SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP NKT 11_4

SỔ TAY

HƯỚNG NGHIỆP
VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM
CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

(Lưu hành nội bộ)
Dự án “Hợp tác công tư trong việc đào tạo
và giáo dục nghề nghiệp cho
thanh thiếu niên khuyết tật
tại Hà Nội, Việt Nam”

Hội Người khuyết tật thành phố Hà Nội (DP Hanoi)

Hà Nội, tháng 3/2022

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 1

“Với sản phẩm Sổ tay hướng dẫn tìm
việc làm cho người khuyết tật tôi đánh
giá rất cao về ý tưởng và nội dung bên
Quý Hội đã xây dựng. Khi sản phẩm
này hoàn thành, tôi thấy sẽ giúp cho
người khuyết tật và gia đình người
khuyết tật rất nhiều trong việc tìm và
xác định việc làm cho chính bản thân
NKT. Sổ tay này sẽ mang lại một giá trị
rất lớn cho người khuyết tật. Sổ tay đã
đưa ra được nội dung hướng nghiệp
cho người khuyết tật, định hướng việc
làm cho người khuyết tật và xác định
năng lực bản thân để lựa chọn ngành
nghề đào tạo cũng như việc làm sao
cho phù hợp….”

Bà Phạm Thị Hoàn
Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục
nghề nghiệp, Tổng cục Giáo dục nghề
nghiệp - Bộ Lao động và Thương binh
Xã hội

“Cuốn sách rất ý nghĩa và thiết thực,
tác giả cũng rất công phu”

Bà Đinh Thị Thụy
Phó chánh Văn phòng Uỷ ban Quốc gia
về Người khuyết tật Việt Nam

“Tài liệu đã rõ ràng về mục tiêu, các
thông tin trong tài liệu dễ hiểu, dễ đọc,
dễ tra cứu”

Tiến sĩ Cao Xuân Liễu
Trưởng phòng Đào tạo, Học viện Quản
lý giáo dục

2 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 3

Bạn đọc thân mến,

Lao động giúp con người tạo ra sản phẩm vật chất, tinh thần nuôi sống bản
thân, gia đình, góp phần xây dựng xã hội phát triển. Nó giúp con người làm chủ
bản thân, làm chủ cuộc sống của chính mình, đem đến cho con người niềm vui,
tìm thấy được ý nghĩa thực sự của cuộc sống. Quan trọng hơn hết, lao động,
việc làm chính là phương tiện để mỗi người khẳng định được vị trí và sự có mặt
của mình trong cuộc đời này. Đặc biệt, đối với người khuyết tật, việc làm bền
vững còn là yếu tố quan trọng quyết định thành công của quá trình hòa nhập xã
hội, giúp người khuyết tật tự tin, nâng cao vị thế của mình trong gia đình và xã
hội. Việc làm mở ra những cơ hội đầy triển vọng để người khuyết tật phát triển
những năng lực có giá trị của bản thân, tiếp cận với những cơ hội tham gia sinh
hoạt văn hoá, cải thiện đời sống tinh thần, cũng như cơ hội xây dựng cuộc sống
gia đình hạnh phúc.

Tuy nhiên, khi bước vào cuộc hành trình đầy hứa hẹn này, có thể, bạn có những
băn khoăn, trăn trở về ngành nghề, vị trí việc làm cụ thể sao cho phù hợp với
khả năng và điều kiện của bản thân, mà không hẳn lúc nào bên bạn cũng có sẵn
những lời giải đáp. Với mong muốn sao cho ngày càng nhiều người khuyết tật,
đặc biệt là các bạn trẻ, có được việc làm phù hợp, bền vững, làm cơ sở cho cuộc
sống tự lập để từng bước hoà nhập xã hội một cách đầy đủ và bình đẳng, Hội
Người khuyết tật TP. Hà Nội tổ chức biên soạn và phát hành cuốn “Sổ tay hướng
nghiệp và tìm kiếm việc làm cho người khuyết tật”. Bạn đọc có thể tìm thấy ở
đây những câu trả lời giúp bạn định hướng được ngành nghề phù hợp với khả
năng sẵn có và nguyện vọng của mình, hỗ trợ bạn trong việc tìm kiếm vị trí việc
làm thích hợp bằng những hướng dẫn cụ thể, những kỹ năng cần thiết và thông
tin về những văn bản pháp quy của Nhà nước trợ giúp người khuyết tật trong
lĩnh vực dạy nghề và tạo việc làm, v.v... Cuốn sổ tay này được phát hành dưới hai
dạng: sổ in và bản mềm PDF trên website của Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội tại
địa chỉ http://dphanoi.org.vn.

4 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Tiêu chí mà cuốn “Sổ tay hướng nghiệp và tìm kiếm việc làm cho người khuyết
tật”hướng tới là tính ứng dụng, sự thuận tiện và tính hiệu quả. Hội Người khuyết
tật TP. Hà Nội hy vọng rằng, qua thực tế sử dụng cuốn sổ nhỏ này của bạn đọc,
Hội sẽ nhận được những phản hồi tích cực, cũng như những ý kiến đóng góp
giúp cuốn sổ được hoàn chỉnh hơn, đem lại hiệu quả thiết thực hơn cho người
sử dụng.

Cuốn sổ này ra đời là một trong những hoạt động nằm trong khuôn khổ dự án
“Hợp tác công tư trong việc đào tạo và giáo dục nghề nghiệp cho thanh thiếu
niên khuyết tật tại Hà Nội, Việt Nam”. Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội xin bày tỏ
lời cám ơn trân trọng tới Tổ chức Phục hồi chức năng quốc tế (RI) đã tài trợ cho
việc biên soạn và in ấn cuốn “Sổ tay hướng nghiệp và tìm kiếm việc làm cho
người khuyết tật” này. Nhân kỷ niệm 100 năm thành lập RI (1922 - 2022), chúng
tôi mong cuốn sổ nhỏ này sẽ đóng góp vào những giá trị cốt lõi mà Tổ chức Phục
hồi chức năng quốc tế RI và các tổ chức thành viên đang theo đuổi và hướng tới.
Đồng thời Hội cũng gửi lời cảm ơn tới Quỹ Abilis Phần Lan tại Việt Nam với sự hỗ
trợ về mặt kỹ thuật cho dự án.

Hội xin chân thành cám ơn các chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực đào
tạo nghề và việc làm cho NKT- bà Phạm Thị Hoàn, Viện trưởng Viện khoa học
giáo dục nghề nghiệp, thuộc Tổng cục giáo dục nghề nghiệp, bà Đinh Thị Thụy,
Phó chánh văn phòng Ủy ban quốc gia về người khuyết tật, Tiến sĩ Cao Xuân
Liễu, Trưởng phòng Đào tạo, Học viện Quản lý giáo dục, ông Vũ Đức Thắng,
Trưởng phòng Phòng tư vấn giới thiệu việc làm, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà
Nội - đã nhiệt tình đóng góp ý kiến, nhận xét để hoàn chỉnh cuốn sổ tay.

Hội Người khuyết tật TP. Hà Nội xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới nhóm tư vấn
thuộc Trung tâm Tư vấn và hỗ trợ hoà nhập NKT(ICC) thuộc Hội đã tích cực,
nhiệt tình, nghiêm túc và thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong việc biên
soạn để cuốn “Sổ tay hướng nghiệp và tìm kiếm việc làm cho người khuyết tật”
ra mắt bạn đọc.

Trong quá trình biên soạn không thể tránh khỏi những thiếu sót, Hội Người
khuyết tật TP. Hà Nội mong muốn nhận được nhiều ý kiến đóng góp để tiếp tục
hoàn thiện trong những lần tái bản sau.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 5

LỜI NÓI ĐẦU 4
6
MỤC LỤC 10
11
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
11
A. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CHUNG 11
11
1. Hướng nghiệp 11
2. Việc làm 12
3. Người khuyết tật 12
4. Tiếp cận 12
5. Thiết kế phổ quát 12
6. Điều chỉnh hợp lý 13
7. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp 13
8. Người lao động 13
9. Người chủ sử dụng lao động 13
10. Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia 15
11. Tiền lương 16
12. Phân biệt đối xử trong lao động 16
16
B. HƯỚNG NGHIỆP CHO NKT
21
1. Mục đích của hướng nghiệp
2. Một số nguyên tắc chọn nghề phù hợp 22
3. Câu hỏi cần đặt ra khi bạn chọn ngành,
chọn nghề 22

C. TÌM VIỆC LÀM

I. XÁC ĐỊNH MỤC ĐÍCH LÀM VIỆC

1. Làm việc để kiếm tiền trang trải các nhu
cầu của cuộc sống
2. Làm việc để khẳng định mình

6 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

3. Làm việc sau khi được đào tạo nghề 23
4. Tự thành lập doanh nghiệp của người 23
khuyết tật
24
II. XÁC ĐỊNH NĂNG LỰC CỦA BẢN THÂN 24
24
1. Cảm xúc với nghề nghiệp
2. Sự phù hợp với ngành nghề đào tạo hoặc 25
khả năng vốn có 25
3. Sự phù hợp với dạng tật 24
4. Khả năng thích ứng với điều kiện làm việc 26

III. TÌM KIẾM THÔNG TIN VIỆC LÀM 26

1. Tìm hiểu pháp luật lao động, đặc biệt đối 28
với NKT
2. Tìm hiểu thông tin tuyển dụng lao động 28
trên các kênh thông tin chính thống, có uy tín 28
3. Xác định đơn vị mà bản thân muốn ứng
tuyển 28

IV. THAM GIA TUYỂN DỤNG 30
34
1. Tìm hiểu kỹ về đơn vị tuyển dụng và vị trí 34
ứng tuyển 34
2. Lập hồ sơ ứng tuyển để gửi đơn vị tuyển 34
dụng 36
3. Chuẩn bị và tham gia phỏng vấn 37
37
D. TRỤ VIỆC

1. Trụ việc là gì?
2. Lợi ích của trụ việc đối với người khuyết tật
3. Điều kiện để NKT trụ việc
4. Thăng tiến trong công việc

