แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อ และการแพร่กระจายเชื้อดื้อยา สำหรับพยาบาลวิชาชีพ โรงพยาบาลนครพิงค์ จัดทำโดย ผู้เข้ารับการอบรมหลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาการพยาบาลผู้ป่วยโรคติดเชื้อและการควบคุมการติดเชื้อ รุ่นที่ 19 คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ ค ำน ำ การติดเชื้อดื้อยาในโรงพยาบาลส่งผลกระทบรุนแรงต่อผู้ป่วยท าให้การ เจ็บป่วยรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยต้องรักษาตัวในโรงพยาบาลนานขึ้น เสียค่าใช้จ่ายใน การรักษาสูงขึ้น การติดเชื้อดื้อยาหลายชนิดส่งผลให้การรักษายุ่งยาก ต้องใช้ยา ปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์กว้างขวาง ผู้ป่วยอาจเกิดผลข้างเคียงจากการใช้ยา ส่งผลให้ ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ การมีแนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการ แพร่กระจายเชื้อดื้อยาที่ทันสมัย เพื่อให้ความรู้แก่พยาบาลและส่งเสริมการ ปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยา ใช้สื่อสารให้ พยาบาลได้รับทราบ มีการน าไปปฏิบัติอย่างเคร่งครัด เป็นไปในทิศทางเดียวกัน ปฏิบัติตามมาตรฐาน อาจมีส่วนช่วยลดปัญหาการติดเชื้อดื้อยาในโรงพยาบาล คณะผู้จัดท าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าแนวปฏิบัตินี้ จะเป็นประโยชน์ต่อการ ปฏิบัติงานของพยาบาล ช่วยให้ผู้ป่วยปลอดภัยจากการติดเชื้อ ในการป้องกัน การติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาในหอผู้ป่วยได้ ผู้เข้ารับการอบรมหลักสูตรการพยาบาลเฉพาะทาง สาขาการพยาบาลผู้ป่วยโรคติดเชื้อและการควบคุมการติดเชื้อ รุ่นที่ 19 คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ สำรบัญ หน้ำ บทน า 1 การเฝ้าระวังการติดเชื้อดื้อยา 6 การป้องกันแพร่กระจายเชื้อ 8 การท าความสะอาดมือ 15 การให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและญาติ 20 การท าความสะอาดและการท าลายเชื้อในสิ่งแวดล้อม 24 การแยกอุปกรณ์และการจัดการอุปกรณ์ที่ใช้กับผู้ป่วยแล้ว 28 การรับและส่งต่อผู้ป่วย 32 บรรณานุกรม 36
บทน ำ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ การติดเชื้อดื้อยาในโรงพยาบาลส่งผลกระทบรุนแรงต่อผู้ป่วยท าให้การ เจ็บป่วยรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยต้องรักษาตัวในโรงพยาบาลนานขึ้น เสียค่าใช้จ่ายใน การรักษาสูงขึ้น การติดเชื้อดื้อยาหลายชนิดส่งผลให้การรักษายุ่งยาก ต้องใช้ยา ปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์กว้างขวาง ผู้ป่วยอาจเกิดผลข้างเคียงจากการใช้ยา ส่งผล ให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ การปฏิบัติตามแนวทางการป้องกันการติดเชื้อและการ แพร่กระจายเชื้อดื้อยา จึงมีความส าคัญในการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ และลดการติดเชื้อดื้อยาในโรงพยาบาล พยาบาลวิชาชีพเป็นผู้ที่ให้การดูแล ผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด มีบทบาทส าคัญอย่างยิ่ง ในการป้องกันการติดเชื้อใน โรงพยาบาล หมายถึง เชื้อแบคทีเรียที่ดื้อต่อยาต้านจุลชีพ ตั้งแต่ 3 ชนิดขึ้นไป โดยที่เชื้อจุลชีพมีความ ทนทานต่อฤทธิ์ของยาต้านจุลชีพที่เคยใช้ ท าลายเชื้อชนิดนั้นได้ผลมาก่อน เชื้อดื้อยำ 1 2
