Tìm Hiểu Tinh Hoa Văn Hóa Dân Tộc Việt -Hà Anh Phương

TÌM HIU TINH HOA VN HÓA DÂN TC VIT. ________________________________________________________ HÀ ANH PNG

MỤC LỤC. Trang LỜI MỞ ĐẦU. PHẦN THỨ NHẤT. Hương về văn hóa dân tộc Việt. 13 A. Mở đầu. 15 B. Huyền thoại. C. Cổ nghệ trống đồng. D. Về triết lý. E. Về đạo lý. F. Về ngôn ngữ. 50 PHẦN THỨ HAI. Tìm hiểu Tinh hoa văn hóa dân tộc Việt. 53 CHƯƠNG I Tìm hiểu về di truyền văn minh nguồn gốc dân tộc đất nước Việt Nam. 57 TIẾT I. Tìm hiểu những khám phá mới nhất Về Di truyền văn minh dân tộc Việt. A.Tìm hiểu Di truyền văn minh dân tộc Việt, qua Thiên đàng ở Phương Đông. ( Eden in the East Của BS Stephen Oppenheimer. ) 59 B.Tìm hiểu Di truyền văn minh dân tộc Việt, qua các thời đại văn hóa Viêt Nam.. 71 C. Tìm hiểu Di truyền văn minh dân tộc Việt, qua vùng đất bị ngập chìm ở biển Đông, (tức Vùng Sundaland trong khoanh vòng) 95 TÀI LIU THAM KHO. 1. Lng Kim nh: S ip Trng  ng. Thanh Niên Quc Gia xut bn, 1984. 2. Lng Kim nh: Kinh Hùng Khi Trit. An Vit xut bn. 3. Nguy n ng Thc: Lch S Trit Hc ông Phng.Duy Nht tái bn, 1961. 4. V Qunh - Kiu Phú: Lnh Nam Chích Quái. Vn Hc, Hà Ni, 1990. 5. Nguy n Duy Cn: Dch Hc Tinh Hoa. Xuân Thu xut bn. 6. Nguy n Thiu Dng: Mt phát hin mi v Kinh Dch: Trung Thiên  . Thông tin khoa hc H DL Duy Tân tháng 5/1999. 7. Vin Bo Tàng Lch S Vit Nam. Nhng trng  ng ông Sn ã phát hin fl Vit Nam, 1973. 8. Stephen Oppenheimer: Eden in the East: the Drowned Continent of Southeast Asia. Nhà xut bn Phoenix (London), 1998. 9. Wilhelm G Solheim II: New Light on a Forgotten Past. Naional Geographic, Vol.139, No.3 Tháng 3 nm 1971. 10. Wells S, Available online at: genographic/nationalgeographic.com/About; Retrieved on June 1rst, 2014 11. Lê Vn Siêu: Vit Nam Minh S. 2006. 12. ffii Nam thc lc tin biên. 270

TÓM L I. Mt dân tc có li sng vn minh là do dân tc ó có mt nn giáo dc cao, tuffli trff fic nâng ! i hc d dàng , bit t" trng, t" l#p, có trình  hc vn, bit yêu thng oàn kt giúp d! nhau. $c bit, dân tc Vit Nam có trit lý Nhân Bn, là bit sng hfip vi Thiên nhiên, hfip vi Bn thin, % fic kh&e mffinh tt lành, em lffii hffinh phúc thành công yên vui. ó chính là Chân lý sáng ng'i c*a dân tc ta là ffio Ba, mà ca dao ta ã có câu: C sao gi trn ffio Ba, Sau dù có thác cng là thm danh. V#y chúng ta là ng'i Vit, ã có di truyn vn minh lâu 'i, chúng ta hãy c g+ng sng vn minh % “Sau dù có thác cng là thm danh.” 269 TIẾT II. Tìm hiểu về nguồn gốc dân tộc đất nước Việt Nam. 105 1 Tìm hiểu nguồn gốc dân tộc Việt qua Tư liệu Thư tịch Trung Hoavà sử Việt. 105 2. Tìm hiểu nguồn gốc dân tộcViệt qua Di truyền học của nhà bác học JY.Chu. 107 3. Tìm hiểu nguồn gốc dân tộc Việt qua cây phả hệ Nhân chủng học phân tử. do khảo sát DNA Nhiễm sắc thể Y người cha Adam. (The journey of man: A genetic Odyssey Của Spencer Wells. ) 109 4. Tìm hiểu nguồn gốc dân tộc Việt qua cây phả hệ Nhân chủng học phân tử. do khảo sát DNA Ty thể người mẹ Eva. ( Out of Eden Của BS Stephen Oppenheimer.) 117 5. Tìm hiểu nguồn gốc dân tộc Việt qua những nghiên cứu cua GS Nguyễn Đăng Khoa. 127 Các bài đọc thêm. 132 CHƯƠNG II. Tìm hiểu phát huy những giá trị truyền thống Văn hóa dân tộc Việt. 197 CHƯƠNG III. Tìm hiểu bảo tồn các Phong tục tập quán của ta. 211 PHẦN THỨ BA. Lối sống văn minh qua văn hóa dân tộc Việt. A. Đất nước ngàn năm văn vật. 241 B. Bài học qua thảm họa động đất tại Nhật. 248 C. Lối sống văn minh khi giao tế, du lịch. 253 TÀI LIỆU THAM KHẢO 270

LI M  U. Sau 40 nm qua, nhng ngi Vit hi ngoi th h cha ông n t2 nn Cng sn ti các nc vn minh trên th gii, nht là ti Hoa K+, phn ln ã có s3n trinh  hc vn, vi di truyn vn minh và nhng giá trfl truyn thng vn hóa dân tc Vit, nên th h cha ông ã mau chóng hôi nhffp n flnh vào i sng xã hi mi và ã hng dffln các con cháu chm lo hc hành siêng nng làm vic , càng ngày càng phát trin trong fla bàn thuffn l!i v khoa hc k6 thufft tiên tin. Nh vffy, Tui Tr Vit Nam Hi Ngoi ã thành công v vang mau chóng trên khp th gii v các lãnh v-c. Và ã làm rng danh Cng $%ng Ngi Vit Hi Ngoi khp n&i. Do ó, mt s các dân tc bn ã chú ý n Cng $%ng Ngi Vit Hi Ngoi, v s- thành công v vang mau chóng trong thi gian ngn . H ang c gng tìm hiu v vn hóa dân tc Vit  bit nguyên nhân thành công, có th giúp ích h phát trin . $ây là vn  rt quan trng. Vì nói n vn hóa là nói n mi lãnh v-c c a mt dân tc v huyn thoi, trit lý, vn hc ngh thufft, phong tc tffp quán, np sng sinh hot v.v.. nói chung là rt bao la rng ln. Vffy mun d dàng hiu !c vn hóa dân tc Vit, chúng ta hãy c gng tích t nhng vn  chính yu thành Tinh hoa vn hóa dân tc Vit, mà chúng tôi xin a ra di ây g%m có : I. Tìm hiu v di truyn vn minh ngun gc dân tc và t nc Vit Nam, qua các thi k vn hóa Hòa Bình, ông Sfln, qua nhffing khám phá mi nht v khfflo cff, qua di truyn hfic, nhân ch!ng hfic phân t". II. Tìm hiu phát huy nhffing giá tr# truyn thng Vn hóa dân tc Vit, qua các di ch$ trên trng ng cff Ngfic L% Vit Nam, qua tri&t lý Nhân Bffln, là Chân lý sang ngi c!a dân tc ta. III. Tìm hiu bfflo tn các Phong t'c t(p quán, các truyn cff tích huyn tho)i, các ca dao t'c ngffi Vit Nam, là nn tfflng giáo d'c vn hóa dân tc Vit. Nhffing vn  này s* +c trình bày chi ti&t trong Ph-n Th/ Hai. Theo mt cách gii thích c*a mt chuyên gia v Trung quc, thì sfl d ng'i Trung Hoa hay khffic nhffl b#y fl ni công cng là vì ng'i dân quc gia này không có truyn thng coi trng ng'i khác. Nói ln, n ung n ào cng phát sinh t= truyn thng này. Chính ph*, trong mt n@ l"c ci ffli nhng nét xu xa ó c*a xã hi Trung Quc, ã dùng bin pháp phffit tin n$ng nh+m vào nhng ng'i hay khffic nhffl b=a bãi. Nhng làm sao mt sm mt chiu dUp fic nhng trò chi thú v nh v#y. Mà dUp fic trò khffic nhffl thì v?n còn nhng trò khác vui hn nhiu. Thí d móc, c#y dZ mi, lôi ra, a lên xem nh mt chin lfii ph[m, r i nhìn trc nhìn sau, bôi vào gm bàn, di m gh hay búng lên trn nhà làm k> nim. Ng i xem nhng màn ly dZ mi cng là mt trò gii trí không tn kém, chZ cn c[n th#n né % kh&i b búng trúng vào ng'i là fic. Hay trò ly ráy tai b<ng ngón tay út có % móng dài, moi móc ly chút ráy ra coi cho ! bu n cng là chuyn vui l+m mà ông Kim Thánh Thán quên k% trong danh sách nhng nim vui c*a ông. Trung Quc có th% trfl thành mt c'ng quc kinh t nh' dùng mt l"c lfing công nhân ông o sn xut * mi th hàng phc v  quc, nhng nu không b& fic nhng thói t#t thiu vn minh nh th thì v?n không th% là àn anh thiên hffi fic. Có phóng fic phi hành gia lên không gian, thZnh thong lffii phi mfl ca phi thuyn ra cho chàng khffic nhffl vài cái thì k l+m. 268

