การแบ่งเซลล์ของสิ่งมีชีวิต

การแบง่ เซลลข์ องสงิ่ มชี วี ติ

ใบความรู้

การแบ่งเซลล์ การเจริญเตบิ โต และการสบื พนั ธุ์ของสงิ่ มีชีวิตเกย่ี วขอ้ งกับการแบ่งเซลล์ 2 ขบวนการ คือ
หมายถงึ การแบง่ ตวั ของนิวเคลยี ส (KARYOKINESIS) และการแบง่ ตวั ของไซโทพลาซมึ (CYTOPLASM)
เม่ือการแบง่ ตวั ของนิวเคลียสสน้ิ สดุ ขบวนการแบง่ ตวั ของไซโทพลาสซมึ ทนั ที

การแบง่ ตัวของนิวเคลยี สมอี ยู่ 2 แบบ 2. การแบง่ ตัวแบบไมโอซสิ

1. การแบ่งตวั แบบไมโทซสิ

วัฏจกั รของเซลล์ (cell cycle) หมายถงึ ชว่ งระยะเวลาการเปลีย่ นแปลงของเซลล์ในขณะทเี่ ซลลม์ ีการแบง่ ตัว ซ่ึง
ประกอบดว้ ย 2 ระยะได้แก่ การเตรยี มตัวใหพ้ ร้อมท่จี ะแบ่งตวั และกระบวนการ
แบ่งเซลล์

1. ระยะอนิ เตอรเ์ ฟส (Interphase)
– Chromosome จะมองเห็นไมช่ ัดเน่อื งจากกาลังจาลองตัวเอง
ประกอบด้วย 3 ขั้นตอนยอ่ ย
G1 : ระยะกอ่ นสรา้ ง DNA สรา้ งสารเพ่อื ใชส้ ร้าง DNA
S : ระยะสังเคราะห์และสรา้ ง DNA
G2 : ระยะหลังสรา้ ง DNA พรอ้ มแบง่ โคโมซมและไซโทพลาสซมึ
2. ระยะ M (M-phase) เปน็ ระยะท่มี กี ารแบ่งนวิ เคลียส และแบง่
ไซโทพลาสซมึ ซง่ึ โครโมโซมจะมกี ารเปลี่ยนแปลงหลายขั้นตอน
กอ่ นที่จะถกู แบง่ แยกออกจากกัน ประกอบดว้ ย 4 ระยะย่อย คือ
โพรเฟส เมทาเฟส แอนาเฟส และเทโลเฟส

-Prophase - Chromosome เหน็ ชัด, เย่อื หมุ้ นิวเคลียสและนวิ คลโิ อลัสหายไป
-Metaphase - Chromosome มาเรียงตรงกลางเซลล์
-Anaphase - Chromosome แยกไปคนละขา้ งของเซลล์
-Telophase - นิวเคลียสแยกเป็น 2 อัน

1

การแบง่ เซลลข์ องสงิ่ มชี วี ติ

ใบความรู้

การแบ่งเซลลแ์ บบไมโทซิส (mitosis)

- แบ่งเซลล์ เพอื่ เพมิ่ จานวนเซลลข์ องร่างกาย ในการเจรญิ เตบิ โตของส่งิ มชี ีวิตหลายเซลล์
- การแบง่ เซลลเ์ พ่อื การสืบพันธ์ุ ในส่งิ มชี ีวิตเซลลเ์ ดยี ว

- ไมม่ กี ารลดจานวนชุดโครโมโซม (2n ไป 2n หรอื n ไป n )

- เม่อื ส้นิ สดุ การแบ่งเซลล์จะได้ 2 เซลล์ใหม่ทม่ี ีโครโมโซมเทา่ ๆ กัน
- พบทเ่ี น้ือเยอื่ เจริญปลายยอด, ปลายราก,, ไขกระดกู ในสัตว์, การสร้างสเปริ ม์ และไขข่ องพืช

มี 5 ระยะ คือ
- อนิ เตอร์เฟส (interphase),

- โพรเฟส (prophase),

- เมทาเฟส (metaphase), interphase

- แอนาเฟส (anaphase)

- เทโลเฟส (telophase) prophase

สรุปการแบง่ เซลล์แบบ Mitosis metaphase
anaphase
- ได้เซลล์ 2 เซลล์ telophase
- Chromosome จานวนเท่าเดิม (2n = 2n)
- เซลลท์ ีไ่ ด้มีลกั ษณะเหมือนเดมิ ทกุ ประการ
- พบในการแบ่งเซลล์เพอื่ การเจรญิ เติบโต

2

การแบง่ เซลลข์ องสงิ่ มชี วี ติ

ใบความรู้

การแบ่งเซลลแ์ บบไมโอซิส (meiosis)

1. แบง่ เซลล์เพือ่ สร้างเซลลส์ บื พันธุ์ เกิดในวัยเจรญิ พันธขุ์ องส่ิงมีชวี ิต สตั ว์และมนุษย์พบในอัณฑะ (testes), รังไข่ (ovary),

ในพชื แบ่งเพ่อื สรา้ งสปอร์ (spore) ในพชื พบในอับละอองเรณู (pollen sac) และอับสปอร์ (sporangium) หรือโคน
(cone) หรือในออวลุ (ovule)
2. การลดจานวนชุดโครโมโซมจาก 2n เป็น n ซ่งึ เป็นกลไกหนง่ึ ทีช่ ่วยใหจ้ านวนชดุ โครโมโซมคงท่ี ในแต่ละสปีชสี ์
3. มี 2 ขน้ั ตอน คือ ไมโอซิส I (Meiosis - I) และไมโอซสิ II (Meiosis - II)

Meiosis I มขี ้ันตอนการแบ่งเหมอื น Mitosis แตกต่างจาก Mitosis คือ
1. ระยะ Prophase มกี ารแลกเปล่ียน (Synapsis) ส่วนของ Chr. ใน Chr. คทู่ เ่ี หมอื นกัน (Homologous
Chromosome)
2. ระยะ Anaphase Homologous Chromosome จะแยกตวั ออกจากกันไปคนละขา้ งของเซลล์ ดงั นน้ั แตล่ ะเซลลท์ ี่
แยกไปจงึ มี Chr. ลดลงครึ่งหนึ่ง (ในคน 46 แท่ง เหลือ 23 แทง่ )
3. Synapsis
4. การแลกเปลยี่ นสว่ นของโครโมโซมระหว่าง Homologous Chromosome คเู่ ดยี วกนั
5. มกี ารไขวก้ ันของ Homologous Chromosome เรยี ก Crossing Over

สรปุ การแบ่งเซลล์แบบ Meiosis
เพอื่ ใหเ้ ซลล์ท่ีแบ่งเปน็ เซลลส์ บื พนั ธุ์ (อสุจิ - ไข)่
หญงิ - เกิดทร่ี ังไข่ (Ovary) ได้ไข่ 1 ใบ
ชาย - เกดิ ท่อี ณั ฑะ (Testis) ได้อสจุ ิ 4 ตัว
เป็นการแบ่งเซลล์ทีล่ ดจานวนโครโมโซมลงคร่งึ หนึง่ (2n = n) ไดเ้ ซลล์ 4 เซลล์

3