คู่มือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

Creating

Creative Tourism

Toolkit

คูม‹ อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกจิ กรรมทอ‹ งเทีย่ วเชิงสราŒ งสรรค

คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั
กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชิงสร้างสรรค์

Creating Creative Tourism Toolkit

ผู้เขยี น
เกร็ก ริชาร์ดส
จฑุ ามาศ วศิ าลสิงห์
เอเลนา พาสชินเจอร์
คณะท�ำงาน อพท.
เรยี บเรยี ง
สทุ ธมิ า เสอื งาม

พิมพ์ครั้งแรก พฤศจกิ ายน 2561

ผูจ้ ัดท�ำ : องคก์ ารบรหิ ารการพัฒนาพ้นื ท่ีพเิ ศษเพ่ือการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งยง่ั ยืน (องค์การมหาชน)
งานทอ่ งเทีย่ วเชิงสร้างสรรค์ สำ� นักทอ่ งเทยี่ วโดยชมุ ชน
118/1 อาคารทิปโก้ ชนั้ 31 ถนนพระรามที่ 6 แขวงพญาไท เขตพญาไท กรงุ เทพฯ 10400
โทรศัพท์ : 0-2357-3580-7 โทรสาร : 0-2357-3599
www.dasta.or.th

Creative Tourism Network®

ทีป่ รกึ ษาในการจดั ทำ� : บริษัท เพอรเ์ ฟคลงิ ค์ คอนซัลตง้ิ กรุ๊ป จำ� กดั
129/171 เพอร์เฟคเพลส ถ.รตั นาธิเบศร์ ต.บางรกั นอ้ ย อ.เมือง นนทบรุ ี 11000
โทรศัพท์ : (6681) 807 0637 โทรสาร : (662) 985 4177
E-mail : [email protected]
บรรณาธิการ : ผศ.ดร.จุฑามาศ วศิ าลสงิ ห์
บรรณาธิการรว่ ม : วชั รี ชูรักษา / ประภัสสร วรรธนะภตู ิ / ศราวุธ ทาค�ำ / ศิรตา ศิรธิ รรม
ผูเ้ ขียน : เกร็ก ริชาร์ดส / จุฑามาศ วศิ าลสงิ ห์ / เอเลนา พาสชนิ เจอร์
ผเู้ รียบเรียง : สุทธิมา เสอื งาม
ภาพปก : วีระชัย ปรานวรี ะไพบลู ย์
ภาพประกอบ : Perfect Link Consulting Group / Creative Tourism Brain Bank /

การท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ ส�ำนักงานท่องเที่ยวโดยชุมชน (อพท.)
ประสานงานการผลติ : สุทธิมา เสืองาม / รมณ อมตธรรม
ศิลปกรรม / ออกแบบปก / พิมพ์ท่ี : บริษทั บ๊คุ พลัส พับลชิ ชิง่ จำ� กดั
1111 / 16 หมู่บา้ นกลางเมือง แยกรชั ดา – ลาดพร้าว ซอย 2
แขวงจันทรเกษม เขตจตจุ กั ร กทม. 10900
โทรศัพท์ 0-2938-0950 โทรสาร 0-2513-0063
ISBN : 978-616-8008-11-9

สารบัญ 04

สารจาก องค์การบรหิ ารการพัฒนาพ้ืนทพ่ี เิ ศษ 05
เพื่อการทอ่ งเทีย่ วอยา่ งย่ังยืน (องค์การมหาชน) 06
09
สารจาก Creative Tourism Network® 35
65
บทนำ� 94
96
บทที่ 1 97
องค์ประกอบหลกั ของการทอ่ งเทีย่ วเชงิ สร้างสรรค์
บทที่ 2
เปดิ สมอง...ไขก๊อกความคิดสรา้ งสรรค์
บทที่ 3
เร่อื งเลา่ อรรถรส ลลี าน�ำเสนอ
แหล่งที่มาของขอ้ มลู อ้างองิ

คณะผู้ด�ำเนินงานการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์

ประวัตผิ ้แู ตง่

สารจาก องคก์ ารบรหิ ารการพฒั นาพน้ื ทพี่ เิ ศษเพอ่ื การทอ่ งเทยี่ ว
อยา่ งย่งั ยนื (องคก์ ารมหาชน)

องค์การบริหารการพัฒนาพื้นท่ีพิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างย่ังยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. ในฐานะองค์กร
ทม่ี หี นา้ ทห่ี ลกั ในการประสาน สง่ เสรมิ และสนบั สนนุ การพฒั นาการทอ่ งเทยี่ วอยา่ งยง่ั ยนื เราตระหนกั ดวี า่ การทอ่ งเทยี่ ว
อย่างย่ังยืนต้องมีรากฐานจากคนในชุมชนซ่ึงเป็นเจ้าของทรัพยากร โดยชุมชนต้องสามารถบริหารจัดการทรัพยากร
ท่องเท่ียวอย่างมีส่วนร่วม ท้ังร่วมคิด ร่วมวางแผน ร่วมปฏิบัติ ร่วมรับผิดชอบ และร่วมรับผลประโยชน์ ซ่ึงเป็น
การบรหิ ารจัดการโดยชุมชนและเพื่อชมุ ชนโดยแท้จรงิ

“การท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์” ถือเป็นเครื่องมือหน่ึงที่ส�ำคัญในการพัฒนาการท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน โดยมุ่งเน้น
การสร้างคุณค่าบนพ้ืนฐานอัตลักษณ์ความเป็นไทย วิถีชีวิต ภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์
ตอ่ ยอดความคิดสร้างสรรค์ผ่านกิจกรรมท่องเท่ียว นักท่องเที่ยวจะได้สัมผัสกับประสบการณ์ใหม่ที่ไม่เหมือนเดิม
จากการลงมือท�ำกิจกรรมร่วมกับชุมชน เพ่ือแลกเปล่ียนเรียนรู้เอกลักษณ์ท้องถ่ินและเข้าถึงความรู้สึกท่ีมี
ต่อชุมชน การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จะช่วยสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและท�ำให้คนในชุมชนเชื่อม่ันในตนเอง
มากยงิ่ ขนึ้ ถือเป็นกุญแจส�ำคัญในการสรา้ งการท่องเที่ยวอยา่ งยง่ั ยืนที่แทจ้ ริง

อพท. ได้พัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนใน 6 พ้ืนท่ีพิเศษของประเทศไทย โดยด�ำเนินงานตามนโยบายหลัก ๆ คือ
การทอ่ งเทย่ี วโดยชมุ ชน (Community-based Tourism) การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ (Creative Tourism) การทอ่ งเทยี่ ว
ทเ่ี ปน็ มติ รตอ่ สง่ิ แวดลอ้ ม (Low Carbon Tourism) ตลอดจนการทอ่ งเทย่ี วดา้ นอนื่ ๆ ทอ่ี อกแบบมาเพอื่ เปน็ กรณศี กึ ษา
โดยถอดบทเรียนกระบวนการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบจากประสบการณ์และการทดลอง อพท. หวังเป็นอย่างยิ่งว่า
“คู่มือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์” เล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ส�ำหรับการพัฒนา
การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรคท์ เี่ หมาะสมกบั บรบิ ทในพนื้ ทอ่ี นื่ ๆ และบรรลเุ ปา้ หมายการพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งยง่ั ยนื ตอ่ ไป

นายทวพี งษ วิชยั ดษิ ฐ
รองผ้อู �ำนวยการ อพท.
รักษาการผู้อ�ำนวยการ อพท.

4 คู่มือกระบวนการพัฒนาและยกระดบั กิจกรรมทอ่ งเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

สารจาก Creative Tourism Network®

Creative Tourism Network® เปน็ องคก์ รระหวา่ งประเทศทเี่ กดิ ขนึ้ เพอื่ สง่ เสรมิ การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรคท์ ว่ั โลก
วัตถุประสงค์ของเครือข่ายคือเพ่ือสนับสนุนจุดหมายการท่องเที่ยวท่ีมีศักยภาพในการต้อนรับกลุ่มนักท่องเที่ยว
เชิงสร้างสรรค์ผ่านบริการหลากหลายรูปแบบ ทุกปีจะมีการยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์โดยมอบรางวัลให้
กบั จุดหมายที่โดดเด่นในฐานะ "Creative Friendly Destinations" ท่ีผ่านมาได้มีการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับ "แนวปฏิบัติ
ที่ดีด้านการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์" ร่วมกับทีมนักวิชาการและทีมงานมืออาชีพส่งผลให้เครือข่ายสามารถจัดการ
ฝกึ อบรมเชงิ ปฏบิ ตั กิ าร การสมั มนา และการศกึ ษาดงู านทางดา้ นการทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์ ใหก้ บั หนว่ ยงานทส่ี นใจ
โดยกลมุ่ ผู้เชี่ยวชาญของเราภายใตก้ ารน�ำของศาสตราจารยเ์ กร็ก ริชาร์ดส

หลายปีผ่านไปนับจากวันท่ี ศาสตราจารยเ์ กร็ก รชิ ารด์ สและคริสพนิ เรมอนร์ ไดใ้ หน้ ยิ าม การทอ่ งเท่ียวเชงิ สรา้ งสรรค์
ที่นักเดินทางไม่คิดว่าจะเป็นไปได้ที่จะเดินทางไปเพื่อลงมือท�ำกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกับศิลปิน จนวันน้ีเราได้เห็นการ
เปลย่ี นแปลงทมี่ นี กั เดนิ ทางมากมาย เสาะหารปู แบบการทอ่ งเทย่ี วทแี่ ตกตา่ ง ไดม้ โี อกาสรว่ มลงมอื ทำ� พบปะ แลกเปลยี่ น
กับคนในพ้นื ทอ่ี ยา่ งแท้จริง เราท�ำใหน้ ักเดินทางแบบแบกเปเ้ ท่ยี ว นักเดนิ ทางกลุ่มครอบครวั นกั เดนิ ทางแบบหรหู รา
ตา่ งผนั ตวั เองมาเปน็ นกั ทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์ และทนี่ า่ ดใี จคอื การเปลยี่ นแปลงความตอ้ งการนี้ ทำ� ใหเ้ ราไดเ้ ปลย่ี นโฉม
การท่องเท่ียวสู่รูปแบบท่ีมีการเข้าถึงการเรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นการได้ทอผ้า การได้ร่วมแสดงดนตรีกับศิลปินท้องถิ่น
สามารถทำ� ไดผ้ า่ นการรว่ มกจิ กรรมการทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ ทสี่ รา้ งความภาคภมู ใิ จใหก้ บั ศลิ ปนิ ทอ้ งถน่ิ และนำ� ผลดี
สู่เศรษฐกจิ และการจดั การอยา่ งรบั ผิดชอบและย่งั ยนื

เครือขา่ ยการท่องเท่ยี วเชิงสร้างสรรค์ ยินดีท่ไี ดม้ ีส่วนรว่ มในการถอดบทเรียนและจดั ทำ� คมู่ อื นร้ี ว่ มกบั อพท. การเผย
แพร่ความรู้และแนวทางผา่ นคูม่ อื ทม่ี าจากการไดท้ �ำจริง จะเปน็ ประโยชน์อยา่ งยิง่ สมาชิกของเครือขา่ ยทวั่ โลก ไดผ้ ่าน
ประสบการณ์เหลา่ นเี้ ชน่ กัน และพรอ้ มทจี่ ะแลกเปลีย่ น ปรับใช้ แนวทางเหลา่ นี้

ความรว่ มมอื จะทำ� ใหเ้ ราสามารถสรา้ งประสบการณส์ รา้ งสรรคไ์ ดอ้ ยา่ งมากมาย

แคโรลนี คูเรต์
ผู้อ�ำนวยการ
the Creative Tourism Network®

5คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

บทน�ำ เสน้ ทางการรว่ มถอดรหสั การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

บ่อยครั้งที่การท่องเที่ยวทิ้งไว้ซ่ึงความเหน็ดเหน่ือยเมื่อยล้าให้กับทั้งเจ้าบ้าน
และผมู้ าเยอื น เราหมดพลงั ไปมากมายกบั การชชี้ วนพดู คยุ กบั แขกทอ่ี ตุ สา่ หม์ า
ถงึ บา้ น แตด่ เู หมอื นความตง้ั ใจฟงั เรอื่ งราวจะมนี อ้ ยกวา่ การมองหาส่งิ ของสักชิ้น
ตดิ มอื กลบั ไป เม่ือได้พินิจ “สินค้า” กอ็ าจจะมีค�ำถามจากการประเมิน ตัดสิน
ราวกับว่างานฝีมือท่ีสร้างสรรค์ข้ึนมาด้วยพลังกาย พลังใจ พลงั สมอง และ
สองมือ นนั้ ปราศจากคณุ คา่ แหง่ การด�ำรงอยู่

