ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ รายวิชา เคมี 2 รหัสวิชา ว30222 โดยใช้รูปแบบการสอนแบบกิจกรรมเป็นฐาน (ABL) ร่วมกับวัฏจักรการเรียนรู้ 7 ขั้น (7E) ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2566 ครูผู้สอน คุณครูศศิ ประทีป ณ ถลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทร์ ภูเก็ต ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาพังงา ภูเก็ต ระนอง กระทรวงศึกษาธิการ หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง โมลและสูตรเคมี ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
คำนำ ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ โดยใช้รูปแบบการสอนแบบกิจกรรมเป็นฐาน (ABL) ร่วมกับวัฏจักรการเรียนรู้ 7 ขั้น (7E) รายวิชา เคมี 2 รหัสวิชา ว30222 หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง โมลและสูตรเคมี จัดทำขึ้นเพื่อพัฒนาทักษะการคิดคำนวณและทักษะการคิดแก้ปัญหา ของผู้เรียน รวมถึงพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้นำไปสู่การยกระดับผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนของผู้เรียนกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเป็นนวัตกรรม ทางการศึกษาที่จัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้ผู้เรียนได้ศึกษาสืบเสาะค้นคว้าตามความสามารถ ความถนัด และความสนใจ มีอิสระในการคิด ทุกคนมีโอกาสใช้ความคิดได้อย่างเต็มที่ โดยคำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณช่วยให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ ฝึกทักษะการคิดคำนวณและทักษะการคิดแก้ปัญหาในรายวิชาเคมีตามความสามารถของ ตนเองอย่างเท่าเทียมกัน ช่วยให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง มีกิจกรรมให้กับผู้เรียน เป็นรายบุคคลหรือรายกลุ่ม ซึ่งผู้เรียนจะดำเนินการเรียนรู้จากคำแนะนำที่ปรากฏอยู่ใน ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณเป็นไปตามลำดับขั้นด้วยตนเองสอดคล้องกับธรรมชาติของผู้เรียน ในระดับชั้นมัธยมศึกษา ตอบสนองพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2542 และสอดคล้องกับหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ที่มุ่งเน้นให้ ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทั้งด้านความรู้ กระบวนการคิด กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา ความสามารถในการสื่อสาร การตัดสินใจ การนำความรู้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน ตลอดจน มีจิตวิทยาศาสตร์ คุณธรรม และค่านิยมที่ถูกต้องเหมาะสม ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณโดยใช้รูปแบบการสอนแบบกิจกรรมเป็นฐาน (ABL) ร่วมกับวัฏจักรการเรียนรู้ 7 ขั้น (7E) รายวิชา เคมี 2 รหัสวิชา ว30222 สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 หน่วยการเรียนรู้เรื่อง โมลและสูตรเคมีประกอบด้วย ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ทั้งหมด 4 ชุด ชุดนี้เป็น ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล ใช้เวลา 3 ชั่วโมง ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณเล่มนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อ ครูผู้สอน ผู้เรียน และผู้ที่สนใจ ทำให้ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในวิชาเคมีสูงขึ้น บรรลุตาม ผลการเรียนรู้ที่ตั้งไว้ เป็นประโยชน์ต่อการจัดการเรียนรู้รายวิชาเคมีให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างถูกต้องและเหมาะสมต่อไป ศศิ ประทีป ณ ถลาง ผู้จัดทำ ก
สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก สารบัญ ข คำแนะนำการใช้ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณสำหรับนักเรียน 1 มาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ ผลการเรียนรู้ และจุดประสงค์การเรียนรู้ 2 กิจกรรมรูปแบบการสอนแบบกิจกรรมเป็นฐาน (ABL)ร่วมกับวัฏจักรการเรียนรู้ 7 ขั้น (7E) ขั้นที่ 1 ขั้นนำและตรวจสอบความรู้เดิม แบบทดสอบก่อนเรียน (โดยครูผู้สอน) ขั้นที่ 2 ขั้นประสบการณ์และสร้างความสนใจ กิจกรรมการเรียนรู้ในชั้นเรียน ขั้นที่ 3 ขั้นกิจกรรมและสำรวจและค้นหา กิจกรรมการเรียนรู้ในชั้นเรียน ขั้นที่ 4 ขั้นสร้างความรู้และอธิบาย ใบความรู้ ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล 4 แบบฝึกทักษะการคำนวณ ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล 6 ขั้นที่ 5 ขั้นแลกเปลี่ยนเรียนรู้และขยายความรู้ ผังมโนทัศน์สรุปองค์ความรู้ เรื่อง มวลโมเลกุล 9 ขั้นที่ 6 ขั้นประเมินผล แบบทดสอบหลังเรียน (โดยครูผู้สอน) ขั้นที่ 7 ขั้นการนำไปใช้ มวลโมเลกุลกับการนำไปใช้ประโยชน์ 10 บรรณานุกรม 11 ข
1 คำแนะนำการใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ สำหรับนักเรียน การเรียนรู้ด้วยชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ โดยใช้รูปแบบการสอนแบบกิจกรรม เป็นฐาน (ABL) ร่วมกับวัฏจักรการเรียนรู้ 7 ขั้น (7E) รายวิชา เคมี 2 รหัสวิชา ว30222 หน่วยการเรียนรู้ เรื่อง โมลและสูตรเคมีชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล ให้นักเรียนปฏิบัติตาม ขั้นตอนด้วยความซื่อสัตย์และตั้งใจ ดังนี้ 1. ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล ใช้เวลา 3 ชั่วโมง 2. แบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 4 คน โดยคละนักเรียนเก่ง ปานกลาง และอ่อน ในอัตราส่วน 1 : 2 : 1 แบ่งหน้าที่ของสมาชิกในกลุ่มตามบทบาทที่กำหนด (แต่ละกิจกรรมไม่ซ้ำคนเดิม) 3. อ่านคำชี้แจง คำแนะนำ และขั้นตอนการเรียนโดยใช้ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ให้เข้าใจก่อนลงมือศึกษาชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ 4. ศึกษามาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ ตัวชี้วัด และผลการเรียนรู้ 5. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล จำนวน 10 ข้อ ใช้เวลา 20 นาที 6. ปฏิบัติกิจกรรมตามขั้นตอนในชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ขณะปฏิบัติกิจกรรม นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็น ซักถามแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างอิสระ มีเหตุผล ยอมรับฟัง ความคิดเห็นของผู้อื่น เรียนรู้อย่างมีความสุข และสามารถขอคำแนะนำจากครูผู้สอน เมื่อมี ปัญหาในการปฏิบัติกิจกรรม 7. เมื่อปฏิบัติกิจกรรมต่างๆตามชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้ตรวจสอบคำตอบได้จากเฉลยชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ถ้าคำตอบไม่ถูกให้กลับไปอ่าน ทำความเข้าใจเกี่ยวกับเนื้อหาอีกครั้ง แล้วตอบคำถามใหม่ 8. เมื่อศึกษาและปฏิบัติกิจกรรมครบทุกกิจกรรมแล้วให้ทำแบบทดสอบหลังเรียน ชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล จำนวน 10 ข้อ ใช้เวลา 20 นาที 9. ตรวจคำตอบจากเฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน พร้อมบันทึกผลคะแนน ที่ได้ เพื่อตรวจสอบความก้าวหน้าทางการเรียน ซึ่งนักเรียนต้องทำแบบทดสอบหลังเรียนได้ ร้อยละ 70 ขึ้นไป จึงจะผ่านเกณฑ์ ถ้านักเรียนไม่ผ่านเกณฑ์ตามที่กำหนดให้ทบทวนเนื้อหา แล้วให้ทำแบบทดสอบหลังเรียนอีกครั้ง หากผ่านเกณฑ์ให้ศึกษาชุดแบบฝึกทักษะการคำนวณ ชุดที่ 3 ต่อไป
2 มาตรฐานการเรียนรู้ สาระการเรียนรู้ ผลการเรียนรู้ และจุดประสงค์การเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ว 5.3 เข้าใจหลักการทำปฏิบัติการเคมีการวัดปริมาณสาร หน่วยวัด และการเปลี่ยนหน่วยการคำนวณปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการความรู้และทักษะ ในการอธิบายปรากฏการณ์ในชีวิตประจำวันและการแก้ปัญหาทางเคมี สาระการเรียนรู้ ➢ มวลโมเลกุลของสาร ➢ มวลของสาร 1 โมเลกุล ผลการเรียนรู้ บอกความหมายของมวลอะตอมของธาตุและคำนวณมวลอะตอมเฉลี่ย ของธาตุ มวลโมเลกุล และมวลสูตร
3 จุดประสงค์การเรียนรู้ ด้านความรู้ (Knowledge) 1. อธิบายความหมายของมวลโมเลกุล มวลโมเลกุลของสารหรือมวลสูตร และมวลของสาร 1 โมเลกุลได้ 2. ยกตัวอย่างและบอกประโยชน์ของมวลโมเลกุลของสารได้ ด้านทักษะ/ กระบวนการ (Process) 1. คำนวณหามวลโมเลกุลของสารหรือมวลสูตร และมวลของสาร 1 โมเลกุลได้ 2. สรุปองค์ความรู้ เรื่อง มวลโมเลกุล เป็นชิ้นงานด้วยตนเองได้ ด้านคุณธรรมจริยธรรมและคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (Attitude) 1. มีวินัย 2. ใฝ่เรียนรู้ 3. มุ่งมั่นในการทำงาน 4. อยู่อย่างพอเพียง 5. มีจิตสาธารณะ
ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) ใบความรู้ มวลโมเลกุลและมวลไอออน 2.1 มวลโมเลกุล โมเลกุลเกิดจากอะตอมของธาตุมารวมกัน แต่โมเลกุลของสารมีขนาดเล็กมาก มวลที่แท้จริงของโมเลกุลมีค่าน้อยมาก จึงใช้ มวลโมเลกุล (molecular mass) ซึ่งเป็นมวลเปรียบเทียบ เช่นเดียวกับมวลอะตอม และเปรียบเทียบกับมวลมาตรฐานเดียวกัน คือ 1 12 ของมวลธาตุคาร์บอน-12 1 อะตอม เขียนความสัมพันธ์ได้ดังนี้ มวลโมเลกุล = มวลของสาร 1 โมเลกุล (กรัม) 1 12 มวลของธาตุC−12 1 อะตอม (กรัม) = มวลของสาร 1 โมเลกุล (กรัม) 1.66 x 10−24 (กรัม) ดังนั้น มวลของสาร 1 โมเลกุล = มวลโมเลกุล x 1.66 x 10-24 (กรัม) ตัวอย่าง น้ำตาลทราย 1 โมเลกุลประกอบด้วยธาตุคาร์บอน 12 อะตอม ไฮโดรเจน 22 อะตอม และ ออกซิเจน 11 อะตอม มวลโมเลกุลและมวลของน้ำตาลทราย 1 โมเลกุลมีค่าเท่าไร มวลโมเลกุลของน้ำตาลทราย = (12x12) + (22x1) + (11x16) = 342 มวลของน้ำตาลทราย 1 โมเลกุล = มวลโมเลกุล x 1.66 x 10-24 กรัม = 342 x 1.66 x 10-24 กรัม = 5.68 x 10-22 กรัม 4
ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) ใบความรู้ (ต่อ) น้ำตาลทราย (C12H22O11) มีมวลโมเลกุล 342 หมายความว่า - น้ำตาลทราย 1 โมเลกุล มีมวลเป็น 342 เท่าของ 1 12 มวลของธาตุC − 12 1 อะตอม - น้ำตาลทราย 1 โมเลกุล มีมวลเป็น 342 a.m.u. (1 a.m.u. = 1.66 x 10-24 กรัม) - น้ำตาลทราย 1 โมเลกุล มีมวลเป็น 342 x 1.66 x 10-24 กรัม 2.2 มวลไอออน ไอออน (ion) เป็นอะตอมหรือกลุ่มอะตอมที่มีประจุไฟฟ้า เกิดจากโครงสร้างภายในของ อะตอมหรือกลุ่มอะตอมมีจำนวนอิเล็กตรอนมากหรือน้อยกว่าจำนวนโปรตอน ไอออนจึงมี 2 ชนิดคือ - ไอออนบวก (cation) เกิดจากอะตอมหรือกลุ่มอะตอมเสียอิเล็กตรอน ทำให้มีจำนวนอิเล็กตรอนน้อยกว่าจำนวนโปรตอน เช่น Li+ Na+ K + Mg2+ Ca2+ Al3+ NH4 + - ไอออนลบ (anion) เกิดจากอะตอมหรือกลุ่มอะตอมรับอิเล็กตรอน ทำให้มีจำนวนอิเล็กตรอนมากกว่าจำนวนโปรตอน เช่น F - ClBrI - O 2- S 2- N 3- CO3 2− NO3 − เนื่องจากไอออนเกิดจากการเปลี่ยนแปลงอิเล็กตรอนในอะตอมหรือกลุ่มอะตอม ซึ่งอิเล็กตรอนเป็นอนุภาคที่มีมวลน้อยมาก ไม่มีผลต่อมวลของอะตอมที่เป็นองค์ประกอบ ดังนั้นมวลของ ไอออนจึงคำนวณจากมวลอะตอมของธาตุองค์ประกอบในไอออนนั้นๆ ตัวอย่าง Na มีมวลอะตอม = 23 Na+ มีมวลไอออน = 23 Ca มีมวลอะตอม = 40 Ca2+ มีมวลไอออน = 40 Br มีมวลอะตอม = 80 Brมีมวลไอออน = 80 NH4 + มีมวลไอออน = (14x1) + (1x4) = 18 CO3 2- มีมวลไอออน = (12x1) + (16x3) = 60 5
ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) แบบฝึกทักษะการคำนวณ คำชี้แจง 1. แบบฝึกทักษะชุดนี้มีทั้งหมด 12 ข้อ รวม 20 คะแนน เวลา 50 นาที 2. ตอนที่ 1 จงเติมคำตอบที่ถูกต้องลงในช่องว่าง (4 คะแนน) ตอนที่ 2 จงเติมคำตอบที่ถูกต้องลงในช่องว่าง (4 คะแนน) ตอนที่ 3 จงแสดงวิธีทำ (12 คะแนน) กำหนดให้มวลอะตอมของธาตุ H = 1 C = 12 N = 14 O = 16 Na = 23 S = 32 K = 39 ตอนที่ 1 จงเติมคำตอบที่ถูกต้องลงในช่องว่าง (ข้อละ 1 คะแนน : รวม 4 คะแนน) ข้อ สารประกอบ สูตรเคมี มวลโมเลกุล มวลของสาร 1 โมเลกุล(กรัม) 1.1 มีเทน 1.2 เอทานอล 1.3 กรดไนตริก 1.4 โซเดียมไฮดรอกไซด์ ตอนที่ 2 จงเติมคำตอบที่ถูกต้องลงในช่องว่าง (ข้อละ 1 คะแนน : รวม 4 คะแนน) ข้อ ชื่อไอออน สูตรไอออน มวลไอออน มวล 1 ไอออน(กรัม) 2.1 ออกไซด์ไอออน 2.2 ซัลเฟตไอออน 2.3 โพแทสเซียมไอออน 2.4 แอมโมเนียมไอออน 6
1. สารประกอบชนิดหนึ่ง 1 โมเลกุล มีมวล 2.988 x 10-22 กรัม จงคำนวณหามวลโมเลกุลของสารประกอบนี้ ตอนที่ 3 จงแสดงวิธีทำ (ข้อละ 3 คะแนน : รวม 12 คะแนน) ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… 2. แก๊สแอมโมเนีย 1 x 1020 โมเลกุล มีมวลกี่กรัม ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… 7 แบบฝึกทักษะการคำนวณ (ต่อ) ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight)