E. TỰ TẠO VIỆC LÀM

I. XÁC ĐỊNH MỤC ĐÍCH TRỞ THÀNH “ÔNG/
BÀ CHỦ”, KHẢ NĂNG THỰC HIỆN MỤC ĐÍCH

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 7

II. CÔNG TÁC CHUẨN BỊ THÀNH LẬP CƠ SỞ 38
SẢN XUẤT, KINH DOANH, DỊCH VỤ 38

1. Tìm hiểu các văn bản pháp luật, các 38
chính sách và quy định của Nhà nước về
thành lập cơ sở sản xuất kinh doanh nói 38
chung và về thành lập cơ sở sản xuất kinh 39
doanh của NKT nói riêng 39
2. Tham gia các khóa đào tạo về quản lý 39
cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ hoặc cực 39
nhỏ, học hỏi kinh nghiệm của những cơ sở 40
SXKD, dịch vụ đang vận hành 41
3. Xác định lĩnh vực sản xuất, kinh doanh,
sản phẩm, dịch vụ cụ thể 41
4. Tìm hiểu khách hàng 46
5. Chuẩn bị vốn để khởi nghiệp 52
6. Tìm địa điểm phù hợp, đảm bảo tiếp cận 54
với NKT 59
7. Xác định số lượng nhân công cần thuê
8. Lường trước những rủi ro có thể gặp
phải và các phương án giải quyết

F. NHẬN THỨC VỀ NGƯỜI KHUYẾT TẬT,
VIỆC LÀM VỚI NKT VÀ LẬP KẾ HOẠCH
CÁ NHÂN

1. Nhận thức của doanh nghiệp về lao
động là người khuyết tật
2. Nhận thức của NKT và lập kế hoạch cá
nhân

G. QUYỀN LỢI, NGHĨA VỤ CỦA NKT VÀ
CÁC ĐƠN VỊ NHẬN NKT VÀO LÀM VIỆC

I. QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ CỦA NKT

II. QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ CỦA ĐƠN VỊ
ĐÀO TẠO NGHỀ CHO NKT

8 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

III. QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ CỦA ĐƠN 63
VỊ TUYỂN DỤNG NKT 67
75
H. TIẾP CẬN CÔNG TRÌNH 67

PHỤ LỤC 76

Phụ lục 01: Mô hình và kết quả dự án“Hợp 80
tác công tư trong việc đào tạo và giáo dục 84
nghề nghiệp cho thanh thiếu niên khuyết 85
tật tại Hà Nội, Việt Nam” 88
91
1. Mô hình hỗ trợ NKT trong dự án “Hợp
tác công tư trong việc đào tạo và giáo dục 96
nghề nghiệp cho thanh thiếu niên khuyết
tật tại Hà Nội”
2. Một số kết quả chính của dự án
3. Bài học kinh nghiệm
4. Tác động của dự án

Phụ lục 02: Danh mục một số đơn vị hỗ
trợ NKT học nghề

Phụ lục 03: Danh sách các đơn vị tham gia
Mạng lưới doanh nghiệp tuyển dụng lao
động là NKT Hà Nội

TÀI LIỆU THAM KHẢO

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 9

Danh mục từ viết tắt

Cty TNHH Công ty trách nhiệm hữu hạn
GD & ĐT Giáo dục và Đào tạo
HTX Hợp tác xã
LĐTB&XH Lao động Thương binh và Xã hội
NKT Người khuyết tật
SXKD Sản xuất kinh doanh
THCS Trung học cơ sở
TOT Hướng dẫn viên/tư vấn nòng cốt

10 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

A. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CHUNG

Quý bạn đọc thân mến, để hiểu hơn về nội dung cuốn sổ tay này, chúng ta cùng
thống nhất cách hiểu một số khái niệm chung sau:
1. Hướng nghiệp
Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển
chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa
mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở
cấp độ địa phương và quốc gia.
Theo giáo sư – nhà tâm lý học người Liên Xô (cũ) K.K. Platonop, “Hướng nghiệp là
một hệ thống các biện pháp tâm lý - giáo dục, y học, nhằm giúp cho con người đi
vào cuộc sống thông qua việc lựa chọn cho mình một nghề nghiệp vừa đáp ứng
nhu cầu xã hội, vừa phù hợp với hứng thú năng lực của bản thân. Những biện pháp
này sẽ tạo nên sự thống nhất giữa quyền lợi của xã hội với quyền lợi của cá nhân”.
2. Việc làm
Việc làm được định nghĩa là hoạt động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật cấm1.
3. Người khuyết tật
Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị
suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt,
học tập gặp khó khăn2
4. Tiếp cận

_________________________________
¹ Theo điều 9 Bộ Luật lao động năm 2019
² Theo Luật Người khuyết tật năm 2010

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 11

Tiếp cận là “việc người khuyết tật sử dụng được công trình công cộng, phương tiện
giao thông, công nghệ thông tin, dịch vụ văn hóa, thể thao, du lịch và dịch vụ khác
phù hợp để có thể hòa nhập cộng đồng”3

5. Thiết kế phổ quát
“Thiết kế phổ quát” là việc thiết kế các sản phẩm, môi trường, chương trình và dịch
vụ để tất cả mọi người có thể sử dụng ở phạm vi lớn nhất có thể được, mà không
cần phải sửa đổi hay có thiết kế đặc biệt. “Thiết kế phổ quát” sẽ không loại trừ
những thiết bị hỗ trợ dành cho những nhóm người khuyết tật cụ thể khi họ cần có
những thiết bị này4.

6. Điều chỉnh hợp lý
“Sự điều chỉnh hợp lý” là sự sửa đổi, điều chỉnh cần thiết và thích hợp mà không áp
đặt một gánh nặng thiếu cân đối hay phi lý nào, ở nơi cần thiết trong trường hợp
cụ thể, để đảm bảo người khuyết tật hưởng thụ hay thực thi, trên cơ sở bình đẳng
với những người khác, tất cả quyền con người và sự tự do cơ bản5.

7. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp
Cơ sở giáo dục nghề nghiệp bao gồm6:

• Trung tâm giáo dục nghề nghiệp
• Trường trung cấp
• Trường cao đẳng
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tổ chức theo 3 loại hình: cơ sở công lập, cơ sở
tư thục và cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài.

8. Người lao động
Người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận,
được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động7

_________________________________
³ Luật Người khuyết tật năm 2010
⁴ Công ước LHQ về quyền của người khuyết tật
⁵ Công ước LHQ về quyền của người khuyết tật
⁶ Theo điều 5, Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014
⁷ Khoản 1 điều 3, Bộ Luật lao động năm 2019

12 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Độ tuổi lao động tối thiểu của người lao động là đủ 15 tuổi, trừ trường hợp quy
định tại Mục 1 Chương XI của Bộ luật Lao động.
“Người lao động là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động
và có nhu cầu việc làm”8.

9. Người chủ sử dụng lao động
Người sử dụng lao động là doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, hợp tác xã, hộ gia
đình, cá nhân có thuê mướn, sử dụng người lao động làm việc cho mình theo thỏa
thuận; trường hợp người sử dụng lao động là cá nhân thì phải có năng lực hành vi
dân sự đầy đủ9.

10. Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia
Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia là quy định về kiến thức chuyên môn, năng lực
thực hành và khả năng ứng dụng kiến thức, năng lực đó vào công việc mà người
lao động cần phải có để thực hiện công việc theo từng bậc trình độ kỹ năng của
từng nghề 10.

11. Tiền lương
1. Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo
thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức
danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác 11.
2. Mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối
thiểu.
3. Người sử dụng lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới
tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau.

12. Phân biệt đối xử trong lao động
Phân biệt đối xử trong lao động là hành vi phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên dựa trên

_________________________________
⁸ Khoản 1, điều 3, Luật việc làm hiện hành
⁹ Theo Bộ Luật lao động năm 2019
¹⁰ Theo Khoản 3 Điều 3 Luật việc làm 2013
¹¹ Theo Điều 90 Bộ Luật Lao động 2019

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 13

chủng tộc, màu da, nguồn gốc quốc gia hoặc nguồn gốc xã hội, dân tộc, giới tính,
độ tuổi, tình trạng thai sản, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, tín ngưỡng, chính kiến,
khuyết tật, trách nhiệm gia đình hoặc trên cơ sở tình trạng nhiễm HIV hoặc vì lý do
thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn, tổ chức của người lao động tại doanh
nghiệp có tác động làm ảnh hưởng đến bình đẳng về cơ hội việc làm hoặc nghề
nghiệp. Việc phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên xuất phát từ yêu cầu đặc thù của công
việc và các hành vi duy trì, bảo vệ việc làm cho người lao động dễ bị tổn thương thì
không bị xem là phân biệt đối xử 12.
Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia là quy định về kiến thức chuyên môn, năng lực
thực hành và khả năng ứng dụng kiến thức, năng lực đó vào công việc mà người
lao động cần phải có để thực hiện công việc theo từng bậc trình độ kỹ năng của
từng nghề .

_________________________________
¹² Theo khoản 8 điều 3 Bộ Luật Lao động 2019

14 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

B. HƯỚNG NGHIỆP CHO NKT

Hướng nghiệp cho NKT là các hoạt động nhằm hỗ trợ cho NKT chọn lựa và phát
triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng và dạng tật của họ,
đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực mà các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao
động) ở cấp độ địa phương và quốc gia giúp NKT nuôi sống bản thân góp phần cho
sự phát triển về kinh tế xã hội.

Hướng nghiệp cho NKT luôn là yếu tố quan trọng

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 15

1. Mục đích của hướng nghiệp

Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển
chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của cá nhân, đồng thời thỏa
mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động) ở
cấp độ địa phương và quốc gia .

2. Một số nguyên tắc chọn nghề phù hợp

Nguyên tắc 1: Chỉ nên chọn nghề phù hợp với sở thích và hứng thú của bản thân.
Nguyên tắc 2: Chỉ nên chọn nghề mà bản thân có đủ điều kiện đáp ứng:

• Năng lực đáp ứng được các yêu cầu của nghề nghiệp.
• Tính cách phù hợp với tính chất của lao động của nghề nghiệp.
• Sức khoẻ phù hợp, đảm bảo với cường độ lao động và tính chất lao động.Điều
kiện, hoàn cảnh gia đình đáp ứng được chi phí đào tạo, nuôi dưỡng nghề ...
Nguyên tắc 3: Chỉ chọn ngành, chọn nghề khi đã có hiểu biết đầy đủ về ngành/
nghề.
Nguyên tắc 4: Không chọn nghề mà xã hội không còn nhu cầu.
Nguyên tắc 5: Chọn nghề đáp ứng được những giá trị mà bản thân coi là quan
trọng và có ý nghĩa.

3. Câu hỏi cần đặt ra khi bạn chọn ngành, chọn nghề

Câu hỏi 1 Bạn thích ngành gì, nghề gì?
Gợi ý trả lời
Khi bạn chọn thích ngành nghề nào đó thì bạn sẽ có đam
mê, hứng thú với nghề bạn chọn. Và bạn theo đuổi, vượt qua
khó khăn và thành công với nghề đó.