การป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ (Isolation Precautions) Multidrug resistance (MDR) แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ เชื้อดื้อยำ แบ่งตามความรุนแรงของการดื้อยาดังนี้ การดื้อยาต้านจุลชีพอย่างน้อย 1 ขนานในยา อย่างน้อย 3 กลุ่มที่ใช้รักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย ชนิดนั้น Extensively drug resistance (XDR) การดื้อยาต้านจุลชีพอย่างน้อย 1 ขนานในยา เกือบทุกกลุ่มที่ใช้ในการรักษาการติดเชื้อ แบคทีเรียชนิดนั้น ยกเว้น 1 - 2 กลุ่ม Pan-drug resistance (PDR) การดื้อยาต้านจุลชีพทุกขนานในยาทุกกลุ่ม ที่ใช้ในการรักษาการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดนั้น แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในกำรป้องกำรติดเชื้อ และกำรแพร่กระจำยเชื้อดื้อยำ ส ำหรับพยำบำลวิชำชีพ ประกอบด้วย 7 กิจกรรม การเฝ้าระวังการติดเชื้อดื้อยา (Surveillance of Multidrug - Resistant Infections) การท าความสะอาดมือ (Hand Hygiene) การให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและญาติ (Patient and their relative education) การท าความสะอาดและการท าลายเชื้อในสิ่งแวดล้อม (Environmental control) การแยกอุปกรณ์และการจัดการอุปกรณ์ที่ใช้กับผู้ป่วยแล้ว (Used Equipment Management) การรับและส่งต่อผู้ป่วย (Referral system) 1 2 3 4 5 6 7 3 4
กำรเฝ้ำระวังกำรติดเชื้อดื้อยำ (Surveillance of multidrug - resistant infections) แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรเฝ้ำระวังกำรติดเชื้อดื้อยำ (Surveillance of multidrug - resistant infections) การเฝ้าระวังการติดเชื้อดื้อยาในโรงพยาบาล หมายถึง การรวบรวม ข้อมูลการเกิดการติดเชื้อดื้อยาในผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลอย่าง เป็นระบบและต่อเนื่อง เพื่อให้ทราบลักษณะการเกิดและการกระจายของการ ติดเชื้อ และน าข้อมูลไปใช้ในการก าหนดแนวทางในการป้องกันได้อย่างมี ประสิทธิภาพ รวมทั้งได้ข้อมูลในการประเมินประสิทธิผลของการป้องกันและ ควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล และใช้เปรียบเทียบกับอัตราการติดเชื้อใน โรงพยาบาลกับหอผู้ป่วยอื่น 1. เฝ้าระวังการติดเชื้อดื้อยาที่มีความส าคัญ และส่งผลกระทบรุนแรงต่อผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพ และต่อเนื่อง การเฝ้าระวังการติดเชื้อดื้อยาด าเนินการ ดังนี้ 5 6
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 1.1 เฝ้าระวังผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการ ส าหรับเชื้อที่เป็น ปัญหาในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงของหอผู้ป่วย 1.2 ค้นหาการระบาดของเชื้อดื้อยา กรณีที่พบผู้ป่วยติดเชื้อดื้อยา ชนิดเดียวกันตั้งแต่ 3 รายขึ้นไป หรือพบผู้ป่วยติดเชื้อดื้อยาที่ไม่เคยพบมา ก่อนแม้เพียง 1 ราย รายงานหัวหน้าหอผู้ป่วยหรือพยาบาลควบคุมการติด เชื้อประจ าหอผู้ป่วย (ICWN) 2. พยาบาลควบคุมการติดเชื้อประจ าหอผู้ป่วย (ICWN) ติดตามและ รวบรวมข้อมูลที่มีความส าคัญ กำรป้องกันแพร่กระจำยเชื้อ (Isolation Precautions) 7 8