แบบฝึกทักษะการคำนวณ (ต่อ) ชุดที่ 2 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) 3. สาร A 10 โมเลกุล มีมวลเป็น 3 เท่าของสาร B 1 โมเลกุล ถ้าสาร B มีมวลโมเลกุลเท่ากับ 60 จงหามวลโมเลกุลของสาร A และมวลของสาร A 1 โมเลกุล ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… 4. สาร X 2 โมเลกุล มีมวลเป็น 4 เท่าของแก๊สไนโตรเจนมอนอกไซด์ 1 โมเลกุล จงหาว่า สาร X เป็นสารใดต่อไปนี้ SO2 , C4H10 หรือ CH3COOH และ สาร X 1 โมเลกุลมีมวลกี่กรัม ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
คำชี้แจง : ให้นักเรียนเขียนผังมโนทัศน์ หรือ แผนภาพความคิด เรื่อง มวลโมเลกุล ให้ถูกต้องและสมบูรณ์ที่สุด 917 เรื่อง มวลโมเลกุล (Molecular Weight) ผังมโนทัศน์สรุปองค์ความรู้
มวลโมเลกุล กับการนำไปใช้ประโยชน์ คำชี้แจง : ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้องและสมบูรณ์ที่สุด นักเรียนสามารถนำความรู้เกี่ยวกับมวลโมเลกุลไปใช้ประโยชน์อย่างไรได้บ้าง …………………………………………………………………………………………………………………. ……….………………………………………………………………………………………………………… ……………….………………………………………………………………………………………………… ……….………………………………………………………………………………………………………… ……………….………………………………………………………………………………………………… ……….………………………………………………………………………………………………………… ……………….………………………………………………………………………………………………… ……….………………………………………………………………………………………………………… ……………….………………………………………………………………………………………………… ……….………………………………………………………………………………………………………… ……………….………………………………………………………………………………………………… 10
11 ภาคผนวก กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย. กระทรวงศึกษาธิการ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2559). คู่มือครู รายวิชาเพิ่มเติม เคมี เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ สกสค. กระทรวงศึกษาธิการ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2559). หนังสือเรียน รายวิชาเพิ่มเติม เคมี เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 9). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ สกสค. จงรักษ์ ปัญญารัตนกุลชัย. (2554). ผลสัมฤทธ์ิทางการเรียนวิทยาศาสตร์และความสามารถ ในการคิดแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ที่ได้รับการ จัดการเรียนรู้ด้วยแบบวัฏจักรการเรียนรู้7 ขั้น (7E). วารสารสิ่งแวดล้อม, 2(4), 98-105. จรรยา ดาสา. (2553). เทคนิคการจัดการเรียนรู้สำหรับการแก้โจทย์ปัญหาเคมีคำนวณ. นิตยสารสสวท., 38(167), 44-48 ประสาท เนื่องเฉลิม. (2550). การเรียนรู้วิทยาศาสตร์แบบสืบเสาะ 7 ขั้นวารสารวิชาการ, 2(10), 25-30. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2553). หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน เคมีสำหรับนักเรียนที่เน้นวิทยาศาสตร์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4–6. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. สมพงษ์ จันทร์โพธิ์ศรี. (2554). High School Chemistry เคมี ม.4–6 (รายวิชาพื้นฐาน). กรุงเทพฯ : ไฮเอ็ดพับลิซซิ่ง สำราญ พฤกษ์สุนทร. (2553). เคมีพื้นฐาน ม.4–6 เตรียมสอบ O-Net และสอบประจำ ภาคเรียน. กรุงเทพฯ : บริษัท ธนธัชการพิมพ์ จำกัด.