16 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Câu hỏi 2 Bạn làm được nghề gì?
Gợi ý trả lời
Câu hỏi 3 Bạn tự đánh giá năng lực cá nhân, so sánh với các điều kiện
Gợi ý trả lời cần thiết để theo đuổi nghề trong bản mô tả nghề, so sánh
Câu hỏi 4 với yêu cần năng lực cần thiết để theo đuổi nghề, bạn gạch
bỏ đi những ngành không phù hợp trong danh sách.
Gợi ý trả lời Lưu ý: Bạn thích nghề thôi thì chưa chưa đủ, bạn thích nhưng
thiếu năng lực, tính cách, thể chất… không cho phép bạn làm
nghề đó thì cũng không thể làm được nghề đó.

Tôi cần làm nghề gì?

Bạn thích nghề nào đó và có năng lực nhưng lựa chọn nghề
mà xã hội không còn nhu cầu nhân lực thì cũng khiến cho
người chọn gặp khó khăn về đầu ra.

Để tìm đúng ngành nghề bạn cần thực hiện các bước nào?

08 bước đơn giản giúp các bạn tìm đúng ngành nghề:

Bước 1: Liệt kê các ngành nghề bản thân yêu thích (trả lời
câu hỏi “tôi thích ngành nghề gì?”)
Hãy lập danh sách ngành nghề biết và có hứng thú, yêu thích
theo thứ tự ưu tiên, mỗi ngành nghề cũng cần xác định các
yếu tố: công việc, cơ hội thăng tiến, môi trường làm việc, thu
nhập, tính chất công việc, uy tín xã hội
Bước 2: Tìm hiểu ngành nghề.
Từ các ngành nghề đã liệt kê theo sở thích, hứng thú hãy
tìm hiểu về các nghề đó, các yêu cầu của từng ngành nghề:
đầu vào, đầu ra của ngành; năng lực, tính cách, điều kiện lao
động, nhu cầu xã hội. Từ đó tìm ra các điểm chung của ngành
nghề và khả năng của bản thân.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 17

Gợi ý trả lời Bước 3: Chọn nghề

Dựa trên danh sách đã được liệt kê hãy xác định ngành, nghề
phù hợp với bản thân theo các yếu tố:

a. Ngành, nghề bản thân yêu thích:
• Nội dung công việc

• Điều kiện lao động

• Giá trị và ý nghĩa đối với bản thân

• Các cơ hội phát triển

b. Ngành nghề bản thân có năng lực đáp ứng

• Sức khoẻ, tính cách

• Năng lực học tập, năng lực làm việc

c. Điều tiếp theo là bạn phải xác định được năng lực bản
thân:

Nếu đam mê của bạn còn khá mờ nhạt hoặc được trải rộng
cho nhiều lĩnh vực, hãy tự hỏi bản thân “Tính cách và sở
trường của tôi thật sự phù hợp với điều gì”. Sau đó, hãy chọn
những thứ nằm trong khả năng, chúng sẽ giúp bạn cảm thấy
thật sự tự tin và thoải mái.

d. Điều kiện gia đình.

Chi phí cho việc học nghề cũng là một khoản không hề nhỏ
nếu nghề đó không được hỗ trợ từ nhà nước. Vì vậy, việc
chọn ngành nghề và trường học sao cho phù hợp với khả
năng tài chính là tiêu chí cần được lưu ý trước tiên. Bạn thực
sự cần nhận biết khả năng và cân nhắc kỹ lưỡng để có sự đầu
tư hiệu quả. Hơn nữa, việc biết lượng sức mình sẽ giúp các
bạn thêm tự tin và kiên trì theo đuổi nghề nghiệp, dẫn đến
cơ hội thành công cao hơn.

18 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Gợi ý trả lời Bước 4: Lựa chọn trường/hệ đào tạo

Dựa trên ngành nghề đã lựa chọn xem ngành nghề đó thuộc
lĩnh vực nào và có những nơi nào đào tạo ngành nghề đó.
Hiện nay hầu hết các ngành nghề đều được đào tạo từ sơ cấp
tới cao đẳng, đại học do đó trước khi lựa chọn trường cần xác
định hệ đào tạo phù hợp với bản thân: học nghề, trung cấp,
cao đẳng, đại học. Sau khi xác định hệ đào tạo thì sẽ xác định
lựa chọn trường đào tạo.

Lập danh sách các trường đào tạo theo hệ đã lựa chọn: Công
lập, dân lập, điểm chuẩn, chỉ tiêu, uy tín, địa điểm, học phí,
khối xét tuyển…

Bước 5. Xem xét nhu cầu xã hội

Một công việc được cho là dễ kiếm khi xã hội đang cần, nhu
cầu tuyển dụng cao hơn nguồn lao động hiện có. Nếu trong
những năm tiếp theo, đánh giá ngành nào có nhu cầu tuyển
dụng cao thì học nghề đó càng được xem là dễ xin việc. Dưới
đây là một số nghề được dự đoán vẫn tiếp tục khát nhân lực
trong 10 năm tới:

• Các nghề liên quan đến việc phân tích số liệu: Kế toán,
phân tích số liệu tài chính…

• Kỹ thuật và cơ khí

• Thiết kế đồ họa

• Marketing

Bước 6. Tìm kiếm cơ hội và mạnh dạn thử thách

Các bạn còn rất trẻ, đang trong quá trình phát triển và hoàn
thiện bản thân. Vì vậy, hãy để bản thân được trực tiếp trải
nghiệm thực tế qua các cơ hội thực tập tại công ty chuyên
nghiệp. Quá trình đó sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tính chất

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 19

Gợi ý trả lời cụ thể của công việc và nhận ra liệu bản thân có thật sự phù
hợp hay không. Và đôi khi, chính những mối quan hệ với
đồng nghiệp xung quanh sẽ dẫn lối cho bạn đến nhiều cơ
hội nghề nghiệp tốt sau này.

Bước 7: Vận dụng tốt công thức G – P – V

Sau khi đã có kiến thức và kinh nghiệm cần thiết ở mức vừa
đủ, hãy nhìn lại những gì mình có và tìm ra đáp án cho 3 chữ
G (Gifts - Tài năng), P (Passion - Đam mê) và V (Values - Giá trị
của bản thân). Đây là công thức đáng tin cậy để bạn có thể
tìm ra công việc thích hợp cho bản thân. Và cũng là điểm cần
có trong quá trình tư vấn hướng nghiệp.

Bước 8: Sẵn sàng cho cuộc chạy dài hơi

Khi đã biết con đường nghề nghiệp mình muốn theo đuổi
là gì. Hãy luôn nhớ rằng, để chạm đến vạch đích cuối cùng
trên đường đua, bạn cần rất nhiều thời gian, quyết tâm, nỗ
lực và kiên trì.

20 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

C. TÌM VIỆC LÀM

Bạn đã được hướng nghiệp để định rõ ngành nghề phù hợp nhất với khả năng của
mình. Tiếp theo, để tìm được việc làm cụ thể trong ngành nghề đó, bạn cần xác
định được mục đích làm việc, năng lực bản thân đối với công việc đó, cách tìm kiếm
thông tin việc làm, cách tham gia tuyển dụng ra sao,... Sau khi thực hiện các bước
này, bạn sẽ tự tin bắt tay vào công việc mà nó sẽ cho bạn các cơ hội thăng tiến và
cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của mình.

I. XÁC ĐỊNH MỤC ĐÍCH LÀM VIỆC

Mong muốn có việc làm, nhưng bạn phải xác định mục đích làm việc cụ thể của
mình. Điều đó rất quan trọng vì nó giúp bạn lựa chọn được loại công việc phù hợp
giữa thị trường lao động mênh mông, xác định những ưu tiên của mình để chấp
nhận hay không chấp nhận điều kiện làm việc của nhà tuyển dụng, từ đó có thể
gắn bó lâu dài với đơn vị tuyển dụng - một lợi thế mà nhiều doanh nghiệp đánh
giá cao ở lao động là người khuyết tật. Điều cần lưu ý là: dù bạn làm việc với bất cứ
mục đích gì, bạn nên lựa chọn những đơn vị tuyển dụng có chính sách đối xử bình
đẳng với lao động là người khuyết tật, tạo điều kiện cho NKT làm việc ổn định và
thăng tiến trong công việc theo năng lực và sự đóng góp của họ.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 21

Xác định
mục đích
làm việc để
tìm được
việc làm
phù hợp

Có thể bạn dự định làm việc vì những mục đích sau đây:

1. Làm việc để kiếm tiền trang trải các nhu cầu của cuộc sống

Bạn sống trong gia đình đang gặp nhiều khó khăn, mà kinh tế lại eo hẹp, nên tuy
là người khuyết tật, bạn mong muốn có việc làm để góp phần trang trải các khoản
chi tiêu cho cuộc sống hàng ngày của gia đình. Lúc này lựa chọn của bạn sẽ tập
trung vào những công việc đem lại thu nhập cao hơn. Điều đó cũng có nghĩa là bạn
sẽ không nề hà những công việc vất vả hơn, thời gian và điều kiện làm việc không
thuận lợi lắm.

2. Làm việc để khẳng định mình

Gia đình bạn không khó khăn về kinh tế, bố mẹ và người thân sẵn sàng lo cho bạn
cuộc sống đầy đủ với mong muốn bù đắp những thiệt thòi mà bạn phải chịu do
khiếm khuyết một phần cơ thể. Là một người tự trọng, hoặc do được nâng cao
nhận thức qua tổ chức của NKT về ý nghĩa việc làm, bạn quyết tâm tìm một việc làm
phù hợp để khẳng định mình và hướng tới cuộc sống có ý nghĩa. Trong trường hợp
này, bạn không phải chịu áp lực làm việc để có thu nhập đáng kể, mà điều quan
trọng là bạn được làm việc. Vì thế, những công việc hợp với khả năng và sở thích
sẽ hấp dẫn bạn.

22 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Cũng có thể gia đình bạn khó khăn về kinh tế, thêm vào đó, bạn lại là nạn nhân của
định kiến về NKT là gánh nặng của gia đình từ chính người thân của mình, khi đó
mong muốn làm việc để khẳng định bản thân sẽ là nhu cầu của bạn. Những công
việc phù hợp với định hướng nghề nghiệp sẽ giúp bạn toại nguyện.

3. Làm việc sau khi được đào tạo nghề

Sau khi tốt nghiệp một khoá đào tạo nghề bạn thường có tâm lý nóng lòng được
áp dụng các kiến thức, kỹ năng đã học vào thực tế, vì vậy mối quan tâm hàng đầu
của bạn là những công việc phù hợp với ngành nghề được đào tạo, là chính sách,
chế độ của đơn vị tuyển dụng nhằm tạo điều kiện cho nhân viên thường xuyên
được trau dồi chuyên môn, là những đồng nghiệp thân thiện sẵn sàng hỗ trợ bạn
trong công việc. Lúc này, mức tiền lương không phải là tiêu chí hàng đầu của bạn
khi đăng ký tuyển dụng bởi bạn cần tin rằng, ở môi trường làm việc thân thiện như
vậy, thành quả lao động của bạn sẽ được đánh giá xứng đáng.