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรป้องกันแพร่กระจำยเชื้อ (Isolation Precautions) การปฏิบัติในการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ ควรปฏิบัติดังนี้ 1. ปฏิบัติตามหลัก standard precautions ขณะให้การดูแลผู้ป่วยทุก ราย เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อทางเลือด สารน้ า สารคัดหลั่งของผู้ป่วย โดยถือว่าผู้ป่วยทุกรายอาจจะมีเชื้อโรคในร่างกายที่สามารถแพร่กระจายได้ โดยปฏิบัติดังนี้ 2. ปฏิบัติตามหลักการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อจากการสัมผัส (Contact precautions) เมื่อให้การดูแลผู้ป่วยทุกรายที่มีการติดเชื้อดื้อยา และผู้ป่วยที่พบว่าเคยมีเชื้อก่อนิคมอยู่ตามร่างกายมาก่อน เช่น ผู้ป่วยที่รับ ย้ายจากหน่วยงานอื่นหรือจากโรงพยาบาลอื่น ซึ่งทราบว่ามีเชื้อก่อนิคม ดังนี้ 2.1 การสวมและถอดอุปกรณ์ป้องกันร่างกายส่วนบุคคล (Personal protective equipment : PPE) • การท าความสะอาดมือและการสวมถุงมือ (Handwashing and gloving) • การสวมอุปกรณ์ป้องกันร่างกายส่วนบุคคล (Personal Protective Equipment: PPE) • การจัดการเครื่องมือ (Equipment Management) • การดูแลและควบคุมสิ่งแวดล้อม (Environmental Control) • การจัดการผ้าเปื้อน (Linen and Laundry Management) • การป้องกันอุบัติเหตุจากเข็มและอุปกรณ์มีคม (Prevention of needlestick and sharp injuries) 9 10 สวมผ้าปิดปากและจมูก สวมถุงมือ สวมเสื้อคลุมแขนยาว หมวกคลุมผม สวมเครื่องป้องกันใบหน้า (face shield)
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 11 12 ขั้นตอนกำรสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันร่ำงกำยส่วนบุคคล ท าความสะอาดมือ สวมเสื้อคลุมแขนยาว สวมหน้ากากอนามัย สวมหมวกคลุมผม สวม Face Shield สวมถุงมือ ให้ทับปลายแขนเสื้อคลุม 1 4 5 2 3 6 ขั้นตอนกำรถอดอุปกรณ์ป้องกันร่ำงกำยส่วนบุคคล 1 2 3 4 5 ถอดเสื้อคลุม โดยดึงให้หลุดออกจากตัว จับบริเวณหน้าอก พร้อมกับถอดถุงมือ และท าความสะอาดมือ ถอด Face shied โดยจับจากด้านหลัง และท าความสะอาดมือ ถอดหมวกคลุมผม โดยจับจากด้านหลัง และท าความสะอาดมือ ถอดหน้ากากอนามัย โดยจับสายรัดจากด้านหลัง ท าความสะอาดมือ
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 13 14 • เมื่อถอดอุปกรณ์ป้องกัน ระมัดระวังไม่ ให้แปดเปื้อนเสื้อผ้าหรือผิวหนัง • ทิ้งอุปกรณ์ป้องกันที่ใช้ครั้งเดียวทิ้งในถังมูลฝอยติดเชื้อ • อุปกรณ์ป้องกันที่สามารถน ากลับมาใช้ซ้ าได้ ควรใส่ในภาชนะที่มิดชิดเพื่อน าไปท า ความสะอาด และท าลายเชื้ออย่างเหมาะสม • ถอดอุปกรณ์ป้องกันร่างกายตามล าดับ ถอดเสื้อคลุม โดยดึงให้หลุดออกจากตัว จับบริเวณหน้าอก พร้อมกับถอดถุงมือและท าความสะอาดมือ → ถอด Face shield โดยจับสายรัดด้านหลังและท าความสะอาดมือ → ถอดหมวกคลุมผม โดยจับจาก ด้านหลังและท าความสะอาดมือ → ถอดหน้ากากอนามัย โดยจับสายรัดด้านหลัง ทิ้งในถุงมูลฝอยติดเชื้อ ท าความสะอาดมือด้วยน้ าและสบู่ผสมน้ ายาท าลายเชื้อ ( 4% Chlorhexidine ) 2.2 การจัดสถานที่ส าหรับผู้ป่วย (Patient placement) 1) จัดให้ผู้ป่วยอยู่ในห้องแยก 2) กรณีห้องแยกมีไม่เพียงพอ • ควรจัดให้ผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อดื้อยาชนิดเดียวกันอยู่ใน ห้องเดียวกัน (cohort) • จัดเตียงผู้ป่วยห่างกันมากกว่า 3 ฟุต และปิดม่านระหว่าง เตียง เพื่อลดโอกาสสัมผัสทางตรง • บุคลากรเปลี่ยนอุปกรณ์ป้องกันและท าความสะอาดมือ เมื่อให้การดูแลผู้ป่วยแต่ละรายในห้องเดียวกัน 3) หากยังคงมีการแพร่กระจายของเชื้อดื้อยาอยู่ แม้ว่าจะมี การปฏิบัติตามหลัก Standard precautions และ Contact precautions แล้ว ควรจัดบุคลากรดูแลผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยาโดยเฉพาะ (Staff cohorting) 4) จัดให้มีเจลแอลกอฮอล์ท าความสะอาดมือที่ปลายเตียง ผู้ป่วยทุกรายและในบริเวณที่ให้การดูแลรักษาผู้ป่วยอย่างทั่วถึง 3. การจัดการผ้าที่ใช้กับผู้ป่วย 3.1 รวบผ้าอย่างระมัดระวังไม่โยนผ้า บรรจุผ้าที่ใช้แล้วในภาชนะ ส าหรับใส่ผ้าเปื้อน 3.2 ผ้าเปื้อนเลือด สารคัดหลั่ง ผ้าที่ใช้กับผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยา ให้ ใส่ในภาชนะส าหรับใส่ผ้าเปื้อนที่จัดเตรียมไว้ในพื้นที่เก็บของสกปรก โดยเฉพาะ
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรท ำควำมสะอำดมือ (Hand Hygiene) 15 16 การท าความสะอาดมือแบบสะอาด (Hygienic Hand hygiene) การท าความสะอาดมือท าได้ 2 วิธี คือ 1. การท าความสะอาดมือโดยใช้น ้า แบ่งได้ 3 วิธี คือ การท าความสะอาดมือแบบธรรมดาหรือทั่วไป (Normal handwashing) • ล้างด้วยสบู่ธรรมดาและน้ า นานอย่างน้อย 10 วินาที • ล้างเมื่อให้การดูแลผู้ป่วยและไม่ได้สัมผัสสารคัดหลั่งจากร่างกาย ผู้ป่วยก่อนและหลังสัมผัสผู้ป่วยแต่ละราย ก่อนเตรียมให้ยา ก่อน ป้อนอาหารผู้ป่วย • ใช้สบู่ที่มีส่วนผสมของน้ ายาท าลายเชื้อ เช่น 4% Chlorhexidine gluconate (Hibiscrub) ห รื อ Iodophor (povidine scrub) ฟอกมืออย่างทั่วถึงใช้เวลานาน 30 วินาที แล้วล้างออกด้วยน้ า สะอาด เช็ดมือให้แห้งด้วยผ้าหรือกระดาษที่สะอาด • ปฏิบัติเมื่อให้การดูแลผู้ป่วยที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อสูง การเตรียม set ต่าง ๆ ท าหัตถการที่มีการสอดใส่อุปกรณ์การแพทย์เข้าสู่ ร่างกายผู้ป่วย การเก็บสิ่งส่งตรวจทางห้องปฏิบัติ การหลังท าความ สะอาดผู้ป่วยร่างกาย หลังท าความสะอาดพื้น และการเก็บมูลฝอย กำรท ำควำมสะอำดมือ (Hand Hygiene)
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 17 18 การท าความสะอาดมือเพื่อเตรียมผ่าตัดหรือท าหัตถการ (Surgical hand antisepsis) • ใช้สบู่ที่มีส่วนผสมของน้ ายาท าลายเชื้อเท่านั้น เช่น 4% chlorhexidine gluconate (Hibiscrub) หรือ Iodophor (povidine scrub) โดยฟอกมือ แขน จนถึงศอกให้ทั่วทุก ซอกทุกมุม เป็นเวลา 3 – 5 นาที ล้างด้วยน้ าสะอาด และ เช็ดให้แห้งด้วยผ้าปราศจากเชื้อ 2. การท าความสะอาดมือโดยใช้เจลแอลกอฮอล์ (Alcohol-based hand rubs) • ใช้เจลแอลกอฮอล์ควรใช้ในปริมาณ 3 - 5 มิลลิลิตร ถูมือ เช่นเดียวกับการท าความสะอาดมือด้วยน้ า (7 ขั้นตอน) จนกระทั่งเจลแอลกอฮอล์ระเหยจนแห้ง • ในกรณีที่มือไม่ได้เปื้อนสิ่งสกปรก เลือด หรือสารคัดหลั่งที่ เห็นได้ชัด เนื่องจากเจลแอลกอฮอล์จะเสื่อมประสิทธิภาพ เมื่อสัมผัสกับสิ่งสกปรก เลือด และสารคัดหลั่ง ข้อบ่งชี้ในกำรท ำควำมสะอำดมือ
กำรให้ควำมรู้แก่ผู้ป่วยและญำติ (Patient and their relative education) แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ ฝ่ามือถูฝ่ามือและ ถูซอกนิ้ว ทั้ง 2 ข้าง ใช้หลังนิ้วมือถูฝ่ามือสลับกัน ทั้ง 2 ข้าง ถูหัวแม่มือโดยรอบด้วยฝ่ามือ โดยการก าแล้วหมุน ใช้ปลายนิ้วมือถูขวางฝ่ามือ ถูรอบๆข้อมือ 3 4 6 5 7 19 20 ขั้นตอนกำรท ำควำมสะอำดมือ ฝ่ามือถูกัน ฝ่ามือถูหลังมือและ ซอกนิ้ว ทั้ง 2 ข้าง 1 2
