SHQIPËTARETNga periudha e sundimit osman dhe qëndresashqiptare, te Rilindja Kombëtare dhe shpallja ePavarësisë, deri te periudha e Monarkisë,Luftërat Botërore dhe regjimi komunist pas vitit1944, historia e Shqipërisë pasqyron përpjekjet evazhdueshme për identitet, shtetformim dhepavarësi.Në këtë revistë:Perandoria Osmane dhe shqiptarëtRilindja Kombëtare ShqiptareMbreti Zog dhe Monarkia ShqiptareShqipëria në Luftën e Parë BotëroreShqipëria në Luftën e Dytë BotërorePeriudha pas 1944 dhe regjimi komunistHISTORIAQË FLET2026
123456PËRMBAJTJAPERANDORIA OSMANENeraida ÇukoPushtimi, organizimi shoqëror, ndikimi kulturor dhe fetar, qëndresashqiptare, nga shek. XV deri në fillim të shek. XX.LUFTA E PARË BOTËROREFlorian EmiriPushtime të huaja, paqëndrueshmëri politike dhe pasoja territoriale,gjatë viteve 1914–1918.LUFTA E DYTË BOTËROREBora AliPushtimi italian dhe gjerman, rezistenca shqiptare dhe ndryshimetpolitike, nga 1939 deri në 1945.PERIUDHA PAS 1944Mishel ShtrazaRegjimi komunist, izolimi, kontrolli shtetëror dhe transformimetsociale, deri në vitet 1990.RILINDJA KOMBËTARE SHQIPTAREZgjimi i ndërgjegjes kombëtare, gjuha shqipe, lëvizjet politike dhekulturore, deri në shpalljen e Pavarësisë më 1912.Ajah PicariPERIUDHA E MBRETIT ZOGMonarkia, modernizimi i shtetit, reformat dhe marrëdhëniet mejashtë, nga 1928 deri në 1939.Drini Halilosmani
SHQIPTARËT NËNPERANDORINËOSMANE1Neraida ÇukoShqiptarët jetuan nën sundimin e PerandorisëOsmane për rreth pesë shekuj, nga fundi i shekullitXIV deri në vitin 1912. Gjatë kësaj periudhe, trojetshqiptare u përfshinë gradualisht në sisteminadministrativ, ekonomik dhe kulturor osman, dukepërjetuar ndryshime të thella në organiziminshoqëror, jetën fetare dhe kulturën.Zgjimi i ndjenjës kombëtarePushtimi osman në trojet shqiptare filloi në fund tëshekullit XIV dhe u përhap gradualisht. Fillimisht,disa princër shqiptarë bashkëpunuan ose u bënëvasalë të osmanëve për arsye politike, por më pasfilluan edhe rezistencat. Figura më e rëndësishmeishte Gjergj Kastrioti Skënderbeu (1405–1468). Aiudhëhoqi një kryengritje të madhe kundërosmanëve për rreth 25 vjet. Fillimisht kishteshërbyer në ushtrinë osmane, por më pas u kthye nëShqipëri dhe organizoi rezistencën. Pas vdekjes sëtij dhe rënies së qyteteve kryesore (si Shkodra në1479), rezistenca e organizuar u dobësua dheterritoret shqiptare u integruan plotësisht nëPerandorinë Osmane.Roli i shqiptarëve në PerandoriShqiptarët nuk ishin vetëm të sunduar, por edhepjesë aktive e Perandorisë.Shumë prej tyre u bënë:vezirë të mëdhenjkomandantë ushtarakëadministratorë të lartëOrganizimi i shoqërisëNën sundimin osman, shoqëria shqiptare uorganizua sipas sistemit feudal osman.Sistemi i timareveTokat shpërndaheshin nga sulltani tekushtarakët (spahinj).Në këmbim, ata duhej të shërbenin në ushtri.Ndarja shoqëroreAskerët (klasa ushtarake dhe administrative)Nuk paguanin taksaShërbenin në administratë ose ushtriRaja (popullsia e zakonshme)Fshatarë dhe zejtarëPaguanin taksa dhe prodhonin të ardhuraAdministrimi territorialTokat ndaheshin në sanxhaqeDrejtoheshin nga sanxhakbejSistemi i taksaveXhizja – taksë për jomyslimanëtTaksa bujqësore dhe të tjera sipas ligjit islamdhe traditave lokaleKy sistem krijoi një shoqëri të strukturuar fort dhetë kontrolluar nga shteti osman.Ndikimi në kulturë dhe feSundimi osman ndikoi shumë në jetën kulturoredhe fetare të shqiptarëve.Ndikimi fetar: Shumë shqiptarë u konvertuan nëIslam, sidomos gjatë shekujve XVI–XVII.Megjithatë, një pjesë e madhe mbeti e krishterë(katolike dhe ortodokse). Kjo solli një shoqëri mebashkëjetesë fetare.Ndikimi kulturor: U ndërtuan xhami, teqe dheinstitucione fetare islame. U përhapën elemente tëkulturës orientale (veshje, gjuhë, zakone). Gjuhashqipe u ndikua nga fjalë turke, arabe dhepersiane.