4. Tự thành lập doanh nghiệp của người khuyết tật

Bạn mong muốn trở thành chủ của một cơ sở sản xuất kinh doanh dành cho NKT
để thực hiện đam mê làm kinh doanh và hỗ trợ những người cùng cảnh. Để làm
được việc này, trước hết bạn phải tự trả lời được những câu hỏi sau:

• Lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, sản phẩm & dịch vụ cụ thể là gì ?
• Nhu cầu của thị trường đối với sản phẩm & dịch vụ đó như thế nào ?
• Địa điểm kinh doanh ở đâu ?
• Nguồn vốn từ đâu ?
• Cần tuyển bao nhiêu nhân viên ?
Để vận hành được doanh nghiệp bạn cần có kiến thức và kỹ năng về quản trị doanh
nghiệp nhỏ, như marketing, quản lý tài chính, quản lý nhân sự ...Vì doanh nghiệp
của bạn là doanh nghiệp của NKT, do vậy bạn cần tìm hiểu các văn bản pháp luật
hỗ trợ cơ sở sản xuất kinh doanh của NKT, cần tìm địa điểm đảm bảo tiếp cận cho
nhân viên của mình, cũng như có kế hoạch đào tạo các kỹ năng làm việc, kỹ năng

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 23

giao tiếp cho lao động là NKT, đồng thời tìm hiểu để sẵn sàng tham gia các nhóm,
câu lạc bộ sản xuất, kinh doanh của NKT nhằm học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, hỗ
trợ lẫn nhau.

II. XÁC ĐỊNH NĂNG LỰC CỦA BẢN THÂN


Việc xác định được năng lực của bản thân là điều kiện quan trọng để bạn lựa chọn
việc làm phù hợp với bản thân. Nếu đánh giá thiếu chính xác điểm mạnh, điểm yếu
về kỹ năng, kiến thức, khả năng đáp ứng của mình với công việc khiến bạn có thể
quyết định sai lầm khi lựa chọn việc làm.

1. Cảm xúc với nghề nghiệp

Đây là yếu tố quan trọng giúp bạn gắn bó lâu dài với công việc, chính vì thế bạn cần
chắc chắn với bản thân rằng bạn yêu thích ngành nghề và công việc đã lựa chọn.
Nghề sẽ chọn và “yêu” người nào không chỉ thành thạo kỹ năng làm việc, nó còn
kén chọn những ai có một tâm hồn và thái độ làm việc phù hợp với nghề. Tình yêu
nghề sẽ khiến bạn luôn làm việc với tinh thần trách nhiệm, đạt năng suất cao. Và,
về lâu dài, bạn sẽ có thể trụ việc và thăng tiến trong công việc.

2. Sự phù hợp với ngành nghề đào tạo hoặc khả năng vốn có

Những ngành nghề bạn được đào tạo ở các khoá dạy nghề sơ cấp, trung cấp hay
ở trường đại học là yếu tố đầu tiên cần cân nhắc khi tìm kiếm việc làm. Những kiến
thức, kỹ năng được trang bị, về cơ bản, sẽ đảm bảo rằng bạn có thể hoàn thành
công việc được giao. Đó cũng là cơ sở để bạn có thể tham gia các khóa nâng cao
trình độ chuyên môn trong quá trình làm việc.
Trong trường hợp đơn vị tuyển dụng tổ chức dạy nghề tại chỗ, bạn nên chọn
những công việc phù hợp với khả năng của mình và sự yêu thích của bạn dành cho
công việc đó.

24 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

3. Sự phù hợp với dạng tật

Bạn là NKT vận động, khuyết tật nhìn, khuyết tật nghe nói, khuyết tật trí tuệ hay các
dạng khuyết tật khác. Một công việc phù hợp với dạng tật và mức độ khuyết tật
của mình là điều bạn cần cân nhắc kỹ để sự lựa chọn của bạn sẽ đảm bảo cho bạn
có thể trụ việc lâu dài. Ví dụ, nếu bạn là người sử dụng xe lăn, bạn sẽ phù hợp với
những công việc văn phòng, công nghệ thông tin, biên dịch ngoại ngữ ... Những
công việc cần di chuyển, mang vác nặng, quay phim, clip ... là những việc thích hợp
với NKT nghe nói.

4. Khả năng thích ứng với điều kiện làm việc

Cuối cùng, bạn cần phân tích khả năng thích ứng của mình với điều kiện làm việc
như thế nào, cụ thể:

• Thời gian: Có thể làm việc toàn thời gian (8 tiếng) hay bán thời gian, hoặc có
thể làm ngoài giờ hay vào ngày nghỉ khi cần thiết được không ?

• Địa điểm làm việc: Có quá xa nhà không, bạn có tự đi lại được không hay phải
được trợ giúp ...

• Đặc điểm công việc: Tĩnh tại hay lưu động

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 25

• Môi trường làm việc: Mức độ tiếng ồn, bụi, độc hại ...
• Áp lực công việc: Cường độ làm việc, công việc liên tục hay theo thời vụ ...
• Yêu cầu giao tiếp trong công việc: Công việc có cần giao tiếp với nhiều người
đòi hỏi phải có kỹ năng làm việc nhóm hay không, hay phải làm việc độc lập đòi
hỏi những kỹ năng riêng.
Việc xác định được những ưu điểm và hạn chế của mình trong việc thích ứng với
điều kiện làm việc giúp bạn lựa chọn được công việc phù hợp.

III. TÌM KIẾM THÔNG TIN VIỆC LÀM

1. Tìm hiểu pháp luật lao động, đặc biệt đối với NKT

Một trong những việc cần làm khi tìm kiếm thông tin việc làm là tìm hiểu pháp luật
lao động, bao gồm các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực lao động đảm bảo
người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức thực hiện đầy đủ nghĩa vụ,
trách nhiệm và quyền hạn của mình. Nắm được những quy định này, bạn sẽ tránh
được các hành vi lừa đảo, xác định được những đơn vị tuyển dụng đáng tin cậy. Đặc
biệt, bạn cần tìm đọc những văn bản pháp luật (Bộ luật Lao động, các nghị định,
thông tư ...) đề cập đến chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với NKT trong lĩnh vực
việc làm.

2. Tìm hiểu thông tin tuyển dụng lao động trên các kênh thông
tin chính thống, có uy tín

Để có được thông tin các vị trí việc làm đang được tuyển dụng, hiện nay người lao
động có rất nhiều kênh tìm kiếm thông tin. Điều quan trọng là bạn phải biết xác
định những nguồn thông tin đáng tin cậy.

• Thông tin việc làm qua phương tiện thông tin đại chúng: Báo in, phát thanh,
truyền hình, báo điện tử. Thông tin qua kênh này do các cơ quan của Chính phủ
thực hiện nên đảm bảo tính chính xác của thông tin truyền đạt.

26 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

• Thông tin việc làm từ các Trung tâm Dịch vụ việc làm: Các Trung tâm Dịch vụ
việc làm của Nhà nước là địa chỉ đáng tin cậy để bạn tìm hiểu thông tin về việc làm.
Đây là cầu nối giữa các doanh nghiệp và người lao động tìm việc làm. Tại các trung
tâm này bạn được tư vấn về những công việc phù hợp với năng lực và dạng khuyết
tật của bạn, được cung cấp thông tin về nhiều vị trí việc làm để bạn lựa chọn.

• Tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội hàng năm có 04 phiên giao dịch việc
làm lồng ghép NKT với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp có chính sách tuyển
dụng lao động là NKT. Bạn cũng có cơ hội việc làm tại Ngày hội việc làm cho NKT
do Trung tâm dịch vụ việc làm thanh niên Hà Nội phối hợp với Hội NKT TP. Hà Nội
tổ chức nhân dịp ngày NKT Việt Nam 18/4 hàng năm.

• Thông tin việc làm từ các ứng dụng, website: Hiện nay có rất nhiều thông tin
việc làm được chia sẻ trên các kênh này, tuy nhiên khi tiếp cận các thông tin này
cần có sự cân nhắc. Thông tin trên các website của chính đơn vị tuyển dụng, hoặc
của các nhà cung cấp thông tin về việc làm là thông tin chính xác, đáng tin cậy.
Ngoài ra, các nguồn thông tin khác trên internet chỉ mang tính tham khảo, cần
kiểm chứng.

• Thông tin từ các doanh nghiệp: Là kênh thông tin được công bố rộng rãi dựa
trên chức năng, nhiệm vụ của mình. Doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng lao
động thông báo tuyển lao động phục vụ trực tiếp là thông tin mang tính cụ thể có
thể sử dụng trực tiếp (nếu không vi phạm pháp luật).

• Thông tin từ các tổ chức: Bao gồm các tổ chức xã hội, chính trị-xã hội, đơn vị
sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực lao động là những đơn vị được thành lập theo
quy định của Nhà nước nên thông tin việc làm mang tính chính xác và đảm bảo.

• Thông tin từ bạn bè, người thân: Là thông tin mang tính truyền miệng nên cần
kiểm chứng. Qua kênh thông tin này khó có thể xác định tính chính xác của thông
tin, không xác định cụ thể được chủ thể thuê lao động. Đối với người thân trong gia
đình, thông tin việc làm đôi khi chỉ phù hợp với chính bản thân họ chứ chưa chắc
phù hợp với người được cung cấp thông tin (Bố, mẹ có thể là người tin cậy cung
cấp thông tin nhưng chưa chắc phù hợp với sở thích, năng lực của con em mình).
Đối với bạn bè hay các mối quan hệ xã hội khác thì thông tin chỉ nên mang tính
tham khảo bởi bản thân họ không phải là người thuê lao động.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 27

3. Xác định đơn vị mà bản thân muốn ứng tuyển

Sau khi khai thác được thông tin tuyển dụng từ một số kênh thông tin đáng tin cậy,
ban cần xem xét lại tất cả những thông tin thu thập được, chọn lựa một vài đơn
vị tuyển dụng phù hợp với mong muốn và khả năng của bạn. Từ đó bạn tiếp tục
tập hợp những thông tin chi tiết về họ, như sản phẩm, dịch vụ, mô hình tổ chức,
phương thức điều hành, địa điểm, các điều kiện làm việc, chính sách đối với nhân
viên, công nhân nói chung và đối với NKT nói riêng. Tìm hiểu qua thông báo tuyển
dụng các yêu cầu về thủ tục hồ sơ, thời hạn, địa chỉ liên hệ.