ไม่มีอะไรผิดปกติกับปรากฏการณ์ดังกล่าว เพราะการท่องเท่ียวแบบมวลชน
(Mass Tourism) สง่ ผลใหก้ ารไปเยอื นสถานทที่ ค่ี วรคา่ แกก่ ารรน่ื รมยก์ ลายเปน็
เร่ืองเร่งรีบ เราจึงมีจุดช้อปปิ้งตามสถานที่ท่องเที่ยวให้ลูกทัวร์ได้แวะช้อปใน
เวลาอันจำ� กัด แต่ในทา่ มกลางนักทอ่ งเท่ยี วทห่ี ลากหลาย มกั จะมีสักหน่งึ หรอื
สองคนเสมอ ที่อยากรู้ว่า แหล่งผลิตต้นทางของช้ินงานที่งดงามเหล่าน้ีอยู่
ทไ่ี หน เขาปรารถนาจะได้พบกับช่างทอ ชา่ งแกะ ช่างป้นั ชา่ งสาน ทีอ่ ดทนนั่ง
หลงั ขดหลงั แขง็ สรา้ งสรรคค์ วามงามใหก้ บั หตั ถกรรมแตล่ ะชนิ้ แตจ่ ะมวี ธิ กี าร
อยา่ งไร เราจงึ สามารถนำ� คนทง้ั สองฝง่ั มาพบกนั ในจดุ สมดลุ เพอ่ื ใหน้ กั ทอ่ งเทยี่ ว
และเจา้ ของบ้าน เจ้าของชุมชน เจา้ ของผลงาน ตา่ งเตมิ เต็มพลังให้กันและกนั
ผา่ นประสบการณล์ งมอื ทำ� อนั รน่ื รมย์ ทเ่ี ออ้ื ใหเ้ กดิ บรรยากาศแลกเปลย่ี นเรยี นรู้
รากเหงา้ และเรอื่ งราวอนั มเี สนห่ ข์ องชมุ ชน รว่ มไปกบั กระบวนการสรา้ งชนิ้ งาน
ที่เขาได้ “ทำ� เอง” แมเ้ ม่อื ยามอ�ำลาจากกนั สง่ิ ที่มากกวา่ ค�ำ “ขอบคณุ ” ยังเป็น
พลงั งานความสขุ ทรี่ นิ ไหลอยใู่ นกระแสเลอื ด และลมหายใจทหี่ ลอ่ เลย้ี งชวี ติ และ
จิตวิญญาณไปได้อีกวาระหน่งึ

เงินไม่ใช่ยานพาหนะเดียวที่จะน�ำเราไปยังพ้ืนท่ีแห่งประสบการณ์อนั ลลี้ บั
ของการเช่ือมต่อภูมิปัญญาจากคนรุ่นเก่าสู่คนรุ่นใหม่ในท่ามกลางกระแส
การทอ่ งเทย่ี วทหี่ ลากหลาย ซง่ึ เราตา่ งสำ� รวจไปจนสดุ ขอบประสบการณ์ นบั จาก
การท่องเท่ียวแบบมวลชน (Mass Tourism) การท่องเท่ียวเชิงนิเวศ
(Eco-tourism) การทอ่ งเที่ยวสีเขยี ว (Green Tourism) การทอ่ งเท่ียวโดย
ชมุ ชน (Community Based Tourism) การทอ่ งเทย่ี วเชงิ วฒั นธรรม (Cultural
Tourism) ครงั้ นเ้ี ราจะพาคณุ เดนิ ทางไปยงั อกี พน้ื ทหี่ นง่ึ ของการทอ่ งเทย่ี ว นนั่ คอื
การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ (Creative Tourism) ทจี่ ะมาตอบคำ� ถามวา่ ทำ� อยา่ งไร
ใหก้ ารทอ่ งเทย่ี วเปน็ ประสบการณอ์ นั มคี ณุ คา่ ทเี่ ตมิ เตม็ หว้ งเวลาแหง่ การพบปะกนั
ระหวา่ งนกั ท่องเทยี่ วกับเจา้ ของพืน้ ท่ี

6 คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดับกิจกรรมท่องเทยี่ วเชิงสร้างสรรค์

คู่มือถอดรหัสการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์เล่มนี้ประกอบด้วยกรณีศึกษาจากโครงการน�ำร่องขององค์การบริหาร
การพฒั นาพน้ื ทพ่ี เิ ศษเพอื่ การทอ่ งเทยี่ วอยา่ งยง่ั ยนื (องคก์ ารมหาชน) หรอื อพท. ทไ่ี ดไ้ ปสรา้ งหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารการทอ่ งเทย่ี ว
เชิงสร้างสรรคผ์ ่านการทดลองและเรียนร้รู ่วมกับชุมชนเปา้ หมาย 39 แหง่ เพอ่ื ตอบค�ำถามสำ� คญั 3 ขอ้ คือ

การท่องเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรคค์ อื อะไร และมีองค์ประกอบอะไรบ้าง ?
อะไรทีท่ �ำให้การทอ่ งเท่ยี วเชิงสรา้ งสรรค์แตกต่างจากการทอ่ งเทีย่ วรปู แบบอ่ืน ?
เราจะเปลี่ยนการท่องเท่ียวในรูปแบบต่าง ๆ เช่น การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติ การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ

การทอ่ งเที่ยวเชิงเกษตร ใหเ้ ปน็ การทอ่ งเทีย่ วเชงิ สร้างสรรคไ์ ดอ้ ยา่ งไร?

คณะผู้จัดท�ำ ได้ถอดองค์ความรู้มาจากต้นฉบับภาษาอังกฤษชื่อ “Creating Creative Tourism Toolkit” ซึ่ง
เป็นความร่วมมือระหว่าง อพท. ผศ.ดร.จฑุ ามาศ วศิ าลสงิ ห์ รว่ มกบั Greg Richards และ Elena Paschinger รว่ ม
กนั นำ� เสนอเครอื่ งมอื พฒั นากิจกรรมท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ น�ำมาทดลอง และถอดบทเรียนร่วมกับคณะท�ำงาน
Creative Tourism Brain Bank และชุมชนท่องเที่ยวในพื้นที่กรณีศึกษาการพัฒนาการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์
ของอพท. เป็นคู่มือกระบวนการพัฒนา และยกระดับกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยเน้ือหาแบ่งออกเป็น 3
ส่วนหลัก ๆ ได้แก่

บทท่ี 1 ว่าด้วยการจ�ำแนก แยกแยะรูปแบบให้เห็นว่าการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ต่างจากการท่องเท่ียวรูปแบบอื่น
อยา่ งไร และต้องมอี ะไรเปน็ องคป์ ระกอบส�ำคญั

บทที่ 2 นำ� คณุ เขา้ สกู่ ระบวนการสบื คน้ ออกแบบ รอ้ ยเรยี ง พรอ้ มเครอื่ งมอื ทชี่ ว่ ยใหค้ ณุ ประเมนิ ไดว้ า่ สถานทที่ เี่ หมาะสม
กบั การท�ำกจิ กรรมท่องเทย่ี วเชิงสรา้ งสรรคค์ วรเป็นอยา่ งไร

บทท่ี 3 เป็นการเข้าสู่ขั้นตอนส�ำคัญ ประกอบด้วย 3 S ได้แก่ เรื่องราว (Storytelling) อรรถรส (Senses) และ
ลีลา (Sophistication) ท่ีมาช่วยตอบโจทย์ว่า ท�ำอย่างไรคุณถึงจะน�ำส่งจากเจ้าบ้านไปสู่ผู้มาเยือนได้อย่างเร้าใจ
มีพลัง มีชีวิตชีวา น่ารื่นรมย์ และเรียนรู้อย่างมีความสุขและประทับใจ

การท่องเที่ยวเชงิ สรา้ งสรรค์ ถา้ ออกแบบให้ดจี ะเปน็ กลไกส�ำคญั ที่สรา้ งความภาคภูมใิ จให้กบั ชมุ ชน ทไี่ ดน้ �ำเอกลักษณ์
ทางวฒั นธรรมและอัตลักษณ์ท่สี บื สาน มาแบ่งปันใหผ้ มู้ าเยอื นไดส้ ัมผัส เมื่อเราปลกู ความคดิ สรา้ งสรรค์ลงไปในการ
ทอ่ งเทย่ี ว ย่อมผลดิ อกออกผลไปสู่การเจริญงอกงามของชุมชน ความคิดสรา้ งสรรค์ไม่เพยี งปลุกเร้าแรงบันดาลใจใน
การน�ำเสนอส่ิงใหม่ ๆ อีกทั้งยังช่วยเจียระไนคุณค่าของสินทรัพย์ทางภูมิปัญญาท่ีมีอยู่แต่ด้ังเดิมให้สอ่ งประกาย
แวววาวขน้ึ โดยรวมศาสตรแ์ ละศลิ ปแ์ ขนงตา่ ง ๆ ทเี่ หลา่ ชา่ งฝมี อื ศลิ ปนิ และนกั เลา่ เรอื่ งประจำ� ทอ้ งถน่ิ จะเปน็ หวั หนา้ ทวั ร์
คนส�ำคัญท่ีจะน�ำนักท่องเท่ียวเข้าสู่มิติของประสบการณ์การท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ได้อย่างอิ่มเอมอารมณ์

“คุณจะเปน็ ใครในโรงละครแห่งนี้...โรงละครแหง่ ชีวิตและความสุนทรี ที่คุณสามารถเนรมิตเร่ืองราว
ให้ผูช้ มไดร้ ับแรงบันดาลใจกลับไปได้ทกุ คร้งั ถา้ พรอ้ มแล้ว เราเร่มิ ออกเดนิ ทางกันเถอะ”

7คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

#discoverself
#thecreativeU

8 ค่มู อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สร้างสรรค์

บทที่ 1

องคป์ ระกอบหลกั
ของการท่องเทีย่ ว

เชงิ สร้างสรรค์

• การท่องเทย่ี วเชิงสร้างสรรคค์ ืออะไรมีองค์ประกอบอะไรบ้าง ?
• อะไรทที่ ำ� ใหก้ ารทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์แตกตา่ งจากการท่องเทยี่ วรูปแบบอ่นื ?

9คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

การเปลย่ี นผา่ น
จากการท่องเทย่ี ว
เชิงวัฒนธรรม
ไปสู่การท่องเที่ยว
เชิงสร้างสรรค์

หากคุณก�ำลังสงสัยว่าการน�ำนักท่องเท่ียวมาเรียนรู้จากครูภูมิปัญญาใน
ท้องถน่ิ เชน่ ทำ� ขนมใสไ่ ส้ ปรงุ อาหารพืน้ บ้าน นวดแผนโบราณ หัดเขียนลาย
สังคโลก ท�ำผ้าย้อมคราม ท�ำผ้าบาติก และอีกหลายกิจกรรมท่ีท�ำได้ในชุมชน
จะเรียกว่า “การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์” ได้หรือยัง เราลองมาส�ำรวจไป
พรอ้ ม ๆ กนั เพ่ือหาค�ำตอบมาคลค่ี ลายความสงสยั

แนวคดิ เรอ่ื ง “การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค”์ (Creative Tourism) จดั วา่ เปน็ แนวคดิ
ทคี่ อ่ นขา้ งใหม่ เรม่ิ ปรากฎขนึ้ เมอ่ื ประมาณปี พ.ศ. 2543 โดยรชิ ารด์ ส และเรยม์ อนด์
(Greg Richards และ Crispin Raymond) ตอ่ มาในปี พ.ศ.2549 องคก์ ารการศกึ ษา
วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) จึงได้ก�ำหนด
นยิ ามวา่ “การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ คอื การเดนิ ทางทม่ี งุ่ ไปสูค่ วามผูกพัน
และประสบการณ์จริงแท้ที่เกิดจากการเข้าไปมีส่วนร่วมในการเรยี นรศู้ ลิ ปะ
มรดกทางวฒั นธรรม หรือคุณลกั ษณะพิเศษของพนื้ ท่ีนัน้ และนำ� มาซึง่ ความ
เชอื่ มโยงกบั ผคู้ นซง่ึ อาศยั อยใู่ นพนื้ ที่ และเปน็ ผรู้ งั สรรคว์ ฒั นธรรมทมี่ ชี วี ติ นน้ั ”

พันเอก ดร.นาฬิกอติภัค แสงสนิท อดีตผู้อ�ำนวยการองค์การบริหาร
การพัฒนาพ้ืนท่ีพิเศษเพ่ือการท่องเท่ียวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรอื
อพท. ได้ก�ำหนดนโยบายและแนวทางการปฏิบัติงานเกี่ยวกับ “การท่องเท่ียว
เชงิ สรา้ งสรรค์ Creative Tourism” ซง่ึ ไดก้ ำ� หนดขอบเขตไวว้ า่ “การทอ่ งเทย่ี ว
เชิงสร้างสรรค์” หมายถึง “การท่องเท่ียวที่สัมพันธ์กับประวัติศาสตร์
ศิลปวฒั นธรรม วถิ ชี มุ ชนและเอกลกั ษณส์ ถานท่ี โดยนกั ทอ่ งเทยี่ วไดเ้ รยี นรู้ เพอื่
สรา้ งประสบการณ์ตรง รว่ มกับเจา้ ของวัฒนธรรม และมีโอกาสไดใ้ ช้ชีวิตรว่ ม
กันกับเจ้าของสถานท่ี และเป็นการสร้างมูลค่าเพ่ิมให้กับประวัติศาสตร์ ศิลป
วัฒนธรรม วิถีชุมชน และเอกลักษณ์ของสถานที่ ท่ีไม่ใช่กจิ กรรมท่ีเนน้ รายได้
ของชมุ ชน แตเ่ ป็นกิจกรรมที่เน้นคณุ ค่าของชมุ ชนเป็นสำ� คญั ”

10 คมู่ ือกระบวนการพฒั นาและยกระดบั กิจกรรมทอ่ งเท่ยี วเชิงสร้างสรรค์

เพราะเหตุใดนิยามของอพท. จึงกล่าวว่า “การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ไมใ่ ช่
กิจกรรมที่เน้นรายได้ของชุมชน แต่เน้นคุณค่าของชุมชน” คุณอาจจะคิดว่า
ถา้ ไมเ่ นน้ รายได้ เราจะไดอ้ ะไรจากการทอ่ งเทย่ี ว ถา้ ไมเ่ นน้ มลู คา่ เปน็ ตวั เงนิ เรา
จะมาเสยี เวลาทำ� การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรคไ์ ปเพอ่ื อะไร เหตทุ เี่ ปน็ เชน่ นเ้ี พราะ
การเตบิ โตของอตุ สาหกรรมทอ่ งเทย่ี วในชว่ งหลายปที ผ่ี า่ นมา ไดแ้ ปรเปลย่ี นคณุ คา่
ของศิลปะ หัตถกรรม วัฒนธรรม มรดกทางภูมิปัญญาให้กลายเป็นสินค้าที่
มไี วเ้ พอ่ื การจบั จา่ ยซอื้ ขาย สงิ่ ลอ่ ใจทางวตั ถทุ ำ� ใหผ้ ปู้ ระกอบการหลายภาคสว่ น
ทำ� การทอ่ งเทยี่ วโดยมไิ ดค้ ำ� นงึ ถงึ ผลกระทบทม่ี ตี อ่ ชมุ ชน และทรพั ยากร ตลอดจน
การบริโภคท่ีมองทุกอย่างเป็นเพียงวัตถุส�ำเร็จรูปท่ีผลิตได้จากโรงงานครั้งละ
มาก ๆ ทำ� ใหค้ วามคดิ สรา้ งสรรคเ์ ดมิ แท้ ทมี่ อี ยใู่ นทกุ ชมุ ชนคอ่ ย ๆ ลดทอนคณุ คา่
ลงไป เมื่อไมม่ ใี ครสนใจสานต่อภูมิปญั ญาของคนรุ่นเกา่ แลว้ เราจะเหลืออะไร
ไว้ให้คนรุ่นต่อไปได้ภาคภมู ใิ จ ถ้ายังปล่อยให้กระแสการทอ่ งเท่ียวเชน่ นดี้ �ำเนนิ
ต่อไปเร่ือย ๆ อาจจะนำ� มาซึ่งการสูญเสยี ตัวตน และอัตลักษณข์ องคนในชาติ
อยา่ งทไี่ ม่อาจจะประเมนิ ค่าได้

กอ่ นทเี่ ราจะปลอ่ ยใหร้ ถดว่ นขบวนทอ่ งเทย่ี ว แลน่ ผา่ นดว้ ยความเรว็ สงู แถมตดั
ทางด่วนข้ามแหล่งทรัพยากรและฉกฉวยจิตวิญญาณไปจากท้องถิ่น เราจงึ
ตงั้ สมมตฐิ านวา่ “การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค”์ จะเปน็ อาวธุ ชนิ้ สำ� คญั ในการรบั มอื
กบั การสญู เสยี เอกลกั ษณท์ างจติ วญิ ญาณ ทา่ มกลางความเชย่ี วกรากของโลก
ท่เี ปลยี่ นแปลงไปดว้ ยเทคโนโลยีสมัยใหม่

นี่อาจจะไม่ใช่ภารกิจของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นภารกิจร่วมของเราทุกคน
ในการปลกุ วญิ ญาณชมุ ชน เหลา่ ศลิ ปนิ ครภู มู ปิ ญั ญา ชา่ งฝมี อื ชมุ ชน ใหล้ กุ ขนึ้ มา
เป็นกลไกส�ำคัญและเป็นกระบอกเสียงประกาศให้คนอ่ืนรู้ว่าเรามีดีอย่างไร
ผา่ นรูปแบบการทอ่ งเทยี่ วเชงิ สร้างสรรค์

11คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

12 คูม่ ือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชิงสร้างสรรค์

การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์
แตกตา่ งจากการท่องเที่ยวรูปแบบอนื่ อยา่ งไร

การทอ่ งเทยี่ วเชงิ สร้างสรรค์
จ�ำตอ้ งมสี ว่ นร่วมอยา่ งกระตือรอื ร้น

มากกว่าการตง้ั รบั อย่กู บั ท่ี
อยูบ่ นพ้ืนฐานของกระบวนการเรยี นรู้
สอดร้อยเข้าไปเปน็ หนงึ่ เดียวกับสงั คมนั้น

มนี วตั กรรมและพลวัตใหม่ๆ
มีความยงั่ ยนื

และอย่บู นพนื้ ฐานทรัพยากรในท้องถน่ิ

ที่มา : Creative Tourism and Development Countries (Greg Richards, 2017)

13คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

จากข้อความในหน้า 13 คงทำ� ใหเ้ ราพอทราบว่า การท่องเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์
ไม่ใช่การสรา้ งอาคาร สถานที่ หรือแหล่งท่องเทย่ี วข้นึ มาใหม่ และไม่ใช่การทำ�
ตามโปรแกรมการทอ่ งเทย่ี วเชงิ วฒั นธรรมหรอื ทวั รไ์ หวพ้ ระ 9 วดั ฯลฯ สงิ่ ทสี่ ำ� คญั คอื
ชมุ ชน จะตอ้ งตงั้ คำ� ถามวา่ นกั ทอ่ งเทยี่ วจะมาทำ� กจิ กรรมสรา้ งสรรคอ์ ะไรไดบ้ า้ งที่
ชมุ ชนของเรา ? มกี จิ กรรมเชงิ วฒั นธรรมประเพณหี รอื เทศกาลอะไรบา้ งทน่ี กั ทอ่ งเทยี่ ว
มสี ว่ นรว่ มได?้ เขาจะเรียนรู้อะไรไดจ้ ากท่นี ่?ี เรามที กั ษะหรือประสบการณอ์ ะไรที่
ชมุ ชนอนื่ หรอื บา้ นหลงั อนื่ ๆ ไมม่ ?ี คำ� ถามเหลา่ นจี้ ะทำ� ใหเ้ ราคน้ พบมองมมุ ใหม่
ในพน้ื ทเี่ ดมิ ๆ และวฒั นธรรมด้ังเดมิ ท่ีเรามีอย่แู ล้ว

ถา้ เปน็ แนวทางของการทอ่ งเทยี่ วเชงิ วฒั นธรรม เราจะนำ� อาคาร สถานทสี่ ำ� คญั
เชน่ วดั พพิ ธิ ภณั ฑ์ โบราณวตั ถุ โบราณสถาน ในชมุ ชนมาเปน็ ตวั ตง้ั โจทยน์ ำ� เทยี่ ว
แต่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ เราจะสร้างสรรค์กิจกรรมจากทักษะ
ภูมิปัญญา ศิลปะ วิถีการด�ำรงชีวิต ท่ีมีในชมุ ชน หรอื สง่ิ ที่ท�ำกนั อยใู่ นชีวติ
ประจ�ำวัน โจทย์น้ีคล้ายกับเส้นผมบังภูเขา น่ันคือท�ำอย่างไรให้เรื่อง
ธรรมดา (ส�ำหรับเรา)เป็นประสบการณ์สร้างสรรค์อันน่าต่ืนเต้น ส�ำหรับ
นักท่องเท่ียว

ดังน้ันจึงไม่ต้องน้อยใจหากชุมชนของเราไม่มีวัดเก่าแก่ โบราณสถาน หรือ
พพิ ธิ ภณั ฑท์ อี่ ดั แนน่ ไปดว้ ยคลงั สมบตั เิ กา่ แก่ ลองกลบั มาดทู กั ษะพน้ื ๆ อนั เปน็
ภมู ปิ ญั ญาทใ่ี ชใ้ นการทำ� มาหากนิ กนั มาตงั้ แตเ่ มอ่ื ครงั้ ปยู่ า่ ตายาย อาจจะมบี างสงิ่
ที่จุดประกายในการท�ำกิจกรรมท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ ซึ่งเป็นเสน่ห์เฉพาะ
ในเอกลักษณข์ องเรา

14 คู่มอื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กิจกรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สร้างสรรค์

ส�ำรวจ ทักษะ
ภูมปิ ัญญา
ศลิ ปะ
ในชมุ ชน

ใคร

คือ คนท่ีมีทักษะของศลิ ปิน
ในชุมชนของเรา?

บา้ น สตดู โิ อ

หรือพ้นื ที่สร้างสรรค์ชิน้ งาน
สามารถเปิดรบั นกั ทอ่ งเท่ียว

ไดห้ รอื ไม่?