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรให้ควำมรู้แก่ผู้ป่วยและญำติ (Patient and their relative education) 1. กำรให้ควำมรู้แก่ผู้ป่วยขณะรักษำตัวอยู่ในโรงพยำบำล 1.1 ให้ความรู้กับผู้ป่วยเกี่ยวกับโรคและแนวทางการรักษา การแพร่กระจายเชื้อโดยการสัมผัส 1.2 แนะน าเรื่องการปฏิบัติตัวเมื่ออยู่โรงพยาบาลเพื่อป้องกัน การแพร่กระจายเชื้อ 1.3 สอนและแนะน าวิธีการท าความสะอาดมือ 7 ขั้นตอน ก่อนและหลัง ท ากิจกรรมทุกครั้ง 1.4 สอนและแนะน าการแยกของใช้ อุปกรณ์ที่พยาบาลจัดไว้ให้ เช่น กระโถน หม้อนอน กะละมังเช็ดตัว 1.5 การจ ากัดการเยี่ยมผู้ป่วย 1.6 แนะน าเรื่องการทิ้งมูลฝอย ลงในถุงพลาสติกสีแดงที่พยาบาลเตรียม ไว้ให้ 1.7 เสื้อผ้าที่ใช้แล้ว ให้แยกลงภาชนะส าหรับผ้าเปื้อนที่จัดไว้ให้ 1.8 ผ้าปิดปากปิดจมูกของผู้ป่วยที่ใช้แล้วให้ทิ้งลงในถังมูลฝอยติดเชื้อ 21 22 2. กำรให้ควำมรู้แก่ญำติและผู้มำเยี่ยม 2.1 ผู้ที่เข้าเยี่ยมผู้ป่วยต้องเป็นผู้มีสุขภาพแข็งแรง ไม่เจ็บป่วยด้วยโรค ต่าง ๆ เช่น ไข้หวัด ไอ ท้องเสีย อาเจียน มีแผลที่ผิวหนัง และโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน 2.2 ห้ามใช้ภาชนะอุปกรณ์ของผู้ป่วยร่วมกับผู้ป่วยรายอื่น 2.3 ให้การดูแลเฉพาะญาติของตน หากผู้ป่วยรายอื่นขอความ ช่วยเหลือ ควรแจ้งพยาบาล 2.4 ท าความสะอาดมือก่อนและหลังมาเยี่ยมหรือสัมผัสผู้ป่วย 2.5 ไม่นั่งบนเตียงผู้ป่วย 3. กำรให้ควำมรู้แก่ผู้ป่วยและญำติ ก่อนจ ำหน่ำยกลับบ้ำน 3.1 รับประทานยาต่อเนื่อง 3.2 ล้างมือก่อนและหลังสัมผัสผู้ป่วย 3.3 ไม่คลุกคลีกับญาติที่มีอาการเจ็บป่วยหรือป่วยด้วยโรคเรื้อรัง และ เด็กเล็ก 3.4 รักษาความสะอาดร่างกาย
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 3.5 เสื้อผ้าผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยา ให้น าไปแช่ด้วยผงซักฟอกผสมน้ า ยาซักผ้าขาวนาน 30 นาทีก่อนซัก 3.6 ขยะหรือสิ่งเปื้อนเลือดและสารคัดหลั่ง ให้ทิ้งในถุงพลาสติกหรือ ภาชนะก่อนน าไปเผาท าลาย 3.7 กรณีที่ผู้ป่วยมีอาการรุนแรงกว่าเดิม รีบพามาพบแพทย์ทันที 23 24 กำรท ำควำมสะอำดและกำรท ำลำยเชื้อในสิ่งแวดล้อม (Environmental control)
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ **เนื่องจากน้ ายาโซเดียมไฮโปคลอไรท์สลายตัวได้ง่าย จึงเตรียมไว้ใช้วันต่อวัน 25 26 10% โซเดียมไฮโปคลอไรท์ 100 มล. น้ า 900 มล. 1,000 มล. กำรท ำควำมสะอำดและกำรท ำลำยเชื้อในสิ่งแวดล้อม (Environmental control) ก ากับดูแลให้ผู้รับผิดชอบการจัดการสิ่งแวดล้อมในหอผู้ป่วย ปฏิบัติดังนี้ 1. การเตรียมน้ ายาท าลายเชื้อ 1% โซเดียมไฮโปคลอไรท์ 2. ท าความสะอาดอุปกรณ์ของใช้และสิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้ป่วย อย่าง น้อยวันละ 1 ครั้ง หรือเมื่อพบว่าสกปรกหรือปนเปื้อนสารคัดหลั่ง 3. ดูแลความสะอาดสิ่งแวดล้อมบริเวณเตียง ได้แก่ หัวเตียง ราวกั้น เตียง ขวดเจลแอลกอฮอล์ ท้ายเตียง ที่ปรับเตียง เช็ดหมอนและที่นอน 2 ข้าง ตามล าดับ ดูแลความสะอาดอุปกรณ์/สิ่งของ รอบๆ เตียง ได้แก่ โต๊ะคร่อมเตียง ตู้ข้างเตียง เสาน้ าเกลือ ตะกร้าที่วางอยู่บนหัวเตียง เครื่องช่วยหายใจ เครื่องดูด เสมหะ ตามล าดับ โดยพิจารณาจากสกปรกน้อยไปหาสกปรกมาก 4. กรณีใช้กระดาษชุบน้ ายาท าลายเชื้อ ให้ใช้กระดาษที่ชุ่มอยู่เช็ด ท าลายเชื้อโรคบนอุปกรณ์หรือบริเวณที่ต้องการท าลายเชื้อโรค เมื่อใช้แล้วปิด กล่องให้สนิท เพื่อป้องกันอากาศสัมผัสซึ่งจะท าให้กระดาษชุบน้ ายาท าลายเชื้อ แห้ง ประสิทธิภาพการท าลายเชื้อลดลง (เนื่องจากกระดาษชุบน้ ายาท าลายเชื้อ ยังมีราคาสูง ให้เลือกใช้ตามความจ าเป็นและเหมาะสม)