IV. THAM GIA TUYỂN DỤNG

1. Tìm hiểu kỹ về đơn vị tuyển dụng và vị trí ứng tuyển

Khi đã quyết định ứng tuyển vào một cơ quan, tổ chức, cở sở sản xuất kinh doanh,
bạn cần tìm hiểu kỹ hơn về đơn vị đó: lịch sử ra đời và phát triển, uy tín của đơn
vị trong lĩnh vực hoạt động, những giải thưởng, danh hiệu đạt được, v.v... Đặc biệt
bạn cần tìm hiểu kỹ vị trí ứng tuyển: chức năng, nhiệm vụ, kiến thức và kỹ năng cần
có... Việc này sẽ giúp bạn thành công trong việc hoàn thành các thủ tục xin việc của
đơn vị tuyển dụng.

2. Lập hồ sơ ứng tuyển để gửi đơn vị tuyển dụng

Chuẩn bị tốt bộ hồ sơ xin việc là hết sức cần thiết, nó sẽ quyết định việc bạn có
được lựa chọn vào vòng tuyển dụng tiếp theo hay không. Để tạo được sự chú ý của
nhà tuyển dụng, hồ sơ của bạn cần phải được chuẩn bị cẩn thận, không sơ sài, nêu
được khả năng và những kinh nghiệm của bạn theo hướng đáp ứng yêu cầu của
nhà tuyển dụng. Hồ sơ xin việc là bộ hồ sơ mẫu được mua tại các cửa hàng tạp hóa
và được người lao động hoàn thành theo quy định. Các loại giấy tờ thông thường
có trong bộ hồ sơ xin việc gồm có:

28 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

a. Sơ yếu lý lịch:
Là loại giấy tờ hành chính theo mẫu trong bộ hồ sơ xin việc bán sẵn dùng để thông
tin về nhân thân của người lao động. Bạn cần điền thông tin cá nhân, như tên, tuổi,
hộ khẩu thường trú, thông tin thân nhân và thành phần gia đình, quá trình học tập
và làm việc một cách ngắn gọn.
Hiện nay người lao động có thể đến bất kỳ UBND xã phường nào để xác thực chữ ký
trong sơ yếu lý lịch và có giá trị sử dụng trong vòng 6 tháng kể từ ngày đóng dấu.

b. Đơn xin việc:
Là đơn do người lao động chuẩn bị, dùng để đề đạt nguyện vọng xin việc với người
sử dụng lao động. Để đơn xin việc gây ấn tượng với nhà tuyển dụng, bạn nên tự
viết, nói rõ nguyện vọng, sự yêu thích của mình với công việc, khẳng định rằng
trình độ của mình phù hợp với vị trí tuyển dụng, nhấn mạnh những điểm mạnh và
kinh nghiệm của bạn thể hiện qua các khoá đào tạo và quá trình làm việc. Đừng
quên cam kết sự phục vụ của bạn sẽ đem lại lợi ích cho đơn vị tuyển dụng.
Cần lưu ý rằng, tất cả những điều đó bạn cần diễn đạt một cách tự tin, chân thành,
nhưng nhã nhặn.
Về hình thức: Đơn cần được viết trên giấy A4, căn chỉnh lề cân đối, không có lỗi
chính tả, câu văn ngắn gọn, rõ ràng, bố cục như một bài văn ngắn (có mở bài, thân
bài, kết luận).

c. CV (Curriculum Vitae):
Là bản tự giới thiệu về bản thân, gồm các thông tin cơ bản, như ngày, tháng, năm
sinh, giới tính, địa chỉ, số điện thoại, tình trạng hôn nhân. Đồng thời, tóm lược tất cả
những thông tin liên quan đến trình độ học vấn, những nơi đào tạo, làm việc bạn
đã kinh qua, kinh nghiệm làm việc cùng các kỹ năng mềm, các chứng chỉ, thành
tích khen thưởng liên quan đến công việc mà bạn gửi tới nhà tuyển dụng.
Cần lưu ý rằng chỉ nên nêu những kinh nghiệm có liên quan đến công việc bạn
muốn ứng tuyển mà thôi. Nếu bạn là sinh viên mới tốt nghiệp chưa có kinh nghiệm

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 29

làm việc cụ thể thì có thể thay thế bằng những hoạt động mà bạn đã tham gia
trong quá trình học có liên quan đến công việc ứng tuyển, hoặc những nơi bạn đã
thực tập.
Hiện nay trên mạng có những mẫu CV khá hoàn chỉnh, chuyên nghiệp.

d. Các văn bằng, chứng chỉ:
Văn bằng, chứng chỉ các khoá đào tạo rất quan trọng trong bộ hồ sơ xin việc. Bạn
cần photocopy có công chứng mỗi loại chứng chỉ thành nhiều bản để sẵn, khi cần
nộp cho những đơn vị bạn ứng tuyển những chứng chỉ phù hợp với công việc bạn
tham gia tuyển dụng.
Nếu bạn có nhiều văn bằng, chứng chỉ thì chỉ nên lựa chọn những văn bằng, chứng
chỉ theo yêu cầu, hoặc mang lại lợi thế cho bạn khi xét tuyển, trong đó có các
chứng chỉ về tin học và ngoại ngữ.
Chú ý: không nộp bản chính các chứng chỉ, văn bằng.

e. Giấy khám sức khỏe:
Là giấy của cơ sở y tế được cấp giấy phép hoạt động theo quy định của Luật khám
bệnh, chữa bệnh và các văn bản dưới Luật, và có đủ điều kiện thực hiện khám sức
khỏe, xác nhận người lao động có đủ sức khoẻ để làm việc hay không.

• Giấy khám sức khỏe có thời hạn sử dụng trong 12 tháng.
• Theo quy định, người khám sức khỏe được cấp 01 bản, trong trường hợp bạn
có yêu cầu cấp nhiều bản thì cơ sở khám sức khỏe thực hiện việc nhân bản giấy
khám sức khỏe và dán ảnh, đóng dấu giáp lai theo quy định.

g. Giấy xác nhận khuyết tật:
Giúp bạn được hưởng những chính sách hỗ trợ NKT của Nhà nước và của đơn vị
tuyển dụng (nếu có).

3. Chuẩn bị và tham gia phỏng vấn

30 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Phỏng vấn là quá trình trao đổi thông tin giữa người lao động và người sử dụng lao
động nhằm kiểm tra lại thông tin được ghi trong hồ sơ xin việc của người lao động,
đồng thời, qua quá trình nói chuyện trực tiếp, đánh giá mức độ phù hợp của ứng
viên với công việc phải thực hiện.
Nhận được lời mời tham gia phỏng vấn, điều đó có nghĩa là bạn đã vượt qua “vòng
hồ sơ” và sẽ có cơ hội thể hiện mình là người xứng đáng được lựa chọn cho vị trí
tuyển dụng. Để thành công trong cuộc phỏng vấn, bạn cần lưu ý những điểm sau:

a. Trước khi đi phỏng vấn:
• Bạn cần nắm chắc thời gian và địa điểm phỏng vấn, cố gắng đến sớm để

tránh các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến kết quả phỏng vấn, như tắc đường,
hỏng xe ...

• Xem lại hồ sơ xin việc, bổ sung các chứng chỉ, bằng cấp (nếu thiếu)
• Thông tin đơn vị tuyển dụng: cần xem lại các thông tin về nhà tuyển dụng mà
bạn có, như tên nhà tuyển dụng, tên giao dịch, lĩnh vực hoạt động, các sản phẩm,
thị trường chiếm lĩnh...
• Thông tin cá nhân: bạn cần xem lại các thông tin cá nhân, đặc biệt tập trung
vào các thông tin chứng minh khả năng của mình đối với vị trí ứng tuyển.
• Tập trả lời phỏng vấn: nếu bạn là người không mạnh dạn khi nói chuyện trước
người lạ, bạn cần tập luyện trước để có thể trình bày tự tin, mạch lạc các thông tin
cá nhân, thông tin nhà tuyển dụng và mong muốn của bản thân đối với vị trí ứng
tuyển.
• Trang phục khi đi phỏng vấn cần lịch sự, gọn gàng, sạch sẽ, không cầu kỳ,
nhưng cũng không quá xuềnh xoàng, luộm thuộm. Bạn cần chải tóc gọn gàng,
tránh dùng các loại mỹ phẩm gây mùi khó chịu, tránh trang điểm quá mạnh.
• Lưu ý: Nếu bạn là NKT nghe nói, bạn cần nhắn tin hoặc gửi e-mail trước cho
nhà tuyển dụng trao đổi về việc bạn cần sự hỗ trợ của phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 31

b. Tại cuộc phỏng vấn:

• Bạn hãy cố gắng đến nơi phỏng vấn Phỏng vấn lao động là người khuyết tật
sớm để tránh các yếu tố khách quan
ảnh hưởng đến kết quả phỏng vấn,
như tắc đường, hỏng xe ...

• Ngôn ngữ hình thể: Chào hỏi người
phỏng vấn, ngồi khi được mời, lựa
chọn tư thế ngồi đối diện, nhìn vào
người phỏng vấn, nhưng đừng quá
chăm chú. Nét mặt thể hiện sự thoải
mái, không căng thẳng, tự tin, nhưng
không thái quá.

• Lưu ý: Nếu bạn sử dụng xe lăn, bạn nên chọn chỗ ngồi thuận tiện để xe không bị
vướng, giúp bạn được thoải mái.

• Sử dụng ngôn ngữ: Đầu tiên, bạn cần lắng nghe và đảm bảo rằng bạn hiểu rõ
câu hỏi của nhà tuyển dụng. Trước khi trả lời câu hỏi bạn hãy dành một vài giây sắp
xếp nội dung trả lời hợp lý. Trả lời rành mạch, ngắn gọn. Không nói quá to hoặc quá
nhỏ, tránh sử dụng từ địa phương. Bạn cũng nên tránh nói một cách tiêu cực về nơi
làm việc trước đây.

• Tinh thần: Trong suốt quá trình phỏng vấn bạn cố gắng giữ sự tự tin cho bản
thân. Nên nhớ rằng, bạn và người sử dụng lao động đang thỏa thuận với nhau về
việc hợp tác, chứ không phải bạn đi xin hay cầu cạnh.

• Với các điều kiện lao động do người sử dụng lao động đưa ra, đừng vội trả lời mà
hãy xem xét liệu mình có thể làm được không, điều đó có thoả mãn nhu cầu của
mình hay không?