thông ngôn Tn Vn Sinh cng lc c, lc khc trong cffl hng mt h i, sau ó, c hai cùng khffic nhffl m \ làm vang ng c qung tr'ng Thiên An Môn vào cái ng nhffl thì khffl 'i cho ông Nixon và C Vn Anh Ninh Quc Gia Henry Kissinger k% sao cho thu. Ng'i Hoa, ngoài cái t#t nói, n ào fl ngoài 'ng ph nh mt nhà báo Trung quc, ông Bá Dng, ã vit trong cun Ng'i Trung Quc Xu Xí, cun sách nói v nhng nét thô bZ c*a dân tc này, còn có thêm mt cái t#t kh*ng khip khác, ó là thói quen hay khffic nhffl b#y. H khffic nhffl n ào, 'm giãi fic a t= cffl hng lên, hòa vi nc bt, phun ngay t= ca ming ra, cho ri xung bt c ch@ nào cng m$c. Vách t'ng, gc cây, sàn nhà, ngoài ca sffl, di chân… bt c âu, không cn bit ti ng'i ng cffinh, phUt mt cái. Vì ng'i bên cffinh, c ba ng'i, lffii có mt ng'i cng có cái thói khffic nhffl b#y ó. E dè, kiêng c làm gì cho mt. C khffic nhffl thoi mái mi n phí mt cái ã. Theo cuc thm dò khá công phu mi ây c*a mt nhà xã hi hc, ông Victor Yuan,  ng th'i cng còn là mt chuyên gia nghiên cu th tr'ng fl Hoa lc, thì ít nht 300 triu ng'i Hoa, tc là 1/4 tfflng s dân Trung Quc là nhng ng'i hay khffic nhffl b#y thuc loffii khó cha. Cuc thm dò cho thy ng'i Hoa, t= nhng nông dân nghèo tht hc cho n nhng th dân giu có vn minh, c ba ng'i thì có mt ng'i m+c cái t#t khffic nhffl b#y khó cha này. Nhà xã hi hc Victor Yuan cho r<ng Trung Quc phi cha dt fic cái t#t ghê khip này thì mi hi nh#p fic vào th gii bên ngoài. Không th% thZnh thong lffii quay ra cho cffl hng phát ra nhng âm thanh kinh kh*ng c*a 'm giãi b [y t= hng lên ming r i nhffl ánh phUt mt cái xung… bt c ch@ nào nh t= bao nhiêu th k> nay fic. Trung Quc cho n bây gi' cha b lt n$ng thì cng lffi. Cuc thm dò ph&ng vn gn sáu ngàn ng'i àn ông, àn bà t= 18 n 65 tuffli tffii nhiu ni trong nc, c th dân cng nh nông dân. Kt qu cho thy là t#t khffic nhffl b#y là t#t c*a * mi loffii ng'i fl Trung Quc. 267 Nh th, qua tóm tt tích t các vn  chính yu c a Tinh hoa vn hóa dân tc Vit, s giúp cho mi ngi có th hiu d dàng v vn hóa dân tc Vit. Nht là i vi Tui tr Vit Nam Hi Ngoi, ã thành công v vang mau chóng trên khp th gii, mt phn ã nh nh hng di truyn vn minh và nhng giá trfl truyn thng vn hóa dân tc Vit, do cha mffi ông bà hng dffln. Tuy nhiên, Tui tr Vit Nam Hi Ngoi vì bffn rn hc hành hofic lo công n vic làm, nên ít chú ý và cha hiu !c rõ ràng v vn hóa dân tc Vit. Do ó, nhng vn  chính yu c a Tinh hoa vn hóa dân tc Vit !c ghi li b"ng song ng, rt cn thit cho Tui tr Vit Nam Hi Ngoi,  gi vng !c vn hóa dân tc Vit, t#c s thng tin gi vng Cng $%ng Ngi Vit Hi Ngoi t&ng lai. Nh các tài liu ó, m'i khi tip xúc vi dân tc bn, Tui tr Vit Nam Hi Ngoi có th hãnh din gii thích d dàng v vn hóa và ngu%n gc dân tc Vit cho h hiu. Trc thi gian 1975, nc Vit Nam !c cho là nc nh!c tiu. Và bfl Tu ô h hàng ngàn nm. Nên vn hóa c(ng nh ngu%n gc dân tc Vit, u !c cho là do t) Trung quc. R%i bfl quân Hán ánh ui v ph&ng Nam. Nhng dân tc ta có lflch s* h&n bn ngàn nm vn hin rt oai hùng chng xâm lng, và không bfl %ng hóa sau hàng ngàn nm bfl ô h. R%i có các thi k+ vn hóa Hòa Bình, $ông S&n v.v. ã !c th gii bit n. Tuy nhiên, trong thi gian này, Tinh hoa vn hóa dân tc Vit !c hiu l m qua các huyn thoi ca dao tc ng, qua các phong tc tffp quán dân tc ta, và !c cho là nc nh!c tiu phát xut t) Tu, nên không !c chú ý. Nht là lúc ó, các trit gia, các nhà nghiên c#u cha có các phát hin khám phá mi v kho c, nên c(ng cha bit ti. Nhng sau thi gian nm 1975, nh nhng khám phá mi nht v kho c, v di truyn hc, nhân ch ng hc phân t*, vn hóa và ngu%n gc dân tc Vit, ã càng ngày càng !c phát hin r-c r/. Nht là v vn d Di truyn vn minh ngu%n gc dân tc t nc Vit Nam. 6

1. Khám phá vùng t b# ng(p chìm 0 bin ông. Vào nm 1986, Kihachiro Aratake mt dive tour operation ng'i Nh#t, ã phát hin ra kim t" tháp n<m di vùng bi%n Yonaguni (thuc qun o Okinawa Nh#t, gn ài Loan), nên fic gi là kim t" tháp Yonaguni. T= ó, các nhà kho cffl ã khám phá ra vùng t b ng#p chìm fl bi%n ông, ngang ông Sn, Thanh Hóa Vit Nam, do vào cui K> Bng hà, cách nay khong 10 ngàn nm, mt tr#n ffii h ng th*y xy ra ã làm ng#p lt, và vùng t b ng#p chìm này ã có nhng chng tích mt thành ph c*a dân tc vn minh r"c r! cffl xa, i%n hình là kim t" tháp Yonaguni loffii b#c thang cffl nht, và s công trình khác nh tfing khfflng l ging tfing fl o Phc Snh, ang làm dfl dang, fic phát hin di bi%n gn ài Loan. Bác s Stephen Oppenheimer ng'i Anh tác gi quy%n “Thiên 'ng fl phng ông” nm 1998, ã gi vùng t này là vùng Sundaland thuc ông Nam Á (gm có Bc Vit, châu th sông Dng T, và m t phn thm lc a bin ông). Nh th, B+c Vit thuc ông Nam Á, là phn t còn lffii c*a a danh vn minh r"c r! cffl xa b ng#p chìm. Do ó, dân Vit cffl có di truyn vn minh lâu 'i qua các th'i k vn hóa Hòa Bình ông Sn v.v. và qua a danh vn minh r"c r! cffl xa b ng#p chìm. 2. ông Nam Á là cái nôi c!a vn minh nhân lo)i. R%i Bác s8 Stephen Oppenheimer ã nghiên c#u i chiu k6 l/ng các tài liu liên quan n kho c, n ch#ng tích kim t- tháp Yonaguni, và các b"ng ch#ng : Nhng thành qu kho cffl c*a Bà Madelaine Coloni ng'i Pháp v vn hóa Hòa Bình, và qua các cuc kho cu khai qu#t mt s iffi i%m fl vùng ông Nam Á t= 1965 n 1966 c*a oàn thám hi%m ffii Hc Hawaii kt hfip vi Thái Lan, do giáo s Tin s Willhelm G. Solheim II thuc ffii Hc Hawaii hng d?n ã xác nh#n : - Nhng ng'i dân thuc nn vn hóa Hòa Bình là nhng ng'i u tiên trên th gii ã thun hóa cây c& (lúa nc) fl vùng ông Nam Á sm nht khong 15000 BC, 7 6. TRÁNH KH C NH@, MÓC MEI. Bùi Bfflo Trúc Có mt chi tit mà ít ng'i % ý khi xem bc nh chp buffli g$p g! u tiên gia tfflng thng Nixon và ch* tch Trung quc Mao Trffich Ðông di n ra tffii Trung Nam Hi ngày 21 tháng 2 nm 1972. Cuc hi kin di n ra trong phòng làm vic c*a Mao Trffich Ðông. Trong hình, t= trái qua phi là Chu Ân Lai, Tn Vn Sinh thông ngôn c*a Mao, Mao Trffich Ðông, tfflng thng M\ và C Vn Anh Ninh Quc Gia Henry Kissinger. Phía sau ch* và khách, là sách vfl y trên bàn và trên k. Mt chic bàn tròn ph* khn tr+ng kê trc m$t, và ngay cffinh ó, di chân Mao Trffich Ðông, là cái ng nhffl tráng men tr+ng. Di chân Kissinger cng có mt cái. Tflng tfing sau khi nói vài ba câu thm h&i ông Nixon nh ông ã s"c phàn cha, Mao ch* tch t<ng h+ng, chúm ming, nhffl phUt vào cái ng nhffl di chân, offin a tay áo lên qut ngang mt cái thì tình t bit là bao nhiêu. R i Chu tfflng tài, r i 266

tuyên truyn cho mi ng'i cùng tham gia,hc t#p v vic bo v môi tr'ng, cùng tham gia các buffli tfflng v sinh chung, làm sffich 'ng ph, ra mt quy nh chung là ffl rác úng gi', úng ni quy nh % gi gìn v sinh chung cho gia ình, cho cng  ng,xã hi. ây là v?n  cp bách c*a toàn xã hi,c*a mi ng'i: Nha trang là mt trong hai mi chín vnh Up nht th gii có bãi bi%n dài ôm sát thành ph, ng'i dân Nha trang rt hin hoà, nhân h#u. Dân du lch quc t và trong nc rt thích n ây % nghZ ngi, tham quan th+ng cnh và ây chính là nhng ng'i em lffii ngu n lfii to ln cho thành Nha trang, cho tZnh Khánh Hoà. Nu môi tr'ng b ô nhi m thì chúng ta sj mt ngu n lfii kinh t, thit thòi ln cho tZnh nhà, cho chính ng'i dân Nha trang: chúng ta cn phi khai thông sông Cái fl offin xóm C n vì ni này có mt lfing rác rt ln do ng'i dân vt xung sông gây ô nhi m cho môi tr'ng xong quanh,làm cho mi ng'i i ngang qua phi ngi mùi hôi thi bc lên t= bãi rác b kUt lffii ây.Vì th chúng ta phi dn bãi rác ó cho sffich, khai thông sông Cái % không gây ra bùn sình hôi thi, nh hflng n sc khoff c*a mi ng'i xung quanh. Là ng'i hc sinh, chúng ta cn phi gi gìn môi tr'ng c*a ngôi tr'ng mình ang hc th#t sffich sj. Là ng'i công dân,chúng ta phi tuyên truyn và giáo dc cho mi ng'i không fic vt rác b=a bãi. Hin nay, hin tfing vt rác ra ngoài 'ng hay ni công cng ã nh hflng n môi tr'ng chung. Vì v#y,chúng ta cn phi ngn ch$n vic này. 265 -  á thuc nn Hòa Bình khong 20000 BC, - Vn hóa Long Sao (Lungshan) và Hòang Sao (Yanshao) c*a Trung Hoa u thoát thai t= vn hóa Hòa Bình. Bác s3 Stephen Oppenheimer ã cho r4ng : ông Nam Á (gm có Mi&n in, Thái Lan, Lào. Cm Bt, Vit Nam, và bán fflo Mã Lai) chính là cái nôi c!a nn vn minh nhân lo)i ngày nay. (Tuy nhiên, vn  này còn ang tranh cãi nhiu) 3. Di truyn hfic v ngun gc dân ông Nam cff. Nm 1998,nhà bác hc J.Y Chu ng'i Trung Hoa và các  ng nghip ã khám phá ra ngu n gc ng'i hin tffii (tc chúng ta ngày nay) ã phát xut t= Phi Châu cách nay khong 100 n 200 ngàn nm. H ã i kh+p ni thành 3 fit. fit 1. T= Phi Châu n Nam Á r i xung Châu ffii Dng. fit 2. T= Phi Châu n ông Nam Á qua ng Nam Á. fit 3. T= Phi Châu n Tây và Trung Á.(R i i lên ÂuChâu). Nhà bác hfic J.Y Chu nhn m)nh vào 3 im cn ct : i%m th nht. Kh]ng nh ng'i Trung Hoa t= ông Nam Á i lên. i%m th hai. Ng'i ông Nam Á n t= Phi Châu qua ng Nam Á. i%m th ba. Ng'i phng B+c Trung Hoa, sau khi t= ông Nam Á i lên, lffii lai ging ng'i t= Trung Á và Âu Châu, r i l#p nên nhà Thng Ghi chú Nh v#y, dân Trung Hoa gc t= ông Nam Á i lên phng B+c. Còn dân Vit cffl ã sng fl B+c Vit tffii vùng Sundaland, thuc ông Nam Á, rt lâu 'i. 4. Nhân ch!ng hfic phân t" và gc ngi cha ngi m9 các dân tc kh;p th& gii. Di truyn hc theo nhà bác hc JYChu cha phát hin rõ ràng fic ngu n gc các dân tc. Ngày nay nh' nhân ch*ng hc phân t, Cann ã tìm ra gc ng'i n Eva (1987), và Underhill 8