อะไร

คอื ทักษะ ภมู ปิ ัญญา
ศิลปหตั ถกรรม ที่เป็น
อัตลกั ษณ์ ประจ�ำทอ้ งถิ่นเรา

15คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

การท่องเทยี่ ว องค์การบริหารการพัฒนาพ้ืนที่พิเศษเพื่อการท่องเท่ียวอย่างย่ังยืน
เชงิ สรา้ งสรรค์ (องค์การมหาชน) หรือ อพท. จึงเล็งเห็นโอกาสในการพัฒนากิจกรรม
ในประเทศไทย ทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ ใหเ้ กดิ ขนึ้ ในหลาย ๆ ชมุ ชนภายใตก้ ารดแู ลของ อพท.
โดยใช้คุณลักษณะของ “การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์” ที่ เกร็ก ริชาร์ดส
ไดป้ ระมวลไวใ้ นปี พ.ศ. 2553 (Richards, 2010) มาเปน็ แนวทางในการพฒั นา
กลา่ วคือ

1. นักท่องเทีย่ วและเจา้ ของบา้ นมคี วามผูกพนั ระหวา่ งกนั (Each engaging
the other)

2. มกี ารแลกเปลย่ี นเรยี นรขู้ า้ มวฒั นธรรมระหวา่ งนกั ทอ่ งเทย่ี วและเจา้ ของบา้ น
(Cross-cultural engagement / cultural experience)

3. นักท่องเที่ยวและเจ้าของบ้านมีความเข้าใจอย่างลึกซ้ึงทางวัฒนธรรมของ
พน้ื ทที่ เ่ี ปน็ แหลง่ ทอ่ งเทยี่ ว (Spirit of place / deep meaning / understanding
of the specific cultural of the place)

4. นกั ทอ่ งเทยี่ วและเจา้ ของบา้ นมปี ระสบการณจ์ ากการมสี ว่ นรว่ ม (Hands-on
experience)

5. นกั ทอ่ งเทย่ี วและเจา้ ของบา้ นมกี ารแลกเปลย่ี นขอ้ มลู ระหวา่ งกนั / สง่ ตอ่ -สง่ ผา่ น
ประสบการณ์ (Exchange information / transformation and
transformative experiences)

6. นกั ทอ่ งเทย่ี วเปน็ ผเู้ ขา้ รว่ มกจิ กรรมมากกวา่ เปน็ แคผ่ ชู้ ม (More participate
than observe)

7. นักท่องเที่ยวมีโอกาสพัฒนาศักยภาพในการสร้างสรรค์ของตนเองและ
มีส่วนร่วมในการสร้างประสบการณ์กับเจ้าของบ้าน (Co-creating
tourism experience)

8. มคี วามเปน็ ของแท้ เปน็ ของจรงิ แทท้ ง้ั ในกระบวนการการผลิตและ
ผลิตภัณฑ์ / ประสบการณ์จริง (Authentic both process and product /
genuine experience)

16 คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

9. เป็นกิจกรรมที่น่าจดจ�ำ มีความประทับใจและเข้าใจ ทง้ั 10 ขอ้ ท่ีกล่าวไปนนั้ คอื จดุ รว่ ม
(Memorable / I hear and I forget, I see and I
remember, I do and I understand) ของการทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์ และ
การทอ่ งเที่ยวโดยชุมชน การจะบรรลุ
10. เป็นการท่องเท่ียวแบบจ�ำเพาะเจาะจงของนักท่องเท่ียว เปา้ หมายการทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์
แตล่ ะคน (Tailor-made approach) จำ� ตอ้ งมกี ระบวนการพฒั นาและยกระดบั
กิจกรรมท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์ ซ่ึง
เราจะกลา่ วถึงในลำ� ดับตอ่ ไป

เลอื กประสบการณ์ พดู คยุ กบั ชา่ งฝมี อื ทอ้ งถน่ิ เรยี นรทู้ กั ษะทอ้ งถน่ิ ทไ่ี มเ่ หมอื นใคร แบง่ ปนั
สรา้ งสรรค์ มุมมองและเร่ืองราวเก่ียวกับการสร้างผลงานชิ้นเอกของคุณเอง ล้วน
กระตนุ้ แรงบนั ดาลใจไมร่ จู้ บ ทท่ี ำ� ใหเ้ ราคน้ พบรปู แบบกจิ กรรมเชงิ สรา้ งสรรค์

17คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

การแลกเปลีย่ น
แรงบนั ดาลใจซึง่ กนั และกนั
สร้างตัวฉันท่ีดีกว่าคนเดิม

เปา้ หมาย

ของคุณ

คอื อะไร

คุณ

อยากได้อะไรจากการพัฒนา
การท่องเท่ียวเชิงสรา้ งสรรค์ ?

18 คมู่ อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมทอ่ งเท่ียวเชงิ สรา้ งสรรค์

หลกั เกณฑ์การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ :
แนวทาง 10 ข้อ ในการออกแบบ
บนพน้ื ฐานของชมุ ชน

การจัดการทมี่ ุงเนน การมี การจดั การท่ีสรา ง มีการคาํ นงึ ถึงดา นสุขภาพ เปน กจิ กรรมทีไ่ มท ารุณสัตว
สว นรวมของคนทองถนิ่ ผลประโยชนใ หช มุ ชน และความปลอดภยั

19คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

20 คมู่ อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมทอ่ งเท่ียวเชงิ สร้างสรรค์

ความคิดสรา้ งสรรค์ ไมเ่ พียงปลกุ เร้า
แรงบนั ดาลใจในการนำ� เสนอสง่ิ ใหม่ ๆ

อกี ทง้ั ยังชว่ ยเจยี ระไนคุณค่าของ
ทรพั ย์สินทางภมู ปิ ญั ญาทม่ี ีอยแู่ ตด่ ้ังเดิม

ให้ส่องประกายแวววาวขึ้น

21คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

แนวทางของชมุ ชน
คือ เงื่อนไขเบือ้ งตน้ สำ� หรับ
การพฒั นาการทอ่ งเทย่ี วอยา่ งยงั่ ยนื

เพราะการท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์เป็นส่วนหน่ึงของการท่องเท่ียวโดยชุมชน
จงึ ตอ้ งมกี ารหารอื วางแผนและสรา้ งเปา้ หมายรว่ มกนั แนวทางการพฒั นารว่ มกับ
ชมุ ชนกค็ อื คน้ หาใหไ้ ดว้ า่ อะไรคอื สง่ิ ทช่ี มุ ชนใหค้ วามสำ� คญั และยนิ ดมี สี ว่ นรว่ ม
อย่างแข็งขันในกระบวนการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ซึ่งจะน�ำ
ประโยชน์มาสู่ชุมชนอย่างยั่งยืนในมิติต่างๆ ท่ีครอบคลุมทั้งด้านเศรษฐกิจ
สงิ่ แวดลอ้ ม สงั คม วฒั นธรรม ประโยชน์อันย่ังยืนท่ีชมุ ชนจะได้รับ อาจจะมา
ในรปู แบบของการสร้างความเปน็ นำ�้ หนง่ึ ใจเดียวกันของคนในครอบครัว การ
มีส่วนร่วมในการน�ำเสนอเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรม การร่วมกันอนุรักษ์
สง่ิ แวดลอ้ ม การสง่ ตอ่ ภมู ปิ ญั ญาจากศลิ ปนิ พนื้ บา้ นมาสเู่ ยาวชนรนุ่ ใหม่ ทงั้ น้ี
การจา้ งงาน การสร้างรายได้ ควรจะเป็นเป้าหมายท่ีส�ำคัญรองลงมาจากการ
สรา้ งความภาคภูมิใจในการมีสว่ นร่วมของชมุ ชน

22 คูม่ ือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมท่องเทยี่ วเชงิ สร้างสรรค์

หลกั เกณฑพ์ นื้ ฐานทจี่ ำ� เปน็ ตอ้ งมี

การจัดการท่ีมุง่ เน้นการมีสว่ นร่วมของคนท้องถ่นิ
(Community Based Management)
เป็นกิจกรรมที่ด�ำเนินการโดยคนในท้องถิ่น หรือเปิดโอกาสให้คนในท้อง
ถนิ่ สามารถเขา้ มามสี ว่ นรว่ มในการบรหิ ารจดั การ หรอื คนในทอ้ งถนิ่ มสี ว่ นรว่ ม
อยใู่ นสว่ นหนงึ่ สว่ นใดของห่วงโซ่อปุ ทาน เป็นต้น
การจดั การทีส่ รา้ งผลประโยชนใ์ หช้ ุมชน
(Community Benefitting through Tourism)
เปน็ กจิ กรรมทสี่ รา้ งผลประโยชนใ์ หแ้ กช่ มุ ชน ซง่ึ อาจจะเปน็ ผลประโยชนใ์ นดา้ นใด
ดา้ นหนง่ึ ไมว่ า่ จะเปน็ ทางตรงหรอื ทางออ้ ม เชน่ ดา้ นเศรษฐกจิ ดา้ นสงั คม
วัฒนธรรม หรือด้านสิ่งแวดล้อมของชุมชน หรือคนในท้องถิ่นได้รับ
ผลประโยชน์จากสว่ นใดสว่ นหนงึ่ ของหว่ งโซ่อปุ ทาน
มกี ารค�ำนงึ ถงึ ด้านสุขภาพและความปลอดภยั
(Health and Safety Requirement)
ศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว กีฬาพื้นบ้าน ศิลปะการใช้ศาสตราวุธ
โบราณ หรือการท�ำอาหารท่ีอาศัยความร้อน ควรเพิ่มความระมัดระวัง
ยงิ่ ขน้ึ โดยเฉพาะกรณีท่ีมเี ดก็ เขา้ รว่ มกิจกรรม
เป็นกิจกรรมท่ไี มท่ ารณุ สตั ว์
(Stop! Animal Abused)
การนำ� ชา้ งมาใชใ้ นการแสดงหรอื นำ� ลงิ มาเกบ็ มะพรา้ ว แมจ้ ะเปน็ กจิ กรรม
ที่สอดคล้องกับวิถีการท�ำอาชีพแบบดั้งเดิม แต่เป็นการบังคับสัตว์ให้ท�ำ
ตามสง่ิ ทมี่ นษุ ยต์ อ้ งการ กอ็ าจไมไ่ ดร้ บั การสนบั สนนุ ในฐานะการทอ่ งเทย่ี ว
เชิงสร้างสรรค์

4 หลกั การนเี้ ปรยี บไดก้ ับเสาเข็ม 4 ต้นท่ีตอกลงไปบนดิน เพ่ือเปน็ ฐานรองรบั

การพฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื กอ่ นขนึ้ โครงสรา้ งของกจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์
ซ่ึงแน่นอนว่าทรัพยากรธรรมชาติและวัฒนธรรมของท้องถิ่นอาจกลายเป็น
สินทรัพย์มีค่าซึ่งดึงดูดการท่องเท่ียว จึงเป็นแรงผลักดันให้เกิดการร้ือฟื้น
วัฒนธรรม ประเพณีท่ีสูญหาย อย่างไรก็ดี การเร่งรัดพัฒนาอย่างรวดเร็ว
อาจจะเปดิ โอกาสใหบ้ คุ คลภายนอกเขา้ มาแสวงหาผลประโยชนอ์ นั เกนิ ควร ชมุ ชน
จึงจ�ำเป็นต้องเรยี นรวู้ ธิ ีการจดั การกับอนาคตของตนเองอยา่ งเหมาะสม
เม่ือฐานที่ม่ันท้ัง 4 มีความแข็งแรงดีแล้ว เรายังมีหลักเกณฑ์ 10 ข้อใหค้ ณุ
นำ� ไปประกอบการพจิ ารณาวา่ คณุ พรอ้ มหรอื ยงั ? ทจี่ ะทำ� เรอื่ งการทอ่ งเทย่ี วเชิง
สร้างสรรคร์ ว่ มกบั ชมุ ชน

23คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

กรอบแนวคดิ Creative Tourism : The 3S Principles

จากคณุ ลักษณะ 10 ประการที่เกรก็ ริชาร์ดส ไดป้ ระมวลไว้ (หนา้ 15) เป็น
หลกั พน้ื ฐานทใ่ี ชไ้ ดก้ บั การทอ่ งเทยี่ วหลายรปู แบบ ไมจ่ ำ� เพาะเจาะจงวา่ ตอ้ งเปน็
การท่องเที่ยวเชิงสรา้ งสรรค์เทา่ นน้ั

หลักเกณฑ์ ดังน้ัน เพื่อให้การท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์มีรูปแบบที่ชัดเจน จ�ำเป็นต้อง
10 ประการ มีเร่ืองของการสร้างสรรค์ (Creativity) และกระบวนการออกแบบ
ในการพัฒนา การท่องเท่ียว ซึ่งเรียกว่า The 3S Principles ประกอบด้วย
กจิ กรรม
ทอ่ งเทยี่ ว S S Stories Telling : enses : ophistication
เชงิ สรา้ งสรรค์
1. เรอื่ งราว (Stories)
มเี รอ่ื งราวจากทนุ วฒั นธรรมทอ้ งถนิ่ ทผี่ า่ นการ สบื คน้ รอ้ ยเรยี ง ออกแบบ
และนำ� เสนอไดอ้ ยา่ งนา่ สนใจ

2. อรรถรส (Senses)
สามารถจับต้องได้ผ่านประสาทสัมผัสท้ัง 5 (Sensory Analysis) ได้แก่
การมองเห็น (Seeing) การดมกล่ิน (Smelling) การได้ยิน (Hearing)
การสัมผสั (Touching) และการลม้ิ รส (Tasting)

3. ลลี า (Sophistication)
กจิ กรรมมคี วามลนื่ ไหล โดดเดน่ และแตกตา่ ง สามารถกระตนุ้ ใหเ้ กดิ ความคดิ
สรา้ งสรรค์ รงั สรรคผ์ ลงานใหม่ ๆ พรอ้ มท้ังมกี ารปรบั ปรงุ พัฒนากจิ กรรม
อยา่ งตอ่ เนอื่ ง มลี ลี าและชน้ั เชงิ ในการสอ่ื ความหมายและนำ� เสนอ รจู้ งั หวะ
ร้วู ิธีท่ีเหมาะสมในการสร้างความน่าสนใจใหก้ ับส่งิ ท่ีนำ� เสนอ