32 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

c. Kết thúc phỏng vấn:
Vào cuối buổi phỏng vấn bạn nên khẳng định lại một lần nữa rằng bạn rất muốn
được tiếp nhận vào làm việc. Hãy cám ơn người phỏng vấn một cách chân thành,
chào vui vẻ trước khi ra về, thể hiện việc bạn rất nghiêm túc trong việc ứng tuyển
và là người có văn hoá.
d. Sau phỏng vấn:
Nếu được nhà tuyển dụng hẹn sẽ trả lời sau phỏng vấn, bạn cần:
• Ghi lại tên và số điện thoại của người thông báo kết quả
• Nếu quá ngày hẹn mà chưa được thông báo kết quả, bạn nên chủ động liên hệ
trong giờ hành chính, tránh thời gian nghỉ trưa, tối hoặc đêm khuya. Hãy lạc quan
và đừng nghĩ rằng mình đã trượt.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 33

D. TRỤ VIỆC

1. Trụ việc là gì?

Trụ việc là khả năng người lao động có thể làm việc lâu dài, bền vững tại doanh
nghiệp, cơ quan, tổ chức nhờ hiệu quả công việc, tinh thần trách nhiệm cao, thái
độ ứng xử tốt, đóng góp vào sự phát triển của đơn vị.

2. Lợi ích của trụ việc đối với người khuyết tật

• Khi bạn trụ lại làm việc lâu dài ở một cơ quan, doanh nghiệp, bạn sẽ được hưởng
những lợi ích sau đây:
• Có công việc, thu nhập ổn định, cải thiện đời sống vật chất;
• Có cơ hội tiếp cận các khóa đào tạo kỹ năng nghề nâng cao, hoặc công
nghệ mới;
• Trình độ chuyên môn, tay nghề được nâng cao;
• Có nhiều cơ hội được thăng tiến;
• Tiếp thu văn hoá công sở, doanh nghiệp;
• Hoà nhập bình đẳng với đồng nghiệp nơi làm việc

3. Điều kiện để NKT trụ việc

Để bạn có thể trụ việc tại một cơ sở nào đó cần có yếu tố chủ quan và khách quan.
Những yếu tố này hỗ trợ, bổ sung cho nhau, chúng không thể tách rời trong việc
đảm bảo để bạn, một người khuyết tật, có thể làm việc lâu dài, ổn định tại nơi bạn
được tuyển dụng.

34 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

3.1. Yếu tố chủ quan
Yếu tố chủ quan tuỳ thuộc vào chính bạn, cụ thể bạn phải là người:
• Có năng lực, đáp ứng được yêu cầu công việc của chủ sử dụng lao động.
• Yêu lao động, mong muốn được làm việc để có cuộc sống tự lập;
• Có tinh thần trách nhiệm để hoàn thành tốt công việc được giao phó;
• Ham học hỏi, trau dồi kỹ năng nghề;
• Có ý thức tự khắc phục, nếu có thể, những khó khăn, trở ngại trong quá trình làm
việc do những khiếm khuyết của cơ thể gây ra;
• Chủ động hoà đồng, gắn bó với tập thể nơi bạn làm việc, có ảnh hưởng tốt đối
với đồng nghiệp.

3.2. Yếu tố khách quan
Bao gồm những điều kiện bên ngoài thuận lợi giúp cho bạn có thể làm việc lâu dài,
ổn định tại nơi bạn được tuyển dụng.
• Sự ủng hộ, hỗ trợ của gia đình rất quan trọng, đó là điểm tựa cho bạn khi bạn
gặp những khó khăn trong quá trình làm việc, là nguồn cổ vũ khi bạn thành công
trong công việc;
• Quan điểm hỗ trợ thiết thực, hiệu quả của cơ quan, doanh nghiệp bạn làm việc
đối với lao động là người khuyết tật. Quan điểm này thể hiện ở việc đơn vị nghiêm
túc thực hiện chủ trương, chính sách về việc làm của Nhà nước đối với NKT;
• Điều kiện tiếp cận: Chủ sử dụng lao động cần đảm bảo mức độ tiếp cận của cơ sở
đối với NKT với những dạng khuyết tật khác nhau. Những nơi cần đảm bảo tiếp cận
đối với NKT vận động và người khiếm thị là lối ra vào, đường đi nội bộ, nhà vệ sinh,
chỗ ngồi làm việc; đối với người khiếm thính phải đảm bảo giao tiếp bằng ngôn
ngữ ký hiệu, hoặc cách thức giao tiếp khác. Những tín hiệu báo cháy, có nguy hiểm
bằng âm thanh cần được bổ sung tín hiệu bằng đèn nhấp nháy; các tài liệu hướng
dẫn cần có bản chữ nổi dành cho người khiếm thị, v.v...

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 35

• Bạn sẽ làm việc hiệu quả hơn nếu chủ sử dụng lao động điều chỉnh hợp lý một số
yêu cầu đối với công việc phân công cho bạn, giúp bạn hoàn thành công việc mà
không ảnh hưởng tới hiệu quả (bố trí thời gian làm việc linh hoạt, thuận lợi về giao
thông đi lại, chỗ ngồi làm việc phù hợp vv...).
• Bạn sẽ có thể làm việc lâu dài khi được đơn vị tạo điều kiện tham gia các khóa đào
tạo chuyên môn, nâng cao tay nghề và các kỹ năng mềm.

4. Thăng tiến trong công việc

• Trụ việc sẽ mở ra trước bạn cơ hội thăng tiến trong nghề nghiệp. Năng lực và hiệu
quả cao của bạn cùng với cơ hội bình đẳng mà chủ sử dụng lao động tạo ra cho tất
cả người lao động, trong đó có cả NKT như bạn, để tiếp cận kỹ năng và kinh nghiệm
mới sẽ giúp bạn từng bước thăng tiến trong công việc. Về phần mình, bạn hãy cố
gắng vượt qua sự rụt rè, thiếu tự tin, nếu có, để tham gia ứng cử đề bạt. Và khi được
làm việc trên cương vị mới bạn hãy dành tâm sức và trí lực của mình để đóng góp
vào sự phát triển của đơn vị.

36 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

E. TỰ TẠO VIỆC LÀM

I. XÁC ĐỊNH MỤC ĐÍCH TRỞ THÀNH “ÔNG/BÀ CHỦ”, KHẢ NĂNG
THỰC HIỆN MỤC ĐÍCH


Bạn có thể là người đam mê làm kinh doanh, mong muốn có doanh nghiệp riêng
chuyên sản xuất sản phẩm hay cung cấp loại dịch vụ bạn lựa chọn, qua đó bạn sẽ
giúp tạo công ăn việc làm cho những NKT khác. Đó là ý tưởng rất tốt đẹp mà để
thực hiện nó bạn hãy xem xét kỹ “vốn liếng” mà bạn có, từ kiến thức về kinh doanh,
về quản lý, sự hiểu biết các văn bản pháp luật đến nguồn tài chính cần đầu tư. Bạn
cũng cần lập một kế hoạch kinh doanh chi tiết để từng bước hiện thực hóa ý tưởng
của mình.

Bà Lê Minh Hiền (một phụ nữ khuyết tật vận động) - Giám đốc Trung tâm
Vì Ngày mai bên học viên của Trung tâm

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 37

II. CÔNG TÁC CHUẨN BỊ THÀNH LẬP CƠ SỞ SẢN XUẤT, KINH
DOANH, DỊCH VỤ

1. Tìm hiểu các văn bản pháp luật, các chính sách và quy định của
Nhà nước về thành lập cơ sở sản xuất kinh doanh nói chung và về
thành lập cơ sở sản xuất kinh doanh của NKT nói riêng

Hiện nay, Chính phủ và các bộ ngành hữu quan đã ban hành nhiều văn bản pháp
quy về thành lập cơ sở sản xuất kinh doanh nói chung và về thành lập cơ sở sản
xuất kinh doanh của NKT nói riêng, cũng như các chính sách hỗ trợ NKT trong lĩnh
vực việc làm, trong đó có các cơ sở sản xuất kinh doanh (SXKD), dịch vụ của người
khuyết tật. Do đó, bạn nên tìm hiểu chi tiết trong những văn bản này quy định hỗ
trợ các cơ sở SXKD, dịch vụ của NKT về vay vốn, thuê mặt bằng, thuế... ra sao. Việc
thực hiện các quy định trên sẽ giúp quá trình thành lập, vận hành doanh nghiệp
của bạn thuận lợi hơn.

2. Tham gia các khóa đào tạo về quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh
nhỏ hoặc cực nhỏ, học hỏi kinh nghiệm của những cơ sở SXKD,
dịch vụ đang vận hành

Bạn đam mê kinh doanh, nhưng có thể bạn chưa có nhiều kiến thức và kỹ năng về
quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ hoặc cực nhỏ, vì vậy trong hành trang cho
hành trình sắp tới bạn cần trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng này. Việc
nắm rõ các yếu tố của marketing, hiểu biết sản phẩm, dịch vụ của mình, cách tìm
hiểu khách hàng và đối thủ cạnh tranh, cách quản lý sản xuất và dịch vụ hiệu quả,
quản lý tài chính, v.v... sẽ giúp bạn thành công trên chặng đường kinh doanh đầu
tiên. Bên cạnh đó, kinh nghiệm của những cơ sở SXKD, dịch vụ đang hoạt động
cũng đem lại cho bạn những bài học quý mà bạn nên tham khảo.

3. Xác định lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ cụ thể

Có lẽ, khi có ý định kinh doanh, bạn đã hướng tới một loại hình sản phẩm hay dịch
vụ nào đó. Vì vậy, việc xác định, tìm hiểu khả năng cung cấp sản phẩm, dịch vụ cụ

38 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

thể là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu trong công tác chuẩn bị thành
lập cơ sở SXKD, dịch vụ của bạn. Bạn nên phác ra một vài ý tưởng và lựa chọn theo
các tiêu chí sau:

• Kỹ năng, hiểu biết của bạn về sản xuất sản phẩm, dịch vụ đó;
• Nguồn lực sẵn có: tài chính, nhân lực, nguyên vật liệu;
• Nhu cầu của xã hội hay địa phương đối với sản phẩm, dịch vụ đó.
Bạn hãy nghiên cứu, phân tích kỹ các ý tưởng của mình theo 3 tiêu chí đó, xem xét
kỹ khả năng bạn có thể làm gì để sản phẩm, dịch vụ của bạn nổi trội hơn nhờ lợi ích
mang lại cho khách hàng, hình thức, giá cả hay nhờ tạo ra các giá trị khác của sản
phẩm, dịch vụ, như thái độ phục vụ, sự quan tâm đến khách hàng, v.v...

4. Tìm hiểu khách hàng

Thị trường và khách hàng là vấn đề sống còn của doanh nghiệp của bạn, bởi vậy
bạn không thể không tìm hiểu thông tin về khách hàng tiềm năng, về độ tuổi,
nghề nghiệp, thu nhập, khả năng chi trả, chu kỳ mua sản phẩm của họ. Những
thông tin này cần thiết để doanh nghiệp của bạn đáp ứng tốt nhất có thể những
nhu cầu của khách hàng.

