W efekcie
bo potem nie będzie na to czasu. Prob- powiedział w minionym tygodniu, że w sensie społecznym, ale też z punktu
lemem będzie dostępność surowców spodziewa się, iż szczepionka przeciw widzenia dalekosiężnych konsekwen-
do jej produkcji, nawet odpowiedniej COVID-19 będzie dostępna w połowie cji dla państwa, druga fala COVID-19
jakości szkła na miliardy fiolek. Osob- może się okazać groźniejsza i być trud-
nym zagadnieniem jest odpowiednia niejszą próbą niż pierwsza. Z tego, że
liczba lodówek, aby mogły być one przez pierwszą udało nam się przejść
przechowywane, zwłaszcza że nie- lepiej niż innym, nie wynika, że i teraz
które z badanych specyfików należy będziemy mieli szczęście. Trochę dziś
trzymać w temperaturze minus 80°C. zaczynamy przypominać biegacza na
Jeszcze większym wyzwaniem będzie 800 m, który prowadząc po pierwszym
zmobilizowanie odpowiedniej liczby okrążeniu ze sporą przewagą, stracił
wyszkolonego personelu medycz- motywacje i ochotę, aby biec dalej. Nie
popełnijmy tego błędu.

| 24 | 19–25.10.2020

[email protected]

Powstaje pytanie, dlaczego pracujące
niby „pełną parą” mobilne punkty

pobierania wymazów są czynne tylko
przez dwie–trzy godziny dziennie?

Poszukiwanie złotego środka

marek pyza Każdy europejski rząd ma dziś ten sam problem – ochronić
swoich obywateli, nie wysadzić systemu ochrony zdrowia

i nie pogrzebać gospodarki państwa. Każdy też sięga
po niemal te same rozwiązania, by ograniczyć epidemię.
Polska opozycja udaje, że tego nie widzi. Może udawać,

bo nie ponosi żadnej odpowiedzialności za państwo

Fot. Andrzej Wiktor W ubiegłym tygodniu mia- postanowiłem odezwać się do lekarza karka, chciała stawiać diagnozę (i prze-
łem okazję na własnej i sprawdzić, czy nie jestem zakażony. pisywać antybiotyk), zanim zdążyłem
skórze sprawdzić, jak We wtorek udało się nawet dodzwonić opowiedzieć o wszystkich objawach.
–  po części – funkcjonuje system walki do przychodni (co łatwe nie jest) i umó- Gdy już ich wysłuchała, skierowała
z epidemią COVID-19. Po kilku dniach wić na teleporadę. Ta zaplanowana na mnie na test.
zwykłego przeziębienia ( jak sądzę) ten sam dzień jednak się nie odbyła, bo
i pojawieniu się części objawów cha- ktoś źle zapisał mój numer telefonu. Na pytanie, gdzie poleca go zrobić,
rakterystycznych dla koronawirusa, Gdy następnego dnia zadzwoniła le- bo zdarzają się długie kolejki, poleciła
sprawdzić w internecie. Sprawdziłem

19–25.10.2020 | 25 |

[email protected]

Temat tygodnia  |  Pandemia koronawirusa  |

więc na pacjent.gov.pl i pojechałem do Z danych od operatorów telefonii komórkowych dowiadujemy się, Fot. Krystian Maj/KPRM
wskazanego na tej stronie pobliskiego że nasza mobilność społeczna powróciła do trybu sprzed wiosennej pierwszej fali
punktu mobilnego, który… okazał się koronawirusa. A więc jest z nami coś mocno nie tak. Przyzwyczajenie, zmęczenie,
punktem stacjonarnym. Nie chciałem wakacyjne osłabnięcie zarazy rozluźniło nasze szyki obronne
stać w wielogodzinnej kolejce (a na taką i przestaliśmy się pilnować
wyglądała) przy kiepskiej pogodzie.
Znalazłem więc kolejny punkt. Ten przez kilka godzin. Przy rosnących retką od Annasza do Kajfasza, gdzie-
okazał się faktycznie mobilny. Byłem codziennych statystykach to jedno niegdzie pojawiają się obawy o brak
siódmy w kolejce tylko dlatego, że nie z najpilniejszych zadań dla rządu, by łóżek, szkoły i Ministerstwo Edukacji
zauważyłem w rządowej rozpisce, iż ot- uniknąć paniki, którą doskonale po- (to będziemy widzieć od tego tygodnia
wiera się dopiero za godzinę. Grzecz- tęgują obrazki tasiemcowych kolejek w szczególności) nie uzbroiły się na-
nie odczekałem, podjechałem na sta- przed przychodniami. leżycie na wypadek nauki zdalnej, nie
nowisko i zostałem zapytany o numer przygotowano alternatywnych progra-
ID skierowania, bez którego wymazu Nie rozumiem też, dlaczego infor- mów edukacyjnych, nie przeszkolono
zrobić się nie da. Miła pani w kombine- macje na stronach pacjent.gov.pl nie są nauczycieli etc.
zonie nie mogła uwierzyć, że lekarz mi precyzyjne i sprawiają, że ludzie jeżdżą
tego numeru nie podał. A z lekarzem po mieście w poszukiwaniu czynnego Ale czy rzeczywiście mamy do czy-
oczywiście nie dało się już o tej porze punktu testowania. Dlaczego lekarze nienia z zapaścią ochrony zdrowia
skontaktować. w ramach e-wizyty nie informują kie- – jak wieszczy opozycja? Czy za chwilę
rowanych na test pacjentów, by co naj- lekarze będą decydować, kogo odłą-
Do swojej przygody powróciłem więc mniej dwie godziny przed badaniem czyć od respiratora, by podpiąć kogoś
kolejnego, trzeciego już dnia. Telefon nie jedli, nie myli zębów i nie palili, bo innego? Czy mamy do czynienia z ar-
z przychodni, numer ID, sprawdze- wynik może nie być wiarygodny ( ja magedonem zawinionym przez rząd
nie, dokąd mogę pojechać o tej porze, przeczytałem wszystkie informacje Morawieckiego? Czy można mówić
ustawienie się w kolejce godzinę przed na rządowej stronie, ale nie każdy to o zmarnowaniu czasu i niepodejmo-
otwarciem punktu, kolejne 70 minut zrobi) itd. waniu niezbędnych decyzji?
oczekiwania i już byłem wymazany.
W chwili gdy piszę te słowa, czekam Może miałem wyjątkowego pecha, Oczywiście, że nie. Paryż, Madryt,
wreszcie na wynik. Przede wszystkim może trafiłem na gorszy dzień lekarza, Londyn, Berlin, Rzym, Praga, Kijów,
po to, by nie dezorganizować życia sobie zdarza się. To w gruncie rzeczy może Warszawa – w każdej z europejskich
i bliskim, by wiedzieć, czy mogę wycho- drobnostki, ale z całej palety takich stolic władze mierzą się z tym samym
dzić z domu, w trosce o bezpieczeństwo drobnostek (nie wszystkie opisałem) dylematem. W każdej rządzący politycy
innych. składa się koronawirusowa codzien- wraz z ekspertami głowią się nad znale-
ność, jaka doskwiera wszystkim po- zieniem złotego środka wyjścia z epide-
Jakie wysnuwam wnioski z tego tencjalnie zakażonym – a to dziesiątki mii – jak ją powstrzymać, nie zarzynając
drobnego doświadczenia? Że nasz sy- tysięcy ludzi każdego dnia. przy tym gospodarki. Przy wszystkich
stem ochrony zdrowia nie jest gotowy decyzjach kierują się również tym, by
na bezbolesne przeprowadzenie Po- NAKRĘCANIE HISTERII nie zrujnować kraju.
laków przez drugą falę epidemii. Ale
też wiem, że w żadnym kraju nie ma Łatwe, ale nieuczciwe byłoby jed- Nie pomaga w tym sianie paniki,
systemu, który działa perfekcyjnie nak wieszanie psów na rządzie za którą podsycają media. Jeden z bru-
w obliczu takiego zjawiska jak pande- niedogodności dla pacjentów, a nie- kowców krzyknie z okładki, że „po-
mia. Rozumiem, że jest niemożliwoś- zauważanie tego, jak wygląda walka łowa Polaków znajdzie się w strefach
cią przebadanie wszystkich, którzy z COVID-19 w skali makro. Oczywi- ŚMIERCI”, bo taki jest niemiecki
się tego domagają, choćby po to, by ście są przypadki wożenia ludzi ka- sposób na zarabianie pieniędzy na
uspokoić swoje zszargane medialną polskich czytelnikach. Jedna z re-
histerią nerwy. Ale też nie rozumiem,
dlaczego pracujące „pełną parą” mo-
bilne punkty pobierania wymazów są
czynne tylko przez dwie–trzy godziny
dziennie? Dlaczego trzeba przyjeżdżać
godzinę przed ich otwarciem, by mieć
pewność, że załapiemy się na badanie?
Dlaczego w przychodniach, szpitalach,
ośrodkach diagnostycznych tworzą
się wielogodzinne kolejki i pacjenci
(najczęściej z objawami chorobo-
wymi, niekoniecznie covidowymi) są
zmuszani do marznięcia w deszczu

| 26 | 19–25.10.2020

[email protected]

porterek malowniczo porówna liczbę przedstawiciela klasy politycznej należy czej licealistów, którzy zwykle prze-
zmarłych z powodu COVID-19 bądź wymagać choć odrobiny odpowiedzial-
chorób współistniejących do skutków ności za państwo. mieszczają się środkami komunikacji
katastrofy lotniczej, a mogłaby pójść publicznej i zwiększają tłok w autobu-
krok dalej i sięgnąć po porównania Fanatyczni wyznawcy naszych „to- sach. Młodsze dzieci łatwiej przeko-
wojenne. Innym razem jedna z tele- talsów” zapewne marzą, aby deficyt nać do stosowania się do obostrzeń,
wizji ogłosi ( jak w minioną środę), że sięgnął nie 100, ale 200, albo i 300 mi- bardziej słuchają się rodziców. Mło-
Polska jest drugim, po Rosji, europej- liardów. Będą potem mogli z lubością dzież licealna swoje już wie, czuje się
skim krajem z najwyższym dobowym wskazywać, jak bardzo Zjednoczona dorosła, część z niej daje sobie wmó-
wskaźnikiem zgonów. Tyle że to zu- Prawica zadłużyła państwo. Już zresztą wić, że jest koronaodporna, że wol-
pełna nieprawda. pokazują tę strategię. Ale z patrioty- ność od maseczki jest najważniejsza
zmem, którym wycierają sobie usta, na świecie itd.
Gdyby bowiem wziąć pod uwagę nie ma to nic wspólnego.
śmiertelność w przeliczeniu Niewykluczone, że sytuacja może
na liczbę mieszkańców, a także Nie sposób się nie zgodzić się zmienić za kilka dni i nie bę-
zmianę danych z dnia na dzień, z opinią, że wyhamowanie dzie innego wyjścia, niż zamknąć
okaże się, że więcej ludzi umiera epidemii w największej wszystkie szkoły. Przeciwnicy
m.in. w Czechach, Hiszpanii, mierze zależy od nas samych. Zjednoczonej Prawicy rzucą
Wielkiej Brytanii, Rumunii, Od naszej mądrości, empatii się wtedy do gardeł ministrom,
Mołdawii, Turcji ( jeśli zaliczymy i posłuszeństwa wobec krzycząc: „A nie mówiliśmy?!”.
ją do Starego Kontynentu), we wprowadzanych ograniczeń. Ale dopóki jest szansa nie sięgać
Francji czy na Ukrainie. A jeśli Bez naszej społecznej po środki ostateczne, trzeba z niej
spojrzymy tylko na liczbę za- dojrzałości najlepszy rząd nie korzystać. I to właśnie – jakże
każeń, trzeba będzie do listy da sobie rady z tym problemem słusznie! – robią Morawiecki
państw, w których panuje trud- z Niedzielskim.
niejsza sytuacja, dopisać również Dlatego ogłoszone w czwartek Wykres przez nich pokazany
Holandię i Belgię. przez premiera rozsądne obostrze- powinien w każdej głowie ogłosić
nia szybko zaczęły być krytykowane alarm. Z danych od operatorów
– Polska zajmuje obecnie przez mądrali, dla których jedynym telefonii komórkowych dowia-
17. miejsce pod względem zacho- wyjściem z trudnej sytuacji epidemicz- dujemy się, że nasza mobilność
rowań na 100 tys. mieszkańców nej jest skrajny lockdown, zamknięcie społeczna powróciła do trybu
– przypomniał premier, ogłaszając wszystkich szkół i powrót do zastopo- sprzed wiosennej pierwszej fali
w czwartek kolejne obostrzenia. wania niemal całej gospodarki, niczym koronawirusa. A więc jest z nami
Ale to już nie brzmi tak nośnie, jak wiosną. Podkreślmy raz jeszcze: do- coś mocno nie tak. Przyzwyczaje-
fake news, że poza Rosją, to u nas magają się tego ci, którzy nie ponoszą nie, zmęczenie, wakacyjne osłab-
umiera najwięcej osób. ŻADNEJ odpowiedzialności za stan nięcie zarazy rozluźniło nasze
państwa. Ci, którzy w przypadku speł- szyki obronne i przestaliśmy się
ODPOWIEDZIALNOŚĆ nienia ich postulatów, już za moment
ZA PAŃSTWO zaczęliby krzyczeć o zrujnowanym pilnować.
budżecie, skarżyliby się na zwolnie- A przecież gdyby nie ten fakt, to dziś
Uważnie obserwujmy sytuację w innych nia w firmach, w których pracownicy
krajach, a dostrzeżemy, że wszędzie po- rodzice młodszych dzieci musieliby nie mielibyśmy problemu kolejek do
dejmuje się w zasadzie podobne decy- odejść od stanowisk pracy. wymazów, zapychających się szpital-
zje. Wszędzie jest drżenie o wydolność nych oddziałów i nerwów o statystyki
ochrony zdrowia, wszędzie za wszelką Do takich ludzi trudno trafić kolejnego dnia.
cenę próbuje się uniknąć zupełnego za- z racjonalnymi argumentami. Np.
mknięcia szkół i zarżnięcia gospodarki. że inaczej wygląda choćby droga do Nie sposób się nie zgodzić z opinią,
To jest jedno z głównych zadań każdego szkoły dziecka z podstawówki, a ina- że wyhamowanie epidemii w najwięk-
rządu, każdego premiera. I tym kierują szej mierze zależy od nas samych. Od
się zarówno Macron, Johnson, Sánchez, naszej mądrości, empatii i posłuszeń-
jak i Morawiecki. stwa wobec wprowadzanych ograni-
czeń. Bez naszej społecznej dojrzałości
Każdy, kto udaje, że tego nie rozumie, najlepszy rząd nie da sobie rady z tym
nie ma moralnego prawa do krytykowa- problemem.
nia poczynań rządzących. Zdaję sobie
sprawę, że nie mamy opozycji ideal- – Nie jesteśmy skazani na całkowity
nej i nie zamierza ona przejmować się lockdown. Jest droga pośrednia, która
stanem finansów państwa, długofalo- zakłada szereg obostrzeń, których
wymi skutkami gospodarczymi głębo- wszyscy będziemy przestrzegali – mó-
kiego lockdownu, jednak od każdego wił Mateusz Morawiecki. Dobrze by
było najbardziej wziąć sobie do serca
ostatnią część tej wypowiedzi pre-
miera.