RILINDJA KOMBËTARESHQIPTAREAjah Picari2Rilindja Kombëtare Shqiptare ishte një ngaperiudhat më të rëndësishme në historinë eShqipërisë. Ajo përfaqëson procesin ezgjimit kombëtar, kulturor dhe politik tëshqiptarëve, që çoi në krijimin e shtetit tëpavarur shqiptar në vitin 1912.Zgjimi i ndjenjës kombëtareGjatë shekullit XIX, shqiptarët filluan tëndërgjegjësohen për identitetin e tyrekombëtar. Ky proces u ndikua nga:Përhapja e ideve nacionaliste në EuropëRreziku i copëtimit të trojeve shqiptarenga shtetet fqinjeNevoja për mbrojtjen e gjuhës dhekulturës shqiptareShkrimtarët dhe intelektualët luajtën rolkyç duke promovuar gjuhën shqipe dhearsimin kombëtar.Lidhja e PrizrenitE krijuar në vitin 1878, kjo ishte organizatae parë politike mbarëshqiptare. Qëllimetkryesore të saj ishin:Mbrojtja e territoreve shqiptare ngacopëtimiBashkimi i vilajeteve shqiptareKërkesa për autonomi brendaPerandorisë OsmaneLidhja e Prizrenit shënoi një hap të madhdrejt organizimit politik të shqiptarëve.Figurat kryesore të RilindjesNaim FrashëriPoet dhe mendimtar i madh, i cili përmesveprave të tij nxiti dashurinë për atdheundhe gjuhën shqipe.Sami FrashëriIdeolog i rëndësishëm i Rilindjes, autor iveprave politike dhe kulturore qëmbështesnin identitetin shqiptar.Abdyl FrashëriVeprimtar i shquar politik dhe patriot, i cililuajti një rol kyç në Lidhja e Prizrenit, dukembrojtur të drejtat dhe pavarësinë eshqiptarëve.Pashko VasaShkrimtar dhe patriot i njohur, i cili përmesveprave dhe thirrjes së tij të famshme “Fejae shqiptarit është shqiptaria” promovoiunitetin kombëtar dhe ndërgjegjësimin përidentitetin shqiptar.Ismail QemaliUdhëheqës i shquar politik dhe figurëkryesore e Shpallja e Pavarësisë sëShqipërisë, i cili shpalli pavarësinë eShqipërisë më 1912 dhe u bë kryeministri iparë i vendit.