5. Chuẩn bị vốn để khởi nghiệp

Bạn có thể huy động những nguồn lực riêng của mình: tiền cá nhân, tiền vay từ
gia đình, bạn bè, tiền góp vốn, mặt bằng, nhà cửa từ những người muốn đầu tư...

6. Tìm địa điểm phù hợp, đảm bảo tiếp cận với NKT

Một địa điểm phù hợp, đảm bảo tiếp cận cho những lao động là NKT trong cơ sở
của bạn là điều bạn cần quan tâm để tạo điều kiện thuận lợi cho họ làm việc. Đó là
các lối ra vào, đường đi nội bộ, chỗ ngồi làm việc, khu vệ sinh ...

7. Xác định số lượng nhân công cần thuê

Căn cứ vào các vị trí công việc bạn hãy xác định số lượng nhân công cần thuê, trong

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 39

đó có 30% là người khuyết tật, dự kiến trước các vị trí thích hợp với các dạng tật
khác nhau. Bạn cũng cần lập kế hoạch dạy nghề tại chỗ cho những nhân viên, công
nhân khuyết tật chưa được đào tạo.

8. Lường trước những rủi ro có thể gặp phải và các phương án
giải quyết

Nhưng rủi ro trong kinh doanh là điều khó tránh, đặc biệt là khi mới thành lập
doanh nghiệp. Phổ biến nhất là những rủi ro về pháp lý liên quan đến các thủ tục
thành lập doanh nghiệp có thể dẫn tới bị xử phạt do vi phạm Luật doanh nghiệp,
hay rủi ro về tranh chấp hợp đồng, về thuế, kế toán ... Để tránh những rủi ro này
bạn cần tìm hiểu kỹ Luật Doanh nghiệp và các văn bản pháp luật liên quan, tham
khảo ý kiến của các tư vấn trong lĩnh vực này. Bạn cũng có thể gặp rủi ro do sử dụng
nguồn vốn đầu tư không đúng cách, làm thiếu hụt vốn, vì vậy bạn cần lên kế hoạch
sử dụng vốn cụ thể. Rủi ro cũng có thể xảy ra nếu bạn không đánh giá đúng nhu
cầu của thị trường, gây khó khăn cho việc tiêu thụ sản phẩm, ảnh hưởng xấu đến
doanh thu của doanh nghiệp. Phương án để giải quyết vấn đề này là doanh nghiệp
của bạn cần vạch ra chiến lược kinh doanh và kế hoạch marketing phù hợp.
Tóm lại, lao động, làm việc là một hoạt động sống của con người, kéo dài hầu như
suốt cuộc đời của tất cả chúng ta, người không khuyết tật cũng như người khuyết
tật. Nó đem lại các giá trị vật chất và tinh thần mà thiếu các giá trị ấy, cuộc sống của
chúng ta trở nên khó khăn và không có ý nghĩa. Xác định mục đích làm việc, tìm
hiểu cách thức tìm việc, tạo việc làm đúng và hiệu quả giúp chúng ta sớm thành
công trong việc tự tin hoà nhập bình đẳng vào các lĩnh vực của đời sống xã hội, vào
cộng đồng mà chúng ta là một thành viên.

40 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

F. NHẬN THỨC VỀ NGƯỜI KHUYẾT TẬT, VIỆC LÀM
VỚI NKT VÀ LẬP KẾ HOẠCH CÁ NHÂN

Ở phần trên, bạn đã được tìm hiểu về những yếu tố chủ quan và khách quan tác
động đến quá trình làm việc và hòa nhập NKT trong môi trường lao động. Nội dung
dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan hơn về việc tuyển dụng và sử dụng lao
động là NKT tại các cơ quan, doanh nghiệp cũng như nhận thức của NKT khi tìm
kiếm việc làm.

Sử dụng đúng người, đúng vị trí sẽ giúp lao động là người khuyết tật
làm việc như lao động không khuyết tật

1. Nhận thức của doanh nghiệp về lao động là người khuyết tật

- NKT và tuyển dụng người khuyết tật

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 41

Hiểu lầm Thực tế

NKT không thể làm việc hoặc NKT có thể làm việc phù hợp với điều kiện sức
không đủ sức khỏe, trình độ khỏe, dạng tật và mức độ khuyết tật. NKT hiện
học vấn và kỹ năng để làm đang làm việc và thành công ở rất nhiều vị trí và
được việc công việc khác nhau như công nhân, lao động
chân tay, lao động thời vụ, quản lý… tại cơ quan,
doanh nghiệp, các tổ chức phi chính phủ trong
nước, quốc tế hay làm chủ các cơ sở sản xuất,
doanh nghiệp của người khuyết tật.

NKT chỉ phù hợp làm một số NKT có nhiều dạng tật khác nhau, mức độ khuyết
công việc nhất định như: bán tật có thể rất nhẹ, nhẹ hay nặng, trình độ học vấn
tăm, làm thú bông, massage, và khả năng cũng ở nhiều mức khác nhau. Bố trí
tẩm quất, xin tiền…. công việc phù hợp và cung cấp điều chỉnh hợp
lý tại nơi làm việc sẽ giúp lao động là NKT đủ khả
Doanh nghiệp không thể bố năng có thể làm việc bình thường và tham gia
trí việc làm, vị trí nào phù hợp vào các vị trí khác nhau
với người khuyết tật

NKT không thể góp phần Lao động là NKT được nhiều công ty đánh giá
mang lại lợi ích cho doanh chăm chỉ, tính kỷ luật cao và gắn bó lâu dài với
nghiệp doanh nghiệp. Sử dụng đúng người, đúng vị
trí giúp lao động là NKT làm việc như lao động
không khuyết tật. Bên cạnh đó, nhận NKT vào làm
việc đem lại danh tiếng tốt cho doanh nghiệp,
tạo môi trường làm việc công bằng và gắn kết
giữa các nhân viên.

42 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Môi trường làm việc sẽ mất Khi được bố trí công việc và điều kiện phù hợp
an toàn nếu có lao động là cùng với việc đảm bảo công tác an toàn lao động
người khuyết tật của cơ quan, doanh nghiệp, NKT có thể làm việc
như người không khuyết tật, thậm chí họ làm
việc an toàn hơn các nhân viên không khuyết tật
do ý thức được vấn đề sức khỏe của mình.

“Đây vừa là trách nhiệm của doanh nghiệp với cộng đồng nhưng đây
cũng là cơ hội giúp TokyoLife giáo dục nhân viên, xây dựng môi trường
làm việc trách nhiệm, sẻ chia và đầy tình yêu thương. Để NKT hòa nhập
trong môi trường làm việc mới, trước đó, công ty đã tổ chức nhiều buổi
nói chuyện, để cán bộ, công nhân hiểu, chia sẻ, tôn trọng và tạo điều kiện
thuận lợi để NKT phát huy khả năng của mình”, bà Trần Thùy Linh, đại
diện Hệ thống tiêu dùng và thời trang TokyoLife chia sẻ khi Công ty thực
hiện dự án hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật. (NKT và cơ hội tìm kiếm
việc làm, https://angel.tokyolife.vn ).

- Hòa nhập NKT tại môi trường làm việc:

Hiểu lầm Thực tế

Doanh nghiệp phải ưu tiên và - Có thể bố trí các vị trí khác phù hợp với khả
cố giữ nhân viên khuyết tật năng của người khuyết tật.
không đủ khả năng làm việc
- Doanh nghiệp không nhất thiết phải tiếp tục
giữ lao động là NKT khi người đó đã được bố trí
hợp lý và tạo điều kiện phát huy năng lực nhưng
không thể đáp ứng yêu cầu của công việc.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 43

“Tiếp cận” là chỉ cần lối đi Tiếp cận và điều chỉnh hợp lý nên được hiểu gồm
có đường dốc cho người sử điều chỉnh về môi trường vật chất và chính sách
dụng xe lăn đối với lao động là người khuyết tật.

Mỗi dạng khuyết tật có nhu cầu về việc tiếp cận
môi trường và thông tin khác nhau để làm việc
hiệu quả (ví dụ: lối đi, nhà vệ sinh phù hợp để NKT
chân, người sử dụng xe lăn, phụ nữ có thai, người
lớn tuổi… lên xuống, di chuyển an toàn; chỗ làm
việc phù hợp với độ cao, dạng khuyết tật…; biển
chỉ dẫn/ngôn ngữ ký hiệu với người khiếm thính;
tín hiệu/thông báo với người khiếm thị; chỉ dẫn
dành cho lao động là NKT trí tuệ…)

Tiếp nhận lao động là NKT rất Việc điều chỉnh môi trường vật chất hay chính
tốn kém chi phí khi phải bố sách là cần thiết. Tuy nhiên, tùy theo điều kiện
trí hợp lý công việc và điều của doanh nghiệp, việc điều chỉnh có thể tiến
chỉnh môi trường làm việc hành từng bước và đảm bảo giảm thiểu tối đa chi
cho họ phí doanh nghiệp phải chi trả.

Không cần chỉnh sửa hay ban Chiếm trên 7% dân số, NKT vừa có thể là lao động
hành văn bản quy định chính trong cơ quan, doanh nghiệp, vừa có thể là nhóm
sách gì liên quan đến lao khách hàng tiềm năng của chính đơn vị. Bởi vậy,
động là người khuyết tật cơ quan, doanh nghiệp nên có quy định hoặc
chính sách bằng văn bản và thông tin rộng rãi tới
toàn thể nhân viên khi có bất kỳ nội dung liên
quan đến người khuyết tật.
Lao động là NKT nên được khuyến khích tham
gia đóng góp ý kiến xây dựng các chính sách liên
quan đến họ.

44 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Lao động là NKT cần được Nên giao tiếp và đối xử với NKT bình đẳng như
giao tiếp và đối xử đặc biệt các nhân viên không khuyết tật và thể hiện sự
hơn tôn trọng khả năng và nhân phẩm của họ.
NKT có thể cần hỗ trợ một số hoạt động khi điều
kiện tiếp cận chưa đảm bảo, tuy nhiên, chủ sử
dụng lao động và các nhân viên không khuyết
tật có thể nói chuyện và đề nghị giúp đỡ nhưng
hãy đợi họ đồng ý trước khi giúp họ.
Cơ quan, doanh nghiệp nên hướng dẫn và trao
đổi với cán bộ, nhân viên khác để họ hiểu hơn về
NKT và biết cách giao tiếp với người khuyết tật.