19–25.10.2020 | 27 |

[email protected]

kraj  |  Polityka  |

Samotność prezydenta

Nowogrodzka mówi o niedobrej samoizolacji Andrzeja Dudy. Natomiast tzw. duży pałac
o jego samodzielności. Jak wyglądają relacje głowy państwa z jej zapleczem politycznym

W prezydenckiej kampanii wy- premier Mateusz Morawiecki oraz szef koali-
borczej 2020 r. była faza wyży- cyjnego Porozumienia Jarosław Gowin. Łącz-
wania się na Andrzeju Dudzie. nicy przekazywali głównie stanowiska stron.
To wtedy nazywano go obraźliwie długo- Obecnie, gdy prezydent nie może już
PiSem. To wówczas m.in. aktor Bogusław kandydować na trzecią kadencję, relacje
Linda łamał długopis, akcentując przy tym z Alejami Ujazdowskimi i Nowogrodzką są
„trzask”. Opozycyjni kandydaci podkreślali właściwie żadne. Nowogrodzka mówi o sa-
zależność urzędującego prezydenta od par- stanisław janecki motności czy też samoizolacji prezydenta,

tii rządzącej, a przede wszystkim od jej prezesa Jarosława tzw. duży pałac o jego samodzielności.
Kaczyńskiego. To samo robiło wielu dziennikarzy i komen-
tatorów, pisząc sążniste pseudoanalizy o zależności Dudy
od Kaczyńskiego. Wtedy nie było chyba większej bzdury, Daleko, coraz dalej

wynikającej z całkowitej nieznajomości rzeczywistych relacji Podczas konwencji inaugurującej kampanię prezydencką
albo celowego deprecjonowania głowy państwa. (15 lutego 2020 r.) Jarosław Kaczyński mówił: „Gdybyśmy
Prezydent jest osobnym bytem politycznym, o czym świad- mogli marzyć o dobrym kandydacie, to miałby on takie cechy
czy także początek jego drugiej kadencji. Demonizowana i taką przeszłość jak Andrzej Duda. Ale nie musimy marzyć.
Nowogrodzka nie ma na decyzje głowy państwa żadnego […] Jest zupełnie oczywiste, że tym razem nie musimy szu-
wpływu. I o ile na początku pierwszej kadencji widać było kać. Tym razem mamy kandydata marzeń. […] Rzadko się
jeszcze jakieś nici wiążące oba ośrodki władzy, np. poprzez zdarza, żeby jeden człowiek miał aż tyle atutów”. Skoro An-
mianowanie szefową kancelarii Małgorzaty Sadurskiej, o tyle drzej Duda był ponownie kandydatem, nie mogło być inaczej.
później nawet te nieliczne nici zostały zerwane. Jednak przed inauguracją kampanii od wielu miesięcy
Oczywiście wciąż istnieją łącznicy między obu ośrod- nie było kontaktów między głową państwa a prezesem par-
kami, lecz ich rola jest zależna od stanu relacji. Łącznikiem tii rządzącej. Były próby wzajemnego badania się poprzez
jest przede wszystkim szefowa pierwszej kampanii Andrzeja wysyłanych pośredników, lecz relacje można by określić
Dudy oraz szefowa sztabu programowego drugiej kampanii, jako nieistniejące. Oczywiście prezydent wywodzi się
premier w latach 2015–2017 Beata Szydło. Łącznikami bywali z tego samego obozu politycznego, więc w wielu sprawach
minister obrony Mariusz Błaszczak oraz szef gabinetu prezy- ma podobne zdanie jak rząd i PiS, lecz mówienie o podpo-
denta prof. Krzysztof Szczerski. Ale też wiceprzewodniczący rządkowaniu było i jest piramidalną bzdurą. Dwa tygodnie
Krajowej Rady Sądownictwa, były sędzia Trybunału Konsty- później (3 marca) doszło zresztą do spotkania, które trwało Fot. Andrzej Wiktor
tucyjnego Wiesław Johann, szef gabinetu prezydenta Lecha zaledwie kilkanaście minut. I tylko ktoś ślepy lub należący do
Kaczyńskiego i jego rzecznik Maciej Łopiński. Starali się być Platformy Obywatelskiej mógł mówić o podporządkowaniu

| 28 | 19–25.10.2020

[email protected]

czy choćby zależności. Już zresztą spotkanie obu polityków Krakówek kontra warszawka
8 września 2017 r., w czasie kryzysu relacji związanego z we-
tem do ustaw o Sądzie Najwyższym i Krajowej Radzie Sądow- Poza uściskiem dłoni przy nominacji na wicepremiera (6 paź-
nictwa, było uznane za wielką sensację. W poprzedzających dziernika 2020 r.) nie ma właściwie żadnych kontaktów mię-
je miesiącach nie było bowiem właściwie żadnych kontaktów. dzy prezydentem Andrzejem Dudą a Jarosławem Kaczyń-
W końcowej fazie kampanii w 2020 r. tylko pojedynczy skim. W tzw. dużym pałacu można usłyszeć, że prezydent
politycy Zjednoczonej Prawicy mieli jakieś kontakty z pre- szukał wcześniej jakichś kanałów komunikacji, ale okazało
zydentem, ale polegały one na wymianie informacji, a nie się, że to niemożliwe. Z kolei na Nowogrodzkiej można usły-
współpracy. Jakaś komunikacja musiała istnieć w związku szeć, że to prezydent ignoruje sygnały płynące z rządu i partii
z kryzysem w sprawie terminu wyborów, jednak też dotyczyła rządzącej. Ma o tym świadczyć to, że nawet najbardziej zasłu-
głównie spraw technicznych. Owszem, prezydent zgodził żeni łącznicy między obu ośrodkami władzy nie wiedzieli, co
się na wariant wydłużenia swojej kadencji o dwa lata, zapro- się dzieje, czyli ani jak się zmieni rząd, ani co nowego zdarzy
ponowany przez Jarosława Gowina, ale dlatego, że nikt nie się w Kancelarii Prezydenta. Decyzje głowy państwa są dla
wierzył, iż jest on realny (także Jarosław Kaczyński, który to partii rządzącej zaskoczeniem, dlatego w PiS i w całej ZP nie
ma pewności, jak prezydent się zachowa przy podpisywaniu
poparł), co wkrótce potwierdziła sama opozycja.
Relacje między prezydentem i jego współpracownikami kolejnych ustaw.
a partią rządzącą nie były bliskie nawet na początku kampanii Plotki głoszą, że prezydent nie jest zadowolony ze zmian
wyborczej w 2020 r. Kształt sztabu wyborczego nie był uzgod- w rządzie, Nowogrodzka i Aleje Ujazdowskie zaś nie są
niony, stąd niewypał z powołaniem Jolanty Turczynowicz- zadowolone z tego, co się dzieje w dużym pałacu. Przede
-Kieryłło na szefową sztabu. wszystkim dlatego, że nie mają na
Po zaprzysiężeniu prezydenta ten temat wiedzy, tym bardziej że
na drugą kadencję Nowogrodzka
i Aleje Ujazdowskie nie tylko nie Prezydent, rząd i PiS będą nie doszło do żadnych uzgodnień.
Na Nowogrodzkiej pojawiają się
miały żadnego wpływu na zmiany obawy, że prezydent coraz mocniej
w Kancelarii Prezydenta, lecz na- sobie potrzebni przed się alienuje, co nie sprzyja podej-

wet nie uzyskały na ten temat kon- wyborami samorządowymi, mowaniu decyzji korzystnych dla
kretnych informacji. Dlatego ta- całego obozu rządzącego. A nawet
kim zaskoczeniem była nominacja a następnie parlamentarnymi więcej, że prezydent zacznie w nie-

28-letniego Łukasza Rzepeckiego, w 2023 r. Warto o tym pamiętać których ważnych sprawach działać
byłego posła PiS – wykluczonego przeciwko rządowi i ZP.
z klubu – na etatowego doradcę Z kolei z dużego pałacu docho-
prezydenta. Na Nowogrodzkiej nie dzą wieści, że to prezydent czuje
mają wątpliwości, że to człowiek się ignorowany i izolowany. Z obu
Marcina Mastalerka, byłego posła stron pada postulat, że powinno się
i rzecznika PiS, a obecnie społecznego doradcy Andrzeja o tym szczerze porozmawiać i na tym się kończy. Na Krakow-
Dudy. Obecność Mastalerka i Rzepeckiego w otoczeniu pre- skim Przedmieściu uważa się, że to typowe dla „warszawki”,
zydenta jest w PiS traktowana jak znak jeszcze większego na Nowogrodzkiej, że „krakówek” pokazuje wszystkie swoje
ochłodzenia praktycznie nieistniejących relacji, a nawet jako wady i urojenia wyższościowe, co doprowadzi głowę państwa
pewnego rodzaju policzek, skoro obaj uchodzą w partii za do jeszcze większej izolacji i samotności. Nie jest to platforma
renegatów, choć Mastalerek jest przez niektórych wspomi- prowadząca do porozumienia.
nany z sentymentem jako dobry rzecznik partii i pomysłowy Choć w czasie kampanii prezydenckiej rozpatrywano
członek sztabów wyborczych. W każdym razie Nowogrodzka różne scenariusze z Andrzejem Dudą po zakończeniu dru-
uważa, że pałac sam się urządza i nikogo nawet nie pyta o radę. giej i ostatniej kadencji (premier, lider partii), obecnie ta-
Nie jest zatem niespodzianką, że w PiS nie wiedziano, jak kie rozważania przyjmowane są z ironicznym uśmiechem.
się zachowa głowa państwa w sprawie ustawy o ochronie Panuje przekonanie, że po upływie drugiej kadencji drogi
zwierząt. Wciąż liczą się z tym, że może ona zostać zaweto- się po prostu rozejdą, co przez niektórych jest uznawane za
wana, a co najmniej skierowana do Trybunału Konstytucyj- wyzbywanie się aktywów.
nego. Oczywiście duży pałac konsultuje się z MSZ w sprawie Prezydent, rząd i PiS będą sobie potrzebni przed wyborami
zagranicznych wizyt prezydenta, ale też bez przesady, o czym samorządowymi i parlamentarnymi w 2023 r. i może wtedy
świadczy samodzielność jego kancelarii w przygotowaniu coś się zmieni. Pod warunkiem że pandemia nie doprowadzi
i przebiegu wizyty Andrzeja Dudy na Ukrainie (11–13 paź- do takiego kryzysu, iż wszystkie założenia i przewidywania
dziernika 2020 r.). Nie było porozumienia ani współpracy wezmą w łeb. Ale gdyby do takiej nadzwyczajnej sytuacji do-
przy rekonstrukcji rządu, podobnie jak przy zmianach szło, obie strony są przekonane, że wtedy konflikty iproblemy
w Kancelarii Prezydenta. Jedyne, co uzgodniono, ale to w obustronnych relacjach staną się nieważne, i niezbędna
znacznie wcześniej, to praca dla byłej już szefowej Kancelarii współpraca wróci. Wszyscy wolą jednak, żeby takiego kry-
Prezydenta Haliny Szymańskiej winstytucjach europejskich, zysu nie było, nawet gdyby wzajemne relacje miały być jesz-
na co jeszcze trzeba poczekać. cze chłodniejsze.

19–25.10.2020 | 29 |

[email protected]

świat  |  Polska–UE  |

Trzy scenariusze

Akcja wywołuje reakcję,
a trzecia zasada dynamiki
obowiązuje również
w polityce. Wzmagająca
się presja, której w drugiej
połowie września
Polska została poddana
przez instytucje unijne,
w tym w szczególności
przez niemiecką
prezydencję, musiała
zatem napotkać na reakcję
polskiego rządu

| 30 | 19–25.10.2020

[email protected]