tìm ra gc ng'i nam Adam (2000). T= gc ng'i mU và ng'i cha là Eva và Adam, các nhà khoa hc ã tim ra fic rõ ràng ngu n gc các dân tc. Nhân c*ng hc phân t cng phát hin hai làn sóng thiên di t= ông B+c Phi. Làn sóng -u tiên.i theo 'ng b' bi%n phía Nam châu Á, chim lnh Australia vào khong 50.000 nm trc. Làn sóng th/ hai, i ngfic lên Trung C#n ông và Trung Á, khong 45.000 nm trc, r i i n `n , Trung quc.Và tip theo khong 35 ngàn nm, nhng nhóm nh& r'i Trung Á, ti châu Âu. Và khong 20 ngàn nm, mt nhóm nh& ti phía B+c. Hai làn sóng thiên di, mt là tìm ngu%n gc ngi mffi (ADN ty th) i din là Bác s8 Stephen Oppenheimer (out of Eden) Hai là tìm ngu%n gc ngi cha (ADN nhim sc th Y) i din là Spencer Wells (Journey of a man). Các nhà khoa hc cn c vào nhim sc th Y. Vì ây là m t trong nhng công c mnh nht  cp t bào, giúp truy nguyên ngun gc loài ngfli - truyn tffi cha sang các con mà không h thay i sut hàng nghìn nm. Ri các cuc nghiên c/u t$ m$ v nhân ch!ng hfic phân t", k&t quffl +c bi&t : B"ng ch#ng phân t* và di truyn hc cho thy, ngi Vit có s- a dng di truyn ln nht trong s c dân $ông Nam Á và $ông Á, ch#ng t= h thuc v nhóm c dân lâu i nht trên vùng t rng ln này.Và ngi $ông Nam Á là ngu%n gc chính c a ngi $ông Á. (t#c ngi ph&ng Bc) Nh th&, ngun gc dân tc t nc Vit Nam có di truyn vn minh cff xa r<c r=, và là c dân lâu i t)i ông Nan A, không thuc dòng dõi ngi T-u. Nói chung, di truyn vn minh cff xa v tffng quát là r<c r=. Tuy nhiên, còn mt s thfflo lu(n cha +c ng thu(n. Nhng t> t> s* +c giffli quy&t. 9 5. Tránh vt rác ba bãi. Môi tr'ng là ni mi ng'i sinh sng,cùng làm vic và mi ng'i u phi có trách nhim gi gìn môi tr'ng sng chung. Hin tfing vt rác ra ngoài 'ng hay ni công cng ã nh hflng n môi tr'ng chung.Chúng ta cn phi ngn ch$n. Chúng ta cn phi bit r<ng vt rác ra ni công cng là chính chúng ta ã góp phn làm ô nhi m môi tr'ng,nh hflng n s" sng c*a nhiu ng'i:nhng bãi rác chính là u mi gây ra nhiu mùi hôi thi,khó chu.Nó còn là ffl dch bnh truyn nhi m thông qua nhng con côn trùng...Vt rác ra ni công cng còn làm nh hflng cnh quan xung quanh ta: Nha Trang là thành ph có tim nng du lch, hin tffii ang là th'i k mfl ca cho khách du lch n tham quan rt ông.Nu vt rác b=a bãi thì vô tình chúng ta ã gây cho du khách mt cái nhìn không tt v thành ph và ng'i dân ni ây.H sj ánh giá ây là thành ph kém vn minh và không có lch s",không khí thiu trong lành, ng'i dân có trình  dân trí thp....H#u qu là Nha Trang sj mt ht ngu n lfii v kinh t,v du lch, ây là tffln tht rt ln, n$ng n. Nhng ng'i vt rác ni công cng là nhng ng'i thiu ý thc v vn  bo v môi tr'ng, không chZ do trình  dân trí thp mà còn do h mang mt cái bnh khó cha. H chZ bit cái lfii cho riêng mình mà quên mt cái lfii cho c xã hi, cng  ng, quên i nhng ng'i ang sng xung quanh h và tffii hffii hn là h quên i cái môi tr'ng mà hàng ngày h ang sng, ang hít thfl, không khí t= môi tr'ng y, h là nhng ng'i sng không có trách nhim, áng b lên án và phê phán. V#y chúng ta phi làm gì ây % bo v môi tr'ng ?.Hãy rèn luyn cho mình mt ý thc bo v môi tr'ng th#t tt vì mi tr'ng b ô nhi m thì mi ng'i u chu nh hflng, trong ó có mình và c gia ình mình.Nu mình là ng'i vt rác thì mình không chZ là ng'i chu nh hflng mà mình còn là ng'i gây ra h#u qu, vic làm này áng b lên án và phê phán. Hãy 264

Tránh chung 'ng Mâm cm gia ình c*a a s ng'i Vit th'ng chung cm, canh, cá, tht… nhng chén a riêng. Chúng ta có th% dùng chung tô canh (vá riêng), gij chung ming cá, g+p chung a tht kho… nhng ch]ng ai dùng chung a chén c; nu nghi dùng nhm thì có lj mi ng'i, k% c tôi, sj thay b khác ngay. Và ng nhiên, nhiu ng'i không dám n nhng món ã b ng'i khác kho+ng lên b<ng a ang n c*a h. Nh' ý thc, ngày nay vic n chung a cng ã có phn ci thin: g+p a hai u, b trí mu@ng na, vá, a… fl các món chung. Nhiu gia ình ng'i Qung tffl chc gi@ k{, liên hoan b<ng món $c sn mì Qung nffli ting. Ðây th#t s" là món buffet dân dã Vit Nam. Ch* nhà nu chu[n b: mt n i nhân ln tht gà, tht bò, tôm, trng… mt lfing nc dùng thích hfip, * th rau và gia v cn thit. Khách kha chZ vic chn loffii thích dùng, lfing theo ý… ng'i trc, kff sau u th&a mãn. Tic ng ki%u này có u i%m: mt là hfip kh[u v, nhu cu dinh d!ng, ai nhiu ai ít tùy chn; hai là rt v sinh, tránh chung ng a, chén, mu@ng, na và ba là tit kim và hfip lý. |n ung bao hàm dinh d!ng, khoa hc và vn hóa. Mt thc n ngon, hfip kh[u v nhng thiu khoa hc, kém v sinh ch+c ch+n sj không fic s ông chp nh#n. Vì v#y khi n tic, liên hoan… trong tr'ng hfip i , nu mun chia thc n cho ng'i cùng bàn, b& rau, tht, cá vào n i l[u thì không nên dùng mu@ng a mình ang n % g+p, múc mà hãy dùng m@i ng'i mt b  n riêng. 263 R%i n các vn  phát huy nhng giá trfl truyn thng Vn hóa dân tc Vit, các Phong tc tffp quán, các truyn c tích huyn thoi, các ca dao tc ng Vit Nam, Tt c u !c các trit gia, các nhà nghiên c#u kho c ã gii mã, và !c ghi li có h thng d hiu. Vffy, nhng ai mun tìm hiu v Tinh hoa vn hóa dân tc Vit, hãy bt chút thi gi  c hiu các tài liu ph bin. Ngoài ra, c(ng cn phi c thêm sách báo hay xem trên Internet,  hiu rõ h&n nhng thay i và nhng khám phá mi càng ngày càng có thêm. $fic bit, Tui Tr Vit Nam Hi Ngoi ti m'i fla ph&ng, , hãy c gng hàng nm hp li ti im hffin,  cùng nhau: PHÁT TRI>N $?@NG H?FNG TULI TRM SINH HOQT VUI KHXE. T)o iu kin cho Tuffi trF gQp g= thân tình,  hàng nm vào d#p Hè, cùng nhau sinh ho)t vui khWe lành m)nh, trao ffi kinh nghim giúp nhau thng ti&n. R%i thi gian t) t) trau d%i ting Vit. Phát huy Tinh hoa vn hóa dân tc Vit b"ng song ng. Tui tr kt h!p hiu bit thành công v vang hin ti, vi nn vn hóa dân tc Vit, s thng tin gi vng Cng $%ng Ngi Vit Hi Ngoi t&ng lai. R%i a nc Vit Nam sm !c T- do, Dân ch giu mnh dân hnh phúc m no. Vì t&ng lai c a Tui Tr Vit Nam Hi Ngoi, vì hnh phúc c a các gia ình Vit, và vì uy th c a Cng $%ng Ngi Vit Hi Ngoi, tôi ã mnh dn vit quyn sách này. Quyn sách nh= này, dù sao c(ng không tránh kh=i nhng khuyt im. Vffy có iu g[ khim khuyt, xin Qúy vfl và các bn ch[ giáo cho. Chân thành cm t. Santa Ana ngày 10 tháng 8 nm 2014 Hà Anh Ph&ng 10