SHQIPËRIA NËNMBRETIN ZOGPeriudha e Mbretërisë Shqiptarenën drejtimin e Ahmet Zogutshënon një kthesë të rëndësishmenë historinë e shtetit shqiptar,duke tentuar kalimin nga njëshoqëri me mbetje feudale drejtnjë shteti modern europian.KohëzgjatjaPeriudha e pushtetit të AhmetZogut si drejtues i shtetit zgjatirreth 14 vite (1925–1939), por ajondahet në dy forma kryesoreqeverisjeje:Republika Shqiptare (1925–1928):Zogu shërbeu si President iRepublikës.Mbretëria Shqiptare (1928–1939):Kjo periudhë nisi më 1 shtator1928 dhe përfundoi me pushtimine Shqipërisë nga Italia fashiste më7 prill 1939.Modernizimi i shtetitGjatë kësaj kohe, Shqipëria pësoireforma të thella që synoninperëndimizimin e vendit:Kodet Ligjore: U miratua KodiCivil, Kodi Penal dhe ai Tregtar,duke zëvendësuar ligjet e vjetraosmane.Reforma Sociale: U ndalua mbajtjae ferexhesë në publik, u hoqën titujte vjetër si \"bej\" dhe \"pasha\", dhe ubënë përpjekje për të modernizuararsimin.Infrastruktura: U ndërtuan rrugë,ura dhe godinat kryesoreadministrative në Tiranë që i dhanëkryeqytetit pamjen që ka sot.Shtetformimi: U krijuaGendarmeria e organizuar ngaoficerë britanikë dhe u stabilizuamonedha kombëtare (Leku).Presioni dhe Pushtimi: Italia kërkoigjithmonë e më shumë kontrollpolitik, duke synuar ta kthenteShqipërinë në një protektorat. Zoguu përpoq të rezistonte në vitet efundit por izolimi ndërkombëtardhe borxhet e mëdha e bënërezistencën të pamundur. Më 7 prill1939, Italia e pushtoi Shqipërinë,duke detyruar Mbretin Zog tëlargohej nga vendi.Ahmet Zogu dhe shpallja embretërisëPas një periudhe paqëndrueshmëriepolitike në fillim të viteve '20, AhmetZogu konsolidoi pushtetin e tij. Më 1shtator 1928, Asambleja Kushtetuesee shpalli Shqipërinë \"MbretëriDemokratike, Parlamentare dhe eTrashëgueshme\".Zogu mori titullin Zog I, Mbret iShqiptarëve. Ky titull ishtedomethënës pasi nuk thoshte \"Mbreti Shqipërisë\", duke nënkuptuarlidhjen e tij me të gjithë shqiptarët,përfshirë ata jashtë kufijve shtetërorëtë asaj kohe. Ai u vetëshpallpasardhës i Skënderbeut për tëlegjitimuar autoritetin e tij.Marrëdhënia me ItalinëKjo marrëdhënie ishte kompleksedhe, në fund, rezultoi fatale përpavarësinë e vendit. Ajo mund tëpërmblidhet në dy faza:Vartësia Ekonomike: Për tëfinancuar modernizimin dhe për tësiguruar mbrojtjen, Zogu u mbështetfuqishëm te Italia e Musolinit.Përmes Pakteve të Tiranës (1926,1927), Shqipëria mori kredi tëmëdha, por në këmbim i dha Italisëkontroll mbi ekonominë (përmesSVEA-s) dhe ushtrinë.Drini Halilosmani 3
SHQIPËRIA NË LUFTËNE PARË BOTËROREShqipëria si zonëpushtimeshGjatë luftës, Shqipëria upushtua nga ushtri tëndryshme dhe u nda në zonainfluence:Fuqitë e Boshtit:Austro-Hungaria kontrolloiveriun dhe qendrën(Shkodër, Tiranë), dukelejuar shkolla shqipe dheadministratë vendase.Bullgaria pushtoi zona nëjuglindje.Antanta:Italia mori Vlorën dhejugun për kontrollstrategjik.Franca u vendos nëKorçë, ku u krijua njëkrahinë autonome meadministratë shqipe.Greqia ri-pushtoi jugun,duke synuar aneksimin.Lufta e Parë Botërore ishtenjë periudhë tejet kritikepër ekzistencën e shtetitshqiptar, i cili sapo kishtefituar pavarësinë në vitin1912. Shqipëria u kthye nënjë sheshbetejë ku interesate Fuqive të Mëdha dheshteteve fqinje u përplasëndhunshëm.Kohëzgjatja (1914–1918)Ndonëse