Fot. Andrzej Wiktor, shutterstock jan rokita tycznego Unii, próbuje grać va ban- nad budżetem zakończyła się fiaskiem,
que, w poczuciu trzymania wszystkich gdy niemiecka prezydencja odmówiła
N ie było tylko jasne, jaki kon- kanclerzy, prezydentów i premierów przyjęcia żądań europosłów. Dla Mer-
kretny kształt przybierze na musiku. Szantaż ze strony czterech kel dodatkowym kłopotem jest to, że
owa reakcja, w sytuacji dla głównych frakcji jest najzupełniej na czele jej własnej eurofrakcji EPP
Warszawy dość mało wygodnej. Rzecz jawny. Jeszcze zanim polski wicepre- stoi Manfred Weber z CSU, polityk,
wyjaśniła się szybko – wraz z deklara- mier zagroził budżetowym wetem, którego aspiracje do szefostwa Komisji
cją Jarosława Kaczyńskiego, iż Polska to samo uczynili w precedensowym Europejskiej dopiero co (wraz z Macro-
gotowa swoim wetem zablokować bud- oświadczeniu szefowie czterech frak- nem) utrąciła. Ów zatem ma dziś dobry
żet na lata 2021–2027 i epidemiczny cji: EPP, Socjalistów i Demokratów, powód, aby „odwdzięczyć się” pani kan-
Program Odbudowy, jeśli miałaby nadal Liberałów oraz Zielonych. 6 paź- clerz w chwili jej poważnego kłopotu.
być „terroryzowana pieniędzmi”. dziernika, a więc przed rozpoczęciem
negocjacji Rady UE z Parlamentem Dla pani kanclerz zbuntowany Par-
Deklaracja ta pada z ust nie tylko przy- Europejskim nad kształtem przyszłego lament Europejski, w którym stano-
wódcy obozu rządzącego, ale nowego budżetu, opublikowali oni na stronach wiska niemieckiego rządu nie chce
wicepremiera, któremu podporządko- portalu Politico list otwarty, którego poprzeć nawet jej własna partia EPP,
wany został w obecnym gabinecie także mottem są słowa: „Wartości nie są na jest zapewne w doraźnej perspektywie
dział spraw zagranicznych – ma więc sprzedaż”, gdzie otwarcie zapowia- zagwozdką większą niźli spór z rządem
rangę stanowiska polskiego rządu. I – dają odmowę uchwalenia budżetu polskim. Nie mówiąc o tym, że Polska
co nie bez pewnego znaczenia – pada przed końcem roku, jeśli nie zostaną jest również częścią dwóch dalszych
w wywiadzie dla „Gazety Polskiej”, co spełnione ich żądania co do sankcji za kluczowych, ale potwornie zapętlonych
wyklucza możliwość przypadku, słow- łamanie praworządności. problemów Merkel, czyli nowego eu-
nego „zapędzenia się” albo „wyciśnięcia” ropejskiego prawa imigracyjnego oraz
tych ostrych słów przez dziennikarza Jak pokazały rozpoczęte parę dni finalizacji drugiej bałtyckiej rury gazo-
( jak to czasem bywa w wywiadach). Naj- później negocjacje – prowadzone wej. W takiej sytuacji trudno się dziwić
pewniej jest to zatem celowa i zamie- z jednej strony w imieniu państw przez wielopłaszczyznowej presji, jaką nagle
rzona polityczna deklaracja, złożona po niemiecką prezydencję (czyli ministra zaczęła odczuwać Warszawa.
to, by usłyszano ją wyraźnie w Brukseli, Rotha), z drugiej zaś przez delegację
lecz przede wszystkim w Berlinie. parlamentu z fińskim chadekiem Petri Wygląda na to, że w Berlinie rozu-
Sarvamą i hiszpańską socjalistką Ei- mowano w sposób następujący. Aby
Praworządność der Gardiazabal Rubial) – europosłom rozwiązać problem praworządności,
i budżetowe weto idzie przede wszystkim o to, aby zmu- trzeba najpierw po cichu przygotować
sić rządy do przyjęcia takiej niezwykłej projekt wychodzący trochę naprzeciw
Kanclerz Angela Merkel i reprezentu- procedury, w której do nałożenia sank- oczekiwaniom Polaków i Węgrów oraz
jący najczęściej niemiecką „prezyden- cji na kraj członkowski wystarczyłoby uzyskać dlań zakulisową akceptację
cję” minister ds. europejskich Michael poparcie ze strony… 12 państw (na 27 istotnych zachodnioeuropejskich part-
Roth mają spory kłopot z unijnym bud- państw członkowskich). Ten od dawna nerów Niemiec. Następnie skłonić do
żetem i praworządnością. Parlament znany koncept nosi nazwę „odwróconej uległości zmiękczoną już za pomocą
Europejski, który wydał już dziesięć podwójnej większości”, co oznaczać by presji Warszawę, szefostwo Parlamentu
rezolucji w kwestii Polski (i zdaje się miało, że to do odrzucenia sankcji wy- Europejskiego przekonać zaś argumen-
niewiele mniej w kwestii Węgier), magana byłaby większość, do ich akcep- tem, że każdy inny projekt zapewne za-
jest zdeterminowany, aby przy oka- tacji zaś miałaby wystarczyć mniejszość wetuje „chuligan” Orbán, co otworzy
zji uchwalania budżetu wymusić na oddanych głosów. W Parlamencie Eu- budżetową katastrofę.
unijnych rządach sankcje gospodarcze ropejskim już kiedyś przyjęto uchwałę
wobec Warszawy i Budapesztu. Parla- antywęgierską w taki sposób, iż dla uzy- Tak właśnie zrodził się dokument,
mentarna większość jest mocno sfru- skania właściwego wyniku końcowego który 30 września Rada Unii uzgodniła
strowana nieskutecznością wszystkich odmówiono wzięcia pod uwagę głosów jako tzw. mandat do negocjacji z Par-
swoich dotychczasowych debat i rezo- wstrzymujących się. Teraz parlament lamentem Europejskim. Mowa tam
lucji. Więc teraz, wobec zbliżającego próbuje posunąć się krok dalej, chcąc o „normalnej” podwójnej większości
się końca roku z perspektywą braku sformalizować prawo mniejszości do (a nie „odwróconej”) jako mechani-
następnego budżetu i paraliżu poli- podejmowania kluczowych decyzji zmie decyzyjnym i wymogu „wystar-
w Unii. czająco bezpośredniego wpływu na-
ruszenia praworządności na właściwe
Nikogo o zdrowych zmysłach nie zarządzanie funduszami unijnymi”.
trzeba pewnie przekonywać, że sam Cokolwiek miałaby w praktyce zna-
tego rodzaju pomysł jest kuriozum czyć ta nowomowa, jasne jest, że ma
tak filozoficznym, jak i prawnym. Tym ona być jakimś otwarciem na Polskę,
niemniej polityczne realia są takie, że skoro hipotetyczne sankcje gospo-
13 października pierwsza faza negocjacji darcze miałyby być uwarunkowane
jednak pewnym niebezpieczeństwem

19–25.10.2020 | 31 |

[email protected]

KRAJ  | Polska–UE |

dla unijnych pieniędzy. W ten sposób Rady Europejskiej z 21 lipca, wedle któ- Europejskim oraz wspierającymi go Reklama | 27/0720/F
Warszawa miałaby zostać przekonana rego RE miała „szybko powrócić do tej Austrią, Beneluksem i Skandynawią
do tego, iż sankcje nie będą nakładane kwestii” (czyli do powiązania budżetu a Warszawą i Budapesztem wymaga
jedynie z racji jakiegoś ideologicznego z praworządnością). Nie powróciła, teraz całkiem nadzwyczajnych umie-
wymysłu (np. braku prawa o małżeń- choć polski premier na tym zapisie bu- jętności negocjacyjnych ze strony
stwach gejów). dował konstrukcję swego fikcyjnego, Berlina. Nie wygląda wprawdzie na
jak się miało okazać, „zwycięstwa” na to, aby posiadł je główny reprezentant
Sprzeciw Polski tamtym szczycie. prezydencji – minister Michael Roth
(który skądinąd wywodzi się z najbar-
Wygląda jednak na to, że przynajmniej Polska nieufność stała się jeszcze dziej lewicowego skrzydła niemieckich
na razie niemiecka taktyka zabrnęła tym bardziej zrozumiała po ogłosze- socjalistów – tzw. Parlamentarische
w ślepą uliczkę. Raz – bo pojawił się niu 30 września przez Komisję pierw- Linke PL), choć z drugiej strony jako
list czterech frakcji, z góry odrzuca- szego raportu na temat praworządności. współpracownik Merkel ma on długie
jący niemiecki kompromis. Dwa – bo Okazuje się bowiem, że pogwałceniem doświadczenie wydobywania się z bez-
choć „mandat” negocjacyjny na pod- praworządności w Polsce jest zarówno nadziejnych sytuacji, takich choćby
stawie niemieckiej propozycji został reforma systemu doboru sędziów, pod- jak starcie z Grecją w czasie kryzysu
uchwalony „podwójną większością”, porządkowanie CBA rządowi, „obawy finansowego.
to dla Merkel rozczarowaniem mu- co do niezależności mediów”, łączenie
siały być stanowiska Belgii, Holandii, prokuratury z rządem, zbyt szybki pro- Zdarzenia muszą się potoczyć wedle
Luksemburga, Austrii, Finlandii, ces legislacyjny, jak i brak afirmacji dla jednego z trzech możliwych scena-
Danii i Szwecji, skłonnych bar-
dziej wspierać radykalizm Par- Grożenie Polsce nie tylko riuszy. Budżetowy pat trwający
lamentu Europejskiego, aniżeli sankcjami gospodarczymi, do końca roku byłby polityczną
próby „sklejania” podejmowane ale grożenie tymi sankcjami katastrofą przywództwa Merkel,
przez Berlin. No a na to wszystko w powiązaniu z konstytucyjną podobnie jak formalne weto, czy
przyszła jeszcze twarda deklara- definicją małżeństwa i rodziny to ze strony Warszawy i Budape-
cja polskiego wicepremiera, po- spowodowało mocne sztu, czy też Parlamentu Euro-
kazująca, że Warszawa pod presją usztywnienie polskiego pejskiego. Kanclerz odchodziłaby
raczej skłonna się tylko zbiesić, stanowiska w przyszłym roku jako polityk
niźli pójść na ustępstwa. Patrząc przegrany w samym końcu swojej
z perspektywy Berlina, mocno seksualnych atypii. Po raporcie zatem kariery, a przy okazji prysnąłby mit
przesadzono, próbując łączyć in- każda z tych przesłanek mogłaby się negocjacyjnej siły sprawczej Nie-
tencję wywrócenia do góry nogami stać racją dla żądania sankcji gospo- miec wewnątrz Unii.
konstytucyjnych zasad polskiego darczych, skoro wszystkie one uznane
prawa rodzinnego z kwestią pra- zostały przez Komisję jako składowe Kompromis jest niezwykle
worządności, co w nachalny spo- braku praworządności. Jest jasne, że tak trudny, gdyż ( jak można sądzić)
sób zrobiła w swoim rocznym szerokie zinterpretowanie pojęcia pra- po polskiej stronie wymagałby jed-
„orędziu” szefowa Komisji Euro- worządności wobec Polski w oficjalnym noznacznego powiązania sankcji
pejskiej Ursula von der Leyen. dokumencie Komisji jest precedensem, z nadużyciami finansowymi przy
który teraz będzie tylko utrudniać jaki- wydawaniu unijnych pieniędzy,
Jeśli czytać wywiad Kaczyńskiego dla kolwiek kompromis budżetowy. ale na to absolutnie nie godzą się
„Gazety Polskiej”, widać wyraźnie, że „żądne krwi” wielkie frakcje Par-
tu właśnie stawia on zdecydowane ( jak Fiasko, kompromis lamentu Europejskiego.
sam mówi) „non possumus”. Grożenie czy kapitulacja? Wreszcie możliwa jest polska
Polsce nie tylko sankcjami gospodar- (a w efekcie pewnie i węgierska) kapi-
czymi, ale grożenie tymi sankcjami Co zatem stanie się dalej? Znalezienie tulacja i zadowolenie się przez oba kraje
w powiązaniu z konstytucyjną definicją modus vivendi pomiędzy zbuntowa- jakimiś wymyślonymi ad hoc „klauzu-
małżeństwa i rodziny było pomysłem nym przeciw Merkel Parlamentem lami dodatkowymi”, które za chwilę
dość absurdalnym. Na razie spowodo- i tak utracą wszelką ważność. Z polskiej
wało jedynie mocne usztywnienie pol- perspektywy sytuacja wyraźnie przy-
skiego stanowiska. pomina finał negocjacji nad traktatem
lizbońskim z 2007 r., kiedy polski pre-
Polski rząd ma tu na dodatek całkiem zydent w samej końcówce, pod straszną
silne racje formalne. Czyli po pierwsze presją, zrezygnował ze wszystkich żą-
– oczywisty brak podstaw w traktatach dań. Niemiecka kanclerz jest bodaj je-
dla tego rodzaju procedur. A po drugie dynym obecnym unijnym przywódcą,
– zlekceważenie zobowiązania zapisa- który był przy tamtych zdarzeniach
nego (w ramach chwilowej ugody z Mo- i zapewne je doskonale pamięta. Czy
rawieckim i Orbánem) w konkluzjach liczy dzisiaj na powtórkę tamtego sce-
nariusza?

| 32 | 19–25.10.2020

[email protected]

[email protected]

kraj  |  Historia według lewicy  |

Wstyd za Polskę?

Jeszcze trochę, a dowiemy się, że 1 września 1939 r. zaatakowaliśmy Niemcy, a potem w nacjonalistycznym
amoku uderzyliśmy na Związek Radziecki. To właściwie pasowałoby nawet do „krytycznej” narracji,

która – zamiast pochylać się nad złożonością historii – brnie w publicystykę i coraz śmielej podważa fakty

Konrad Kołodziejski Po przedrukowaniu artykułu Echik- Mimo to jest coraz więcej ludzi
sona przez portal Onet wiele osób w Pol- – także w Polsce – którzy chcą „rozliczeń”
P o niedawnej akredytacji no- sce nie ukrywało oburzenia. Wypowie- z przeszłością i zbiorowego przyznania
wego ambasadora Niemiec dzieli się również niektórzy politycy się do historycznych win, także tych
w RP Arndta Freytaga von Lo- Zjednoczonej Prawicy. Charaktery- nieistniejących.
ringhovena na łamach portalu Politico styczny był tu głos wiceministra akty-
pojawił się artykuł Williama Echiksona, wów państwowych Janusza Kowalskiego, Oto na portalu „Krytyki Politycznej”
dyrektora biura Unii Europejskiej na który – wskazując na nierozliczone przez pojawił się artykuł Katarzyny Markusz
rzecz postępowego judaizmu. Echik- Berlin straty wojenne Polski – stwierdził, pytającej na wstępie, kiedy – wzorem
son opisuje w artykule swoją wielolet- żetoNiemcy,a niePolska,„nieporadziły Niemiec – doczekamy się dnia, w którym
nią znajomość z von Loringhovenem sobie z historią”. polska władza przyzna, że polski współ-
jako szczególny przypadek przyjaźni udział w Zagładzie jest „faktem historycz-
pomiędzy amerykańskim Żydem a sy- Wydaje się jednak, że Janusz Kowalski nym”. Osobiście mam nadzieję, że nigdy.
nem oficera Wehrmachtu, który pod- nie do końca zrozumiał zarzut Echiksona. Oznaczałoby to bowiem, że podporządko-
czas II wojny światowej pisał raporty Bo przecież amerykańskiemu autorowi waliśmy historię politycznej poprawno-
dla Adolfa Hitlera. Dlaczego było to niechodzio ofiaryponiesioneprzezPol- ści, która każe nam używać jej jako pałki
możliwe? Nie tylko z powodu osobis- skę. To – jak on sugeruje – tylko zwykłe w walce z ideologicznym wrogiem. By-
tych przymiotów obecnego ambasadora straty wojenne, o których trzeba wreszcie łoby w porządku, gdyby chodziło jedynie
w Warszawie i tego, że dzieci nie odpo- przestać mówić. Niemcy przezwyciężyły o reinterpretację pewnych wydarzeń, tu
wiadają za winy swoich rodziców, lecz swoją historię, bo nie ukrywają zbrodni przecież ciągle trzymamy się faktografii
również dlatego, że von Loringhoven, Holokaustu, tymczasem rząd w Warsza- i możemy się spierać. Problem w tym, że
„syn oficera hitlerowskiej armii”, oka- wie, jak pisze Echikson, upiera się przy to idzie znacznie dalej – w stronę fałszowa-
zał się „jednym z najlepszych obrońców „niepotrzebnej narracji wiktymizacji”, nia i manipulowania przeszłością, tak aby
najcenniejszych demokratycznych twierdząc przy tym, że podczas wojny można było ją podporządkować bieżącym
wartości”. Polacy cierpieli tak samo jak Żydzi. celom.