โดยกระบวนการออกแบบใน 3 หมวดใหญ่น้ี สามารถแยกย่อย ออกเป็น
10 ขอ้ ได้แก่

การสบื ค้นให้ได้ “เรื่องราว” (Stories)

1. กิจกรรมถูกออกแบบมาจากพื้นฐานของทุนวัฒนธรรมท้องถ่ินและมี
เอกลกั ษณเ์ ฉพาะตัวของทอ้ งถิน่

2. มีปราชญ์/ศิลปิน หรือ คนเล่าเรื่อง ที่สามารถออกแบบเรื่องราวท่ีสร้าง
แรงบนั ดาลใจและเกดิ ความดงึ ดดู ความนา่ สนใจในการเรยี นรแู้ ละการสรา้ งสรรค์
ผลงาน

24 คู่มือกระบวนการพัฒนาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเท่ียวเชงิ สรา้ งสรรค์

การรอ้ ยเรยี งใหไ้ ด้อรรถรส (Senses)

3. การออกแบบกิจกรรมเป็นการได้ฟังเพ่ือเรียนรู้ จากผู้รู้ท่ีมี
ประสบการณจ์ ริง ได้รว่ มทำ� สัมผัสจรงิ ท�ำให้เกดิ ความรู้ ความเขา้ ใจ
อยา่ งลึกซงึ้ และได้ความสนุก

4. มีการออกแบบกิจกรรมที่เปิดโอกาสให้ได้มีส่วนร่วมพูดคุย
โต้ตอบและแลกเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์ในการท�ำกิจกรรม ได้
ลงมือปฏบิ ัตริ ว่ มกนั ระหว่างผ้มู าเยือนกับเจา้ ของบา้ นหรอื ศลิ ปนิ

5. กิจกรรมออกแบบโดยใช้ประสาทสัมผัสท้ัง 5 (สุนทรียภาพ)
คือ รูป รส กลิ่น เสยี ง สัมผสั อยา่ งครบถ้วน

6. สถานทจ่ี ดั กจิ กรรมมกี ารออกแบบไวอ้ ยา่ งเหมาะสมกบั การเรยี นรู้
แลกเปลี่ยนและท�ำกจิ กรรม

การออกแบบอยา่ งมลี ลี าเหนอื ชน้ั นา่ ประทบั ใจ
(Sophistication)

7. กิจกรรมถูกออกแบบไว้ให้มีความไหลล่ืน สามารถกระตุ้น
ใหเ้ กดิ ความคดิ สรา้ งสรรคแ์ ละได้สนุ ทรียภาพ

8. การออกแบบกิจกรรมเปิดโอกาสให้พัฒนาศักยภาพ ในการ
สร้างสรรค์ผลงานของตัวเอง ซ่ึงกิจกรรมดังกล่าวอาจจะถึงขั้น
สามารถสร้างแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ส่ิงใหม่ ท้ังผู้มาเยือน
และเจา้ ของบ้านหรอื ศิลปิน

9. นักออกแบบกิจกรรมท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์มีศักยภาพในการ
สร้างความแตกต่างของกิจกรรม สร้างเอกลักษณ์ที่ไม่เหมือนใคร
เพ่ือประโยชน์ทางการตลาด

10. นักออกแบบกิจกรรมท่องเท่ียวเชิงสร้างสรรค์มีความพร้อมใน
การสอ่ื สารประชาสมั พนั ธแ์ ละพฒั นากจิ กรรมในรปู แบบตา่ งๆอยา่ งตอ่ เนอื่ ง
(ความคิดสร้างสรรคไ์ ม่หยดุ น่ิง)

25คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

โดยเนอื้ แทข้ องการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์
ตอ้ งอยูบ่ นพ้นื ฐานของความยง่ั ยืน
เป็นประโยชน์ตอ่ ชุมชน

26 คู่มอื กระบวนการพัฒนาและยกระดบั กิจกรรมท่องเทยี่ วเชงิ สร้างสรรค์

27คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

หลกั เกณฑ์ 10 ประการ ในTกThาhรeeพcฒัChhนeeาccกkkจิ lilกsisรtรtมท่องเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

01 กิจกรรมถูกออกแบบมาจากพื้นฐานทองทุนวัฒนธรรมท้องถ่ิน และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของ
ทอ้ งถน่ิ

02 มีปราชญ์/ศิลปิน หรือคนเล่าเร่ืองท่ีสามารถออกแบบเรื่องราวที่สร้างแรงบันดาลใจและเกิด
ความดงึ ดูด ความนา่ สนใจในการเรียนรแู้ ละสร้างสรรค์ผลงาน

03 การออกแบบกิจกรรมเปน็ การเรยี นรู้จากผู้รูท้ ม่ี ีประสบการณจ์ รงิ ไดร้ ว่ มท�ำจริง ทำ� ใหเ้ กิดความรู้
ความเขา้ ใจอยา่ งลกึ ซ้ึง และได้ความสนกุ

04 มกี ารออกแบบกิจกรรมทีเ่ ปดิ โอกาสให้ได้มีสว่ นร่วมและแลกเปล่ยี นความคดิ สรา้ งสรรค์ในการทำ�
กิจกรรม ได้ลงมือปฏิบัติร่วมกันระหว่างผู้มาเยือนกบั เจ้าของบา้ นหรือศิลปนิ

05 กิจกรรมออกแบบโดยใช้ประสาทสัมผัสได้อย่างเด่นชัด (มีสุนทรียภาพขณะการท�ำกิจกรรม)
เช่น รูป รส กลน่ิ เสียง สัมผัส และ (ใจ) จติ วญิ ญาณ

06 สถานทจ่ี ดั กจิ กรรมมกี ารออกแบบไวอ้ ยา่ งเหมาะสมกบั การเรยี นรู้ แลกเปลยี่ นและสรา้ งสรรคผ์ ลงาน

07 กจิ กรรมถกู ออกแบบไวใ้ หม้ คี วามไหลลนื่ สามารถกระตนุ้ ใหเ้ กดิ ความคดิ สรา้ งสรรคแ์ ละสนุ ทรยี ภาพ

การออกแบบกจิ กรรมเปดิ โอกาสใหพ้ ฒั นาศกั ยภาพในการสรา้ งสรรคผ์ ลงานของตวั เอง ซง่ึ กจิ กรรม

08 ดังกล่าวอาจจะถึงขั้นสามารถสร้างแรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ท้ังผู้มาเยือนและ

เจา้ บา้ นหรอื ศิลปิน

09 นักออกแบบกิจกรรมการท่องเท่ียวสร้างสรรค์มีศักยภาพในการสร้างแบรนด์ให้แตกต่างทาง
การตลาดอย่างสร้างสรรค์

10 นกั ออกแบบกจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วสรา้ งสรรคม์ คี วามพรอ้ มในการสอื่ สารกจิ กรรมไดอ้ ยา่ งสรา้ งสรรค์
ในรปู แบบต่าง ๆ อยา่ งตอ่ เนือ่ ง (ความคดิ สรา้ งสรรคไ์ ม่หยดุ นง่ิ )

28 คู่มือกระบวนการพฒั นาและยกระดบั กิจกรรมทอ่ งเทีย่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

ตัวอย่างการประเมินตามหลกั เกณฑ์การพฒั นากจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชิงสรา้ งสรรค์

การทาํ พระพมิ พด์ นิ เผาสโุ ขทยั บา้ นพระพมิ พล์ กั ษมณศลิ ป์ ต.เมอื งเกา่ อ.เมอื ง จ.สโุ ขทยั

10

9

8

7

6

5

4

3

2

1

29คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ 0 10. (People and

4. (Sophisticated) มกี าร 8. (Sophisticated) การ Sophisticated) นัก

1. (Story) กจิ กรรมถกู 2. มปี ราชญ/์ ศลิ ปิน หรอื 3. การออกแบบกจิ กรรม ออกแบบกจิ กรรมทเี ปิด 5. (Senses) กจิ กรรม 6. (Place) 6. สถานทจี ัด ้ 7. (Sophisticated) ออกแบบกจิ กรรมเปิด 9. (Sophisticated) นัก ออกแบบกจิ กรรม
คนเลา่ เรอื งทสี ามารถ เป็ นการไดฟ้ ังเพอื เรยี นรู ้ โอกาสใหไ้ ดม้ สี ว่ นรว่ ม โอกาสใหพ้ ัฒนา ทอ่ งเทยี วเชงิ สรา้ งสรรค์
ออกแบบมาจากพนื ฐาน จากผรู ้ ทู ้ มี ปี ระสบการณ์ ออกแบบโดยใชป้ ระสาท กจิ กรรมมกี ารออกแบบไว กจิ กรรมถกู ออกแบบไว ้ ศกั ยภาพในการ ออกแบบกจิ กรรม
ของทนุ วฒั นธรรม ออกแบบเรอื งราวทสี รา้ ง จรงิ ไดร้ ว่ มทําสมั ผัสจรงิ พดู คยุ โตต้ อบและ สมั ผสั ไดอ้ ยา่ งเดน่ ชดั (มี อยา่ งเหมาะสมกบั การ ใหม้ คี วามไหลลนื ทอ่ งเทยี วเชงิ สรา้ งสรรค์ มคี วามพรอ้ มในการ
แรงบนั ดาลใจและเกดิ (participative learning แลกเปลยี นความคดิ สนุ ทรยี ภาพขณะการทํา เรยี นรู ้ แลกเปลยี นและ สรา้ งสรรคผ์ ลงานของ มศี กั ยภาพในการสรา้ ง สอื สารประชาสมั พันธ์
ทอ้ งถนิ และมเี อกลกั ษณ์ สรา้ งสรรคใ์ นการทํา กจิ กรรม) คอื รปู รส กลนิ ทํากจิ กรรม สามารถกระตนุ ้ ใหเ้ กดิ ตวั เอง ซงึ กจิ กรรม และพัฒนากจิ กรรมใน
เฉพาะตวั ของทอ้ งถนิ ความดงึ ดดู ความ experiences) ทําใหเ้ กดิ เสยี ง สมั ผัส และใจ (จติ ความคดิ สรา้ งสรรคแ์ ละ ความแตกตา่ งของ รปู แบบตา่ ง ๆ อยา่ ง
(Having Their Roots) น่าสนใจในการเรยี นรแู ้ ละ กจิ กรรม (active ไดส้ นุ ทรยี ภาพ (Flow of ดงั กลา่ วอาจจะถงึ ขนั กจิ กรรม สรา้ งเอกลกั ษณ์
ความรู ้ ความเขา้ ใจอยา่ ง วญิ ญาณ) สามารถสรา้ งแรงบนั ดาล ตอ่ เนอื ง (ความคดิ
สรา้ งสรรคผ์ ลงาน ลกึ ซงึ และไดค้ วามสนุก participation) ไดล้ งมอื the Activities) ใจในการสรา้ งสรรคส์ งิ ทไี มเ่ หมอื นใคร เพอื สรา้ งสรรคไ์ มห่ ยดุ นงิ )
(Storytelling) ใหม่ ทงั ผมู ้ าเยอื นและ ประโยชนท์ างการตลาด
ปฏบิ ตั ริ ว่ มกนั ระหวา่ งผมู ้ า เจา้ ของบา้ นหรอื ศลิ ปิน (Self-Creative
เยอื นกบั เจา้ ของบา้ นหรอื Continuous
ศลิ ปิน (Level of Creativity)
Improvement)