สวมหมวกคลุมผม แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรแยกอุปกรณ์และกำรจัดกำรอุปกรณ์ที่ใช้กับผู้ป่วยแล้ว (Used Equipment Management) 27 28 6. หลังจากท าความสะอาดเสร็จ ถอดถุงมืองานบ้าน แช่ในน้ ายาท าลาย เชื้อ (1% โซเดียมไฮโปคลอไรท์) นาน 30 นาทีอุปกรณ์ป้องกัน เสื้อคลุม หมวก คลุมผม ทิ้งในถังขยะมูลฝอยติดเชื้อ และแว่นตา แช่ในน้ ายาท าลายเชื้อ (1% โซเดียมไฮโปคลอไรท์) นาน 30 นาทีจากนั้นล้างมือด้วยน้ าและสบู่ผสม น้ ายาท าลายเชื้อ (4% Chlorhexidine gluconate) ตามขั้นตอนท าความ สะอาดมือ 5. สวมอุปกรณ์ป้องกันร่างกายในการท าความสะอาด สวมหน้ากากอนามัย สวมถุงมืองานบ้าน สวมแว่นตา สวมเสื้อคลุมแขนยาว
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ กำรแยกอุปกรณ์และกำรจัดกำรอุปกรณ์ที่ใช้กับผู้ป่วยแล้ว (Used Equipment Care and Management) 1. กำรแยกอุปกรณ์ • แยกอุปกรณ์การแพทย์และของใช้ส าหรับผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยา ไม่ใช้ ร่วมกับผู้ป่วยรายอื่น • หากไม่สามารถจัดหาอุปกรณ์มาใช้ได้เพียงพอจ าเป็นต้องใช้ซ้ า ต้องท า ความสะอาดและท าลายเชื้ออย่างถูกต้อง หูฟัง (Stethoscope) เครื่องวัดความดันโลหิต ปรอทวัดไข้ ภาชนะบรรจุอาหารและน ้าดื่ม กระบอกปัสสาวะ (urinal) ชุดอุปกรณ์อาบน ้า (set bed bath) ถังมูลฝอย 2. กำรจัดกำรอุปกรณ์ สวมอุปกรณ์ป้องกันร่างกาย ดังนี้ • เสื้อคลุม (Gown) • หมวกคลุมผม • ผ้าปิดปากและจมูก • ถุงมือยางชนิดใช้แล้วทิ้ง 2.1 อุปกรณ์กำรแพทย์ ที่จ าเป็นต้องใช้ร่วมกับผู้ป่วยอื่น ต้องท าความ สะอาดและท าลายเชื้อก่อนน าไปใช้กับผู้ป่วยรายอื่น โดยให้ท าลายเชื้อหลังใช้งาน ทันทีทุกครั้ง เช่น หูฟัง เครื่องตรวจน้ าตาล เครื่องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ โดยเช็ด ด้วย 70% Alcohol 29 30 2.2 เครื่อง Monitor และอุปกรณ์ที่ไม่สามารถใช้ผงซักฟอก หรือ 1% โซเดียมไฮโปคลอไรท์ ท าความสะอาดได้ เพราะอาจท าให้อุปกรณ์เสียหาย ให้ใช้กระดาษชุบน้ ายาท าลายเชื้อเช็ดอย่างน้อยวันละ 1 ครั้ง 2.3 อุปกรณ์การแพทย์ที่ใช้แล้วบรรจุในภาชนะที่ปิดมิดชิด เพื่อส่งหน่วย จ่ายกลาง พร้อมติดป้ายระบุว่าเป็นอุปกรณ์ใช้ในผู้ป่วยดื้อยา
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 2.5 เมื่อท าความสะอาดเสร็จ ควรเทสารขัดล้างที่ใช้ท าความสะอาดทิ้ง ด้วยความระมัดระวังในบริเวณที่ก าหนด ป้องกันมิให้เกิดการกระเด็นเปรอะ เปื้อนบริเวณใกล้เคียง ไม่เทสารขัดล้างที่ใช้แล้วในห้องน้ าผู้ป่วยทั่วไป 2.6 หลังท าความสะอาดเสร็จจะต้องท า ความสะอาดมือด้วยน้ าและสบู่ผสมน้ ายาท าลาย เชื้อ (4% Chlorhexidine gluconate) กำรรับและส่งต่อผู้ป่วย (Referral system) 31 32 2.4 อุปกรณ์เครื่องใช้ เช่น กะละมังเช็ดตัว หม้อนอน กระบอกปัสสาวะ ล้างท าความสะอาด ด้วยผงซักฟอก แช่ด้วยน้ ายาท าลายเชื้อ ได้แก่ 1% โซเดียมไฮโปคลอไรท์ นาน 30 นาที และล้างด้วยน้ าสะอาดก่อนน ามาใช้ • เสื้อคลุม (Gown) • หมวกคลุมผม • ผ้าปิดปากและจมูก • ถุงมืองานบ้าน สวมอุปกรณ์ป้องกันร่างกาย ดังนี้