Echikson staje w obronie ambasa- W służbie ideologii Rzecz jasna, nikt nie jest całkiem bez
dora i tłumaczy początkową niechęć winy. Każdy, bez względu na polityczne
władz w Warszawie wobec niemie- Szczerze mówiąc, nie pamiętam, aby zapatrywania, chciałby, aby historia po-
ckiej kandydatury instrumentalnym polski rząd stawiał kiedykolwiek znak twierdzała jego racje. Pewne fakty bardziej
wykorzystywaniem historii przez „na- równości pomiędzy Holokaustem się akcentuje, inne zbywa milczeniem.
cjonalistyczny” rząd PiS, który pró- a zbrodniami niemieckimi wobec Po- Przy czym nie ma żadnych przeszkód,
buje przedstawiać Polskę jako ofiarę laków. Polski rząd domaga się jednak, również w Polsce, aby zajmować się przy-
ostatniej wojny. Tymczasem, jak wska- aby nie stawiać znaku równości między krymi lub wstydliwymi kartami dziejów
zuje Echikson, Polska powinna pójść oprawcami i ofiarami. Eksterminacja Polski, więcej – jest to wskazane, aby le-
w ślady Niemiec, uderzyć się mocno polskich „podludzi” nie jest – jak zdaje się piej zrozumieć przeszłość i wyciągać z niej
w pierś i wreszcie „przezwyciężyć swoją sugerować Echikson – wymysłem pro- wnioski. Co innego jednak, gdy ktoś chce
historię”. pagandowym, lecz historycznym fak- zaprząc historię w służbę ideologii.
tem. Tak samo jak faktem jest, że polski
antysemityzm – choć realnie istniejący Ministerstwo Prawdy
– nie osiągnął nigdy takich zbrodniczych
rozmiarów jak w III Rzeszy i nie stał się Jaka jest ta ideologia? Widzimy ją już od
obowiązującą ideologią państwową. paru lat na Zachodzie. To właściwie rodzaj
Trzeba naprawdę złej woli, aby pomijać kulturalnej rewolucji, oczywiście podszy-
te oczywistości. tej jak większość rewolucji szczytnymi slo-
ganami. Sprowadzają się one w pewnym

| 34 | 19–25.10.2020

[email protected]

uproszczeniu do tezy, że za całe zło naszego Rewolucyjna terapia Powinniśmy też bić się w pierś za koloni-
świata odpowiada zachodnia cywilizacja, zację Ukrainy w czasach Rzeczypospoli-
z której wyrosły kolonializm, rasizm, na- Za tym „ulepszaniem” rzeczywistości idzie tejObojgaNarodówi zapewnedziękować
cjonalizm i wszystkie możliwe plagi. Dla- poprawianie historii. Tak, aby – sięgając Rosji, że ją potem od nas „wyzwoliła”. Z ko-
tego dziś trzeba się z tymi plagami rozpra- do wybranych lub zmanipulowanych fak- lei 100. rocznica Bitwy Warszawskiej stała
wić, cofnąć do przeszłości i wydobyć z niej tów – można było „naukowo” uzasadnić się dla Onetu doskonałą okazją do tego,
dowody naszej nikczemności. A gdy takich nową rewolucję. Nasi rodzimi imitatorzy aby przypomnieć polskim czytelnikom,
dowodów brak – to po prostu należy je so- intelektualnych mód, wzmocnieni jesz- jak niegodziwie traktowaliśmy bolsze-
bie stworzyć. Coś w stylu orwellowskiego cze potrzebą walki z „nacjonalistycznym” wickich jeńców. Tych „krytycznych” tez
Ministerstwa Prawdy. reżimem, szukają więc w historii Polski i tekstów można znaleźć mnóstwo. Jesz-
powodów do wstydu. A gdy już znajdą cze trochę, a dowiemy się, że 1 września
Zatem postępowa lewica ruguje z na- tropy (nie jest to aż tak trudne), to budują 1939 r. zaatakowaliśmy Niemcy, a potem
szych umysłów wszystko to, co trzyma nas na nich całe opowieści, fałszując propor- w nacjonalistycznym amoku uderzyliśmy
w mrokach przeszłości. Po to, by żyło nam cje, pozbawiając kontekstu i dopowiada- na Związek Radziecki. To właściwie pa-
się lepiej. Mężczyzn, którzy doprowadzili sowałoby nawet do „krytycznej” narracji,
świat do tylu nieszczęść, pozbawia się jąc sobie to, czego im która brnie w publicystykę i coraz śmie-
męskich cech, aby upuścili nieco testoste- lej podważa fakty. Nie mnie rozstrzygać,
ronu. Ich miejsce mają zająć dawne ofiary: brakuje. Przypomina z czego to wynika: z ideologicznego zaśle-
kobiety, homoseksualiści i potomkowie to trochę zabawy z historią pienia, z niedostatków warsztatu nauko-
ofiar kolonialnego wyzysku. z wczesnej PRL gdy najważniejszym wy- wego, czy z tych dwóch rzeczy jednocześ-
darzeniem z okresu pierwszych Piastów
Żeby było jasne, nie chodzi nie były chrzest Polski ani koronacja Bole- nie. Wiem natomiast, że tego rodzaju
o to, że przeszłość naszej sława Chrobrego, lecz wynikające z walki „nowe ustalenia” zawsze mogą
cywilizacji nie ma krwa- klas wielkie powstanie ludowe przeciwko liczyć na życzliwe zainte-
wych kart, że nie było feudalnym władcom, choć w rzeczywi- resowanie we wpły-
w niej krzywd i niespra- stości chodziło o bunt pogan przeciwko wowych kręgach
wiedliwości. Jednak chrystianizacji. liberalnej lewicy
sprowadzanie całej oraz – niekiedy
naszej wspólnej histo- W ten sposób i dziś rodzi się nowa „hi- – na szczodre
rii wyłącznie do niego- storia”, z której możemy się dowiedzieć finansowanie.
dziwości jest fałszerstwem. np. o 200 tys. Żydów zamordowanych Jednak takie
A właśnie to się dzisiaj robi. Jed- przez Polaków podczas wojny (gdyby rozprawianie się na
nocześnie stwarza się ahistoryczne rzeczywiście tak było, to należałoby nas skróty z własną hi-
złudzenie, że inne kultury były zawsze uznać za ludobójców), choć liczba ta po- storią wyzwala spo-
łagodne i roztropne. Że gdyby nie kolo- dawana przez Jana Grabowskiego nie ma łeczny opór i zupełnie
nizacja Afryki i Ameryki, to te kontynenty żadnego potwierdzenia w źródłach i jest nowe konflikty. To prawda,
płynęłyby dziś mlekiem i miodem, bo całe wyłącznie jego „osobistym” szacunkiem.
zło tego świata przyniósł im dopiero biały że nie ze wszystkiego możemy być
mężczyzna.Todlategoobalanesąw Ame- dumni, ale mamy prawo oczekiwać
ryce pomniki Kolumba i ojców amerykań- obiektywnej oceny naszej przeszłości,
skiej niepodległości. a nie ideologicznej połajanki. Ale prze-
cież nie chodzi o żadną obiektywną ocenę,
W Europie zło jednoznacznie koja- o żadne fakty. Postępowcy uważają, że gdy
rzone jest z faszyzmem i nazizmem jako uda się nas sprowadzić do parteru, gdy
najbardziej zwyrodniałymi postaciami poczujemy się jako społeczeństwo winni
zachodniej cywilizacji. W rzeczywistości i potępieni, to zrozumiemy wreszcie, że je-
oba totalitaryzmy, podobnie jak pomijany dynym wyjściem jest odrzucenie kultury,
wstydliwie komunizm, były czymś do- z której wyrośliśmy. Nie przeszkadza im
kładnie przeciwnym: odejściem od reguł, to, że pozbawieni tożsamości staniemy się
produktami pobocznymi oświeceniowej jako społeczeństwo marionetką w rękach
krytyki tej cywilizacji. Nauka, jaka płynie innych, silniejszych.
z historii, polega więc na tym, aby powró- Czy oznacza to zatem, że nie powin-
cić do korzeni, co doskonale rozumiano po niśmy rozdrapywać ran z przeszłości?
katastrofie II wojny światowej, gdy w gło- Skądże znowu. Powinniśmy rozdrapywać
wach Schumana i De Gasperiego rodziła rany, ale tylko te prawdziwe, a nie urojone.
się idea chrześcijańskiej solidarności Eu- I tak je leczyć, aby nie zakazić całego or-
ropy. Dziś jednak – gdy świat najwyraźniej ganizmu i nie spowodować zgonu. Nie
zapomniał o rzeczywistych przyczynach jestem jednak pewien, czy piewcy nowej
kataklizmów XX w. – znów są podejmo- rewolucji są dobrymi lekarzami.
wane próby „ulepszania” rzeczywistości.

19–25.10.2020 | 35 |

[email protected]

KRAJ  | Rozmowa |

| 36 | 19–25.10.2020

[email protected]

Martwię się o Polskę

Człowiek nie wierzy, że nie jest byle kim. Sam poniża siebie. Każdy, kto robi głupotę
i daje się potraktować jak zwierzę, niszczy swoją godność. Jak mówił Karol Wojtyła:
ty sam dla siebie jesteś terenem działania. Nikt inny nie jest winien, że jesteś, jaki jesteś.

Ty sam siebie tworzysz

Z prof. Wandą Półtawską, doktor nauk medycznych, specjalistą w dziedzinie psychiatrii,

byłą więźniarką obozu w Ravensbrück, damą Orderu Orła Białego, przyjaciółką św. Jana Pawła II,
rozmawia Marzena Nykiel

Fot. Kuba Suszek/REPORTER Pani profesor, sporo mówimy być człowiekiem mniej albo więcej. tylko wśród ludzi. Miałam szczęście
o św. Janie Pawle II w 100. rocznicę To było jego zasadnicze hasło. Mówił: znać świętych, którzy świadomie szli
jego urodzin. Ale czy nie za bardzo bądź człowiekiem takim, jakim zapro- do nieba, bo wiedzieli, że ono jest.
zatrzymujemy się na poziomie emo- gramował cię Stwórca. Nie jesteś byle Teraz ludzie nie wierzą ani w niebo,
cji i wspomnień, a za mało pozna- kim. Zadaniem człowieka jest roz- ani w piekło, ani w człowieka. Dla-
jemy jego nauczanie? wój. Masz sam dla siebie być terenem tego trzeba przywrócić naukę Karola
działania. Są trzy władze duszy – ro- Wojtyły, który mówił, że „jesteś dla
Wanda Półtawska: Jestem prze- zum, wola i sumienie – które musisz siebie terenem działania”. Jego nauka
konana, że Polacy dokumentów pa- rozwijać. I temu światu dzisiaj trzeba nie jest o nim ani ja nie mówię o nim.
pieskich nie znają wcale. Nie czytają pokazać, że człowiek jest wspaniałym Uczę tych wszystkich młodych, kim
tego, co św. Jan Paweł II napisał. Je- dziełem. są. Ojciec Święty mówił, że światu
stem zaniepokojona sytuacją Polski, brakuje mądrości – mądrości Bożej,
która mając szansę obserwowania Zwłaszcza że współczesny świat która jest inna niż ludzka. Są ludzie,
świętego człowieka, genialnego filo- zamiast rozwoju pełni człowieczeń- którzy nie rozwinęli siebie, bo przeżyli
zofa i poetę, nie zauważyła tego, co stwa serwuje regres i relatywizm. kryzys ideowy. Bo zafascynowani ma-
naprawdę przyniósł światu. Polacy terią, nie zauważają, kim są. A Ojciec
nie zrozumieli wagi tego wspaniałego Cała kultura Europy jest w fatalnej Święty mówił: uczcie się, bo tylko to,
pontyfikatu. Nie zrozumieli jego nau- kondycji. 50 lat komunizmu zrobiło co macie w sobie, ma dla was znacze-
czania. Owszem latają na pielgrzymki, swoje. Książki mają wydrukowane wy- nie. Nic nie weźmiesz z tej ziemi. Pój-
robią fotografie, ale nie mają pojęcia razy, których dawniej ludzie nie śmieli dziesz w wieczność nago.
czego nauczał. I to jest głupota. Dla- powiedzieć głośno. Polska jest poni-
tego nie opowiadam żadnych anegdot żej przeciętnej sprzed wojny. Przed To jak ten kryzys ideowy, który skut-
o papieżu. Od wielu lat wykładam jego wojną, przez 17 lat byłam szczęśliwą kuje głupotą, tym, że ludzie nie chcą
filozofię, którą znam jak nikt, bo mia- dziewczyną, która w ogóle nie wie- pogłębiać wiedzy, nie szukają głębi
łam okazję czytać wszystko, co pisał. działa, że istnieją źli ludzie. Wojna i nie dbają o wiarę?
Czego nie zrozumieliśmy? Na co przekreśliła mi wszystko. Ale dzięki
z tego bogatego nauczania powin- szkole, jaką mieliśmy, zachowałam Ja pani mogę powiedzieć to, czego
niśmy zwrócić uwagę? wartości, którymi żyłam. Byłam w jed- chciał profesor etyki Karol Wojtyła.
Karol Wojtyła powinien być dla Po- nej szkole przez 10 lat, od wstępnej Powiedział, że wszystkie problemy ży-
laków drogowskazem, bo pokazywał klasy do matury. Maturę zdawałam ciowe człowieka – osobiste, rodziny,
właściwy kierunek życia ludzkiego. już na tajnych kompletach, bo wybu- narodu, wręcz ludzkości – rozwiązuje
Całe swoje życie poświęcił ratowaniu chła wojna. Ale przez cały czas mia- „genealogia divina”, Boże pochodzenie
świętości człowieka. Jego marzeniem łam tych samych nauczycieli, te same człowieka. Taki tytuł dałam moim wy-
było, żeby człowiek współczesny przyjaciółki. Przez 10 lat musisz po- kładom z jego nauczania.
zrozumiał, kim jest. Tożsamość czło- znać człowieka. Wszystkie koleżanki
wieka to jego filozofia, personalizm. z klasy były moimi przyjaciółkami do Kim więc jest człowiek?
Powtarzał młodym, że osoba ludzka końca życia. Żadna nie żyje. Ostatnia Jest przede wszystkim tajemnicą,
jest w stadium stawania się. Można umarła na Boże Narodzenie. Miałam bo nie ma drugiego takiego samego.
ludzi. Człowiek nie żyje na pustyni, To jest dogmat wiary katolickiej

19–25.10.2020 | 37 |

[email protected]