ทมี ทปี รกึ ษา 9 9 9 7 7 9 9 7 8 9

ทมี อพท-สว่ นกลาง 9 10 9 8 8 8 6 6 8 8

ทมี อพท-พนื ที 9.75 9.75 9.25 8 8 6.75 6.5 6.25 6.5 6.5

กจิ กรรมของคุณเอง

ทดสอบ ล�ำดับต่อไปให้คุณลองน�ำหลักเกณฑ์ประกอบการพิจารณา ข้อ 1-10
ประเมินตัวเอง มาเรียงในแนวขวาง เพื่อประเมินตนเองดูว่าในแต่ละข้อ คุณให้คะแนนตัวเอง
เท่าไรจากจำ� นวนเตม็ 100 คะแนน และเพอ่ื ให้การประเมนิ มีนำ�้ หนักเพยี งพอ
ตอ่ ความมนั่ ใจในการกา้ วเดนิ ตอ่ ไป ขอใหค้ ณุ เชญิ ชวนผทู้ มี่ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี หรอื
ผู้เชยี่ วชาญในแวดวงการทอ่ งเทย่ี ว อกี 2-3 ทา่ น มาชว่ ยใหค้ ะแนน จากนน้ั ลอง
ทำ� ออกมาเปน็ กราฟแทง่ (ดงั ตวั อยา่ งในหนา้ 29) คณุ จะรวู้ า่ อะไรคอื จดุ ออ่ น จดุ
แข็งของคณุ ทักษะใดทีด่ ีอย่แู ล้ว ทักษะใดตอ้ งการการเตมิ เตม็ ทัง้ นี้ ใหร้ ะลึก
ไว้เสมอว่า คะแนนไม่ใช่ตัวตัดสินสุดท้าย เพราะไม่ว่าจะเป็นด้านความรู้ ด้าน
การสร้างสรรค์ ด้านการจัดการ คุณสามารถพัฒนาเพ่ิมพูนทักษะเหล่านั้น
ไดอ้ ย่างไมม่ วี ันสน้ิ สดุ

แผนการพัฒนาตัวเอง

เมื่อได้ค�ำตอบจากตารางหน้า 29 แล้ว
ลองวิเคราะห์ตัวคุณหรือชุมชนของคุณ
ตามแนวทางค�ำถามในกรอบด้านล่าง

แผนการ เปลยี่ นบา้ นปรดี าภริ มย์ ให้เป็นสถานทบ่ี ันทึกความทรงจำ� เมือ่ มาทีจ่ ังหวัดสโุ ขทยั
พฒั นาตวั เอง (ต้องหดั วาดลายสงั คโลกให้คลอ่ ง บนวัสดุประเภทต่าง ๆ ดว้ ยอุปกรณท์ ี่ต่างกัน)

เร่อื งราว : ความสนใจทม่ี ตี อ่ ลวดลายสงั คโลก ลว้ นไดม้ าจากสง่ิ ของเครอ่ื งใชท้ อ่ี ยใู่ นบา้ น เราจะนำ�
อรรถรส : เรื่องของลวดลายสิ่งของแต่ละชิ้น มาเช่ือมโยงกับความผูกพันในครอบครัว ชุมชน
และสะท้อนใหเ้ หน็ มรดกในทอ้ งถิ่นสโุ ขทยั
ลีลาในการน�ำเสนอ :
- หน้าบ้านค่อนข้างร้อน ควรหาร่มคันใหญ่มาตั้ง เพ่ือท�ำให้เป็นจุดต้อนรับ และจัด
สถานทใี่ นบ้านให้สวยงาม นา่ เย่ียมชม
- จุดกลน่ิ หอม ๆ ในบา้ น
- ตง้ั จุดบริการน�ำ้ ด่มื จากสมนุ ไพร และผลไมเ้ ช่อื ม ซง่ึ เปน็ ของที่ท�ำเองในบ้าน
- เตรยี มอุปกรณ์ในการวาดลวดลายบนเส้อื
- เตรยี มแพทเทริ น์ ลายสังคโลก
- สง่ั ทำ� โตะ๊ กลางเพอื่ วางอปุ กรณ์ และใหน้ งั่ สบาย ๆ สำ� หรบั กลมุ่ 10 คน (ถา้ เกนิ คอ่ ย
จดั โตะ๊ เสรมิ )

ถา้ เลา่ เรอื่ งลายสงั คโลกอาจจะไมน่ า่ สนใจ เราจะทำ� ใหแ้ ตกตา่ ง โดยใหแ้ ขกทมี่ าเยอื น
ไดห้ ดั วาดลายดว้ ยตนเองบนเส้ือของเขา

30 ค่มู อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกจิ กรรมทอ่ งเท่ียวเชิงสรา้ งสรรค์

ลองท�ำดู คณุ ท�ำได้ คณุ พรอ้ มหรอื ยงั ทจี่ ะตอบค�ำถามดว้ ยตัวคณุ เอง

แผนการพฒั นาตวั เอง

(กจิ กรรมทค่ี ณุ ตอ้ งการทำ� คณุ มี
ความรมู้ ากแคไ่ หน ทงั้ เรอื่ งทกั ษะ
ความรู้ ความช�ำนาญ / ถา้ ยงั
ไมม่ ที กั ษะ จะหาใครมาชว่ ย เชน่
ศิลปนิ ปราชญใ์ นชุมชน)

เร่อื งราว :

(เร่ืองที่จะเล่า มีอะไรน่าสนใจ
เชอ่ื มโยงกบั กจิ กรรมไดอ้ ยา่ งไร)

อรรถรส :

(สมั ผสั ทง้ั 5 รปู รส กลน่ิ เสยี ง
บรรยากาศ สถานที่)

ลลี าในการน�ำเสนอ :

(เทคนคิ ในการนำ� เสนอทแ่ี ตกตา่ ง)

31คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

วางลำ� ดบั ในการ จากแผนภาพดา้ นบน คณุ จะเหน็ ไดว้ า่ การทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ คอื การสรา้ ง
ท�ำแผนพฒั นา ประสบการณ์ร่วมกันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท้ัง 3 ภาคส่วน ได้แก่ ชุมชน
การตลาด และนักท่องเที่ยว ซึ่งความคิดสร้างสรรค์ท่ีจะมาบรรจบกัน
พอดี จะตอ้ งเติมเตม็ ประสบการณ์ของทกุ ฝา่ ย ทั้งนี้ ศกั ยภาพของชมุ ชนท่ีจะ
ดงึ ความคดิ สรา้ งสรรคข์ องนกั ทอ่ งเทย่ี วใหอ้ อกมาปรากฎเปน็ รปู ธรรม เปน็ สง่ิ ท่ี

สามารถพฒั นาได้ แตต่ อ้ งผา่ นดา่ นของความกงั วลสงสยั คณุ จะรสู้ กึ อยา่ งไร
หากไดย้ ินประโยคเหลา่ น้ี

นักท่องเท่ียว นกั การตลาด / นักเลา่ เร่อื ง / ศิลปินสมคั รเลน่
ฝ่ายประชาสัมพนั ธก์ ิจกรรม (ที่มที กั ษะในตวั เองระดับหนง่ึ )
ฉนั ก็ไม่ได้มีความคดิ สรา้ งสรรค์
ขนาดนนั้ (แสดงความลงั เล เมอื่ กิจกรรมของท่ีนี่มีเอกลักษณ์ ฉันหวังว่าจะเล่าเรื่องให้สนุก
ถกู ชักชวนให้ลงมือท�ำ) ก็จรงิ แตท่ ่าทางจะยากไปหนอ่ ย และทำ� ใหน้ า่ สนใจกวา่ น้ี แตก่ ลบั
และใช้เวลาทำ� นาน เราจะส่อื สาร ท�ำได้ไม่ค่อยดี ก็บอกตั้งแต่ต้น
ออกไปอย่างไรดี ว่าแตใ่ ครกันล่ะ แล้วไงว่าฉันไม่ได้มีพรสวรรค์
จะมาเทีย่ วทนี่ ่ี ในดา้ นน้ี

เราจ�ำลอง “3 เหลี่ยม 3 มุมของการมีส่วนร่วม” ให้คุณลองพิจารณาดูว่าใครบ้างท่ีมีส่วนเก่ียวข้อง

กบั กจิ กรรมการท่องเท่ียวเชงิ สรา้ งสรรค์ หากทง้ั 3 ฝา่ ยเริ่มต้นดว้ ยความลังเล ไมแ่ นใ่ จ ยอ่ มทำ� ให้กจิ กรรมไม่ลนื่ ไหล
เทา่ ทคี่ วร แตถ่ ้าคุณเขา้ ใจโจทย์ และสามารถปรับกจิ กรรมใหเ้ ข้ากบั เวลาและความสนใจของนักทอ่ งเท่ียว เปรียบไดก้ ับ
การเสิร์ฟอาหาร บางคนทานแค่นิดหน่อยก็พออร่อยได้ คงต้องจัดกิจกรรมแบบกระชับ จบไว ประทับใจ ส่วนบางคน
มเี วลาเหลอื เฟอื ต้องการรบั ร้ปู ระสบการณ์อย่างดืม่ ดำ�่ กส็ ามารถยกขันโตกสำ� รับใหญ่มาเสริ ฟ์ ให้อม่ิ หนำ� สำ� ราญใจ

แต่จงจ�ำไว้ว่า ข้ึนชื่อว่าผู้บริโภคแล้วย่อมต้องมีสิทธิ์เป็นผู้เลือกเสมอ ไม่มีอะไรล้มเหลวไปกว่า

การเสิร์ฟอาหารในเมนูที่เขาไม่ได้อยากรับประทาน เพราะคนปรุงอาหารไม่ผิด คนชิมก็ไม่ผิด ข้ึนอยู่กับผู้น�ำเสนอ
ต่างหาก ว่าคุณจะมวี ธิ ีการโน้มนา้ วอยา่ งไร ใหผ้ ้ฟู ังตนื่ ตาต่ืนใจไปกบั ทกุ รายการ พร้อมรน่ื รมย์เบิกบานไปกบั ทกุ เมนูท่ี
น�ำมาเสริ ฟ์ ในคอรส์ น้ี

3322 คคูม่ ่มู อื อื กกรระบะบววนนกกาารรพพฒั ัฒนนาาแแลละยะยกกรระดะดบั บั กกจิ ิจกกรรรมมทท่อ่องงเทเท่ยี ่ียววเชเชงิ งิสสรรา้ ้างงสสรรรคค์ ์

3S of the creative elementsสามภาคส่วนความรว่ มมอื3S of the creative elements
ในการพัฒนากจิ กรรมท่องเทีย่ วเชงิ สร้างสรรค์

Visitor creativity The VICM Model

CT-Interaction

Community creativity Marketing creativity

3 S หมายถงึ Storytelling – Senses – Sophistication

33คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

#thebreakthrough

34 คมู่ อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมทอ่ งเท่ียวเชงิ สร้างสรรค์

บทท่ี 2

เปิดสมอง...ไขก๊อก
ความคดิ สรา้ งสรรค์

Source : Perfect Link Consulting Group : research supported by Thailand Research Fund
35คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

พร้อมทจ่ี ะไปตอ่ กนั แลว้ หรอื ยงั
กบั การพฒั นากจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชิงสร้างสรรค์

จากบทท่ี 1 คุณได้เรียนรู้หลักเกณฑ์ 10 ประการ ท่ีจะยกระดับการท่องเท่ียวรูปแบบอ่ืน ๆ ไปสู่การท่องเที่ยว
เชิงสร้างสรรค์ จากนน้ั จึงลองใหค้ ะแนนตวั เองโดยไม่ล�ำเอียง เพือ่ ประเมินวา่ ตวั คุณหรอื ชมุ ชนพร้อมหรือยัง สำ� หรับ
การเปดิ บ้านตอ้ นรับนกั ทอ่ งเที่ยวภายใต้แนวคิดของการทอ่ งเท่ยี วเชงิ สร้างสรรค์

ในบทน้ี เราจะพาคุณไปท�ำความรู้จักกับ “ตัวละครหลัก” หรือ “จุดขาย” ที่มีอยู่แล้ว เพ่ือน�ำเสนอให้นักท่องเท่ียว
ไดส้ ัมผสั และเกิดความประทบั ใจ เราจะเรยี นรู้ไปพร้อมกันว่า 3 ข้ันตอนหลัก ไดแ้ ก่ สบื ค้น ร้อยเรยี ง ออกแบบ สำ� คญั
อยา่ งไรในการยกระดับการท่องเทยี่ วเชิงสรา้ งสรรค์

สืบคน รอยเรยี ง ออกแบบ

เรือ่ งราวจากทนุ ทางวัฒนธรรม อัตลักษณชมุ ชน เร่อื งเลา / วิธีการเลา เรอื่ ง
ธรรมชาติ / วถิ ีชีวิต / ศิลปะ
ในทอ งถนิ่ ออกแบบ
รอ ยเรียง
สัมผสั ทง้ั 5 / พื้นทกี่ ารเรยี นรู /
หาแนวคิด / ระดมสมอง / สัมมนา พื้นท่ีสรางสรรค

ออกแบบ

ลีลาการนำเสนอ /
สื่อประชาสมั พันธ /
สื่อสารการตลาด

36 คู่มอื กระบวนการพฒั นาและยกระดับกจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สร้างสรรค์

ใชห้ ลักเกณฑ์ 10 ประการ

เพือ่ ประเมนิ ตนเองอีกครงั้ ก่อนไปต่อ :

คิดถึงสถานการณใ์ นปจั จบุ ัน คุณมอี ะไรที่จะนำ� เสนอใหก้ บั นักท่องเที่ยว?
คดิ ถึงผู้มาเยือน ผ้มู าเยอื นจะมสี ว่ นรว่ มกับสิง่ ท่ีคณุ นำ� เสนอได้อย่างไร?
และคุณจะมีวธิ ีการอยา่ งไรในการสรา้ งการมีส่วนร่วมครัง้ นี้?