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 1. กำรรับย้ำย 1.1 ควรสอบถามข้อมูลจากหน่วยงานที่ส่งผู้ป่วยเกี่ยวกับการติดเชื้อดื้อยา 1.2 ควรแยกผู้ป่วยจนกว่าผลการตรวจเพาะเชื้อยืนยันว่าไม่มีการติดเชื้อ ข้อพิจารณาในการแยกผู้ป่วยไว้ก่อน 1) ผู้ป่วยที่เข้าออกโรงพยาบาลบ่อยๆ และมาด้วยการติดเชื้อ 2) ผู้ป่วยที่ส่งต่อมาจากโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ 3) ผู้ป่วยที่มีการสอดใส่อุปกรณ์เข้าสู่ร่างกาย พิจารณาท า active surveillance culture ไม่ท าเป็นประจ า 4) กรณี ผู้ป่วย re-admit ภายในระยะเวลาไม่เกิน 1 เดือนจาก การติดเชื้อดื้อยาครั้งก่อน ให้แยกผู้ป่วยไว้ก่อน โดยให้ผู้ป่วยอยู่ห้องแยก หากไม่มี ห้องแยกให้จัดบริเวณให้ผู้ป่วยอยู่ (zoning) กำรรับและส่งต่อผู้ป่วย (Referral system) 2. กำรเคลื่อนย้ำย/ส่งต่อผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยำในหอผู้ป่วย • โทรประสานไปยังหน่วยงานที่รับ - ส่งผู้ป่วย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทราบก่อนการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยที่ ติดเชื้อดื้อยา • จัดให้มีระบบการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย แบบ Fast track 3. ผู้รับผิดชอบเตรียมผู้ป่วยเพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อในระหว่างการ เคลื่อนย้าย/ส่งต่อโดยปิดบาดแผล (หากมี) และใช้ผ้าผืนใหญ่ปูรองรถเข็น หรือ เปลนอน และใช้ผ้าอีกผืนคลุมตัวผู้ป่วย 4. บุคลากรที่ต้องสัมผัสผู้ป่วย หรือเตียงผู้ป่วยต้องสวมเสื้อคลุม แขนยาวและใส่ถุงมือก่อนสัมผัส ผู้ป่วย และระหว่างการ เคลื่อนย้ายผู้ป่วย 33 34
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ 5. ไม่วางเอกสาร สิ่งของใด ๆ บนตัวผู้ป่วย รถเข็น หรือเปลนอน 6. ดูแลให้พนักงานเปลที่เคลื่อนย้ายผู้ป่วยสวมเสื้อคลุมแขนยาว และใส่ถุงมือ ก่อนสัมผัส และระหว่างการเคลื่อนย้ายผู้ป่วย 7. เมื่อเคลื่อนย้ายผู้ป่วยเสร็จ ให้ถอด อุปกรณ์ป้องกันออกอย่างระมัดระวัง และหลังถอดถุงมือห้ าความสะอาดมือ แบบ hygienic hand Hygiene 8. ท าความสะอาดและท าลายเชื้ออุปกรณ์รถเข็นหรือเปลนอน ที่ใช้ด้วย 1% Sodium hypochlorite หรือกระดาษชุบน้ ายาท าลายเชื้อ บรรณำนุกรม กชพรรณ ใจค า และคณะ. (2563). แนวทางปฏิบัติและควบคุมการติดเชื้อใน โรงพยาบาล. ส านักพิมพ์อักษร.กรุงเทพฯ: กราฟฟิคแอนด์ดีไซน์ คณะแพทย์ศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. (2558). คู่มือการควบคุม และป้องกัน แบคทีเรียดื้อยาต้านจุลชีพในโรงพยาบาล. สืบค้น กันยายน 2566 จาก https://www.hsri.or.th/sites/default/files/attachment/book2.pdf งานป้องกันและควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล โรงพยาบาลนครพิงค์.(2562). แนวปฏิบัติตามหลักฐานเชิงประจักษ์ในการดูแลผู้ป่วยติดเชื้อดื้อยา โรงพยาบาลนครพิงค์ ณัฐวิภา บุญเกิดรัมย์. (2563). การพัฒนาแผนการดูแลทางคลินิกส าหรับการ ป้องกันและควบคุมการแพร่กระจายของเชื้อดื้อยาหลายกลุ่มในโรงพยาบาล. [วิ ท ย า นิ พ น ธ์ ป ริ ญ ญ า ม ห า บั ณ ฑิ ต] . CMUL: Journal Articles. http://cmuir.cmu.ac.th/jspui/handle/6653943832/68809 ถนิตชม เกาะเรียนไชย, จินต์จุฑา รอดพาล, ศรีสุรีย์ สูนยานนท์, สมทรง บุตร ชีวันและอุไรวรรณ สุขสาลี. (2562). การพัฒนาระบบการพยาบาลป้องกัน การติดเชื้อดื้อยาในทารกแรกเกิด โรงพยาบาลพระนครศรีอยุธยา. วารสาร สมาคมเวชศาสตร์ป้องกันแห่งประเทศไทย, 9(2), 113-131. 35 36