Shqipëria shpalliasnjanësinë në fillim tëluftës, pozita e sajgjeografike e bëri tëpamundur mbetjen jashtëkonfliktit. Lufta nëterritorin shqiptar nisipothuajse menjëherë passhpërthimit të saj nëEuropë dhe zgjati deri nënëntor të vitit 1918, kur unënshkrua armëpushimi ipërgjithshëm.Pasojat politike dheterritorialeLufta solli pasoja të rënda,por edhe reagim kombëtar:Rreziku i copëtimit: Traktatii Londrës (1915)parashikonte ndarjen eShqipërisë.Vakumi i pushtetit: Paslargimit të Princ Vidit, vendimbeti pa qeveri tëqëndrueshme.Dëme ekonomike:Shkatërrime, uri dheepidemi.Kongresi i Lushnjës (1920):Shqiptarët rivendosënshtetin dhe mbrojtënpavarësinë.Florian Emiri4
PERIUDHA ELUFTËS SË DYTËBOTËRORERezistenca shqiptare u forcua veçanërisht pasvitit 1942, me aksione të shpeshta kundëritalianëve dhe më vonë kundër gjermanëve.Partizanët arritën të krijojnë zona të lira dhe tëorganizojnë këshilla nacionalçlirimtare.Shqipëria u çlirua kryesisht nga forcatshqiptare partizane, pa prezencë të ushtrive tëhuaja në territor. Qytetet kryesore u çliruangjatë vjeshtës 1944 dhe më 29 nëntor u shpallçlirimi i plotë i vendit.Çlirimi i Shqipërisë (1944)Pas kapitullimit të Italisë në shtator 1943,Gjermania naziste mori kontrollin eShqipërisë. U krijua një qeverikolaboracioniste shqiptare që synonte ruajtjene rendit, ndërsa gjermanët përdorën territorinpër qëllime ushtarake. Pushtimi gjerman ishtemë i ashpër dhe përfshinte operacionendëshkuese, djegie fshatrash dhe deportime tëhebrenjve. Shqipëria megjithatë mbeti i vetmivend në Europë ku numri i hebrenjve u rritpasi popullsia shqiptare i strehoi dhe i mbrojti.Pushtimi gjerman (1943–1944)Më 7 prill 1939, Italia fashiste pushtoiShqipërinë dhe vendi u bë protektorat italian.Mbreti Zog u largua jashtë vendit dhe nëTiranë u vendos një administratë e kontrolluarnga Roma. Sistemi politik u fashistizua,ushtria shqiptare u vu nën komandë italiane,ndërsa ekonomia u orientua për interesat eItalisë. Italia përdori territorin shqiptar gjatësulmit ndaj Greqisë në vitin 1940, që përfundoime dështim dhe dobësim të pozicionit të saj nëBallkan.Pushtimi italian (1939–1943)Pushtimi krijoi terren për formimin e lëvizjevetë rezistencës. Dy grupet kryesore ishin:Fronti Nacionalçlirimtar(partizanët): i drejtuarnga komunistët, që organizuan luftën earmatosur guerile në qytete dhe zona malore.Balli Kombëtar: një lëvizje nacionaliste qëfillimisht luftoi kundër pushtuesve, por mëvonë pati konflikte me partizanët për shkak tëdallimeve politike dhe strategjike.Rezistenca shqiptareKohëzgjatjaNga 7 prill 1939 deri në fundin e vitit 1944,kohë gjatë së cilës vendi kaloi nga pushtimiitalian në atë gjerman dhe ngriti një nga lëvizjetmë aktive të rezistencës në Ballkan.Bora Ali5
PERIUDHA PAS 1944Politika e jashtmePolitika e jashtme e Shqipërisë ukarakterizua nga ndryshime tëforta dhe përfundimisht ngaizolimi. Fillimisht vendi ishte ilidhur ngushtë me BashkiminSovjetik, por pas prishjesideologjike në fillim të viteve 1960,Shqipëria u orientua drejt Kinës.Edhe kjo aleancë përfundoi në fundtë viteve 1970, duke e lënë vendinpothuajse plotësisht të izoluar.Kufijtë u mbyllën, lëvizja e lirë undalua dhe kontaktet me vendet etjera u kufizuan në minimum, dukendikuar drejtpërdrejt në zhvilliminekonomik dhe kulturor.Jeta