พวกเขาเปน็ ใคร? มากันคราวละก่คี น?
อะไรนำ� พาผมู้ าเยอื นให้มาเทีย่ วทบ่ี ้าน หรือชุมชนของคณุ ?

สบื คน้ ตน้ ทางแหง่ แรงบนั ดาลใจ

เม่ือถามวา่ บ้านเรามีอะไรท่เี หมาะสม
กับกจิ กรรมทอ่ งเที่ยวเชงิ สร้างสรรค?์

คุณอาจจะพบกบั คำ� ตอบ 2 แนวทางคอื
1) มมี ากมายจนไม่รวู้ ่าจะหยบิ อะไรมาเป็นจุดเดน่
2) มองไม่เหน็ เลยว่าจดุ เดน่ ของเราคืออะไร
อยา่ เพง่ิ ปกั ใจเชอื่ ในคำ� ตอบของคณุ และอยา่ ปดิ กน้ั ความคดิ ดว้ ยมมุ มองทวี่ า่ ของดใี นชมุ ชนตอ้ งเปน็ สนิ คา้ หตั ถกรรม
หนึ่งต�ำบลหนึ่งผลิตภณั ฑ์เทา่ นน้ั

37คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

แผนภาพตอ่ ไปนจ้ี ะชว่ ยใหค้ ณุ สบื คน้ ไดก้ วา้ งขนึ้ ไปอกี วา่ อะไรคอื สนิ ทรพั ยท์ ซี่ อ่ นอยใู่ นหบี สมบตั ขิ องชมุ ชน

Foodie Experience Handicraft Artists/Local
กลมุ อาหาร กลุมงานหตั ถกรรม Artisans
สรา งสรรค
ทำมอื กลมุ คนศลิ ป
ศลิ ปนทอ งถ่ิน
8 กิจกรรม
39 กจิ กรรม
ศักยภาพสูง
ระดับ 1

ศกั ยภาพสงู
ระดับ 2

ศักยภาพสงู
ระดับ 3

มอื ทอ มอื ปรงุ มอื วาด

มอื แกะ มือปน

รปู รส กลิน่ เสียง สมั ผัส

โครงสรา้ งการวเิ คราะห์กจิ กรรม
38 คูม่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กิจกรรมท่องเท่ยี วเชงิ สรา้ งสรรค์

จากแผนภาพจะเห็นได้ว่า กิจกรรม
ท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จะต้อง
ประกอบด้วยสัมผัสท่ี 5 ได้แก่ รูป
รส กลิ่น เสียง สัมผัส และมีการ
ลงมือทำ� นำ� มาซง่ึ กจิ กรรมท่ีสามารถ
แลกเปลย่ี นเรยี นรรู้ ว่ มกนั ได้ หากมอง
เป็นกลุ่มผู้เชี่ยวชาญระดับชุมชน
อาจจะแบง่ เปน็ กลมุ่ อาหารสรา้ งสรรค์
กลมุ่ งานหตั ถกรรมทำ� มอื และกลมุ่ คนศลิ ป์
หรือศลิ ปนิ ในท้องถิน่

คุณอาจจะมีค�ำถามต่อมาว่าอะไรคือ
ตวั ชี้วัด “ความคดิ สร้างสรรค”์ ขณะที่
ชุมชนมองว่ากิจกรรมหรือผลิตภัณฑ์
เป็นของดีเด่น แต่นักท่องเที่ยวกลับ
ไม่รู้สึก “ว้าว” เม่ือแรกเห็น เพื่อให้
เข้าใจง่ายขึ้น เรามาลองพิจารณา
ขอบเขตของ “ความคิดสร้างสรรค์”
จาก อนุกรมวิธานของการออกแบบ
สรา้ งสรรค์ ซง่ึ ปเี ตอร์ นลิ สนั ส์ (Peter
Nilsons) ไดน้ �ำเสนอไว้ในปี พ.ศ.2554

39คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

Novelty in Form Taxonomy of Creative Design

Peter Nilsons,2011

Variation

Novelty in Content

ปเี ตอร์ นลิ สนั ส์ ไดจ้ ำ� แนกแยกชนั้ ของการออกแบบสรา้ งสรรคเ์ ปน็ 5 ระดบั ทง้ั นี้ เราไมไ่ ดใ้ หน้ ำ้� หนกั วา่
ส่ิงใดมีคุณค่ามากกว่าสิ่งใด ขึ้นอยู่กับโอกาสและสถานการณ์ ตลอดจนการให้คุณค่าของผู้มาเยือน
ความคดิ สรา้ งสรรคม์ ตี ้งั แตก่ ารถา่ ยทอดของเดิมใหเ้ หมอื นตน้ ฉบบั ราวกบั ออกมาจากพมิ พเ์ ดยี วกนั ซง่ึ
เป็นประโยชนใ์ นด้านการอนุรักษ์ สืบสาน มรดกทกี่ ำ� ลงั จะสูญหายไป จนถงึ การน�ำส่งิ ทีไ่ ด้เห็น สัมผัส และ
กระทบใจ มาสรา้ งสรรคผ์ ลงานชน้ิ ใหม่ ทแี่ ตกตา่ งจากตน้ ทางจนไมเ่ หลอื เคา้ โครงรา่ งเดมิ ซง่ึ แสดงใหเ้ หน็
ตัวตนท่มี ีเอกลกั ษณข์ องผู้สรา้ งสรรค์ผลงาน

“ ไมม่ ีการสรา้ งสรรคใ์ ดท่ไี รร้ าก ส่ิงใหม่ล้วนแปรสภาพจากส่งิ เดิม
ของที่เพิ่งเกดิ จงึ เป็นการผันแปรจากเดมิ ในอดีตกาล ”

Carlos Fuentes นกั ประพนั ธน์ วนิยายชาวเม็กซกิ ัน

40 คู่มอื กระบวนการพฒั นาและยกระดับกจิ กรรมทอ่ งเทีย่ วเชงิ สร้างสรรค์

5การออกแบบสร้างสรรค์
ล�ำดับขัน้ มีดังน้ี

การลอกเลยี นแบบ (Imitation)

การลอกเลียนแบบ คือบันไดขั้นแรกของการออกแบบสร้างสรรค์ เป็นการจ�ำลองชิ้นงานต้นฉบับให้เหมือน
มากทส่ี ดุ หากใชใ้ นทางทผ่ี ิด เทา่ กบั ขโมยแนวความคิดสร้างสรรค์ของบคุ คลอน่ื มาใชเ้ พื่อประโยชน์สว่ นตน ถา้ ใชใ้ นทาง
ที่ถูก จะเป็นกระบวนเกบ็ รักษาของเกา่ ดัง้ เดิมใหย้ ังคงอยู่ และคงคุณค่าแม้กาลเวลาจะเปลย่ี นไป

การลอกเลียนแบบใช่ว่าจะเป็นทักษะที่ท�ำได้ง่าย ในศิลปหัตถกรรมไทยทุกแขนงล้วนแล้วแต่ต้องอาศัยทักษะ
ในการลอกเลียนแบบ เพื่อใหไ้ ด้ผลงานที่งดงามดังฝีมอื ชัน้ ครผู ู้เป็นตน้ แบบ ขอ้ ดขี องการลอกเลยี นแบบ คือ เราจะได้
ช่างฝีมือดีจ�ำนวนมากในชุมชน แต่ข้อเสีย คือ ผู้ที่ลอกเลียนแบบได้เหมือนต้นฉบับ อาจไม่กล้าขยับตนไปค้นหา
แรงบันดาลใจในลกั ษณะท่ีเป็นตวั ของตวั เอง

ปรับไปมา ทีท่าว่าเป็นของใหม่ (Variation)

การปรบั เปลยี่ นไปมา ทำ� ใหเ้ รายกระดบั การออกแบบสรา้ งสรรคข์ น้ึ ไปอกี ขน้ั จากการลอกเลยี นแบบ ไปสกู่ ารปรบั เปลยี่ น
งานเดิมที่มีอยู่ก่อนหน้านี้ โดยยังคงรูปแบบหรือเน้ือหาท่ีส�ำคัญไว้ เช่น เพลงเก่าท่ีบรรเลงด้วยวิธีการใหม่
หรอื เพม่ิ เครอ่ื งดนตรชี น้ิ ใหมเ่ ขา้ ไป ทำ� ใหท้ ว่ งทำ� นองเดมิ ฟงั ดรู ว่ มสมยั ยง่ิ ขน้ึ ขอ้ ดี คอื ทำ� ใหง้ านสรา้ งสรรคท์ ต่ี กยคุ หรอื
พน้ สมยั ไปแลว้ กลบั มาอยใู่ นความสนใจของคนอกี ยคุ หนงึ่ ไดด้ ี ขอ้ เสยี คอื ถา้ ทำ� ไดไ้ มด่ ไี ปกวา่ ตน้ ฉบบั เดมิ อาจจะไมไ่ ดร้ บั
การยอมรบั เทา่ ของเดมิ

บวกรวมใหเ้ กิดใหม่ (Combination)

เป็นการผสมผสานงานต้ังแต่สองชิ้นขึ้นไป ในลักษณะที่เปลี่ยนแปลงรูปแบบ หรือเนื้อหาของงานเดิมท้ังหมด
ยกตวั อยา่ งเชน่ เราไมส่ ามารถพดู ไดว้ า่ iPhone ไมเ่ หมอื นโทรศพั ท์ หรอื ไมเ่ หมอื นคอมพวิ เตอร์ แตก่ ม็ บี างสว่ นทเี่ หมอื น
กบั ทงั้ สองอยา่ ง นคี่ อื ตวั อยา่ งผลงานการบวกรวมของสองสงิ่ ใหม่ ทไี่ มส่ ามารถระบไุ ดว้ า่ เปน็ สง่ิ ใด สงิ่ หนงึ่ เพยี งอยา่ งเดยี ว

41คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

รอื้ สร้างใหม่ ใช้ของเดมิ เตมิ ใหใ้ หม่ (Transformation)

รื้อสร้างใหม่ เป็นการสร้างผลงานใหม่ท้ังในด้านรูปแบบและเนื้อหา แต่ยังคงไว้ซึ่งสาระหลักของงานต้นฉบับ
(งานเดมิ ) เปน็ การแปลงสภาพของเก่าไปสขู่ องใหม่โดยยงั คงรักษาแนวคิดหลักของงานเดมิ โดยอาจจะใช้ หรือไม่ไดใ้ ช้
วัสดเุ ดมิ การรอื้ สรา้ งใหม่เปน็ พืน้ ฐานในการปรบั เปลี่ยนรปู แบบการท�ำงานอย่างสร้างสรรค์

สรา้ งใหม่ ตอ่ เตมิ เพม่ิ จนไมเ่ หน็ รอยเดมิ (Original Creation)

สุดท้ายการสร้างใหม่ คือ การสร้างส่ิงที่ไม่รู้จักก่อนหน้านี้ ซึ่งหลายคนอาจจะแย้งว่าส่ิงท่ีว่าใหม่นั้น เป็นเพียงผล
จากการนำ� รปู แบบอนื่ ๆ มารวมกนั เพอื่ สรา้ งสรรคง์ านใหมเ่ ทา่ นน้ั แตผ่ ลลพั ธค์ อื ความแปลกใหม่ ลำ�้ ยคุ โดยทไ่ี มส่ ามารถ
จดจ�ำหรือระลึกเทียบกับชิ้นงานเดิมก่อนหน้าได้ งานสร้างสรรค์ในประเภทนี้ไม่ว่าจะเป็นงานต้นฉบับหรือไม่ มักจะมี
ลกั ษณะทไี่ มเ่ คยเหน็ หรอื ไมเ่ คยไดย้ นิ มากอ่ น ตวั อยา่ งเชน่ เมอ่ื กสุ ตาฟ ไอเฟล (Gustave Eiffel) พฒั นาแผนงานสำ� หรบั
หอคอยในกรงุ ปารีส ซง่ึ ได้จนิ ตนาการโครงสร้างด้วยวิธีใหม่ท้ังหมด