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ ธมลวรรณ คณานิตย์. (2564). การพัฒนาแนวทางการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ ดื้อยาต้านจุลชีพ โรงพยาบาลเพ็ญ. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 29(2), 232-248. บุญญรัตน์ รัตนประภา. (2566). การพัฒนาระบบการป้องกันและควบคุมการ แพร่กระจายเชื้อดื้อยาควบคุมพิเศษโรงพยาบาลศรีสังวรสุโขทัย. วารสารการ พยาบาลสุขภาพ และสาธารณสุข, 2(1), 1-17. ปาริชาต ใจดี, พิมพ์สภา ติดชม. (2563). การพัฒนาและประเมินผลแนวทาง ป้องกันการติดเชื้อดื้อยาของบุคลากรทางการพยาบาล ตึกผู้ป่วย อายุรกรรมและตึกศัลยกรรม โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ. วารสารวิจัยและ พัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 1(3), 53-61. ผุสดี วิสารทนันท์ผุสดี. (2565). การพยาบาลเพื่อป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ ดื้อยา. วารสารพยาบาลต ารวจ, 1(3), 378-388. พงศ์ลดา รักษาขันธ์, ณัฐวิภา บุญเกิดรัมย์, กมลวัลย์ พรหมอุดม, และบุญมี มีประเสริฐ. (2566). การพัฒนารูปแบบการพยาบาลเพื่อป้องกันและควบคุม การแพร่กระจายเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพในโรงพยาบาลสกลนคร. วารสารการ พยาบาล สุขภาพและการศึกษา, 6(1), 32-45. มาลีวรรณ เกษตรทัต, ศศิประภา ตันสุวัฒน์, และศิรินันท์ ยิ้มโกศล. (2566). การพัฒนาแนวปฏิบัติทางการพยาบาลในการควบคุมการแพร่กระจายเชื้อ ดื้อยาในโรงพยาบาลล าพูน. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัย สิ่งแวดล้อมล้านนา, 13, 17-30. มุจรินทร์ แจ่มแสงทอง. (2562). การด าเนินการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ แบคทีเรียดื้อยาหลายขนานของโรงพยาบาลศูนย์. [วิทยานิพนธ์ปริญญา มห าบัณฑิ ต]. CMUL: Journal Articles. http://cmuir. cmu.ac.th /jspui/handle/6653943832/66255 วิจิตย์ ทองแสน. (2564). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการปฏิบัติการป้องกัน การติดเชื้อดื้อยาของบุคลากรพยาบาล อ าเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย. วารสารการพยาบาล สุขภาพและการศึกษา, 4(1), 19-28. ศจีรัตน์ โกศล. (2564). การพัฒนารูปแบบการป้องกันการแพร่ กระจายเชื้อดื้อ ยากลุ่ม Carbapenem Resis- tant Enterobacteriaceae ในหอผู้ป่วย อายุรกรรมโรคเลือดและมะเร็ง โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี. วารสารป้องกัน และควบคุมโรคเขตเมือง, 5(2), 101-115. สมถวิล อัมพรอารีกุล และสมรักษ์ ศิริเขตรกรณ์. (2565). ผลของการใช้้แนวทาง ปฏิบัติดูแลผู้ป่วยติดเชื้อดื้อยา สถาบันบ าราศนราดูร. วารสารสถาบัน บ าราศนราดูร, 16(2), 60-71. 37 38
แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ แนวปฏิบัติในการป้องกันการติดเชื้อและการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาสำหรับพยาบาลวิชาชีพ อะเคื้อ อุณหเลขกะ. (2565). แนวทางการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อดื้อใน โรงพยาบาล. แนวทางการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อดื้อยาใน โรงพยาบาล (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: ส านักพิมพ์บริษัทอินเนอร์การ์ด จ ากัด อมรศรี พังเครือ. (2562). การทบทวนวรรณกรรม เรื่อง การป้องกันการติดเชื้อ ในโรงพยาบาลของบุคลากรทางการพยาบาล. Retrieved from https://apps.hpc.go.th/dmkm/web/uploads/2020/054032- 20200518141422/bbf458b8fa4d418ef723640f4582fb7d.pdf Centers of Disease Control and Prevention. (2006). Management of multidrug-resistant organisms in healthcare setting. Retrieved from http://www.cdc.gov/hicpac/pdf/MDRO/ MDRO Guideline 2006.pdf 39 40