shoqëroreRegjimi ushtronte një kontroll tëgjerë dhe të vazhdueshëm mbi jetënshoqërore. Arsimi, kultura dhemedia u orientuan në funksion tëideologjisë komuniste dhe tëpropagandës shtetërore, ndërsaliria e shprehjes dhe e mendimit ukufizua ndjeshëm. Në vitin 1967,Shqipëria u shpall shtet ateist dhe undalua zyrtarisht ushtrimi i besimitfetar.Një rol kyç në mbikëqyrjen eshoqërisë luante Sigurimi i Shtetit, icili kontrollonte aktivitetin eqytetarëve dhe reagonte ndaj çdoforme kundërshtimi. Përndjekjetpolitike, burgosjet dhe internimet upërdorën si mjete për ruajtjen epushtetit, duke krijuar një klimë tëvazhdueshme frike dhe pasigurie nëshoqëri.Pas përfundimit të Luftës së DytëBotërore, në Shqipëri erdhi nëpushtet Partia Komuniste e drejtuarnga Enver Hoxha. Në vitin 1946 ushpall Republika Popullore eShqipërisë dhe u vendos një sistempolitik njëpartiak. Në vitet e para undërmorën reforma të thella, sishtetëzimi i pronës private, reformaagrare dhe vendosja e kontrollit tëplotë mbi ekonominë dheinstitucionet. Paralelisht, u shtypçdo opozitë politike përmes gjyqevepolitike, dënimeve dhe eliminimit tëkundërshtarëve, duke konsoliduarnjë regjim autoritar të centralizuar.Zhvillimi ekonomikEkonomia funksiononte sipasmodelit socialist të planifikimitqendror, përmes planevepesëvjeçare. U zhvillua industria erëndë, sidomos minierat,energjetika dhe ndërtimi, ndërsabujqësia u kolektivizua nëkooperativa dhe ndërmarrjeshtetërore, duke eliminuar pronënprivate mbi tokën. U ndërtuanhidrocentrale dhe u përhapfurnizimi me energji elektrike në tëgjithë vendin, duke përfshirë edhezonat rurale. Këto zhvillimendikuan në përmirësimin e kushtevetë jetesës dhe në funksionimin më tërregullt të institucioneve shtetërore.Megjithatë, ekonomia mbeti edobët për shkak të mungesës sëteknologjisë moderne, izolimitndërkombëtar dhe kufizimevetregtare.Arritjet dhe problemetGjatë kësaj periudhe u arritën disarezultate të rëndësishme, si zhdukjapothuajse e plotë e analfabetizmit,përhapja e arsimit dhe shërbimeveshëndetësore, si dhe ndërtimi iinfrastrukturës bazë në vend. Ngaana tjetër, këto zhvillime ushoqëruan me kufizim të lirivethemelore, izolim ekstrem dhe njëekonomi të centralizuar që nukpërmbushte plotësisht nevojat epopullsisë. Kjo pjesë e historisëshqiptare tregon se si vendimetpolitike dhe mënyra e qeverisjesndikojnë drejtpërdrejt në jetën epërditshme të njerëzve, duke lënëgjurmë të thella që vazhdojnë tëndihen edhe sot.6Mishel Shtraza
BURIMET EINFORMACIONITTeksti shkollor Historia 10-11 – shtëpia botuese FilaraTeksti shkollor Historia 11 – shtëpia botuese AlbasHistoria e Shqipërisë – botim nga Akademia eShkencave e ShqipërisëInstituti i HistorisëAkademia e Shkencave e ShqipërisëWikipediaEncyclopaedia BritannicaThe Albanians: A Modern History – nga MirandaVickersA Concise History of Albania – nga Bernd J. FischerSkanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero –nga Harry HodgkinsonAlbania at War, 1939–1945 – nga Bernd J. FischerMuzeu Historik Kombëtar, TiranëMuzeu i Dëshmisë dhe Kujtesës (Bunk'Art), Tiranë7
Viti shkollor 2025-2026Shkolla: “Petro Nini Luarasi”Klasa: XIALënda: HistoriPunuar nga: Bora Ali, Ajah Picari,Neraida Çuko, Mishel Shtraza, DriniHalilosmani, Florian Emiri
HISTORIAQË FLETHistoria është kujtesa e një kombi.