Hà Anh Phflng. 11 Tôn trfing hay mt v sinh? Các bnh truyn nhi m lây lan qua th"c ph[m hay  ung là mt vn  phffl bin, gây lo l+ng và ôi khi e da tính mffing con ng'i. Tffii M\, Trung tâm Ki%m soát và phòng ng=a dch bnh (CDC) c tính m@i nm có mt trong sáu ng'i (48 triu ng'i) b bnh, 128.000 ng'i nh#p vin và 3.000 ng'i cht vì các bnh lan truyn t= n ung. Mt trong nhng bnh lan truyn do 'ng ming này là viêm gan siêu vi A. Theo Tffl chc Y t th gii (WHO), virút gây viêm gan A lây truyn ch* yu qua 'ng phân – ming, mt ng'i lành n phi thc n ho$c nc ung b nhi m mm bnh (phân c*a ng'i bnh) sj m+c bnh viêm gan A. Virút cng có th% lây truyn qua tip xúc v#t lý gn gi vi ng'i nhi m, nhng kh nng ít hn nhiu. Cng theo WHO, fl các nc ang phát tri%n vi iu kin v sinh môi tr'ng kém thì hu ht trff em (90%) b nhi m viêm gan siêu vi A trc 10 tuffli. Theo Hi Khoa hc tiêu hóa Vit Nam (VNAGE), trên 80% dân s nc ta b nhi m vi khu[n Helicobacter pylori. Vi khu[n này gây ra khá nhiu bnh c*a dffi dày – tá tràng nh: chng ri loffin tiêu hóa, viêm dffi dày, loét dffi dày – tá tràng. Vi khu[n H. pylori có nhiu trong nc bt, mng cao rng, niêm mffic dffi dày c*a ng'i bnh và lan truyn ch* yu qua n ung. Do ó, % tránh lây nhi m cn n chín, ung sffich, tránh các thói quen xu nh: ung chung ly rfiu, chm chung nc m+m, ly a mình ang n g+p thc n cho ng'i bên cffinh… T= nhng thông tin trên, có th% kt lu#n r<ng dùng a mình ang n g+p thc n cho ng'i khác là thiu v sinh và có kh nng lây lan bnh truyn nhi 262 TIỂU SỬ CỦA HÀ ANH PHƯƠNG. Hà Anh Phương tên thật là Nguyễn Duy Hạp sinh ngày10-8- 1930 tại Tân mỹ, Kim Sơn, Ninh bình (Bắc Việt). Con ông Nguyễn Duy Đàm và bà Phạm Thị Mai. Cháu nội của cụ Bá Kỳ Phát Diệm,Kim Sơn, Ninh bình, và cháu ngoại của cụ Tú Khới vùng duyên hải Kim Sơn. Hồi nhỏ học trường Phát Diệm. Khi lớn học trường Dũng Lac, Hà nội . Có bằng Tú tài đậu ưu. Có vợ 4 con.

4. Sai lm khi dùng a gp thc n cho ng i khác. Trong nhiu buffi tic tùng, hfip mQt d^ thy cfflnh mt th<c khách dùng %a mình ang n g;p th/c n cho nhffing ngi ngi cùng bàn. Ng'i g+p không bit ng'i cùng bàn nhiu khi khó chu nhng không nói ra. Có ng'i ly a mình ang n % g+p cá, tht… b& vào chén c*a ng'i cùng bàn ho$c g+p rau, hi sn cho vào n i l[u và nhúng a è rau xung n i. Có ng'i ly mu@ng ho$c vá múc nc trong n i l[u % nêm nm, xong lffii ly cái mu@ng ó khuy n i l[u r i nm tip, r i múc l[u cho vài ng'i. Mt s ng'i v?n ngh r<ng g+p cho ng'i, múc cho khách th% hin s" tôn trng ng'i khác. Nhng iu này hoàn toàn là võ oán. Th h&i mt ng'i bnh gút, bnh th=a m! máu ang n kiêng, chúng ta lffii g+p cho h hi sn, tht & thì h có ng bng không? Ðn gin hn, mt ng'i n chay tr'ng, lffii b “phc v”, b g+p cho món m$n thì cng k và khó x. Nht là, nhiu bnh hoffin nguy hi%m lffii lây qua nc ming V#y % gi v sinh cho mi ng'i, chúng ta nên tránh tr'ng hfip này. G+p thc n cho ng'i khác. ~nh: T.T.D. 12 261 * N ăm 1954, bị động viên Khóa V Sĩ Quan Trừ Bị Th ủ Đức tại Saìgòn. Ra trường n ăm 1955, v ới c ấp b ậc Thi ếu úy. N ăm 1970, được th ăng c ấp Thi ếu tá và gi ữ ch ức v ụ Ti ểu đoàn trưởng Ti ểu Đoàn Y ểm Tr ợ T ổng Quát Truy ền Tin ở C ủ Chi , Saigon Vi ệt Nam. * N ăm 1975, đi tù C ộng s ản 7 n ăm. Được th ả v ề, đi vượt biên tới đảo Galang (Indonesia) n ăm 1985. Đến M ỹ ngày 17-9-1986 N ăm 1991, đoàn t ụ v ới v ợ con và s ống t ại Santa Ana, CA. Trong th ời gian ở Galang, đã tham gia Ban Đại Di ện Người Vi ệt và ph ụ trách Chương trình V ăn hóa v ăn ngh ệ vào cu ối tu ần. T ới M ỹ, đã nghiên c ứu vi ết quy ển “Hướng v ề v ăn hoá dân t ộc Vi ệt”và “T ừ ng ục tù C ộng S ản đến xây dựng tương lai”, Đã được nguy ệt san Xây D ựng ở Texas đăng toàn b ộ vào n ăm 1987, 1988 . Sau đó, vi ết quy ển “Bí quy ết trường sinh kh ỏe m ạnh”, quy ển « K ế ho ạch phát tri ển Đường hướng Tu ổi tr ẻ Vi ệt Nam h ải ngo ại »,.R ồi đến quy ển “Tìm hi ểu Phát Huy Gía Trị Tr ống Đồng c ổ Vi ệt Nam”, Ti ếp theo là quy ển « Tim hi ểu Tinh hoa v ăn hóa dân t ộc Vi ệt. ». Hi ện nay, nh ững quy ển sách này đang đóng góp vào vi ệc phát tri ển Đường hướng Tu ổi tr ẻ Vi ệt Nam h ải ngo ại, để phát huy nh ững giá trị truy ền th ống v ăn hóa dân t ộc Vi ệt, đem l ại h ạnh phúc thành công, t ạo s ức m ạnh tương lai cho Tu ổi tr ẻ. Nh ằm th ăng ti ến C ộng Đồng Người Vi ệt H ải Ngo ại v ững m ạnh, và đưa đất nước Vi ệt Nam s ớm được T ự do Dân ch ủ gi ầu m ạnh, dân h ạnh phúc ấm no. Ngoài ra, đã tham gia các H ội đoàn dưới đây để cùng nhau sinh ho ạt phát tri ển đường hướng nêu trên : H ội Ái h ữu Binh ch ủng truy ền tin. H ội Ái h ữu khóa 5 SQTB Vì Dân. H ội truy ền th ống Phát Di ệm. H ội các thánh t ử đạo VN (Night Columbus). H ội V ăn bút vùng Tây nam Hoa Kỳ.

PH N THX NHZT. H[NG V\ VN HÓA DÂN TC VIT. c gi Thanh Tun bc xúc: "ffio c c*a xã hi ngày càng xung cp, lòng t" trng, nhân ph[m, t" ti không còn na, kinh t suy thoái và trfl nên khó khn vi ng'i dân cho nên ming n gi' nó cao hn nhân ph[m con ng'i". Chung mt quan i%m, bffin Minh Hng bình lu#n: "Ch]ng lj B giáo dc quên dffiy ng'i dân ta nói chung và nht là ng'i dân Hà Ni nói riêng cách sng vn minh trong khi Hà Ni ang trên 'ng xây d"ng m?u hình th* ô thanh lch. i âu cng thy làm n chp gi"t, xp hàng thì tranh dành xô [y, con ng'i sng thì bon chen chèn ép l?n nhau. Tôi nói th#t, ý thc dân ta còn thua mt em nh& bên Nh#t". Trong khi ó, bffin Phffim Vn Thanh a ra chính kin: "Không hi%u nffli mang ting là dân th* dô ngàn nm vn v#t, % tranh dành nhau quà t$ng, mà phi b& th'i gian vài ting  ng h ch' fii và chen ln xô [y. Gây cn trfl giao thông. VietBao.vn (Theo Dat Viet) 260

sffich. Sau s" kin này ã % lffii nhng hình nh rt xu c*a ng'i dân Vit Nam trong m+t bffin bè quc t. Không chZ v#y, nhng ngày gn n r<m trung thu, chuyn ng'i dân xp hàng, ch' vài ting  ng h % mua fic hp bánh trung thu cffl truyn Bo Phng trên ph Thy Khuê, Tây H , d'ng nh ã không còn xa lffi vi ng'i dân Hà Ni. Xp hàng d mua bánh trung thu. Nhng không ai có th% ng' fic nhng câu chuyn dfl khóc, dfl c'i liên tc xut hin. Là ng'i bán bánh tffip hóa gn Bo Phng, ghen n tc fl vi s" chffiy hàng c*a nhà hàng xóm, bà H. b"c tc nên xô xát vi mt khách hàng nam ang ng xp hàng mua bánh. Trc ó, mt khách hàng nam mt công ch' lâu, nên nffli sung, cm gffich ném vào ca hàng, khin 2 nhân viên phi nh#p vin. Không d=ng lffii fl ó, sáng sm hôm sau, khách hàng này còn quay lffii, ffl nguyên mt thùng phân và cht thi ra trc ca ca hàng Bo Phng cho th&a n@i b"c d n nén by lâu nay. Kinh t suy thoái, ming n cao hn nhân ph[m con ng'i 14 259