Tuyển dụng NKT sẽ ảnh Tùy thuộc vào kinh nghiệm của các nhân viên của
hưởng tới tinh thần của doanh nghiệp đã từng làm việc hay tiếp xúc với
những nhân viên khác người khuyết tật, họ có thể cảm thấy không thoải
mái lúc ban đầu. Nhưng thông thường, điều này
này không kéo dài lâu. Nhiều chủ doanh nghiệp
đã khẳng định rằng khi có NKT làm việc cùng
trong môi trường làm việc, các nhân nhiên khác
làm việc chăm chỉ hơn và có năng suất cao hơn.

“Thiên thần” là tên gọi thân thương TokyoLife dành tặng cho các thành
viên lao động là người khuyết tật. Năm 2018, TokyoLife, hệ thống tiêu
dùng và thời trang thuộc công ty Cổ phần IntelLife, bắt đầu hợp tác với
Hội NKT Hà Nội để tuyển dụng NKT vào làm việc. Trong giai đoạn đầu,
Hội NKT đóng vai trò là đối tác, cố vấn và hỗ trợ TokyoLife hướng dẫn,
tuyển dụng NKT tham gia lao động tại Công ty. Tháng 7/2018, xưởng
may “Thiên thần” ra đời tạo công ăn việc làm ổn định cho 30 người

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 45

khuyết tật. Ngày 2/2/2021, TokyoLife ra mắt Ngôi nhà Thiên thần Thái
Hà, cửa hàng đầu tiên trên hệ thống được vận hành bởi hơn 80% lao
động là người khuyết tật. Đến tháng 6/2021, TokyoLife đã ra mắt Ngôi
nhà Thiên thần số 4, ngôi nhà Thiên thần đầu tiên tại miền Trung. Trong
năm 2021, công ty thành lập xưởng móc thú bông “Thiên thần” nơi tạo
việc làm và đem lại niềm vui cho các thành viên gặp khó khăn về tâm
lý. Đến nay, gần 200 “Thiên thần” đang làm việc tại Công ty và dự kiến
đến năm 2024, TokyoLife sẽ có 100 Ngôi nhà Thiên thần với 1000 Thiên
thần. Không chỉ tuyển dụng NKT có nguyện vọng làm việc, công ty còn
tùy chỉnh các công đoạn có thể phù hợp cho mỗi thể trạng NKT và xây
dựng bộ phận “Chăm sóc Thiên thần”, làm nhiệm vụ thiết kế những trải
nghiệm tốt nhất cho NKT và làm cầu nối giữa NKT và các cán bộ, nhân
viên khác trong toàn công ty. (Tổng hợp tại https://tokyolife.vn/ )

2. Nhận thức của NKT và lập kế hoạch cá nhân

2.1. Nhận thức của NKT với việc làm và doanh nghiệp
Bạn đã được hướng dẫn để định hướng nghề nghiệp và tìm việc làm. Bạn vẫn
còn e ngại hay đã sẵn sàng tham gia vào quá trình chọn nghề và tìm kiếm làm
việc? Cùng tìm hiểu nội dung dưới đây để giúp củng cố thêm mục tiêu tìm việc
của bạn.

Hiểu lầm Thực tế

NKT không thể làm việc được Tự tin vào chính mình, tìm hiểu điểm mạnh,
như các nhân viên không điểm yếu của bản thân và nỗ lực cải thiện kỹ
khuyết tật năng và năng lực, bạn sẽ làm được việc phù hợp
với mình.

46 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Dừng học nghề hoặc tìm Công việc sẽ giúp bạn có thu nhập, có nhiều
kiếm công việc sau một thời mối quan hệ, niềm vui và sống tự lập. Bạn có
gian đi tìm việc không thành thể mất nhiều thời gian hơn người khác để tìm
công được công việc phù hợp, nhưng không có nghĩa
là bạn không thể. Ngay cả khi bắt đầu từ những
công việc không lương hoặc với mức lương thấp
sẽ giúp bạn tích lũy được kinh nghiệm và định
hướng cho tương lai.

Chờ đợi doanh nghiệp đến Mỗi công việc, vị trí có nhiều ứng viên quan tâm.
tuyển dụng Chủ động liên hệ và tìm đến với các cơ quan,
doanh nghiệp để giới thiệu về mình sẽ giúp bạn
gia tăng cơ hội việc làm. Nhà tuyển dụng chắc
chắn cũng mong muốn các ứng viên tìm đến
mình.

Không cần học thêm kỹ năng Nhiều công việc đòi hỏi trình độ sử dụng ngoại
mềm, tin học, ngoại ngữ ngữ, tin học văn phòng ở mức nhất định hay các kỹ
năng làm việc nhóm, làm việc độc lập, giao tiếp…
Nếu bạn càng trang bị được nhiều kiến thức và kỹ
năng, cơ hội việc làm của bạn càng mở rộng.
Bạn có thể tự tìm hiểu các kiến thức này qua sách
báo, mạng internet hoặc tìm kiếm các chương
trình đào tạo có phí hoặc miễn phí được thực hiện
bởi các Trung tâm dạy nghề, Trung tâm dịch vụ
việc làm, Hội/nhóm của người khuyết tật, dự án hỗ
trợ NKT tại địa phương và các tỉnh, thành phố.

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 47

Không nộp hồ sơ dự tuyển Rất khó để nhà tuyển dụng tìm được ứng viên
khi thấy chưa đáp ứng 100% đáp ứng 100% yêu cầu. Họ sẽ chọn ứng viên đáp
yêu cầu của nhà tuyển dụng ứng cao nhất các tiêu chí đề ra và xem xét trên
nhiều yếu tố khác như sự phù hợp với văn hóa tổ
chức, sự tự tin, mục tiêu nghề nghiệp, hiểu biết
về công ty…
Thông qua quá trình chuẩn bị hồ sơ và ứng
tuyển, bạn có thể rút ra những kinh nghiệm tìm
việc cũng như hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của
mình để tìm cách khắc phục.

Doanh nghiệp nhận NKT vào Nhiều NKT đang làm việc ổn định trong các cơ
làm việc chỉ được một thời quan, doanh nghiệp từ 5 đến 10 năm. Điều quan
gian ngắn, sau đó hầu hết sẽ trọng là bạn cần chủ động tìm hiểu thông tin về
bị cho thôi việc. doanh nghiệp và tìm hiểu xem bản thân có yêu
thích công việc đó không hay việc đó có phù hợp
với khả năng và dạng khuyết tật của mình không.

Doanh nghiệp nhận NKT vào Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách về lao
làm việc chỉ được một thời động và việc làm trong đó có những ưu tiên với
gian ngắn, sau đó hầu hết sẽ người khuyết tật, hiểu rõ các quy định này sẽ giúp
bị cho thôi việc. bạn biết được quyền lợi và trách nhiệm của mình
và cách tiếp cận các chương trình hỗ trợ việc làm
cho người khuyết tật.
Bên cạnh đó, hiểu được các quy định của nhà nước
và doanh nghiệp nơi bạn làm việc giúp bạn có thể
trao đổi và đóng góp ý kiến xây dựng chính sách
liên quan đến lao động là NKT của doanh nghiệp.

48 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT

“Lúc đầu mới vào công ty, các đồng nghiệp khác nghĩ em là NKT nên
không biết làm gì, không thể sử dụng tin học văn phòng. Em không nói
gì và tập trung vào công việc của mình, về sau chính các đồng nghiệp đó
đã thấy được khả năng của em và còn nhờ em hướng dẫn cho họ…”, một
học viên tại quận Hoàng Mai chia sẻ tại Tập huấn Kỹ năng hòa nhập trong
môi trường làm việc cho thanh niên khuyết tật, ngày 31/12/2021.

2.2. Kế hoạch cá nhân
Ở phần B và C của tài liệu các bạn đã được giới thiệu các bước để định hướng nghề
nghiệp và tìm việc, vậy để đạt được mục tiêu nghề nghiệp của mình, bạn cần xây
dựng cho mình kế hoạch thực hiện phù hợp.
• Kế hoạch là tập hợp những hoạt động được sắp xếp hợp lý theo lịch trình, thời
hạn, nguồn lực, mục tiêu, kết quả dự kiến và cách thức thực hiện tốt nhất,… để đạt
được một mục tiêu cụ thể nào đó đã được đề ra trước đó.
• Kế hoạch của mỗi cá nhân trong hướng nghiệp và việc làm là khác nhau và
phải được xây dựng bởi chính cá nhân đó.
• Ý nghĩa của việc lập kế hoạch cá nhân
• Lập kế hoạch cá nhân giúp bạn hình dung trước công việc cần làm, phân bổ thời
gian hợp lý và tránh bỏ sót các công việc, đồng thời giúp bạn xác định được những
hoạt động ưu tiên trong thời gian ngắn hạn hoặc dài hạn.
• Các bước lập kế hoạch
1. Xác định mục tiêu:
Giúp bạn đưa ra kết quả mong muốn đạt được khi hoàn thành. Bạn có thể đặt ra
mục tiêu qua việc trả lời một số câu hỏi như: bạn mong muốn đạt được điều gì sau
một khoảng thời gian nhất định? Lý do bạn làm việc này? Nó có thật sự cần thiết và
điều gì xảy ra nếu không thực hiện việc đó?

SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT 49

2. Xác định nội dung và thời điểm thực hiện:
Bạn hãy liệt kê tất cả các công việc cần làm là gì để đạt được mục tiêu; xác định thứ
tự ưu tiên của các việc, việc cần làm trước hoặc việc có thể làm sau; cần thời gian
bao lâu cho mỗi việc? và khi nào có thể bắt đầu công việc đó?
3. Xác định địa điểm:
Bạn sẽ thực hiện công việc đó ở đâu? Hình thức thực hiện (trực tiếp hay trực tuyến
qua internet, …)?
4. Xác định nguồn lực:
Như nguồn tài chính cần có, người hỗ trợ, thiết bị, nguyên vật liệu, phương pháp
làm việc…
5. Đánh giá quá trình thực hiện:
Để biết công việc được thực hiện như thế nào và liệu có hoàn thành mục tiêu đúng
hạn không, bạn cần theo dõi và kiểm tra thường xuyên cũng như đưa ra điều chỉnh
phù hợp cho mỗi giai đoạn thực hiện.

- Lưu ý khi lập kế hoạch cá nhân:
• Mục tiêu, kế hoạch cần rõ ràng, cụ thể.
• Nên lập kế hoạch theo từng giai đoạn (theo tháng, quý, năm…) và trình bày một
cách hợp lý, ngắn gọn, có thể kẻ bảng.
• Sau mỗi giai đoạn, hãy liệt kê những thành tích đã đạt được hoặc những thất bại
không thể vượt qua để rút kinh nghiệm.

50 SỔ TAY HƯỚNG NGHIỆP VÀ TÌM KIẾM VIỆC LÀM CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT