การแบ่ง บ่ ผลกำ ไร ขาดทุน ทุ ของห้า ห้ งหุ้นหุ้ ส่ว ส่ น

หน่วยที่

6

การแบ่งผลกำไร
ขาดทุนของห้างหุ้น

ส่วน

หลักเกณฑ์การแบ่งผลกำไรขาดทุน

เมื่อกิจการตกลงเข้าเป็นหุ้นส่วนในห้างหุ้นส่วนแล้ว ก็จะมีการนำเงินสด
สินทรัพย์อื่นและ แรงงานมาลงทุนในห้างหุ้นส่วน ซึ่งห้างหุ้นส่วนก็จะดำเนินการไป
ระยะหนึ่ง หรืองวดเวลาใดเวลาหนึ่ง อาจมีผลกำไรหรือผลขาดทุนเกิดขึ้นภายในห้าง
หุ้นส่วน โดยผลกำไรขาดทุนที่เกิดขึ้นนี้ต้องแบ่งให้กับ ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนตามสัญญา
ที่ได้ตกลงกันไว้ในการจัดตั้งห้างหุ้นส่วน แต่ถ้าในสัญญานั้นหุ้นส่วนไม่ได้ ตกลงกันไว้
ในเรื่องอัตราส่วนแบ่งผลกำไรขาดทุน ตามกฎหมายประมวลแพ่งและพาณิชย์ให้ถือ
ปฏิบัติ โดยการแบ่งตามอัตราส่วนทุน

เหตุผลสำคัญในการแบ่งผลกำไรขาดทุนของห้างหุ้นส่วน ได้แก่
1. เป็นค่าตอบแทนแก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ให้บริการเป็นส่วนตัวแก่ห้างหุ้นส่วน
2. เป็นค่าตอบแทนแก่เงินหรือสินทรัพย์ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนแต่ละคนนำมาลงทุน
3. เป็นผลกำไรที่แท้จริง และดำเนินนโยบายร่วมกันของผู้เป็นหุ้นส่วน

หลักเกณฑ์การแบ่งผลกำไรขาดทุน

การแบ่งผลกำไรขาดทุนให้ผู้เป็นหุ้นส่วนนั้น ควรระบุไว้ในสัญญาการจัดตั้งห้าง
หุ้นส่วนให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาในอนาคต โดยปกติหลักเกณฑ์การแบ่งผลกำไร
ขาดทุนที่นิยมปฏิบัติกันมีวิธีการแบ่ง ผลกำไรขาดทุน ดังนี้

1. แบ่งเท่ากัน
2. แบ่งตามอัตราส่วนที่ตกลงกัน
3. แบ่งตามอัตราส่วนทุน
4. คิดดอกเบี้ยทุน แล้วแบ่งผลกำไรขาดทุนที่เหลือตามอัตราส่วนที่ตกลงกัน
5. คิดเงินเดือน หรือโบนัส แล้วแบ่งผลกำไรขาดทุนที่เหลือตามอัตราส่วนที่
ตกลงกัน

การคำนวณและการบันทึกบัญชีการแบ่งผลกำไรขาดทุนของผู้เป็นหุ้นส่วน

1. แบ่งเท่ากับ
ถ้าหุ้นส่วนตกลงแบ่งผลกำไรขาดทุนเท่ากัน หุ้นส่วนแต่ละคนย่อมมีส่วนในผลกำไรหรือ ขาดทุนเท่ากัน โดย

ไม่คำนึงถึงทุนที่หุ้นส่วนแต่ละคนนำมาลงทุนว่ามีจำนวนมากหรือน้อย

ตัวอย่าง 1 ปิงปองและโปรดปราน เป็นหุ้นส่วนกัน นำเงินสดมาลงทุนคนละ 120,000 บาท และได้ทำสัญญา
ตกลงแบ่งผลกำไรขาดทุนเท่ากัน ปรากฏว่าในวันที่ 31 ธันวาคม 2557 ห้างหุ้นส่วนมีกำไรสุทธิจำนวน 80,000
บาท การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้

สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1

พ.ศ. 2557 เดบิต เครดิต
บาท บาท
รายการ เลขที่บัญชี

เดือน วันที่ สต. สต.

ธ.ค. 31 กำไรขาดทุน   80,000  -    

                 ทุน-(กระแสทุน) - ปิงปอง      40,000 -

                 ทุน-(กระแสทุน) - โปรดปราน      40,000 -

    แบ่งผลกำไรขาดทุนเท่ากัน         

2. แบ่งตามอัตราส่วนที่ตกลงกัน
การแบ่งผลกำไรขาดทุนตามวิธีนี้ ส่วนมากจะใช้ในกรณีที่ผู้เป็นหุ้นส่วนมีความสามารถไม่เท่ากัน อาจจะ

ตกลงกันให้แบ่งผลกำไรขาดทุนตามอัตราส่วนอย่างใดอย่างหนึ่งก็ได้ที่เห็นว่ามีความเหมาะสม เช่น อัตราส่วน
เดียวหรือสองส่วน (กำไรขาดทุนส่วนแรกเป็นอัตราหนึ่ง ส่วนที่เหลือแบ่งอีกอัตราหนึ่ง) หรืออาจแบ่งเป็น
เปอร์เซ็นต์ (%) เป็นต้น
ตัวอย่าง 2 สุรชาและสุรสา เป็นหุ้นส่วนกัน โดยนำเงินสด สินทรัพย์อื่นและแรงงานมาลงทุน ร่วมกันจำนวนหนึ่ง
ได้ตกลงแบ่งผลกำไรขาดทุนกันในอัตรา 3 : 2 ในการดำเนินงาน ปรากฏว่าห้างหุ้นส่วนมีกำไรสุทธิจำนวน
150,000 บาท การบันทึกบัญชีเป็นดังนี้

สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1

พ.ศ. 2557 เดบิต เครดิต
บาท บาท
รายการ เลขที่บัญชี

เดือน วันที่ สต. สต.

ธ.ค. 31 กำไรขาดทุน   150,000     

                 ทุน-(กระแสทุน) - สุรชา       90,000  

                 ทุน-(กระแสทุน) - สุรสา       60,000  

    แบ่งผลกำไรขาดทุนในอัตรา3 : 2         

3. แบ่งตามอัตราส่วนทุน
สินทรัพย์ประเภทต่าง ๆ ที่ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนนำมาลงทุนนั้น ถือเป็นส่วนสำคัญในการหา

รายได้ให้แก่ห้างหุ้นส่วน ผู้เป็นหุ้นส่วนอาจจะตกลงกันให้แบ่งผลกำไรขาดทุนตามบัญชีทุนของ
การลงทุน แต่ละคน เพื่อจะได้มีเงินทุนในห้างหุ้นส่วนมากขึ้นซึ่งถือเป็นการจูงใจอย่างหนึ่ง และ
เพื่อให้เกิดความ ยุติธรรมแก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่นำเงินมาลงทุน ถ้าผู้เป็นหุ้นส่วนคนใดลงทุนมากหุ้น
ส่วนผู้นั้นก็ควรจะได้ส่วน แบ่งผลกำไรขาดทุนมาก แต่ถ้าหุ้นส่วนคนใดลงทุนน้อยก็จะได้รับผล
กำไรขาดทุนน้อยเช่นกัน ถ้าผู้เป็นหุ้นส่วนได้ตกลงแบ่งผลกำไรขาดทุนตามอัตราส่วนทุน ก็จะต้อง
ระบุไว้ในสัญญาการจัดตั้ง ห้างหุ้นส่วนให้ชัดเจนว่าเป็นทุน ณ วันใด ดังนั้น คำว่า “ทุน” จึงหมาย
ถึงทุนต่าง ๆ ดังนี้

3.1 ทุน ณ วันเริ่มตั้งกิจการ
3.2 ทุน ณ วันต้นงวดบัญชี
3.3 ทุน ณ วันสิ้นงวดบัญชี
3.4 ทุนถัวเฉลี่ย

3.1 แบ่งตามอัตราส่วนทุน ณ วันเริ่มตั้งกิจการ คือ ทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนที่นำมาลงในห้างหุ้นส่วน
ณ วันเริ่มตั้งกิจการห้างหุ้นส่วน

3.2 แบ่งตามอัตราส่วนทุน ณ วันต้นงวดบัญชี คือ ทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนที่นำมาลงในหุ้นส่วน ณ
วันต้นงวดบัญชี

3.3 แบ่งตามอัตราส่วนทุน ณ วันสิ้นงวดบัญชี คือ ทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนที่คำนวณหาได้ โดย
การนำรายการลงทุนเพิ่มในระหว่างงวดบัญชีมาบวก หรือการถอนทุนในระหว่างงวดบัญชีหักออก
จากทุน ณ วันต้นงวดบัญชี ดังนี้

ทุน ณ วันสิ้นงวดบัญชี = ทุน ณ วันต้นงวดบัญชี + ลงทุนเพิ่ม - การถอนทุน

3.4 แบ่งตามอัตราส่วนทุนถัวเฉลี่ย ในกรณีที่ทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนเปลี่ยนแปลงในระหว่าง งวด
บัญชี การใช้ทุนต้นงวดบัญชี หรือทุนสิ้นงวดบัญชีเป็นเกณฑ์ในการแบ่งผลกำไรขาดทุนนั้นย่อมจะไม่
ยุติธรรม เนื่องจากจำนวนทุนไม่ใช่จำนวนที่แท้จริงตลอดงวด ควรจะพิจารณาทุนที่เปลี่ยนแปลง
ระหว่าง งวด พร้อมทั้งระยะเวลาที่เปลี่ยนแปลงด้วย ดังนั้น ควรแบ่งผลกำไรขาดทุนกันในอัตราส่วนทุน
ถัวเฉลี่ย ซึ่งเป็นวิธีที่ให้ความเป็นธรรมมากกว่าวิธีอื่นๆ ในการคำนวณทุนถัวเฉลี่ยอาจคิดเป็นวัน
สัปดาห์ หรือ เดือน ซึ่งในทางปฏิบัติส่วนมากจะคิดเป็นเดือนเพราะใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด

4. คิดดอกเบี้ยทุน แล้วแบ่งผลกำไรขาดทุนที่เหลือตามอัตราส่วนที่ตกลงกัน
การคิดดอกเบี้ยทุนให้หุ้นส่วนถือเป็นการแบ่งผลกำไรขาดทุนอย่างหนึ่ง โดยคำนึงว่าทุนเป็นส่วนสำคัญ

ในการหารายได้ของห้างหุ้นส่วน จึงควรจะแบ่งส่วนของกำไรหรือขาดทุนให้เป็นดอกเบี้ยทุน แก่ผู้เป็นหุ้น
ส่วนของจำนวนเงินที่ลงทุนในห้างหุ้นส่วน และส่วนของกำไรหรือขาดทุนที่เหลือจึงจะนำมาแบ่งกันตาม
อัตราส่วนที่ตกลงกัน การคิดดอกเบี้ยทุนสามารถคำนวณได้ 3 วิธี คือ

4.1 คิดดอกเบี้ยทุนจากทุน ณ วันต้นงวด
4.2 คิดดอกเบี้ยทุนจากทุน ณ วันสิ้นงวด
4.3 คิดดอกเบี้ยทุนจากทุนถัวเฉลี่ย
5. คิดเงินเดือน หรือโบนัส แล้วแบ่งผลกำไรขาดทุนที่เหลือตามอัตราส่วนที่ตกลงกัน
การคิดเงินเดือนให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วน จะต้องระบุไว้ในสัญญาการจัดตั้งห้างหุ้นส่วนให้คิด เงินเดือนให้แก่ผู้
เป็นหุ้นส่วน การคิดเงินเดือนนั้นถือเป็นค่าตอบแทนสำหรับความสามารถในการ ปฏิบัติงานของหุ้นส่วน
แต่ละคน จึงถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของการแบ่งผลกำไรขาดทุน ซึ่งมีลักษณะ เหมือนกับการคิดดอกเบี้ยเงินทุน
ตามหลักการบัญชีที่รับรองกันโดยทั่วไปถือว่าเงินเดือนของผู้เป็น หุ้นส่วนเป็นการแบ่งผลกำไรขาดทุนอย่าง
หนึ่ง ไม่ว่าห้างหุ้นส่วนจะมีผลการดำเนินงานเป็นกำไรสุทธิหรือ ขาดทุนสุทธิก็ตาม ก็ต้องคิดเงินเดือนให้ผู้
เป็นหุ้นส่วน

การคำนวณโบนัสมี 2 วิธี คือ
5.1 โบนัสไม่ถือเป็นค่าใช้จ่าย จะคำนวณจากยอดกำไรสุทธิ หรือกำไรสุทธิก่อนหักโบนัส

เปอร์เซ็นต์ของโบนัส
โบนัส = -------------------------- X กำไรสุทธิ

100
5.2 โบนัสถือเป็นค่าใช้จ่าย จะคำนวณจากยอดกำไรสุทธิหลังหักโบนัสแล้ว

เปอร์เซ็นต์ของโบนัส X กำไรสุทธิ
โบนัส = ----------------------------------------

(100+เปอร์เซ็นต์ของโบนัส)

การเปลี่ยนแปลงอัตราส่วนการแบ่งผลกำไรขาดทุน

ถ้าผู้เป็นหุ้นส่วนต้องการจะเปลี่ยนแปลงอัตราส่วนแบ่งผลกำไรขาดทุน ก็ต้อง
ปรับปรุงส่วนทุน ของผู้เป็นหุ้นส่วนให้ถูกต้อง แต่ก่อนที่จะมีการเปลี่ยนแปลงอัตราส่วน
แบ่งกำไรขาดทุนนั้น ให้พิจารณา ราคาสินทรัพย์และหนี้สินของห้างหุ้นส่วน และตีราคา
ใหม่ให้เท่ากับราคาที่จะขายได้ หรือราคาทดแทน (Replacement cost) ในวันที่มีการ
เปลี่ยนแปลงอัตราส่วนแบ่งกำไรขาดทุน ผลต่างของราคาสินทรัพย์ ที่ตีราคาใหม่กับราคา
สินทรัพย์ตามบัญชี จะนำไปปรับปรุงกับบัญชีทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนตามอัตราส่วน แบ่ง

กำไรขาดทุนเดิม

แบบทดสอบหลังเรียน