A. Mfl u. 15 3. Xu h vì c nh ng i Vit chen ln lãnh quà tng. Cnh tfing ng'i dân xp hàng, chen ln ã không còn xa lffi, ã có rt nhiu chng trình, cnh tfing này ã xy ra. Chiu 12/9/2013, chng trình “=ng % b t ma" fic tffl chc fl mt sân khu ngoài tr'i, tffii ca qu#n Ba ình. Ni dung c*a s" kin ngày hôm ó bao g m hoffit ng trao t$ng 3.000 chic áo ma mi n phí cho ng'i qua 'ng. Mfl u s" kin, ffii din ng'i Hà Lan có nhng l'i chúc tt Up ti ng'i dân xung quanh ang có m$t tffii ó. Tuy nhiên, chZ vài phút sau ó, không khí thay ffli nhanh chóng và trfl nên h@n loffin, mi ng'i tranh giành nhau, ai cng c g+ng ly nhiu nht nhng món quà thin chí v tay mình. Có ng'i còn trèo lên c sân khu % cp t= tay các tình nguyn viên và nhân viên ffii s quán. Các bn tr/ chen ln, xô 2y  %c lãnh quà tng. Nhiu ng'i hò hét xung quanh khu v"c phát áo ma khin quang cnh trc qu#n Ba ình trfl nên ln xn. ChZ 35 phút sau khi chng trình b+t u, 3.000 chic áo ma ã fic ly 258

thái  không b<ng lòng vi mt gia ình ng i fl gh sau, khi cho r<ng a con c*a h ã gây ra nhiu ting n trên máy bay. Không chu nhfing b, ngfic lffii, hai hành khách phía sau cng cho r<ng hành khách ng i phía trc ã ng gh quá nhiu làm nh hflng n h. S" bt  ng nhanh chóng trfl thành bffio l"c, khi mt hành khách ng lên và giáng cái tát “tr'i ánh” vào hai hành khách phía trc. V xô xát ã di n ra ngay sau ó. Các tip viên hàng không ng cffinh ó ã c g+ng thuyt phc h d=ng lffii, nhng vô ích vì h quá hung hng, nhân chng trên máy bay k% lffii. Máy bay sau ó hffi cánh vào lúc 10:52 phút và cnh sát H ng Kông ã có m$t % ki%m soát v vic. “Cnh sát H ng Kông ã l#p tc can thip và x lý s" c khi máy bay áp xung sân bay quc t H ng Kông”, mt quan chc hàng không Trung Quc tr l'i báo chí. ây là v bê bi th hai trong vòng mt tun qua liên quan n hành khách Trung Quc. H i cui tun trc, trên chuyn bay hãng hàng không AirAsia, mt tip viên ã b khách Trung Quc ht nc nóng và ném mì vào mình vì không  ng ý giúp cô ta ffli ch@ trên chuyn bay, t= Bangkok n thành ph Nam Kinh. C trflng ã buc phi quay lffii Bangkok và yêu cu n hành khách cùng ch ng mình r'i kh&i máy bay. C$p vfi ch ng này sau ó b phffit phi b i th'ng 50.000 baht (1.525 USD) cho n tip viên c*a AirAsia. Hàn Giang (theo Reuters) 16 257

17 2. Hành khách Trung Quc ánh nhau trên máy bay. Mt cuc chin n ra gia 4 hành khách Trung Quc trên mt chuyn bay t) Trùng Khánh n H%ng Kông ngày hôm qua 17/12/2014, khin phi hành oàn và nhng hành khách còn li trên máy bay hong lon. Riêng ng'i dân Trung Quc lffii fic phen bj m$t vi th gii, sau nhng hành ng “kém vn minh” c*a c dân nc này trong hoffit ng v#n chuy%n hàng không Trên chic máy bay mang s hiu CA433 c*a hãng hàng không Air China (Trung Quc) ct cánh lúc 9 gi' sáng tffii sân bay Trùng Khánh hôm th T, hai n hành khách Trung Quc ã t& 256

Mt trong nhng hành khách Trung Quc trm hành lý bfl bt qu tang h%i tháng 4 v)a qua. (Hình: Báo Ngi Lao Ðng) Ông Liu Jun Sing b b+t qu tang, b l#p biên bn tffii ch@. Khi máy bay hffi cánh xung phi tr'ng Tân Sn Nht khong 4 gi' 50 phút chiu ngày 11 tháng 8, ông Liu Jun Sing fic giao cho công an % tip tc cuc iu tra. Theo báo Tuffli Trff, ông Liu Jun Sing sj b trc xut kh&i Vit Nam my ting  ng h sau. V?n theo báo Ng'i Lao Ðng, ông Liu Jun Sing là ng'i khách th 14 b b+t v ti trm hành lý trên các chuyn bay c*a Vietnam Airlines t= u nm 2014 n nay. Tt c các nghi can này u là ng'i Trung Quc. Theo d lu#n, % có th% ngn ch$n nffin n c+p trên máy bay, nhà nc Vit Nam cn coi ây là ti hình s". Kff trm thay vì chZ b phffit vi phffim hành chính và b trc xut, thì có th% b truy t và lãnh án tù, theo lu#t H ng Kông và Singapore hin nay. Cng theo báo Ng'i Lao Ðng, nffin trm c+p hành lý trên máy bay Vietnam Airlines r lên trong khong 2 nm trfl lffii ây. Hãng hàng không Vietnam Airlines ã áp dng các bin pháp phòng ng=a, ngn ch$n và tr=ng phffit kff trm hành lý c*a ng'i khác trên máy bay theo chiu hng tng n$ng. Th nhng, so ra thì vic phffit vffi hành chính và trc xut hãy còn quá nhU, nên không làm gim s v trm. Mt s thng kê cho thy, a s kff trm ng'i Trung Quc trong  tuffli trung niên, i lffii trên các chuyn bay Vit Nam nh cm ba. Mi ây, hãng hàng không Vietnam Airlines ã l#p mt danh sách “en” có tên hai ng'i Trung Quc % theo dõi $c bit. Vietnam Airlines chZ th cho các ffii lý bán vé máy bay báo tin cho tfflng hành dinh bit ngay sau khi hai ng'i này mua vé máy bay c*a Vietnam Airlines. (PL) 18 255

19 1. B;t ngi Trung Quc th/ 14 n trm trên máy bay VN. SÀI GÒN (NV) - Các ti&p viên hàng không Vietnam Airlines v>a l(p biên bffln b;t quffl tang mt hành khách quc t#ch Trung Quc trm trên máy bay. Báo Ng'i Lao Ðng cho hay, ông khách này tên Liu Jun Sing, 43 tuffli, ã lc li xách tay c*a mt hành khách ng'i Nh#t Bn, nh trm s tin 1,000 Nhân dân t. H cùng ng i trên mt chuyn bay mang ký hiu 595 HKG-SGN c*a Vietnam Airlines n phi tr'ng Tân Sn Nht chiu ngày 11 tháng 8, 2014 t= H ng Kông. Không may cho ông này, mt ng'i Trung Quc ng i cffinh trông thy, ã bí m#t báo cho các tip viên hàng không Vietnam Airlines hay tin. Sau ây là mt s các trng h!p in hình vi li sng không vn minh cn phi c gng tránh,  kh=i bfl mt mfit. 254

C. Li sng vn minh khi giao t&, du l#ch. Dân tc ta ã hãnh din v t nc Ngàn nm vn v#t trc nm 1954, vi ng'i Hà Ni tiêu bi%u cho s" thanh lch, hài hòa vi vóc dáng, c chZ nhU nhàng. Lch s", t nh trong giao tip xã hi, c v n v#n l?n l'i n ting nói. Ghét s" thô thi%n, l bch, tr+ng trfin. ChZ mun làm ng'i t t, bit iu. R i qua nhng hình nh vi tinh thn c chZ thái  c*a ng'i Nh#t trong thm cnh ng t, h v?n bình tnh oàn kt giúp d! nhau , không cãi ln tranh dành , dù ói khffl thiu thn h v?n ch' fii xp hang tr#t t". C th gii nhìn thy nhng hình nh ó u khâm phc tinh thn và thái  ng'i Nh#t. Nh th, vi li sng tiêu bi%u lch s" t nh trong giao tip xã hi, c v n v#n l?n l'i n ting nói c*a ng'i Hà Ni trc nm 1954. Và vi nhng hình nh tinh thn thái  c*a ng'i Nh#t, chúng ta có th% a ra mt s li sng vn minh i%n hình khi giao t du lch, % nêu cao giá tr nn giáo dc vn hóa vn minh nh sau : 1. |n m$c t t, c chZ nói nng lch s". 2. Xp hàng tr#t t" không tranh dành.. 3. Không to ting cãi ln chi bi ni công cng. 4. Không n c+p hàng hóa. 5. Không x rác b=a bãi. 6. Gi v sinh khi n ung. 7. Không nhffl b#y móc mi. 20 253

21 và nói: “fii ti phiên c*a con ch+c ht thc n, kh[u phn c*a chú ó, chú n r i, con n i cho ! ói". Th<ng bé nh#n túi lng khô c*a em, khom ng'i cm n. Em tflng nó sj n ngu nghin ngay lúc ó nhng không phi, nó ôm bao lng khô i th]ng lên ch@ nhng ng'i ang phát th"c ph[m và % bao lng khô vào thùng th"c ph[m ang phân phát r i lffii quay lffii xp hàng. Ngffic nhiên vô cùng, em h&i nó tffii sao con không n mà lffii em b& vào ó. Nó tr l'i: "Bfli vì còn có nhiu ng'i ch+c ói hn con. B& vào ó % các cô chú phát chung cho công b<ng chú ffi". Em nghe xong vi quay m$t i ch@ khác khóc % mi ng'i không nhìn thy. Th#t cm ng. Không ng' mt a nh& 9 tuffli mi hc lp 3 ã có th% dffiy em mt bài hc làm ng'i trong lúc khn khó nht. Mt bài hc vô cùng cm ng v s" hy sinh. Mt dân tc vi nhng a trff 9 tuffli ã bit nh?n nffii, chu gian khffl và chp nh#n hy sinh cho ng'i khác ch+c ch+n là mt dân tc v ffii. t nc này ang ng fl trong nhng gi' phút nguy cp nht c*a s" iêu tàn, nhng ch+c ch+n nó sj h i sinh mffinh hn nh' nhng công dân bit hy sinh bn thân ngay t= tuffli niên thiu. 252

Kim Eugene, mt sinh viên ng'i Hàn Quc, thì k% lffii: “Mi ng'i chia nhau  cu trfi, ng viên nhau, ch]ng thy mt ting phàn nàn hay oán trách nào. Tôi rt khâm phc tinh thn oàn kt, vfit khó c*a ng'i Nh#t”. Frederico D. Pascual Jr c*a hãng tin The Philippine Star chia sff cm nh#n: “ng t, sóng thn r i cháy nffl fl nhà máy in hffit nhân khin t nc và ng'i dân Nh#t Bn g$p ch ng cht nhng khó khn. Nhng trên ht, chúng ta v?n fic nhìn thy hình nh nhng ng'i dân rt oàn kt, xp hàng tun t" ch' n lfit mình, ng viên nhau vfit qua khó khn. ó là iu áng quý fl h. Cu cho h sm vfit qua cn kh*ng hong này”. Anh Hà Minh Thành là ng'i Vit Nam hin ang tham gia cu nffin ng t tffii vùng Fukushima… Em ang fl Fukushima, cách nhà máy in Fukushima 1 khong cách 25km, có rt nhiu chuyn có th% vit nên thành sách v tình ng'i trong hoffin nffin. Có mt câu chuyn cm ng, ngày hôm qua mt a bé Nh#t ã dffiy cho mt ng'i ln nh em bài hc làm ng'i. Ti hôm qua em fic phái ti mt tr'ng ti%u hc ph giúp hi t" tr fl ó % phân phát th"c ph[m cho các ng'i b nffin. Trong cái hàng r ng r+n nhng ng'i xp hàng em chú ý n mt a nh& ch=ng 9 tuffli, trên ng'i chZ có chic ao thun và qun ùi. Tr'i rt lffinh mà nó lffii xp hàng cui cùng, em sfi n phiên c*a nó thì ch+c ch]ng còn thc n. Nên mi lffii h&i thm. Nó k% nó ang hc fl tr'ng trong gi' th% dc thì ng t và sóng thn n, cha c*a nó làm vic gn ó ã chffiy n tr'ng, t= ban công lu 3 c*a tr'ng nó nhiìn thy chic xe và cha nó b nc cun trôi, 100% kh nng ch+c là cht r i. H&i mU nó âu, nó nói nhà nó n<m ngay b' bi%n, mU và em c*a nó ch+c cng không chffiy kp. Th<ng nh& quay ng'i lau vi dòng nc m+t khi nghe em h&i n thân nhân. Nhìn thy nó lffinh em mi cfli cái áo khoác cnh sát trùm lên ng'i nó. Vô tình bao lng khô kh[u phn n ti c*a em b ri ra ngoài, em nh$t lên a cho nó 22 251

23 Thm ha ng t, sóng thn fl Nh#t % lffii h#u qu th#t kinh hoàng. Ng'i dân Nh#t ang g$p rt nhiu khó khn. Lng th"c, in, nc u thiu. Các thành ph ln luân phiên c+t in do b nh hflng bfli các v cháy nffl fl nhà máy in hffit nhân. Mi th u rt t i t nhng ng'i dân th gii v?n nh#n thy fl ng'i Nh#t Bn ánh lên nim tin, tinh thn oàn kt áng n%. Nht Bn sau thm ha khng khip (Theo anhs@net Mt nhân chng v=a r'i Miyagi vài gi' cho bit: “Nc, gas, in u thiu fl Miyagi và Sendai. Nhng k diu thay, ch]ng h có chút ln xn nào, mi ng'i v?n kiên nh?n xp hàng tffii các ca hàng % ch' n lfit mình fic vào mua”. Maria Judd, mt ng'i dân Australia v=a trfl v t= Tokyo, th% hin s" ngffic nhiên và khâm phc ng'i dân fl ây trc thm ha c*a t nc h: “Có fl Tokyo mi có th% thy ht fic tinh thn  ng lòng c*a ng'i dân Nh#t. H rt bình tnh và s€n sàng giúp ! nhng ng'i ang tìm 'ng v nhà nh chúng tôi”. 250

ng t d di 8,9  richter, nhng cn sóng thn cp i sinh mffing c*a hàng vffin ng'i, nhà ca, sân bay, 'ng ph b phá h*y tàn t. Mt t nc au thng sau thm ha kinh hoàng. Nhng thit hffii gia tng theo th'i gian. Tuy nhiên, qua nhng hình nh fic truyn i kh+p hành tinh, c th gii cng fic bit n mt khía cffinh khác c*a ng'i dân Nh#t Bn, ó là tinh thn oàn kt, s" bình tnh mà ít quc gia có fic. H v?n xp hàng % ch' fic nh#n hàng lng th"c theo th t", m$c dù rt ói, rt khát. L"c lfing cu h v?n ang n@ l"c ht sc % tìm kim ng'i b nffin. Các siêu th c*a Nh#t gim giá mffinh, thay vì tng giá trong lúc khó khn % trc lfii. Không ging nh fl mt s nc khác sau thm ha, fl Nh#t không thy cnh “c nc béo cò”, trm cp, hôi c*a. Tr#n ng t fl Chile nm ngoái, quân i phi can thip nffin cp bóc trin miên. Haiti sau ng t và l lt cng v#y, nhiu kff t lfii ã lfii dng tình hình ri ren % cp, trm, v lfii cá nhân. Ng'i dân ng xp hàng trc ca mt siêu th fl Nh#t. 24 249

25 B. Bài hfic qua thfflm hfia ng t t)i Nh(t. Bt chp nhng khó khn và au thng v?n không ng=ng tng lên t=ng phút, t=ng gi', ng'i dân Nh#t v?n bình tnh, kiên c'ng và oàn kt mt lòng % vfit qua thm ha. Tinh thn y ang fic c th gii khâm phc Ng'i dân xp hàng mua du la fl Hitachi, tZnh Ibaraki. 248

Trang phc c*a nam gii Hà thành trong ám ci nm 1954 26 247

27 Veston th'i k này fic may ng dáng, rng rãi vi mt hàng khuy sang trng. Do có tin công may +t nênloffii trang phc này th'ng fic dùng trong tng lp trung lu, thfing lu. Tuy nhiên, fl tng lp bình dân, veston v?n fic m$c vào dp trng ffii nh ci h&i. Hình nh th'i trff c*a c nhffic s, ca s Duy Khánh Giá may mt b veston th'i bao cp khong 70 - 100  ng, trong khi lng tháng c*a mt công nhân viên chc chZ 50  ng. Di ó, nhiu chú r% Hà Ni cng không có tin % tha cho mình mt b cánh bnh bao mà phi mfin c*a bffin bè ho$c thuê ngoài tim 246

Cô Hòa Vân trong b y phc tân th'i mùa Thu c*a ha s Cát T'ng Bên cffinh s" quý phái c*a ng'i ph n t kinh k, không th% không nh+c n s" lch lãm c*a ng mày râu. Th'i k trc gii phóng Th* ô, nam gii Hà Ni ã b+t u làm quen vi các ki%u Âu phc, trong ó có veston. S" du nh#p c*a Âu phc fic ch+t lc qua nét hào hoa, thanh lch vn có ã làm nên mt vff Up vn hóa trong lch s th'i trang c*a th* ô. 28 245

29 T ffii m\ nhân Hà thành trong trang phc áo dài en - tr+ng Cùng vi ki%u áo dài truyn thng, vào nhng nm 1930, ha s Nguy n Cát T'ng (Le Mur) ã sáng tffio ki%u may mi ôm sát 'ng cong c th% ng'i ph n nh<m tffio nên vff gfii cm khi m$c vi qun xa tanh tr+ng, i giày cao, mt tay c+p ô và quàng vai thêm chic bóp. Tuy nhiên, li tân này ã b mt s d lu#n t[y chay và cho là "lai cng". 244

Áo dài theo li cách tân i kèm vi trang phc, ph n Hà thành rt khéo vn tóc, trang i%m làm nffli b#t vff quý phái, khoan thai. Mt trong nhng bí quyt chính là vic nói không vi li trang i%m lòe loUt, ua òi. Có nhà vn t=ng vit: “Riêng khuôn m$t, ph n Hà Ni xa nay v?n hp d?n lffi lùng trong mi con m+t, mi trái tim t= ng'i thfi n nhà th”. 30 243

31 i vi tng lp lao ng fl t Hà thành, d?u nghèo nàn, rách ri nhng áo qun luôn sffich sj, ngay ng+n, úng màu vi, màu chZ. Th mi có câu "áo rách khéo vá hn lành vng may". S" thanh lch toát lên t= trang phc n bc i Vi riêng áo dài, ph n Hà Ni xa th'ng chung áo dài fic xff tà mt cách tinh t sao cho *  tht tha nhng không hfl hang, bt nhã. Màu vi fic ch em l"a chn th'ng nhã nh$n, mm mffii. 242

A. t n c Ngàn nm vn vt. t n c Ngàn nm vn vt,mà in hình là Th ô Hà Ni. V trang ph'c, ngi Hà Ni vn nffi danh b0i s< nn nã, kín áo. Trc 1954, s< pha trn giffia vn hóa truyn thng t kinh k cùng y&u t canh tân, hin )i c!a phflng Tây ã mang &n nhiu cuc ffi thay, sáng t)o. Không phô trng, lòe loUt, “m?u s chung” cho trang phc c*a ng'i Hà Ni chính là s" thanh lch, hài hòa vi vóc dáng, c chZ nhU nhàng. Trc nm 1954, ph n trong các gia ình trí thc, t sn h bc ra kh&i nhà, dù chZ là i chfi v?n m$c áo dài. Cha k%, mt s gia ình quen buôn bán, giao thip, ph n fl nhà còn m$c c áo dài tip khách. Ba ái n nhà hc gi Nguy n Vn Vnh bên àn dng cm 32 241

240 33

PH N THX BA. Li sng vn minh qua vn hóa dân tc Vit. 34 239

35 KjT LUwN. K& ho)ch phát trin ng hng Tuffi trF Vit Nam hffli ngo)i, chú trfing nht là sng theo nn giáo d'c vn hóa dân tc Vit tuyt vi, t/c là sng phát huy nhffing giá tr# truyn thng vn hóa dân tc Vit, bfflo tn các phong t'c t(p quán c!a dân tc ta, và hãnh din v ngun gc dân tc t nc Vit Nam, vi di truyn vn minh lâu i qua các thi )i vn hóa Sfln Vi, Hòa Bình, ông Sfln v.v. Sut chiu di l#ch s" hfln bn ngàn nm vn hi&n, nh c3 nn gio d'c vn h3a dn tc Vit tuyt vi, tff tiên ta ã hng dzn dân tc ta +c h)nh phúc thành công chi&n th;ng xâm lng, dù quân xâm lng to ln nh quân T-u, hay hùng m)nh nh quân Mông Cff c%ng phffli tan tành khi&p s+. B0i v(ý, dân tc ta mi không b# ng hóa sau hàng ngàn nm do T-u ô h. Phong t'c t(p quán c!a ta, là thành ph-n ch! y&u c!a nn giáo d'c vn hóa dân tc Vit tuyt vi. Trong lúc cha có chffi vi&t, Phong t'c t(p quán c!a ta, gm có T'c l T&t Ta, t'c l ám ci tr-u cau v.v. ã phát huy giá tr# )o Ba là Chân lý sang ngi c!a dân tc ta,  hng dzn ân tc ta +c h)nh phúc thành công yên vui . V(y ngày nay, Tuffi trF Vit Nam Hffli Ngo)i hãy ni gót cha ông, ti&p t'c nêu cao chính ngh3a quc gia dân tc, và theo nn giáo d'c truyn thng vn hoá dân tc Vit tuyt vi, t)o s/c m)nh cho Tuffi trF Vit Nam,  thng ti&n Cng ng Ngi Vit Hffli Ngo)i vffing m)nh. Và a t nc Vit Nam sm +c T< Do Dân Ch! gi-u m)nh, dân h)nh phúc m no. 238

Các thí sinh hoa hffu th gii Các thí sinh hoa hffu th gii duyên dáng trong áo dài và rt thích thú vi chic áo dài chic nón bài th&. Vit Nam. Hoa hffu Phm Thiên Trang ti Long Beach CA USA 2005 36 237

37 Döôùi ñaây laø hình aûnh caùc cuoäc Thi Hoa H(u áo dài Vit Nam kh;p nfli. Hoa Hffu Áo Dài Hoa Hffu Trn Linda Lu Thfl Dim H&ng ti San Jose 2008 HHTGNV 2010 Hoa Hffu Anna Võ Hoa Hffu Võ H%ng Quân ti Pháp 2010 . tai Uc 2011. 236

n xut s+c nm 2007 v t= thin và thng mffii, do tfflng thng George Bush trao t$ng và fic tfflng thng m'i tham d" yn tic tffii Washington DC. Cung Hoàng Kim, Hoa Hffu America’s US 2010 vi c vàng VNCH tung bay trong D tic ra mt 23 Thfl Trng Dallas Fort Worth. Ho$c nh Hoa h#u Cung Hoàng Kim tffii Texas, nm 2010, trong tic tip tân vi 23 th trflng trong vùng Dallas-Fort Worth, ã pht cao lá c' vàng ba sc &, mà vua Thành Thái ã ký ngh nh nm 1890, là c' chính ngha quc gia dân tc Vit Nam, % bo v t nc và chng xâm lng. V#y chúng ta hãy c g+ng gi vng Tc l Thi Hoa h#u áo dài Vit Nam. 235 38

Döôùi ñaây laø hình aûnh caùc cuoäc 39 6. Gi vng Tc l Thi Hoa hffu áo dài Vit Nam. Ban ffii din Tfflng Hi sinh viên Vit Nam tffii tr'ng ffii Hc Long Beach Cali tffii Hoa K, ã có sáng kin tffl chc Thi hoa h#u áo dài Vit Nam. Hàng nm vào dp Tt Ta, sau khong vài nm n nh c tffii Hoa K. T= ó, tffii nhiu ni trên kh+p th gii, các Cng  ng ng'i Vit hi ngoffii, vào dp Tt Ta và các ngày l $c bit, cng b+t chc tffl chc Thi hoa h#u áo dài Vit Nam. Riêng tffii Vit Nam, mãi ti nm 1990 vào th'i k ffli mi, vic tffl chc Thi Hoa H#u áo dài Vit Nam mi fic th"c hin. Vì sau bin c 30-4-1975, chic áo dài vt bin hoàn toàn ni hc 'ng và ni các công t sfl, cng nh trong các l hi ln do nhà nc tffl chc. Thi Hoa H#u áo dài Vit Nam, là vic làm rt có ý ngha, % nói lên nhng giá tr cao quý v chic áo dài Vit Nam, và vi vff Up duyên dáng quyn d c*a các cô gái Vit xinh ti trong chic áo dài. Nh' có Tc l Thi hoa h#u áo dài Vit Nam tffii kh+p ni, nên nhiu nc trên th gii ã bit nhiu v Vit Nam, v nhng truyn thng vn hóa dân tc Vit, qua nhng l'i ph&ng vn các thí sinh Hoa h#u. Hoa hfflu Elizabeth Bích Liên ti Bc Cali, %c tng thng George Bush mfli tham d+ yn tic ti Washington DC. Ngoài ra, các Hoa h#u áo dài Vit Nam nh' s+c Up nffli ting , fl v th có nhiu ng'i mn chung, ã ffit fic nhiu thành tích v t= thin, thng mffii, chính tr. i%n hình nh Hoa h#u Elizabeth Bích Liên tffii B+c Cali, ã fic tuyên dng là ph 234

Áo dài Le Mur. Nm 1930, nhà thit k th'i trang Cát T'ng (gi theo ting Pháp là Le Mur), cm hng t chic áo dài ng thân trn l?n vi áo th'i trang Paris c*a Pháp, ã th"c hin ra áo dài Le Mur. Áo dài ng% thân Áo dài Le Mur Áo dài cff thuyn Áo dài cff thuyn. Cui nm 1958, bà Trn Th L Xuân Ngô ình Nhu tung ra m?u áo dài mi, cffl áo khoét tròn, fic gi là áo dài cffl thuyn. Mi u b nhiu ng'i chng i cho là hfl hang d hfim. Nhng v sau , lffii fic a chung. 40 233

41 Theo thi gian, áo dài Vit Nam ã +c thay dffi t> 2 tà, t/ thân, ng% thân, &n Le mur, áo dài cff thuyn , ri &n các lo)i áo dài cho &n ngày nay. Áo dài hai tà. Ngfic dòng th'i gian tìm v ci ngu n, hình nh chic áo dài Vit vi hai tà áo tht tha trong gió ã fic tìm thy qua các hình kh+c trên m$t trng  ng và hin v#t ông Sn cách ngày nay h<ng nghìn nm (2879.BC-258.B, và qua Hai Bà Trng (40-43.AD) ã m$c áo dài hai tà giáp vàng, che lng vàng. oàn v%. Áo dài hai tà Áo dài t/ thân. Áo dài hai tà trên ki&m ng cff. Áo dài t/ thân và Áo dài ng% thân. Nm 1774, Chúa Võ vng Nguy n Phúc Khoát cai tr àng Trong ( t= song Gianh trfl vào) ban hành , nh hình chic áo dài cho ng'i Vit Nam , mà s gia Lê Qúy ôn ã ghi lffii : Võ vng Phúc Khoát lnh truyn, Áo dài quc phc tinh tuyn x ta, T thân k n nm tà, M$c vào kín áo th#t là oan trang. Áo dài t/ thân .Áo dài t thân là áo dài bn tà. Áo dài ng% thân .Còn áo ng thân g m hai vffit sau kt vi nhau, hai vffit trc cng kt lffii vi nhau, thêm mt mnh vi lót fl gia [n hin di tà trc. 232

4. Gi vng Tc l Mfic áo dài Vit Nam. Áo dài %c quí giá nht là có nét :c trng c'a Vit t c. ó là nét cong duyên dáng. Hãy nhìn các cô gái Vit m:c áo dài, khi gió bay, tà áo to thành nhng nét cong ni bfflt. Nét cong duyên dáng ó chính là s+ Hòa h%p do Tròn Vuông úc thành. Nh mái nhà cong, mái n chùa cong, khi làm b;ng tre mà c$ng ph"i c làm cho mái un cong lên, thì không còn là nét cong c'a ngh thufflt na, mà là nét cong có ý ngh&a Trfli t giao h i. ó chính là Hòa h%p, tc sng hòa h%p  %c hnh phúc yên vui. Áo dài 2 khuy 3 nút. Nét cong duyên dáng. Áo dài ngoài nét cong duyên dáng, còn có các huyn s nói lên chân lý sáng ngfli c'a dân t c ta. Nh trên 2 khuy d!i 3 nút. S 2 t%ng trng cho Hòa h%p, và s 3 t%ng trng cho Trfli t Ngfli, Tam Tài, Chân lý sáng ngfli c'a dân t c ta. Do ó, m=i khi m:c áo dài, ta hãy ngh& n Hòa h%p và sng v!i tình thng yêu n kt,  %c hnh phúc yên vui. Vffly chúng ta hãy gi vng Tc l M:c áo dài Vit Nam. 42 231

43 Lên èn là nghi l quan trng và thiêng liêng. Hai ngn nn to do nhà trai em n fic $t trên bàn th' ông bà. Ng'i trflng tc khui mt chai rfiu do nhà trai em n ng trc bàn th', gia cô dâu và chú r%, ch' la fl hai ngn nn cháy u, ông trflng tc trao cho hai vfi ch ng m@i bên mt ngn % c+m vào chân èn. Ngn èn phi cháy thong dong, u $n, nu bên cao bên thp thì sj có d lu#n chàng r% sfi vfi, cô dâu sj “làm ch ng”. L lên èn có mt s" tôn nghiêm k lffi vi ý ngha: la là s" sng, nim lffic quan, ni quá kh n hin tffii, m$t t lên tr'i...Chính vì th, ây là mt nghi thc b+t buc không th% thiu fl mi hôn l t= xa n nay c*a ng'i min Nam. 230

12 nm hòa hfip tun hoàn trong mt giáp âm lch. Vic n mui, g=ng mang màu s+c dân gian, bi%u tfing ngha tình n ng th+m. Rfiu giao bôi theo úng vi l giáo phong kin c*a Trung Hoa c. Hin nay, l này ã fic nhiu gia ình min Trung gim bt. Khi rc dâu, b cô gái theo v nhà trai b<ng mt chic xe khác, tffii tic ãi sj trao ffli vi nhà trai. Ba ngày sau l ci, cô dâu mi fic trfl v nhà b mU ff % thu dn t trang, b+t u cuc sng mi tffii nhà ch ng. Tính cu k c*a ng'i min Trung tffii l ci ch* yu trong cách hành x. Không m , n ào, thái quá trong các l và tic ci. Vic tha gi, trình bày c*a ch* hôn, b mU hai bên rt cu k và không b& sót.V ch* hôn th'ng là cao niên trong dòng tc hai bên, thân thuc vi gia ình, vfi con y *, không t#t bnh, tuffli không kh+c k{ ôi tân hôn. Các phù dâu, phù r% là ng'i cha có ch ng, vfi, tính tình vui vff nhanh nhUn. Vic bài trí phòng tân hôn phi do mt ng'i ph n ln tuffli, phúc h#u sa soffin. L v#t rc dâu, nhà trai nh' mt ng'i cao tuffli, * vfi ch ng con cái, gia ình hòa thu#n ki%m tra. Sau khi l xong, c$p nn h ng fic ng'i này thffli t+t. S ng'i nhà trai i rc dâu luôn fl s ch€n. Khi ón dâu, nhà trai th'ng c vài ng'i àn ông trff tuffli hoffit bát, ã có vfi con ra ng ón s€n % "ly hên" cho ôi tân hôn. L^ cui min Nam . Hôn l chính c hành tffii bàn th' tffl tiên trong gia ình. Bàn th' phi có * "hng ng hoa qu".H hàng nhà trai n phi có ng'i làm mai i u. L v#t g m: trái cây, bánh kUo, tru cau. Ngoài ra, phi có c$p èn (nn) trùng vi kích thc c*a ôi chân èn trên bàn th'. ây fic xem là nét vn hóa, linh thiêng c*a dân tc Vit. Ðffii din nhà trai kính c[n m'i nhà gái ung trà, rfiu, và m'i n tru. Hai bên bàn bffic vi nhau vài chi tit, t$ng n trang, tin m$t. Khi trflng tc nhà gái tuyên b: "Xin làm l lên èn" là lúc ôi bffin trff chính thc trfl thành vfi ch ng. 229 44

45 Sau ngày l thành hôn, hai vfi ch ng trfl v nhà gái mang theo l v#t % tffi gia tiên gi là l lffii m$t. Sau ó, b mU cô dâu mi chính thc ti nhà thông gia vì trong l ci mU cô dâu không i a dâu. L lffii m$t th'ng tin hành vào ngày th hai ho$c th t sau l ci (gi là nh h> ho$c t h>). L^ cui min Trung . Quy trình tffl chc l ci fl min Trung cng có * các bc t= l chffim ngõ, h&i ci, n vu quy. ám ci min Trung di n ra gin n, không phô trng nhng fl m@i phn c th% khá cu k vi quan nim "trng l nghi khi (khinh) tài v#t". Trc khi chu[n b l h&i, ci, ng'i ta th'ng xem ngày gi' tt xu, có khi lên chùa thZnh ý các cao tng. Sau khi chn fic ngày gi' Up, hai bên thông gia sj báo cho nhau b<ng mt cuc thm n gin. Vic này ôi khi do ôi bffin trff th"c hin nhng phi là hai nhà có thân tình t= trc. i vi ám h&i, ng'i min Trung chZ xem là buffli g$p m$t gia hai gia ình và h hàng thân thích % gii thiu ôi bffin trff, không tffl chc rm r. Ðám ci có các l : xin gi', bái t h ng, rc dâu di n ra fl nhà gái, ón dâu, trình báo gia tiên fl nhà trai. Ng'i min Trung không có tc thách ci. L v#t ti thi%u chZ g m: mâm tru cau, rfiu trà, nn t h ng, bánh phu thê. Nu khá gi, nhà trai có th% thêm bánh kem, bánh dffo, không có "lfin quay i lng" nh nhiu ni. Ngoài ra, ám ci fl min Trung th'ng có phù dâu, phù r% và hai a trff th'ng là mt trai, mt gái tuffli tng ng cm èn hay cm hoa i trc. Khi a dâu, thông th'ng b mU cô gái không i cùng mà hôm sau mi sang nhà trai vi ý ngha xem con gái ngày u v làm dâu có gì ph#t lòng nhà ch ng không. Buffli g$p này, hai bên thông gia i áp nhng câu khách sáo, nh+n gi con cái cho nhau, cn d$n con mình phi thu#n tho vi gia ình. Trong phòng tân hôn phi có: mt khay l vi 12 ming tru, a mui, g=ng và rfiu giao bôi. Ðôi bffin trff phi nhai ht 12 ming tru, tfing trng cho 12 tháng hòa hfip trong mt nm, 228

Sau ây là nhffing t'c l ám ci t)i 3 min Vit Nam. L^ ci min B;c. Nghi l^ ci 0 min B;c phffli giffi 3 l^: D)m ngõ: là l tip xúc u tiên, chính thc c*a hai gia ình nhà trai và nhà gái, fic xem là th* tc cn thit % "ch@ ng'i ln" tha chuyn vi nhau. L Dffim ngõ, cng là % xem m+t. Vì xa kia, trai gái ly nhau th'ng do mai mi gii thiêu, nên không bit m$t nhau. Nh' l Dam ngõ hai ng'i mi bit m$t nhau, % nh#n xét . Sau l dffim ngõ, ng'i con gái fic xem nh có ni có chn, bc u tin ti chuyn hôn nhân. L^ n hWi: Gia ình dù giàu hay nghèo cng không th% thiu ci tru. Mt l n h&i c*a ng'i Hà Ni phi có cm và h ng. Nu gia ình khá gi, ngoài cm, h ng và tru cau còn có thêm lfin sa quay. Ð l n h&i g+n lin vi $c sn c*a các vùng nh: bánh cm, bánh su sê, mt sen, chè, rfiu, tru cau, thuc lá... Thông th'ng n h&i g m có 3 l : àng ni, àng ngoffii, tffii gia. L^ ci: Sau khi n h&i khong 10 ngày, l ci fic tffl chc. Ðám ci b+t u b<ng thip báo h>, khi a thip m'i ci phi a kèm theo chè và hffit sen (ly t= l n h&i). Ðn nay tc này v?n còn fic gi lffii. L ci có hai phn là l ón dâu và Tic ci. L ón dâu có rt nhiu th* tc, i u ám rc là nhng ng'i giàu có, a v trong làng xã. Khi ón dâu ra n u làng còn có l chng dây, mun i qua phi a mt ít tin. Trong l ón dâu, cô dâu chú r% phi làm l gia tiên nh mt s" tflng nh n ci ngu n, tffl tiên. Ngày xa Tic ci fic di n ra tffii t gia nhà trai trc l ci mt ngày. Nhng ngày nay, Tic ci th'ng fic tffl chc chung vi ngày ci, sau th* tc nghi l tôn giáo tffii nhà th' ho$c tffii chùa. R i các quan viên thân quyn hai h fic m'i ra nhà hàng % chung vui chúc m=ng cho cô dâu chú r%. 46 227

47 3. Gi vng Tc l $ám ci Tru cau. Tc l ám ci Tc l ám ci Tc l ám ci. min Bc min Trung min Nam Tc truyn r<ng.Xa kia, có hai anh em sinh ôi cùng yêu mt cô gái làng bên. Nhng ng'i anh fic kt duyên cùng nàng. Ng'i em bu n i lang thang ti b' sông khng cn 'ng i và  cht fl , bin thành tng á. Ng'i anh i tìm em không thy, bu n quá ti b' sông và cht bên cffinh tng á, bin thành cây cau. Ng'i vfi i tìm ch ng lu tuyt vng, n b' sông cht bên cffinh cây cau, bin thành cây tru và qun vào cây cau. Cha mU vfi i tìm con gái không thy, n b' sông than khóc và l#p n th' ni y. Vua Hùng i qua n th' này, thy cây lá um tm mát mff, Vua ng lên tng á ng+m nghía, h&i ra bit chuyn vfi ch ng tit ngha. Vua ã truyn ban ra thiên hffi, phàm nhng l ci phi có tru cau % chng t& vfi ch ng sng tit ngha vi nhau sut 'i. T= by gi', nc ta mi c tc l ám Ci Tru Cau. Theo huyn thoi, Cau biu tng cho Trfli, á biu t%ng cho t, Tru biu tng cho Ngfli. ó làTrfli t Ngfli hòa h%p(tc huyn s 3) là Tam Tài, là  Ba nói lên Chân lý sáng ngfli c'a dân t c ta. Tc l ám C!i Tru Cau mà t tiên ta  li, là mun nhc nh cho các con cháu trong gia ình hãy c gng sng hòa h%p yêu thng oàn kt,  anh em thng nhau và v% chng chung th'y sut fli, con cái hiu .Vffly chúng ta hãy c gng gi vng Tc l ám C!i Tru cau. 226

$n Ging Bo tàng Hùng V&ng. n Ging. Kin trúc có vào khong th k> XVIII.n Ging n<m di chân núi Hùng g m ba lp nhà và hai nhà fl hai bên.Tng truyn khi hai nàng Tiên Dung - Ngc Hoa con gái c*a Vua Hùng Vng th 18 cha i ly ch ng, lúc i theo cha i kinh lý qua vùng này, th'ng n Ging á % soi gng chi tóc gi u. Hai nàng coù công cùng ch ng kh[n hoang, tr th*y, dffiy dân tr ng lúa xây d"ng cuc sng, nên fic nhân dân l#p n th' phng muôn 'i. Bo tàng Hùng Vng: fic khfli công xây d"ng di chân núi Ng Linh vào nm 1996 và khánh thành úng ngày khai hi n Hùng nm Quý Mùi 2003. Bo tàng là ni lu gi nhiu hin v#t quý him c*a th'i ffii Vn Lang fic phát hin trong a ph#n tZnh Phú Th, $c bit là các di v#t phát hin quanh khu v"c n Hùng. H : di chân núi Ngha Lnh có mt cái h rt rng, ngày xa tr ng nhiu sen. H ã fic kè xung quanh, trfl thành mt th+ng cnh cho du khách ti thm n Hùng thêm mt a i%m vui chi, nghZ ngi. ây cng là ni th'ng di n ra l hi b+n pháo hoa vào ngày quc gi@. 48 225

49 Ñ eàn Th öôïn g. L aên g Vu a Hùng. $n Th!ng (Kính thiên L8nh $in). $!c xây vào th k~ XV.Trong dflp i trùng tu t) nm 1914-1922, triu ình phong kin Vit Nam xut tin và c* quan v giám sát vic xây d-ng li n Th!ng(nm Khi $flnh nhfl niên - T#c Khi $flnh nm th# 2).Ngi i sau thng truyn li r"ng: Thi Hùng V&ng, Vua Hùng cùng các quan tng thng n [nh cao Ngh8a L8nh  tin hành nghi th#c cu cúng t tri t,mong cho ma thuffn gió hòa, mùa màng tt t&i  muôn dân m no hnh phúc. Vì th mà $n Th!ng bây gi vffln gi là “Kính thiên L8nh $in” (t#c in th tri trên núi Ngh8a L8nh). Lng Hùng V&ng. T&ng truyn Lng Vua Hùng laø m c a Vua Hùng th# 6. Lng m n"m  phía ông n Th!ng, mfit quay theo hng $ông Nam. Miu th Thánh Gióng. Truyn thuyt còn k li r"ng ti [nh cao này, Hùng V&ng th# 6 sau cuc kháng chin chng gific Ân thng l!i, cm kích vfl anh hùng có công ánh gific Ân c#u nc ã lffp miu th Thánh Gióng trên [nh núi. Ct á th: Bên phía tay trái n Th!ng có mt ct á gi là ct dá th, t&ng truyn do Thc Phán d-ng lên khi !c Vua Hùng th# 18 truyn ngôi  th nguyn bo v non sông t nc mà Hùng V&ng trao li. 224

giác vi 6 mái. Trong nhà bia trc $t tm bia công c ghi công nhng ng'i óng góp tu bffl di tích. Chùa Thiên Quang Thin T- ( Gaàn Ñeàn Haï , ni có ánh sáng c*a m$t tr'i ri xung laø Chuøa): Xây d"ng vào th'i k nhà Lê (t= 1427-1573) kin trúc ch* yu là ct g@ có á kê và lfip ngói. Cng n. $n H. $n Trung n Trung (Hùng Vng Tffl Miu). n Trung xut hin sm nht trên núi Hùng. Kin trúc buffli u th'i nhà trn( th k> XIV). Vào th k> XV (th'i Lê) b gi$c phía b+c tàn phá. Dân sfl tffii sau chin tranh ã xây d"ng mt ngôi n khá ln, có tht á kê ct g@, mái lfip ngói. Cách ngày nay khong 300 nm, n Trung fic xây d"ng lffii ki%u ch nht, t n tffii n bây gi'. Tng truyn ni ây các vua Hùng th'ng hp bàn vic nc, hay m@i khi i sn qua khu v"c này th'ng t la nng tht chia u cho mi ng'i trong cuc sn. Ni ây, vào th'i Hùng Vng th 6 , sau khi ánh uffli gi$c Ân t= phía B+c tràn xung, Vua Hùng Vng th 6 mun chn con k v, ng'i ã cho gi 18 ng'i con v núi Ngha Lnh, mfl cuc thi làm c@, % tìm ng'i con nào có lòng kính hiu cha mU, yêu trng non nc sj nh'ng ngôi cho. Lang Lieâu là ng'i con út, thng dân yêu lao ng, hiu tho và sáng tffio làm hai th bánh tfing trng cho tr'i và t (ó là bánh dày và bánh trng) dâng cha và fic chn làm vua. 50 223