ค�ำถามที่ว่าชุมชนมีอะไรเป็นจุดเด่นพอท่ีจะท�ำกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ให้ลองมองหาช่างฝีมือ
ครภู มู ปิ ญั ญา ศลิ ปนิ ผชู้ ำ� นาญ หรอื ผลงานสรา้ งสรรคท์ จี่ ะยกระดบั ไปสชู่ นิ้ งานศลิ ปะได้ อาทิ เครอ่ื งจกั สาน เครอื่ งทอง
เคร่ืองเงิน เคร่ืองโลหะ เคร่ืองปั้นดินเผา-เซรามิก เคร่ืองหิน เคร่ืองไม้ เครื่องรัก เครื่องหนัง เคร่ืองกระดาษ
เครื่องแก้ว ผืนผ้าและการทอ ตลอดจนศาสตร์และศิลป์แขนงต่างๆ ได้แก่ นาฏศิลป์ ดนตรีไทย ช่างก่อเรือนเคร่ืองผูก
แพทยท์ างเลอื ก หมอแผนโบราณ หมอสมนุ ไพร กฬี าพน้ื บา้ น ศลิ ปะการปอ้ งกนั ตวั และศาสตราวธุ โบราณ ผเู้ ชย่ี วชาญภาษาถิน่
และภาษาพื้นเมือง ฯลฯ เหล่าน้ีคือต้นทางของกิจกรรมสร้างสรรค์

• Arts and crafts
• Design
• Architecture
• Gastronomy
• Health and healing
• Languages
• Spirituality
• Nature
• Sports

42 คู่มอื กระบวนการพัฒนาและยกระดบั กิจกรรมท่องเทีย่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

ตวั อย่างกิจกรรมการท่องเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์ของ อพท.

บันทึกความทรงจ�ำในสุโขทัย ผ่านการวาดลวดลายสังคโลก และสร้างสรรค์ลายเส้นบนเสื้อท่ีวาด
ด้วยมือคุณ ณ บ้านปรดี าภริ มย์ จังหวดั สโุ ขทยั

สานไม้ไผ่ สานชีวิต เรียนรู้เรื่องราวการก่อร่าง สร้างชุมชนจากความเพียรและความมหัศจรรย์
ของไม้ไผ่ ทบ่ี า้ นต้าม จงั หวดั นา่ น

เรียนรู้เร่ืองราวการทอผ้าซิ่นตีนจก อันเป็นมรดกแห่งชุมชนหาดเสี้ยวและเรื่องเล่าในวิถีไทยพวน
ที่ก�ำลังจะสูญหาย พร้อมสร้างสรรค์ชิ้นงานท่ีตอบโจทย์แรงบันดาลใจเฉพาะคุณ ท่ีสุนทรีผ้าไทย
จังหวดั สุโขทัย

เรียนร�ำไทยผ่านความงดงามของนาฏศิลป์ไทย เรียนรู้ภาษาท่าทางท่ีบ่งบอกความรู้สึก และเป็น
บนั ทึกเล่มใหญ่แหง่ มหรสพไทยที่สบื สานมานานหลายศตวรรษ ณ วทิ ยาลยั นาฏศิลปสโุ ขทัย

43คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

ร้อยเรียง: คุณมีลิสต์รายช่ือผู้มีฝีมือมากมาย
เอกลักษณ์ พรอ้ มเรอ่ื งราว ประวตั ิ ตำ� นาน เบอ้ื งหลัง
ชวี ิต ชุมชน ทม่ี า จนเขยี นบนั ทกึ ชมุ ชนไดเ้ ลม่ ใหญ่
สู่แนวคิดของ ปัญหาต่อมาก็คือ เราจะน�ำเรื่องดี
การทอ่ งเทีย่ ว เรื่องเด่น ท้ังหมดน้ี มาร้อยเรียงให้
เป็นแนวคิดสร้างสรรค์ที่น่าสนใจ
ได้อยา่ งไร ลองตดิ ตามคำ� ถามดงั ตอ่ ไป
น้ี แลว้ คอ่ ย ๆ ตอบไปทลี ะข้อ

ฉันจะต้ังช่ือ เร่ืองเล่าอันมีค่า มักจะมีที่มาจาก
หีบสมบตั ิ ป ร ะ วั ติ ศ า ส ต ร ์ ข อ ง ชุ ม ช น นั่ น เ อ ง
ท่ีซุกซอ่ น ลองเปิดหีบสมบัติที่อัดแน่นไปด้วย
เอกลักษณ์ เรอื่ งราว แลว้ หยบิ มาพจิ ารณาทลี ะชน้ิ
ของชมุ ชนน้ี
ว่าอย่างไร? วา่ มรดกในชมุ ชนเหลา่ นพ้ี ดู เรอ่ื งอะไรบา้ ง
ถ้าเปลี่ยนเร่ืองท่ีคุณอยากจะเล่า
ให้เป็นบทหนังสักเร่ือง หนังเรื่องน้ี
มีเค้าโครงเรื่อง (plot) อย่างไร
เค้าโครงเร่ือง (plot) ดงั กลา่ วนอ้ี าจ
จะมาจากประวัติของท่ีบ้าน ประวัติ
ของชมุ ชน เรอ่ื งเลา่ ของสถานทสี่ ำ� คญั
อุตสาหกรรมในครัวเรือน ประเพณี
ท้องถิ่น จุดท่องเท่ียวตามธรรมชาติ
หรืออะไรก็ตามที่ท�ำให้ชุมชนแห่งนี้
มีเอกลกั ษณ์ จงหยบิ สงิ่ นั้นขน้ึ มา

44 คู่มือกระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชิงสร้างสรรค์

ประวัติ (เร่อื งเล่า) บนั ทึกของคณุ
: จากเนอ้ื หาสู่แนวคิด

เค้าโครงเรือ่ งหลัก

ตัวละคร (ศลิ ปินทอ้ งถนิ่ หรือนักเล่าเรอื่ งในชุมชน) เคา้ โครงเรื่องหลกั

สถานท่ี หรอื อาคาร เคา้ โครงเร่ืองหลัก

อตุ สาหกรรม (เศรษฐกจิ ชมุ ชน การงาน อาชีพ) เคา้ โครงเร่อื งหลัก

45คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

ควรหยบิ สมบตั ิชน้ิ ใด
มาพฒั นาตอ่
มหี ลักในการคดั สรรอยา่ งไร?

ลองกลบั ไปพจิ ารณาหลกั เกณฑ์ 10 ประการอกี ครงั้ แล้ว
ดูว่าบ้านไหนหรือกิจกรรมใดในชุมชนที่ได้คะแนนมากกว่า
เพอ่ื น ถา้ เปรยี บเรอื่ งราวของสถานทแี่ หง่ นนั้ หรอื กจิ กรรม
เหล่านั้นเป็นบทหนัง เค้าโครงเร่ืองใดที่โดนใจผู้ชม ลอง
หยิบข้ึนมา 3 เรื่องก่อน แล้วลองเช่ือมโยงเค้าโครงเรื่อง
กับตัวละครหลกั แล้วกลบั ไปหาธีมหรือแก่นของเรอื่ ง ถ้า
แก่นเรื่องเป็นความกล้าหาญ ฟังแล้วจะรู้สึกฮึกเหิม
ถ้าแกน่ เรอื่ งเปน็ การฝา่ ฟนั อปุ สรรค ฟงั แลว้ กจ็ ะรสู้ กึ มกี ำ� ลงั ใจ
ถา้ แกน่ เรอื่ งเปน็ ความรกั ฟงั แลว้ จะรสู้ กึ อบอวลและอมิ่ เอม
หากเรื่องใดมีความสมบูรณ์ในทุกองค์ประกอบ ตั้งแต่
แก่นเร่ือง เค้าโครงเร่ือง และตัวละคร ก็เตรียมเปิดฉาก
แสดงเรื่องนนั้ กอ่ นเลย

46 ค่มู ือกระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์

ฉันจะท�ำเร่อื งน้โี ดยล�ำพัง
ไดห้ รอื ไม?่

นคี่ อื ชว่ งเวลาทคี่ ณุ ปลอ่ ยของไดอ้ ยา่ งเตม็ ที่ จงเปดิ โอกาส
ใหค้ วามคดิ สรา้ งสรรคร์ ินไหลพร่งั พรู ลองออกไปยนื มอง
ชุมชนผ่านสายตาผเู้ ชยี่ วชาญจากสาขาอาชพี ต่าง ๆ แตถ่ ้า
ยงั มองไมเ่ หน็ แนวทางในการเชอื่ มโยง รอ้ ยเรยี ง ขอเชญิ ชวน
ให้คุณหาท่ีปรึกษา มาร่วมกันสร้างสรรค์กิจกรรม
ให้มีความน่าสนใจ โดยเฉพาะในช่วงเวลาแห่งการฟูมฟัก
และทดลองตลาดน้ันส�ำคัญย่ิง ไม่จ�ำกัดว่าคุณต้องขอ
ค�ำแนะน�ำจากผู้ท่ีท�ำงานในสายอาชีพท่องเที่ยวเสมอไป
สายอาชพี อน่ื ๆ เชน่ เชฟ สถาปนกิ มณั ฑณากร นกั โฆษณา
นกั การตลาด ฯลฯ กอ็ าจจะใหแ้ งม่ มุ สรา้ งสรรคก์ จิ กรรมใหม่
ท่ีนา่ สนใจจนคุณคดิ ไมถ่ ึงเลยทเี ดยี ว

จงจ�ำไว้ว่า : การท�ำเรื่องท่องเที่ยวให้ประสบความส�ำเร็จต้องอาศัย
ความรว่ มมอื จากหลายภาคสว่ น จงมองหาคณะทป่ี รกึ ษาทมี่ ี
ทกั ษะ และมปี ระสบการณม์ าชว่ ยคณุ ขยายผลแหง่ ความสำ� เรจ็
ทปี่ รกึ ษามคี วามสำ� คญั จงเลอื กอยา่ งมกี ลยทุ ธ์ และเชญิ ให้
ถกู จงั หวะ ถา้ กา้ วแรกสามารถออกแบบกจิ กรรมการทอ่ งเทย่ี ว
เชิงสร้างสรรค์ให้ตอบโจทย์การตลาดได้ ก็นับว่ามีชัย
ไปกวา่ คร่งึ

47คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทยี่ วเชงิ สรา้ งสรรค์

DASTA
Creative Tourism
Brain Bank

การรวมตัวครั้งส�ำคัญของนักคิด นักสร้างสรรค์ของประเทศเพ่ือพัฒนายกระดับการท่องเที่ยว
เชงิ สร้างสรรค์
นักออกแบบแฟช่ัน สถาปนิก นักออกแบบสไตล์และแนวคิดผลิตภัณฑ์
ผสู้ รา้ งสรรคบ์ รกิ าร เชฟศลิ ปนิ นกั เขยี น บลอ็ กเกอร์ ธรุ กจิ เพอ่ื สงั คม ทปี่ รกึ ษา
และนกั วจิ ารณด์ ้าน ไลฟส์ ไตล์ นกั การตลาดและนักวางแผนการทอ่ งเทย่ี ว
การรวมตัวระหว่างผู้เช่ียวชาญในสาขาต่าง ๆ ซึ่งจะช่วยคุณค้นหาวิธีการ
และแนวทางในการนำ� เสนอเรอื่ งเลา่ ของชมุ ชน ศลิ ปวฒั นธรรม และแงง่ ามของ
ความเป็นมนุษย์ได้อย่างน่าตื่นเต้น พวกเขาจะน�ำเร่ืองราวของคุณโลดแล่นไป
อยา่ งมชี วี ติ ชวี า ผา่ นการออกแบบประสบการณ์ และกระบวนการสมั มนาเชงิ ปฏบิ ตั ิ

48 คูม่ อื กระบวนการพัฒนาและยกระดับกิจกรรมท่องเท่ยี วเชงิ สรา้ งสรรค์

49คมู่ อื กระบวนการพฒั นาและยกระดบั กจิ กรรมทอ่ งเทย่ี วเชงิ สรา้ งสรรค์