KRAJ  | Rozmowa |

­niepowtarzalności duszy ludzkiej. Czło- pozwala zabić dziecka zdrowego, ale Oni wcale nie tłumaczą. Nie mają żad-
wiek nie jest ciałem, tylko ma ciało. Jest pozwala zabić chore”. Ojciec Święty nego wytłumaczenia. Ludzie nie znają
duchem, który to ciało ma do dyspozycji. zareagował. Uderzył pięścią w stół. podstawowych dokumentów św. Jana
To jest odpowiedzialność za siebie. Ale Powiedział: „Gdzie są pediatrzy? Dla- Pawła II, nie znają filozofii Karola
teraz nie ma odpowiedzialnych męż- czego nie bronią chorych dzieci?”. Wojtyły, nie znają encyklik papie-
czyzn. Przecież fakt aborcji, zabijania Myśli pani, że dziś dojrzeliśmy do skich. A tam jest wszystko. Ta ustawa
nienarodzonych dzieci jest dowodem tego, by zmienić prawo i przyjąć powinna natychmiast być zlikwidowa-
głupoty ludzi. Ja nie podejrzewam ludzi, ustawę, która będzie w pełni chronić nia. Bo głosowanie norm etycznych
że chcą zabijać. Ale podejrzewam o cał- dzieci nienarodzone, bez wyjątków? to dowód poniżenia ludzkości. Są
kowitą bezmyślność. Dzisiaj wszystkie Od 1 stycznia usiłuję przekonać po- rzeczy, których nie wolno głosować.
pary, wszystko jedno czy małżeńskie, słów, że nie można zabić chorego Musisz mieć większość głosów, że ci
czy cudzołożne, są zaskoczone ciążą. dziecka. I nie spotkałam człowieka, nie wolno zabić? Ludzie, do czego wy-
Nie wiedzą, skąd się biorą dzieci. Do- który by mi rozumnie uzasadnił opi- ście doszli? Godność osoby ludzkiej
rośli ludzie obdarzeni rozumem, wolną nię polskiego Sejmu. Nie zgadzam się jest poniżona w świecie współczes-
wolą i sumieniem działają jak zwierzęta. z tym, czego oni chcą. 238 osób za- nym. Cierpiał nad tym Ojciec Święty,
Nie używają wogóle duszy. Nie wiedzą, bo był naprawdę pełen szacunku dla
że ją mają. A Karol Wojtyła chciał Polacy nie zrozumieli wagi
pokazać światu, że jest stworzony wspaniałego pontyfikatu wszystkich ludzi, niezależnie od
z Ducha i zanurzony w Duchu. św. Jana Pawła II. Owszem wieku, rozumu, choroby. Nie ma
W nim żyjesz, w nim umierasz. To latają na pielgrzymki, robią innych ludzi, tylko stworzeni przez
jest nauka Karola Wojtyły – teo- fotografie, ale nie mają pojęcia, Boga. Trzeba to zrozumieć.
logia ciała. Wspaniała koncepcja czego nauczał. I to jest głupota.
integracji przez czyn, absorpcji Dlatego nie opowiadam Bóg, stwarzając człowieka, po-
wstydu przez miłość. Wiele pojęć, żadnych anegdot o papieżu wiedział, że stwarza mężczyznę
którymi uczył ludzi refleksji. Teraz i kobietę na swój obraz. Oni w to
ludzie dążą tylko do tego, żeby do deklarowało, że będzie głosowało za nie wierzą ani tego nie realizują.
konta w banku dopisać dwa zera. zabijaniem dziecka chorego. Więk- Żyją jak zwierzęta, nie jak Bóg. Ja
szość Sejmu. Większość dorosłych uczę tego, kim jest człowiek. Nie
To jak w duchu Karola Wojtyły Polaków jest głupia i zła? Zabija chore ma innych ludzi, tylko stworzeni
wytłumaczyć zmaterializo- dziecko. Przecież to jest hańba tego przez mężczyznę z Duchem Świę-
wanemu światu, że powinien narodu. A Polska ma piękną historię. tym w asyście. I to jest przywilej,
chronić życie? Czy w tych rea- Cała Polska od wieków broniła wol- którego te głupie chłopy w ogóle
liach politycznych i społecznych ności i godności człowieka. A teraz? nie rozumieją. Tylko mężczyzna
możliwe jest wprowadzenie cał- Pytam posłów, dlaczego wyrażają jest obdarowany stwórczą mocą
kowitej ochrony dzieci nienaro- zgodę na zabijanie chorych dzieci? Boga. Żaden mężczyzna o tym nie
dzonych? Sejm ma reprezentować naród. Ja nie wie. To jest nie do uwierzenia.
chcę zabijać. Napisałam list otwarty Mówimy tu o głębokiej ducho-
Karol Wojtyła spokojnie powtarzał do prasy. Wstydzę się, że jestem pol- wości opartej już na wierze. Współ-
słowa Chrystusa. Od słów przejść skim lekarzem, bo oni zabijają dzieci czesny człowiek coraz rzadziej z tej
do czynów. Nie będziemy sądzeni za nienarodzone. wiary czerpie, młodym ludziom nie
słowa. Czyny nasze nas sądzić będą. Politycy tłumaczą, że jeśli teraz stawia wysokich wymagań. Jak do
Nie Pan Bóg, nie Matka Boska, tylko wprowadzą całkowity zakaz abor- nich przemówić, żeby zaczęli dbać
pójdzie za tobą to, co zrobiłeś. Ludzie cji, to po kolejnej zmianie władzy sy- o swoją godność? Ma pani na to
w ogóle o tym nie myślą. Czyny ludzkie tuacja odwróci się w sposób skrajnie receptę? Może powinniśmy się za-
są głupie, są wstrętne. Ludzie powinni lewicowy, niszczący życie. troszczyć o konkretne rozwiązania
się ich wstydzić. prawne, edukacyjne?
Trzeba wrócić do mądrości sprzed
W 1993 r. dzięki staraniom Kościoła, wojny. Przed wojną Polska była na-
dzięki staraniom pani i środowisk rodem, który był wierny i wierzący.
pro-life udało się wprowadzić Potem nastąpiła krzywda, którą zrobił
ustawę chroniącą dzieci nienaro- naszemu narodowi komunizm. Czło-
dzone, ale nie w pełni… Aborcja eu- wiek jest stworzony dla szczęścia i dla
geniczna obowiązuje do dziś. wieczności, czyli musi wiedzieć, że nie
jest ciałem, ale ma ciało do dyspozy-
Jestem świadkiem reakcji na to Jana cji. Sytuacja, którą nazywają „miłością
Pawła II w Watykanie. Zadzwonił mój seksualną”, to bzdura. Nie ma niczego
nieżyjący przyjaciel, inżynier Antoni takiego. Wychowanie seksualne to
Zięba z Krakowa: „Dottoressa, znowu bzdura. Co to jest seks? Nigdy nie
przegraliśmy. Bo Sejm wprawdzie nie

| 38 | 19–25.10.2020

[email protected]

widziałam czegoś takiego. To nie jest dawał Jan Paweł II: uklęknijcie wszy- I coraz mniej rozumie, że musi od
tak, że tu stoi twój seks, a tu stoisz ty. scy i powiedźcie „moja wina”. Póki mó- siebie wymagać, walczyć o cnotę,
Ludzie ogłupieli zupełnie. To głupie wisz „twoja wina”, nie ma wyjścia. Za- formować charakter…
słowo „seks” jest tylko skróceniem daniem człowieka jest własne niebo.
łacińskiego słowa sexus: płeć. Nigdy I tylko to możemy zrobić. Nie możemy Ojciec Święty głosił, że człowiek ma du-
przed wojną nie słyszałam tego słowa. nikomu w tym pomóc. Nikogo nie na- szę, która ma trzy władze: rozum, wolną
Ludzie byli mądrzy, używali rozumu, wrócisz. Możesz tylko z siebie zrobić wolę i sumienie. Nikt nie ma gotowej
bo wierzyli w Boga, który dał im ro- świętą. A świętość jest jak światło, świętości ani mądrości. To jest zada-
zum jako zadanie. Spełniali 10 przyka- którego nie da się zasłonić. Ale wcale nie dane człowiekowi. A rozwój musi
zań, a dzisiaj nikt ich nie spełnia. Jest ludzie nie starają się być święci. być pod opieką dorosłych. To jest wy-
niby katolicyzm, ale naprawdę cały na- zwanie do dorosłych mężczyzn, żeby
ród grzeszy grzechem zaniedba- Uczę tego, kim jest człowiek. powiedzieli dziecku, że miał szansę
nia dobra. Pan Bóg chce uczynić Nie ma innych ludzi, tylko
człowieka świętym, a ludzie tego stworzeni przez mężczyznę go stworzyć, bo Pan Bóg właśnie
zupełnie nie widzą. A przecież z Duchem Świętym w asyście. uprzywilejował mężczyznę stwór-
każdy może być święty pod wa- I to jest przywilej, którego czością. Żadna kobieta nie może
runkiem wysiłku. Grzech zanie- te głupie chłopy w ogóle nie stworzyć dziecka. Nie wiedzą o tym,
dbania nieba ciąży w tej chwili rozumieją. Tylko mężczyzna bo ich to nie obchodzi. Ludzie, ma-
nad ludzkością. jest obdarowany stwórczą cie jedno zadanie: świętość. Nie je-
mocą Boga steś ciałem, masz ciało. Nie jesteś
I będzie jeszcze gorzej, jeśli zwierzęciem. Mówię chłopakom:
weźmiemy pod uwagę niebez- Może dlatego, że trwa tak wielka ty nie jesteś małpą, tylko człowie-
pieczne trendy demoralizacji walka z autorytetem? Ludzie święci, kiem. Dlaczego żyjesz jak zwierzę?
dzieci, odzierania ich z niewin- którzy mogliby nas tym pragnieniem Każdy człowiek ma jakiś rozum. Ale
ności, przedwczesnego wpro- zarażać, są deprecjonowani. Przez jeśli mają go na poziomie jednej ko-
wadzania ich w świat seksu- lata zniszczono autorytet rodzica mórki, to działają tyle, ile mogą. Są
alny. czy nauczyciela. Co zrobić, żeby go giganci ducha i są homunkulusy
odbudować? na świecie. I ten, i ten jest czło-
Najgorsza wypowiedź Chrystusa wiekiem. Matka Teresa broniła
dotyczy tych, którzy zdemorali- Nic nie robić. Trzeba autorytetem człowieczeństwa. Mówiła, że czło-
zowali dzieci: „Lepiej by im było po prostu być. Dzieci są rozumne. wiek jest najcenniejszym skarbem,
kamień młyński do szyi”, lepiej Młodzież jest bardzo rozumna i kry- który chociaż leży w błocie, to nie
im się nie urodzić. A media, tyczna. Ma uczy i oczy. Widzi, jaki jest jest błotem. Tylko wyjmij go z tego
prasa, telewizja cały czas demo- nauczyciel. Jeśli jest kimś godnym sza- błota i oczyść. Ale człowiek nie wie-
ralizują. Ojciec Święty cierpiał z tego cunku, ma autorytet. Kiedyś po spot- rzy, że nie jest byle kim. Sam poniża
powodu, bo wiedział, że człowiek jest kaniu z ponad tysiącem maturzystów siebie.Każdy,ktorobigłupotęi dajesię
stworzony dla nieba, dla szczęścia. dyrektor pyta mnie, co zrobiłam, że potraktować jak zwierzę, niszczy swoją
była taka cisza. Nic nie zrobiłam. Mó- godność. Te dziewczyny, które prze-
Myśli pani, że dlatego św. Jan Pa- wiłam im prawdę. Powiedziałam, że chodzą z rąk do rąk, nie rozumieją, że
weł II jest tak bardzo atakowany, są głupi i mają się uczyć mądrości. to jest wszystko, co one mają. Ona ma
żeby jego nauka nie szła w świat? A dorośli podlizują się młodzieży. tylko siebie. Jak zrobi z siebie świętą,
Co pani sądzi o tych atakach? Chcą być popularni i okazuje się, że to jest święta, jak zrobi z siebie szmatę,
są głupsi od dzieci, które mają wycho- to nią będzie.
Każdy ma jedno zadanie: swoją świę- wywać. Każde kolejne pokolenie jest
tość. Jan Paweł II na nowe tysiąclecie coraz głupsze, bo nie rozumie, że musi Ale często takie dramatyczne w skut-
jasno powiedział: od dziecka do starca się uczyć. kach wybory są efektem poszukiwa-
wszyscy mają świadomie dążyć do nia na oślep miłości, której coraz
świętości. Nie dążysz, nie spełniasz więcej ludzi nie rozumie ani nie
woli Bożej. doświadcza w rodzinie.

To jak pociągnąć współczesnego Ludzie nie kochają. Są egoistami i ro-
człowieka do świętości? bią interesy. Szukają przyjemności. Ta
wielka przyjemność, za którą gonią fa-
Każdy ma zadania wobec siebie, nie ceci, to parę sekund orgazmu. Poczuł
wobec ludzi. Naszą odpowiedzial- ciało i co z tego? Pokrzywdzone dziew-
nością nie jest nawrócić innych, tylko czyny płaczą. Ale same w to wchodzą.
siebie samych doprowadzić do nieba. To jest problem godności własnej. Jeśli
Jak zacznie się być świętym, wszyscy ludzie zachowują się jak zwierzęta, to
dookoła zaczną się poprawiać. Jedyna nie ma na to rady. Nie mogę ich zmie-
rada na pokłócone małżeństwo, którą nić. Karol Wojtyła mówił, że ludziom

19–25.10.2020 | 39 |

[email protected]

KRAJ  | Rozmowa |

brakuje mądrości. Ale tej mądrości nie Wanda Półtawska z mężem Andrzejem, Fot. Jet Set/REPORTER
kupisz, nie dostaniesz w prezencie, nie córką i wnukami na pamiątkowym
odziedziczysz. To jest twój wysiłek, zdjęciu z Janem Pawłem II
który podejmiesz lub nie. Ty sam dla
siebie jesteś terenem działania. Nikt Trzeba mieć ojca. Nie ma ojców. Je- nie może wiedzieć, co jest grzechem,
inny nie jest winien, że jesteś, jaki je- stem przerażona, że w oświacie nie ma a co jest cnotą. Materia jest tym, co
steś. Ty sam siebie tworzysz. prawie w ogóle mężczyzn. Mężczyźni niszczy w człowieku ducha. Trzeba
Pani pokolenie przeżyło traumę, zrezygnowali z ojcostwa, a Pan Bóg pamiętać o tym, czego nauczał filozof
której my nie potrafimy sobie nawet utworzył ojca jako tego, który ma pro- Karol Wojtyła, że ciało ludzkie zawsze
wyobrazić. Przeszli państwo przez wadzić i świat, i ludzi, i rodzinę. A oni jest poddane duchowi. Ale albo Du-
największe piekło, przez obozy kon- poszli na zabawki. W rezultacie nie ma chowi Świętemu, albo duchowi tego
centracyjne, ale wyszli z niego silni, kto wychować dzieci. Ojciec jest od- świata. Duchem tego świata nazywa
z pięknymi sercami, ze szlachetnymi powiedzialny za to, że syn jest zdrajcą, diabła i jasno mówi, że on jest. Czło-
duszami i potrafili tę postawę nieść bo nie przekazał mu wartości. Jest za- wiek zjawia się na świecie nie na zielo-
dalej. Jak nie dać się wchłonąć złu? leżność dorosłych, którzy coś wiedzą, nej łące, tylko na polu walki. Mężczy-
Miałam to szczęście, że należałam do od dziecka, które nie wie, bo nie miało zna i kobieta są na świecie, w którym
pokolenia, które było wierzące. Polska okazji poznać. To jest ta ciągłość dzia- jest konieczność wyboru. Albo jesteś
przedwojenna nie miała grzechu ani łania. Człowiek żyje w środowisku, po stronie diabła, albo jesteś po stro-
zabójstwa, ani zdrady. Całe pokolenie które na niego działa. Współczesna nie anioła. Od ciebie to zależy. Musimy
Kolumbów to jest wyjątkowa sytuacja. pedagogika, która nie uznaje etyki, wybierać. I tu jest zasadnicza rzecz.
Przed wojną nie było mowy o zabijaniu jest klęską dla ludzkości. Bo dziecko Ludzie dzisiejsi, zwłaszcza młodzi, nie
dzieci przed narodzeniem. Gdyby to
zrobił lekarz, natychmiast byłby pozba-
wiany prawa praktyki. Wszyscy ludzie
cenili życie ludzkie. Wy jesteście poko-
leniem, które chce mieć wygodne życie
i na tym przegrywa. To nie jest prawda,
że człowiek przeżywa radość, jak nic
nie robi. Jedną z najgorszych rzeczy,
które wspominam z mojego życiorysu,
to jest początek aresztowania: kwaran-
tanna. W Ravensbrück była epidemia
tyfusu. Przez sześć tygodni izolacji
w jednym baraku trzymano wszystkie
kobiety. Nic nie mogłyśmy robić. Bez-
czynność jest straszliwą męką.
Demoralizuje i odbiera wolę życia.
A ludzie nie chcą pracować, chcą odpo-
czywać. Każdy człowiek żyje dla siebie
tak, jak chce. Ja wybrałam zawód, o któ-
rym nie myślałam od dziecka. Do medy-
cyny skierowała mnie wojna. Konkret-
nie kampania wrześniowa w Lublinie.
Przez 17 dni byłam świadkiem obrony
Lublina i razem z moimi harcerkami
byłyśmy pielęgniarkami. Przywoziły-
śmy rannych chłopców, którzy oddali
za ojczyznę życie. Wspaniałe chłopaki,
których uwielbiałam. A teraz nie ma
żadnego chłopca, którego mogłabym
uwielbiać. Ale każdy może być święty.
Tyle że do tego potrzebujemy jednak
autorytetów, które pociągną przy-
kładem.

| 40 | 19–25.10.2020

[email protected]

wiedzą, co to wybór. Wybierać to zna- lekceważy. Poza tym żony potrafią brückanek z prośbą o wiadomość
czy, że jedną rzecz bierzesz, a wszystko w ogóle nie wiedzieć, co robi mąż. Nie o wojnie, bo ich babcie były w obozie
inne zostawiasz. Nie możesz wybrać interesują się człowiekiem. Tak samo i dopiero teraz się tym zainteresowali.
wszystkiego. A dzisiaj oni chcą mieć jak on nie interesuje się żoną, tylko jej Dzisiaj młodzież nie zna ani historii
wszystko. ciałem. Bo ona go złapała nie na du- Polski, ani historii Europy, ani hi-
Ten problem dotyczy spraw małych, cha, tylko na ciało. No i ma to ciało. storii świata. Nie zna przyrody, nie
ale i kluczowych życiowych wybo- A z biegiem czasu ciało robi się stare wie, jak nazywa się to drzewo, ten
rów. Co roku mamy więcej rozwo- i przestaje przyciągać. Wtedy ona ma kwiat, ten motyl. Nie obchodzi ich
dów. To wynika z niedojrzałości czy pretensje, że on ją porzuca. Tylko na to. W moim pokoleniu było zupełnie
niezdolności do miłości? czym oni zbudowali relację? W wielu inaczej. W mojej szkole były wszyst-
Z tego, że ludzie nie kochają. Są nie- małżeństwach okazuje się, że ci lu- kie możliwe kółka: geograficzne, fo-
uczciwi, zdradzają, okłamują. Są en- dzie w ogóle się nie znają. Że poszli za tograficzne, taneczne, teatr, ponieważ
cykliki, których nie znają. W encyklice zauroczeniem, które minęło. Ludzie młodzież była pełna zainteresowania
„Fides et ratio” papież pisze, że trzeba kłócą się o głupstwa i marnują sobie światem.
wierności w wierze. Nie pozwalać życie. Idą w grzech, który odcina czło-
sobie na zwątpienia, na krytykę księ- wieka od źródła mądrości. Bo mądry I z tego bierze się ta wyrwa pokole-
dza, biskupa, papieża, Boga. Posłu- jest tylko Duch Święty. A jeśli oni są niowa. Szkołę przez lata osłabiano,
szeństwo jest warunkiem przejścia w stanie grzechu śmiertelnego, to nic pozbawiono nauczycieli narzędzi
do nieba. nie mogą dostać od Ducha, bo wyrzu- wychowawczych. Co powinno się
A w małżeństwie? Jakie warunki cili go ze swojego serca. Nie walczą zmienić, żebyśmy na nowo kształcili
trzeba spełnić, by przetrwało? o świętość. i formowali bohaterów?
W małżeństwie trzeba podziwiać
i być wiernym. Gdy człowiek zacznie Bo dziś w miejsce świętości weszła Marzę o tym, żeby w Polsce zaakcep-
lekceważyć, nie może kochać. Żony samorealizacja. towano wreszcie z powrotem szkoły
przestają podziwiać mężów, a mężczy- dla chłopców i dziewcząt. Bo co in-
zna musi być podziwiany, bo męskość Dlatego tak ważny jest wybór tego, jak nego trzeba im mówić, czego innego
rośnie wobec kobiecości i odwrotnie. chcemy żyć. Człowiek ma świadomie potrzebują do wzrostu, do rozwoju.
Jeśli nie będzie tego podziwu w mał- dążyć do świętości. To jest zadanie, ja- Dzisiaj dzieci rosną od początku bez
żeństwie, podziwiać zacznie ktoś inny. kie Karol Wojtyła dał całej ludzkości, mądrości. Ludzie nie żyją w sposób
A wtedy małżonkowie zamiast siebie a nikt go nie spełnia. wolny. Nie używają wolnej woli, są
budować, niszczą. Takich życiorysów uzależnieni. Nie rozumieją zobowią-
jest mnóstwo. Tylko podziw jest po- Jak w takim razie realizować świę- zań wobec realiów, w których żyją.
żywką dla miłości drugiego człowieka. tość we współczesnych realiach? A skoro są Polakami, obowiązuje ich
Przestajesz podziwiać, przestajesz ko- historia Polski, geografia Polski, język
chać. To jest twoje zadanie. Kobieta Każdy niech się stara być świętym, to polski. Jesteś zobowiązany do tego,
ma podtrzymywać miłość męża. będzie promieniować świętością. Bo gdzie się znalazłeś przez Boga. Nikt
A mężczyzna? święci rodzą świętych. Są wskazówki, sobie nie wybierał ani płci, ani miej-
Jak żona podziwia męża, to on jest których udzielali mądrzy ludzie, ale sca, gdzie się urodził. To jest wyzna-
zadowolony, bo chce być podziwiany. dziś się ich nie słucha. Króluje no- czone ci odgórnie. Musisz w to wejść.
Czasem podziw się kończy, gdy męż- woczesność. To, co stare, idzie w od- Zapytałam kiedyś Ojca Świętego, jak
czyzna zawodzi… stawkę. A co nowego człowiek może rozmnażają się diabły. Powiedział, że
Przychodzą do mnie kobiety i przez wymyślić i stworzyć? Ludzie przez to, przez ludzi, którzy stanowią jego woj-
godzinę wyliczają, jak źli są ich mężo- że chcą posiadać bez umiaru, tracą. sko, bo świat jest pełen złych ludzi.
wie. Mówię: „Pani go tylko krytykuje, Żeby zobaczyć prawdę o świecie, Czas to nie jest stacjonarny moment.
a nikt tego nie wytrzyma. Jest jeszcze trzeba się zatrzymać. Pan Bóg prze- To jest nurt, który codziennie się
z panią? Inny by już dawno uciekł”. mawia w ciszy. Znałam bardzo wielu zmienia. I dlatego ludzka przeszłość
Miłość to jest to, co dajesz. To, co bie- świętych. Jest szczęściem podziwiać jest nietykalna. Jesteś taki, jak twoje
rzesz sobie, jest egoizmem. Miłość ludzi. czyny, których dokonałeś. Naród ma
małżeńska jest całopaleniem. Oddaje historię, która jest jego skarbem, ale
pani wszystko na zawsze. Jeśli pani nie Doświadczamy dziś dużego ataku może też być jego hańbą, jak w przy-
oddała, to pani nie ma. Nikt nie po- na świętych. Nie tylko nie są po- padku Niemiec. Mamy odpowiedzial-
rzuca kochającej żony, która adoruje. dziwiani, lecz zakrzykiwani ność za to, co czynimy, co tworzymy.
Odchodzi mężczyzna, którego żona i zakłamywani. Jest jakaś wyrwa Trzeba wiedzieć to, co ja wiem, że
w świadomości, także tej ducho- każdy człowiek jest naprawdę na
wej. Przerwano łańcuch formacji obraz Boga. Tylko trzeba mu pomóc
i mamy tego skutki. to zobaczyć. Każdy musi wiedzieć,
po co jest na tej ziemi. Wcale nie dla
Brakuje jednego pokolenia. Starzy ziemi, tylko dla nieba.
umarli, młodzież się ocknęła częś-
ciowo. Piszą do mnie wnuki ravens-

19–25.10.2020 | 41 |

[email protected]

kraj  |  Polityka historyczna  |

Wojna o pamięć

I stota tego sporu jest tak absur- marcin wikło Cassino, w Muzeum II Wojny Świato-
dalna, że doprawdy trudno ją wy- wej w Gdańsku został przedstawiony
tłumaczyć. Z wierzchu wszystko Wyrok Sądu Okręgowego tylko w formie… karykatury.
wygląda imponująco, a sposób prezen- w Gdańsku zezwalający
towania ekspozycji dosłownie zapiera dyrekcji Muzeum II Wojny Złożona ekspozycja jest podróżą
dech w piersiach. Nowoczesne, pięknie Światowej na dokonywanie – ważna jest trasa, którą prowadzony
oświetlone sale, spektakularne poka- zmian w wystawie to zapewne jest zwiedzający, i kluczowe momenty,
zanie eksponatów, efekty dźwiękowe nie koniec batalii o godne gdzie zatrzymuje się go, by na pewne
wzmacniające przeżywanie wystawy. upamiętnienie polskich kwestie zwrócił szczególną uwagę.
Jeśli chodzi o formę ekspozycji – klasa bohaterów. Należy się jednak Twórcy wystawy na jednym z zakrę-
światowa. Problem tkwi w szczegółach. z niego cieszyć i dziękować tów, w miejscu, w którym nie da się nie
Jaką bowiem otrzymujemy opowieść odważnym historykom za przystanąć, umieścili rozbudowaną
o II wojnie światowej po zwiedzeniu to, że nie ulegli szantażowi opowieść o… polskich szmalcownikach.
5 tys. mkw. ekspozycji? Czy mamy pew- i obronili Irenę Sendlerową, Inna tablica pokazywała zaś liczbę ofiar
ność, kto jest agresorem, kto ofiarą? Kto II wojny światowej, celowo nie było to
zachował się jak trzeba? Kogo mamy Witolda Pileckiego, zestawienie na podstawie procentu
uznać za bohatera? św. o. Maksymiliana Kolbego ludności, jaki straciły poszczególne
państwa. Na górze listy ofiar byli więc
Czy to możliwe, by nie znalazło się tu- czy rodzinę Ulmów Niemcy. Znamienne.
taj miejsce dla tak wybitnych postaci,
jak ochotnik do Auschwitz rtm. Pilecki To tylko wierzchołek całej góry prob-
czy franciszkanin o. Kolbe, który po- lemów, które obecna dyrekcja muzeum
szedł na śmierć głodową, ratując współ- postanowiła zniwelować. Tak, zniwe-
więźnia? Wstyd przyznać, ale obecność lować, bo nikt nie zamierzał niczego
Pileckiego w pierwotnej wersji wy- burzyć ani tej opowieści wywracać
stawy zamknęła się w jednej obozowej do góry nogami. Obok miejsca, gdzie
fotografii, a zakonnika nie było wcale. powieszono, choć może powinienem
I dalej. Generał Władysław Anders, le-
gendarny twórca 2 Korpusu Polskiego, napisać, że ukryto tę małą fotografię
który w spektakularny sposób zdobył Pileckiego (naprawdę można jej było
ze swymi żołnierzami wzgórze Monte nie zauważyć), dodano tablicę informa-
cyjną z biogramem. Pojawiła się rozbu-
| 42 | 19–25.10.2020 dowana informacja o tym, że ofiarami

[email protected]

Fot. M. Czutko Eksponat miesiąca cza ono, że polskiej historii nie można grupa historyków doszła do wniosku, że
Fot. Andrzej Skwarczyński – podeszwy butów odnalezionej sprywatyzować, a z taką próbą mieliśmy wystawa jest ich chronionym prawem
w Gdańsku sanitariuszki tutaj do czynienia. Muzeum II Wojny autorskim „dziełem” i nie zezwalają na
Danuty Siedzikówny „Inki” Światowej w Gdańsku zostało otwarte żadną ingerencję.
23 marca 2017 r. Autorami wystawy
II wojny światowej było również pol- głównej był zespół złożony z ówczes- Pewnie dzisiaj już głośno nikt tego nie
skie duchowieństwo i tutaj znalazło się nego dyrektora placówki prof. Pawła powie, ale gdyby sąd przyznał rację au-
miejsce na fotografie o. Maksymiliana Machcewicza, jego ówczesnych za- torom wystawy, muzeum czekała „opcja
Kolbego czy na maskę pośmiertną za- stępców dr. hab. Piotra Majewskiego atomowa”. Przerysowując nieco sytua-
mordowanego w Dachau bł. ks. Stefana i dr. Janusza Marszalca oraz prof. Ra- cję, dr Nawrocki mówił, że nie godząc
Wincentego Frelichowskiego. Wątek fała Wnuka. Zbudowana w czasach pre- się na ewidentne przekłamania, nale-
szmalcowników doczekał się z kolei re- miera Donalda Tuska placówka jest do żałoby całą ekspozycję spakować i ode-
wersu – historii rodziny Ulmów, którą dziś największym tego typu obiektem słać autorom, skoro to ich „własność”.
wymordowano za pomoc Żydom. w Polsce. I najdroższym. Proszę sobie Brzmi absurdalnie, ale czyż mniejszym
to przemnożyć, okazuje się, że każdy nieporozumieniem jest konieczność
I zaczął się problem. Na biurko dyrek- Polak, podkreślam – KAŻDY – dał na dopominania się o historyczną prawdę
tora Karola Nawrockiego trafił bowiem muzeum w Gdańsku 13 zł. Mimo to w sądzie?
pozew od poprzedniego kierownictwa
placówki w sprawie naruszenia praw Pomnik Witolda Pileckiego Drogą pośrednią było lawirowanie
autorskich twórców wystawy. Zakwe- stoi przed i szukanie kruczków prawnych, jak tu
stionowali oni 17 ww. i podobnych zmian budynkiem naszych narodowych bohaterów wpro-
na wystawie głównej. Gdyby sąd przy- wadzić do obiegu tylnymi drzwiami.
chylił się do ich wniosku, oznaczałoby Muzeum II Wojny Efektowny pomnik Witolda Pileckiego
to, że powinien w muzeum odbyć się Światowej postawiony jest przed budynkiem, wy-
haniebny seans wyprowadzania tych myka się więc skargom prof. Machce-
wielkich postaci poza mury placówki. Fot. Andrzej Skwarczyński wicza i jego kolegów. Również poza
przestrzenią wystawy stałej, jeszcze
„Udało nam się obronić polskich bo- przed kasami, prezentowany jest tzw.
haterów przed zagrożeniem usunięcia eksponat miesiąca. Gdy byłem tam
ich z największej muzealnej inwestycji ostatnio, były to podeszwy butów od-
w historii Polski” – skomentował dy- nalezionej w Gdańsku sanitariuszki
rektor Muzeum II Wojny Światowej Danuty Siedzikówny „Inki”. Udostęp-
dr Karol Nawrocki. niono je dzięki współpracy z Muzeum
Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Poli-
Ubiegłotygodniowe postanowienie tycznych PRL w Warszawie.
sądu (odrzucające 16 z 17
żądań) jest ważne z jeszcze Z jednej strony cieszyłem się więc, że
jednego powodu. Ozna- ktoś z taką determinacją walczy o przy-
wrócenie temu muzeum właściwej,
prawdziwej narracji. Z drugiej jednak to
wstyd, że takie muzealne skarby mogą
być prezentowane tylko „w przedpo-
koju”, bo gdyby próbować umieścić je
„w salonie”, niewątpliwie narazilibyśmy
się na proces. Po tylu latach „wolnej Pol-
ski” Żołnierze Wyklęci wciąż pozostają
wyklętymi. To wstyd i hańba.

To okropne uczucie, że trzeba działać
jak włamywacz, mimo że chcemy się do-
stać do własnego polskiego domu. Mam
satysfakcję, bo na łamach tygodnika
„Sieci” i portalu wPolityce.pl niejed-
nokrotnie podnosiliśmy kwestię tego
absurdalnego sporu. Ta bitwa jest wy-
grana, ale wojna trwa. Mam pewność,
że ten pierwszy wyrok nie pozostanie
bez odpowiedzi, ale tym będziemy się
martwić później. I nie odpuścimy, bo to

są sprawy, o które trzeba się bić. Do
końca.

19–25.10.2020 | 43 |

[email protected]

KRAJ  |  Rozmowa  |

Pomnik nagrobny córki adiutanta
króla Stanisława Augusta

gen. Józefa Mączyńskiego rzeźba
Parysa Filippiego na cmentarzu

Łyczakowskim we Lwowie przed pracami
konserwatorskimi...

Znikające zabytki

Co się dzieje z polskimi zabytkami za naszymi wschodnimi granicami?
Jaka czeka je przyszłość? Czy przetrwają?

Z Michałem Laszczkowskim, prezesem Fundacji Dziedzictwa Kulturowego,

rozmawia Grzegorz Górny

Po 1945 r. Polska straciła na rzecz Związku Sowieckiego cele publiczne. Nie było jednak szans na profesjonalną
52 proc. swojego przedwojennego terytorium. Na zie- renowację, ponieważ Związek Sowiecki nie miał służb
miach tych pozostało wiele zamków, pałaców, dworów, konserwatorskich.
kościołów i innych zabytków stanowiących kulturowe Co się zmieniło po roku 1991, gdy rozpadł się ZSRS?
dziedzictwo dawnej Rzeczypospolitej. Co się dziś dzieje Zabytki polskiej kultury materialnej znalazły się głównie na
z tymi obiektami? terenie czterech krajów: Ukrainy, Białorusi, Litwy i Łotwy.
Państwa bałtyckie należą do Unii Europejskiej i dysponują
Michał Laszczkowski: W czasach komunistycznych w miarę wystarczającymi środkami, by roztoczyć opiekę
większość z nich była celowo zaniedbywana lub wręcz nad dawnymi zabytkami Rzeczypospolitej. Inaczej sytuacja
niszczona jako relikt feudalnej lub burżuazyjnej prze- przedstawia się na Białorusi i Ukrainie, gdzie znajduje się
szłości – jako pozostałość po dawnej, pańskiej Polsce, najwięcej obiektów polskiego dziedzictwa historycznego.
po której ślad powinien zaginąć raz na zawsze. W naj- Nie ma tam dziś systemowego niszczenia, jak niegdyś, ale
gorszej sytuacji były obiekty sakralne, które celowo de- brakuje systemowej ochrony. Wynika to ze wspomnianego
wastowano z przyczyn ideologicznych. Wiele kościołów już niedoboru kadr konserwatorskich oraz ze zwykłego
zamieniono na magazyny, spichrze, fabryki, a w najlep- braku pieniędzy. Generalnie obowiązek opieki nad zabyt-
szym razie na muzea lub sale koncertowe. Świątynie po- kami spoczywa na państwie, na którego terytorium się one
trafiono niszczyć nawet po śmierci Stalina, np. w 1954 r. znajdują. Kraje te dotknięte są jednak kryzysem gospodar-
wysadzono w powietrze renesansowy kościół jezuitów czym. Jeśli więc np. Ukrainy nie stać na ratowanie zabytków,
w Pińsku, a w 1961 r. gotycką farę w Grodnie. Nieco lepiej które są także częścią polskiej kultury, tradycji i historii, to
było z obiektami architektury rezydencjalnej – pałacami, powinniśmy jej w tym, na ile możemy, pomóc.
zamkami i dworami. Im któryś był okazalszy, tym więk-
sze miał szanse na ocalenie, ponieważ adaptowano go na
| 44 | 19–25.10.2020

[email protected]

Czy wiadomo, czego powinna dotyczyć ta pomoc? Ile kosztować będzie 14 mln zł, pałacu w Wilanowie – 110 mln.
zabytków wymaga ratunku? Chciałbym też zauważyć, że polska pomoc rozwojowa dla
Gruzji była większa niż wszystkie środki finansowe prze-
Niestety, ta część polskiego dziedzictwa kulturowego znaczone na ochronę polskich zabytków na Wschodzie po
w czasach sowieckich nie była w ogóle przedmiotem żad- 1989 r. Nie róbmy więc sami z siebie dziadów.
nych badań. Dopiero po 1991 r. zaczęły się pierwsze prace
inwentaryzacyjne i konserwatorskie. Dopiero wtedy zaczęto Ile do tej pory wydaliśmy na ratowanie polskich zabyt-
zbierać informacje, które zabytki ocalały po wojnie, które się ków na Wschodzie?
zachowały do naszych czasów i w jakim znajdują się stanie.
Najlepiej rozpoznane są obiekty żydowskie, które zostały W ciągu ostatnich 11 lat – 90 mln zł na Ukrainie i Białorusi.
przebadane nie tylko przez Polaków, lecz także przez Żydów. Szczupłość środków sprawiła, że musieliśmy się skoncen-
Kościoły katolickie zostały zinwentaryzowane w 85 proc., co trować na kilku sztandarowych obiektach, takich jak kate-
jest olbrzymią zasługą wielu różnych środowisk. W przy- dry rzymskokatolicka i ormiańska we Lwowie czy katedra
padku dworów i pałaców ten odsetek wynosi zaledwie w Grodnie. Remonty niektórych świątyń, choćby kolegiaty
15 proc. Jeśli chodzi o zabytki przemysłowe lub dworce ko- w Żółkwi czy kościoła św. Mikołaja w Kamieńcu Podolskim,
lejowe, to prace nad nimi zaczęły się dopiero kilka lat temu. trwają już ponad 20 lat. Smutna wiadomość jest taka, że
Najgorzej wygląda sytuacja z cmentarzami. Tak naprawdę wszystkich zabytków nie uratujemy. Dobrze byłoby jed-
nie jesteśmy w stanie oszacować ich liczby ani stwierdzić, nak przynajmniej wiedzieć, jakie obiekty tam istniały. Tym
gdzie i w jakim stanie się znajdują. Nawet cmentarz Łycza- bardziej że wiele dóbr zostało w czasach komunistycznych
kowski we Lwowie nie został do dziś w całości zinwentary- utraconych bezpowrotnie i są nieobecne nawet w naszej
zowany. Wiemy, że przed wojną było tam ok. 25 tys. polskich świadomości. A przecież polska historia sztuki byłaby nie-
nagrobków, dziś może ich być 8–9 tys. Generalnie oceniam, pełna bez tych zabytków, które udało nam się przywrócić
że obecnie posiadamy wiedzę o ok. 30 proc. wszystkich za- do naszego kanonu dopiero po roku 1989.
bytków pozostałych za naszymi wschodnimi granicami.
Dlaczego ta wiedza jest tak niepełna? Jak przekonać polskich decydentów do ratowania pol-
Nie było centralnego ośrodka inwentaryzacyjnego, który skiego dziedzictwa na Wschodzie?
gromadziłby tę wiedzę. Wiele środowisk robiło to na własną
rękę, np. towarzystwa skupiające dawnych mieszkańców ...i po pracach konserwatorskich. Fot. Fundacja Dziedzictwa Kulturowego (x2)
tamtych ziem. Często państwo polskie z różnych źródeł
finansowało wykonywanie tych samych prac. Są więc 19–25.10.2020 | 45 |
np. cmentarze, które były inwentaryzowane po trzy razy,
natomiast inne obszary pozostawały nietknięte. Nie było
całościowego i systemowego rozwiązania tego problemu.
Kto powinien się tym zajmować?
Po 1989 r. działania na rzecz ochrony polskiego dziedzi-
ctwa kulturowego za granicą podejmowało najpierw biuro
pełnomocnika rządu, a potem departament w Minister-
stwie Kultury. Jedynym praktycznie narzędziem resortu
był działający od 2006 r. program dotacyjny, do którego
aplikowały różne organizacje pozarządowe, wykonujące
prace inwentaryzacyjne i konserwatorskie na Wschodzie.
Sytuacja zmieniła się dopiero w 2017 r., gdy pan premier
Piotr Gliński, zachowując wszystkie dotychczasowe me-
chanizmy, powołał do życia pierwszą instytucję państwową
zajmującą się właśnie tymi kwestiami, czyli Narodowy In-
stytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Po-
lonika” z rocznym budżetem w wysokości 15 mln zł. Zdaję
sobie sprawę, że ta suma stanowi kroplę w morzu potrzeb,
ale działalność tej placówki to ogromny krok do przodu.
Zwłaszcza że budżet Poloniki systematycznie wzrasta.
Czy jednak polskie państwo stać na tego rodzaju dzia-
łalność? Czy nie jesteśmy zbyt biedni, by inwestować
w ochronę zabytków poza naszymi granicami?
Hasło, że jesteśmy za biedni, towarzyszy nam stale od 1989 r.
Ale spójrzmy: renowacja samego tylko ołtarza Wita Stwosza

[email protected]

KRAJ  | Rozmowa |

Proponuję spojrzeć na ratowanie naszego dziedzictwa kul- uratować materialnego dziedzictwa dawnej Rzeczypospo- Reklama | 17/1020/F
turowego na Wschodzie nie tylko jak na moralny obowią- litej na wschodzie bez pomocy tamtejszych mieszkańców.
zek, który na nas ciąży, lecz także swego rodzaju inwestycję Żeby przetrwały, muszą być traktowane jako obiekt naszego
polegającą na budowaniu polskiego kapitału społecznego wspólnego dziedzictwa. Muszą mieć opiekunów, amogą być
w sąsiednich krajach. Chodzi o realną pomoc państwom nimi tylko ich dzisiejsi użytkownicy.
Partnerstwa Wschodniego. Restaurując znajdujące się
tam zabytki, zwiększamy atrakcyjność turystyczną tych Czy jednak Ukraińcy uznają te zabytki jako obiekty na-
krajów. Dzięki temu powstaje infrastruktura hotelarska, szego wspólnego dziedzictwa?
gastronomiczna i usługowa, tworzą się nowe miejsca pracy,
podwyższa się poziom życia. W Krzemieńcu na nocleg za- Coraz bardziej tak. Jeszcze ćwierć wieku temu wiele zabyt-
trzymuje się co roku 15 tys. turystów z Polski. Wcześniej ków było zaniedbanych, ponieważ traktowano je jak ślady
nie zatrzymywali się tam na noc. Sytuacja zmieniła się po polskiej dominacji. Były też przypadki, że niektóre obiekty
otwarciu muzeum Juliusza Słowackiego, wybudowanego uważano za wyłączne dziedzictwo tamtejszych narodów, eli-
z polskich środków. To także część polityki wizerunkowej minując jakiekolwiek wzmianki o polskości tych zabytków.
Polski. Dzięki takiej pomocy tworzymy obraz naszego kraju Ostatnio jednak mocno się to zmienia: pojawia się świado-
jako państwa stabilnego, dysponującego silną gospodarką, mość, iż dawna Rzeczpospolita była ojczyzną kilku narodów,
gotowego inwestować za granicą. Mieszkający tam Polacy a w związku z tym pozostałe po niej dziedzictwo należy do
mają dzięki temu wyższe morale, nabierają pewności siebie. naszej wspólnej historii. Poznawanie wspólnej historii ro-
Tworzą się też lokalne środowiska przychylne Polsce wśród dzi zaś wzajemne zrozumienie. Jeżdżę na Ukrainę od 20 lat
miejscowej ludności. i obserwowana tam przeze mnie zmiana świadomości jest
Inne przykłady? niewyobrażalna. Zwłaszcza po rewolucji godności ludzie za-
Proszę bardzo. To choćby kolegiata Trójcy Świętej w Ołyce częli się tam czuć odpowiedzialni za swoje otoczenie, stali się
na Wołyniu – jeden z najpiękniejszych polskich kościo- lokalnymi patriotami, zaczęli dbać o swoje małe ojczyzny.
łów XVII-wiecznych. Niedawno za sumę 2 mln zł udało Pojawiły się dziesiątki organizacji, które opiekują się np. pol-
się odrestaurować fasadę tej świątyni. Państwo polskie, za skimi cmentarzami. Jest to proces nieco analogiczny do tego,
pośrednictwem Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, prowa- jaki obserwuję na Ziemiach Odzyskanych w odniesieniu do
dzi tam prace od roku 2013. Dzięki temu udało się uratować pozostałości dziedzictwa niemieckiego.
ten niezwykły zabytek będący dziedzictwem kulturalnym
dawnej Rzeczypospolitej. Przywracamy go powoli świa- Czy widzi pan więcej takich analogii?
domości historycznej, zarówno Polaków, jak i Ukraińców. Są trzy narody w Europie, których istotna część dziedzictwa
Już teraz wytworzyło się wokół niego lokalne środowisko narodowego pozostała poza obecnymi granicami ich krajów.
tamtejszych historyków sztuki, krajoznawców, pasjonatów. To Niemcy, Węgrzy i Polacy. Niemcy zaczęli prace konser-
Pod wpływem naszych działań wołyński samorząd uchwalił watorskie na naszych ziemiach zachodnich ipółnocnych za-
unikatowy w skali ukraińskiej program rewaloryzacji nie raz po uznaniu granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej w 1970 r.
tylko kościoła w Ołyce, lecz całego zabytkowego miasteczka, Dziś praktycznie w każdej miejscowości na tym terenie od-
łącznie z zamkiem, by przywrócić pierwotny układ archi- nowione są jakieś cenne zabytki: jeśli nie całe budynki, to
tektoniczny tej starej szlacheckiej ordynacji Radziwiłłów. przynajmniej epitafia, organy czy inne obiekty o wysokiej
Jaka była reakcja miejscowej ludności? wartości artystycznej. Obecnie Niemcy już w zasadzie nie
Gdy pojawiliśmy się tam po raz pierwszy w 2013 r., miej- finansują prac konserwatorskich w Polsce, robi to polskie
scowa ludność przyjmowała nas z nieufnością. Krążyły państwo i samorządy, traktując niemiecką spuściznę jako
pogłoski, że chcemy wywieźć do Polski tamtejsze dzieła własną. Węgrzy z kolei aktywni są na Ukrainie czy w Rumu-
sztuki. Przebito nam nawet oponę w samochodzie. Przez nii. Rząd w Budapeszcie przeznacza 200 mln euro rocznie
lata, gdy przekonano się, że chcemy tylko odnowić cenny na pomoc dla swojej mniejszości poza granicami. Część
zabytek, stosunek do nas zmienił się diametralnie. Ludzie z tych środków przeznaczana jest na odnawianie zabytków,
sami zaczęli przynosić nam elementy wyposażenia kościoła, np. na Zakarpaciu, restauruje się rocznie kilkanaście koś-
niegdyś zagrabione i ukrywane przez nich przez lata. Na ciołów. Warto więc podpatrywać i jednych, i drugich oraz
dodatek, gdy porządkowaliśmy w kolegiacie splądrowane korzystać z ich doświadczeń.
krypty, gdzie leżały zbezczeszczone zwłoki fundatorów, od-
naleźliśmy dwa srebrne XVII-wieczne portrety trumienne: Pana zdaniem w kwestii ochrony wspólnego dziedzi-
Stanisława Albrechta Radziwiłła i jego żony. To naprawdę ctwa możemy być optymistami?
niezwykłe odkrycie, które teraz znajduje się w Muzeum
w Łucku. To ostatecznie przekonało niedowiarków do na- Trochę tak, ale pod warunkiem podjęcia konkretnych kro-
szych dobrych intencji. ków. Odnoszę wrażenie, że Polska i Ukraina dojrzały już
do podjęcia szeroko zakrojonych działań w celu ochrony
Emocjonalny stosunek miejscowej ludności do tych za- wspólnego dziedzictwa kulturowego. W obu krajach jest
bytków gwarantuje ich przetrwanie. Nie jesteśmy w stanie wielu ludzi myślących podobnie. Czas leci nieubłaganie,
| 46 | 19–25.10.2020 a zabytkowych obiektów z każdym rokiem ubywa. Trzeba
więc zadać sobie pytanie: jeśli nie my, to kto? Jeśli nie teraz,
[email protected] to kiedy?

Numer 1

wśród opiniotwórczych
stacji radiowych w 2020 roku

wg Instytutu Monitorowania Mediów

Najważniejsze słowa
padają o 8:02 w RMF FM

1 201 000

słuchaczy
Gość Radia Zet

421 000 281 000

słuchaczy słuchaczy
Salon Polityczny Gość Poranka

Trójki (Tok FM 7:45)

Robert Mazurek
zapraszam o 8:02

Źródło: Radio Track, Kantar Polska, 01-06.2020, audytorium średniego kwadransa (kwadrans z audycją), dni powszednie, wszyscy 15-75 lat

[email protected]

OPINIE  | Laudacja |

Nagrodę wręczył
laureatowi wicepremier

Jarosław Kaczyński
na X Kongresie

Polska Wielki Projekt

Bronisław Wildstein
– pisarz dla dorosłych

Laudacja wygłoszona z okazji wręczenia Bronisławowi Wildsteinowi
Nagrody im. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego

Fot. materiały prasowe T omasz Burek w słynnym eseju i pierwszych dekad naszego stulecia, hi- – opatrując ją mianem „niepokornych”,
„Jaka historia literatury jest storię pewnych biografii symbolicznych czyli formacji, która od ponad stulecia
nam dzisiaj potrzebna?” kre- właśnie, to jej istotnym i fascynującym łączyła działalność na niwie kultury
ślił w roku 1979 oryginalny, ambitny rozdziałem powinien stać się Bronisław z mocnym zaangażowaniem w sprawy
projekt dziejów polskiego piśmienni- Wildstein. Mało który z naszych współ- narodowe oraz krytycznym namysłem
ctwa pojmowanego jako historia przede czesnych pisarzy ma bowiem życiorys nad współczesnością, namysłem pod-
wszystkim wielkich indywidualności tak niezwykły, w którym w tak wyraźny szytym radykalnym sprzeciwem wobec
twórczych i wyjątkowej miary osobo- sposób odbijałaby się i zarazem za- status quo.
wości artystycznych, jako rekonstruk- krzywiała polska historia. Jest to przy
cja całokształtu ich doświadczeń, jako tym biografia konkretnej osobowości Kluczowych,znaczących,a więcsym-
ciąg literackich biografii symbolicznych artystycznej, a zarazem symboliczna bolicznych momentów w biografii Wild-
– pozwalających wejrzeć w niekłamany biografia pewnej zbiorowości. Myślę steina byłoby z takiej perspektywy wiele,
patos i głębię stawania się kultury, od- tu o pokoleniu urodzonych na progu lat a on sam fascynująco i obszernie mówił
słonić konkretnie ludzki, zawsze czyimś 50. XX w., nazwanym kiedyś nieszczę- o nich w wywiadzie rzece z Piotrem Za-
indywidualnym piętnem naznaczony, śliwie generacją „nowej prywatności”, rembą i Michałem Karnowskim „Niepo-
świadomościowy i wartościotwórczy a które przecież tak mocno zaważyło na korny” (2012), a potem w autobiografii
wymiar procesów dziejowych1. życiu publicznym Polski ostatnich kilku „Cienie moich czasów” (2015). Na pewno
dekad. Ale myślę też o tej zbiorowości, zaliczyć do nich trzeba polsko-żydowskie
Pomyślałem sobie, że gdyby ktoś którą określa się mianem inteligencji, korzenie pisarza, dzieciństwo w cieniu
chciał napisać tak pomyślaną historię czasem – za Bohdanem Cywińskim pamięci Zagłady, która unicestwiła cał-
literatury polskiej przełomu wieku XX kowicie rodzinę ojca, ale też w cieniu

| 48 | 19–25.10.2020

[email protected]

doświadczenia akowskiego i okupacyj- Pewnie tak, ale od razu trzeba by „O kulturze i rewolucji” (2018), „Bunt
nego, które naznaczyły młodość matki. uściślić, że chodziłoby tu o bunt rozu- i afirmacja” (2020).
A potem kontrkulturowa rebelia prze- miany w sensie metafizycznym, pro-
ciw PRL, kulminująca w esbeckim mor- metejskim, bunt wyrastający z negacji Od razu zaznaczę, iż ów brak ostenta-
dzie na Stanisławie Pyjasie w roku 1977 świata, z rewolucyjnego gestu odrzuce- cyjnego autobiografizowania, niechęć
i utworzeniu Studenckiego Komitetu So- nia kultury i z przekonania, że człowiek do sławetnego „ja, ja, ja” jest jednym
lidarności. Biografia opozycjonisty staje zdolny jest samodzielnie kreować sa- z rysów decydujących o oryginalności
się – już w latach 80. XX w. – biografią mego siebie. Z kolei afirmacja to „uz- prozy Wildsteina na mapie literatury
emigranta politycznego, kolejnego w na- nanie własnego losu”, „przyjęcie ogra- polskiej ostatnich dekad. Była to zresztą
szych dziejach uchodźcy dumającego niczeń, które są wyznacznikami naszej literatura nie tylko „omfaloskopiczna”,
na paryskim bruku, jak pomóc Polakom kondycji”, wreszcie „akceptacja świata że użyję określenia Jerzego Stempow-
wybić się na niepodległość. No i III RP, jako całości, […] odczucie i pojęcie go skiego, a więc zapatrzona we własny
ze sławną „listą Wildsteina”, w symbolicz- jako swoistej jedności”2. A więc droga pępek, lecz siłą rzeczy uciekająca od
nym skrócie kondensującą aktywność od buntu do afirmacji oznacza też: od rejestrowania przygód i dramatów
publicystyczno-obywatelską autora kontrkultury do kultury, od estetyki do zbiorowości, a zwłaszcza od historii, ale
„Doliny Nicości”, ale też wyrażającą jego etyki, wreszcie od anarchizmu i libera- także tej najnowszej, z doświadczeniem
sprzeciw wobec „długiego cienia PRL”, lizmu do konserwatyzmu? Tak chyba komunizmu na czele. Temu ostatniemu
zaciemniającego, a nawet uniemożliwia- układałby się biografia intelektualna wiele razy się dziwiono, bo przecież było
jącego budowę nowej Polski. Bronisława Wildsteina. owo doświadczenie kluczowe dla zro-
zumienia nie tylko naszej przeszłości,
W III RP z cienia wychodzi też Paradoks polega pewnie na tym, że lecz i teraźniejszości, a przy tym to ono
Wildstein pisarz. Pierwszą powieść, w obu przypadkach – buntowniczym decydowało o oryginalności literatury
uhonorowaną Nagrodą Kościelskich, i afirmatywnym – konsekwencją było polskiej epoki szeroko rozumianego mo-
zatytułowaną „Jak woda”, wydaje w sym- i jest mocne zderzanie się z dominującą dernizmu, oczym przekonująco pisał na
bolicznym roku 1989, ale szukając klu- opinią myślących poprawnie. „Metafi- przykład Włodzimierz Bolecki.
czowego momentu tej części biografii zyczny bunt stał się codziennym pokar-
Wildsteina, wskazałbym raczej na rok mem filistra”3, tak – świetnie – puentuje Wyjątkowość, oryginalność pisarstwa
2008 i publikację „Doliny Nicości”, najnowszą książkę Wildstein, nie przy- autora „Doliny Nicości” polegała więc
powieści nagradzanej, ekranizowanej, padkiem przywołując postać, która jest i polega na tym, że jako jeden z nielicz-
komentowanej, dyskutowanej, ważnej. uosobieniem konformizmu i myślenia nych nie uciekł od kłopotów i przygód
Powieści, która w moim przekonaniu stadnego. Inna rzecz, iż drogą od buntu swojej epoki, nie znudził się historią, nie
ostatecznie potwierdziła szczególną po- do afirmacji chadzała przecież nie tak uznał, że centralne w niej doświadczenie
zycję Wildsteina w literaturze polskiej. znowuż polska inteligencja radykalna totalizmu się przedawniło. Odwrotnie:
w ciągu ostatniego stulecia, od – przy- Wildstein ukazał tego doświadczenia
Mówię tu cały czas o biografii jakby kładowo – Stanisława Brzozowskiego przeszłość, ale też teraźniejszość, a więc
zewnętrznej, rozumianej w sposób do – bliskiego Wildsteinowi – Leszka i ciągłość. Z jego pisarstwa mocno wy-
potoczny. Biografii człowieka odważ- Kołakowskiego. brzmiewa przekonanie o – niestety
nego, dzielnego, bezkompromisowego. – trwałości tego, co określa się mianem
Człowieka z charakterem. Działacza, Wszystko to zostało sugestywnie zapi- komunizmu, a co z perspektywy pisarza
publicysty, redaktora, dziennikarza, sane i opisane w literaturze. „Co nie jest okazuje się fragmentem pewnego pro-
pisarza, intelektualisty… A przecież biografią, nie jest w ogóle”, powiedział cesu trwającego co najmniej od rewolu-
równie ważna, równie ciekawa i – zno- w często przywoływanym aforyzmie cji bolszewickiej. Procesu, który ukazy-
wuż – symboliczna – zdaje mi się bio- Brzozowski, co jest pewnie prawdą wany jest jako katastrofa cywilizacyjna
grafia wewnętrzna Wildsteina, jego w odniesieniu do każdej wybitnej lite- i duchowa Zachodu.
„życiorys intelektualny”. Bez wątpienia ratury, ale też nie znaczy to, że pisarstwo
zasadnicze są dla tego z kolei życiorysu Wildsteina ma charakter autobiogra- To wszystko zostało ukazane, a raczej
doświadczenia komunizmu i totalitary- ficzny czy nawet, by było jakąś jego au- zbadane środkami i narzędziami właści-
zmu. Bezdyskusyjny i niezmienny wy- tobiografią utajoną, rozpisaną na wiele wymi dla literatury. Przede wszystkim
daje mi się tu gest intelektualnego oporu powieści, opowiadań i esejów. Przypo- poprzez kreacje wyrazistych, a zarazem
wobec nich obu. Zmienia się, ewoluuje mnę je na wszelki wypadek: powieści to często dalekich od jednoznaczności po-
sposób ich interpretacji, ajuż zwłaszcza „Jak woda” (1989), „Brat” (1992), „Mistrz” staci literackich. W powieściach i opo-
postawa duchowa Wildsteina wobec (2004), „Dolina Nicości” (2008), „Czas wiadaniach Wildsteina ważna jest spe-
tego – w istocie jednego, jak przeko- niedokonany” (2011), „Ukryty” (2012) cyficzna akcja idei (termin Stanisława
nuje on sam – fenomenu. Inne są chyba oraz „Dom wybranych” (2016); opowia- Piaseckiego), ale równie istotny jest los
konsekwencje ideowe, jakie wysnuwa dania znajdziemy w tomach „O zdradzie reprezentującego ową ideę bohatera czy
z tych doświadczeń. Czy – przywołując, i śmierci” (1992) i „Przyszłość z ograni- bohaterki. W tym sensie ośrodkiem tej
ale i modyfikując tytuł ostatniego jego czoną odpowiedzialnością” (2003); prozy jest portret, dzieje zaś mają cha-
dzieła – nie można by tu mówić o ewo- eseje zaś w zbiorach „Śmieszna dwu- rakter jawnie personalistyczny. Stąd ty-
lucji od buntu do afirmacji? znaczność świata, który oszalał” (2009), tuły takie jak „Brat” czy „Mistrz”, stąd
pozostające w pamięci postaci takie

19–25.10.2020 | 49 |

[email protected]