ประเทศไทย 4.0

ประเทศไทย 4.0 (Thailand 4.0)

T4h.a0iland “ประเทศไทย 4.0 หรือ Thailand 4.0” คือแนวนโยบายของ
ประเทศในปัจจุบันที่ต้องการขับเคลื่อนประเทศไทยไปสู่การเปลี่ยนแปลง
เพอื่ บรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความม่ันคง มั่งค่ัง ย่ังยืน เป็นประเทศ
ที่พัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” โดยรัฐบาล
ได้มีนโยบายที่จะใช้โมเดลขับเคล่ือนเศรษฐกิจด้วยนวัตกรรมเพ่ือพัฒนา
ไปสู่การเป็นประเทศไทย 4.0 ซ่ึงส่งผลให้ระบบราชการซ่ึงเป็นกลไกหลัก
ในการขับเคล่ือนนโยบายดังกล่าวเองก็ต้องปรับตัว และเปล่ียนแปลง
เพื่อให้สอดรับกับบริบทท่ีกาลังจะเกิดข้ึนในประเทศไทย 4.0 กล่าวคือ
ภาครฐั ตอ้ งปรับตวั และต้องพลกิ โฉมเข้าสยู่ ุคดจิ ทิ ลั

ลักษณะของนโยบายประเทศไทย 4.0

ประเทศไทย 4.0 เป็นแนวนโยบายท่ีต้องการ
ปรับเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศไปสู่ “Value-
Based Economy” หรือ “เศรษฐกิจท่ีขับเคลื่อนด้วย
นวัตกรรม” เพื่อเป็นการวางเป้าหมายการขับเคลื่อน
ประเทศไทยไปสู่ประเทศท่ีมีรายได้สูง พ่ึงตาตนเองได้
ดว้ ย New Engines of Growth

สาระสาคญั :
การเปล่ียนผา่ นของประเทศไทย ก่อนจะมาเปน็ “ประเทศไทย 4.0” ตามการขบั เคลอ่ื นเศรษฐกจิ มีดังนี้

Thailand Thailand Thailand Thailand
1.0 2.0 3.0 4.0

ไทยแลนด์ 1.0 คือยุคของ

เกษตรกรรม มีการขับเคลื่อน ไทยแลนด์ 2.0 คือยุค
อุตสาหกรรมเบา เร่ิมนา
เ ศ ร ษ ฐ กิ จ ท่ี อ ยู่ บ น พื้ น ฐ า น เคร่ืองมือมาใช้ในการผลิต ไท ย แ ล น ด์ 3 . 0 คื อ ยุ ค
ของเกษตรกรรม ปลูกข้าว และมีการใช้แรงงาน ผลิต อุ ต ส า ห ก ร ร ม ห นั ก แ ล ะ
ทาไร่สวน เลี้ยงสัตว์ เพ่ือนา สินค้า เช่น เสื้อผ้า กระเป๋า ส่งออก เร่ิมมีการใช้เทคโนโลยี
ผลผลิตไปขายเพ่ือการสร้าง เครอ่ื งเขียน เป็นต้น มากขึ้น ผลิตสินค้าที่มีความ
รายได้และการประกอบอาชีพ ซั บ ซ้ อ น ม า ก ยิ่ ง ข้ึ น เ ช่ น

ชิ้นส่วนยานยนต์ อุปกรณ์

อิเล็กทรอนิกส์ ก๊าซธรรมชาติ

การเปลย่ี นผ่านจาก Thailand 3.0 ไปสู่ Thailand 4.0
เป้าหมายของ Thailand 4.0

Thailand Thailand ประเทศในโลกทีห่ น่งึ
3.0 4.0 ภายในปี 2575

การเผชญิ กบั กบั ดัก Thailand 3.0

กบั ดักรายไดป้ านกลาง ไทยแลนด์ 4.0 คือยุคที่เน้นการขับเคลื่อน
กับดักความเหลอื่ มลา เศรษฐกิจด้วยนวัตกรรม โดยเปล่ียนรูปแบบ
กบั ดักความไมส่ มดุล การทางานจากทามาก ได้น้อยเป็น ‘ทาน้อย
ได้มาก’ เพื่อให้ประเทศมีรายได้ที่สูง สามารถ
พ่ึงพาตัวเองได้ และยกระดับไปสู่ประเทศท่ี
พฒั นาแล้ว

การเปลย่ี นผ่านจาก Thailand 3.0 ไปสู่ Thailand 4.0 เป้าหมาย

3 กับดกั 3 กลไก - การสรา้ งเครอื ขา่ ยความร่วมมอื ในรูปแบบประชารฐั มน่ั คง
- การสรา้ งเศรษฐกิจระดับฐานรากในชมุ ชน
กบั ดกั ผ่าน Inclusive - การเสริมสรา้ งทกั ษะและการเตมิ เต็มศกั ยภาพของ ม่งั คัง่
รายได้ Growth Engine ประชาชนใหท้ ันกับพลวตั การเปลยี่ นแปลงจาก
ปานกลาง ภายนอก ยัง่ ยนื
ผา่ น Competitive
กบั ดกั Growth Engine - การยกระดบั ขดี ความสามารถด้านการวิจัยและพัฒนา
ความ - การบม่ เพาะธรุ กจิ ด้านเทคโนโลยี การออกแบบและ
เหลอ่ื มลา ผา่ น Green ความคิดสรา้ งสรรค์
Growth Engine - การพัฒนาทักษะและงานใหม่เพื่อรองรบั การ
กบั ดัก เปลยี่ นแปลงในอนาคต
ความ
ไม่สมดลุ - การมงุ่ เน้นธุรกิจ การผลิตและการใช้เทคโนโลยีท่ี
เป็นมิตรต่อส่งิ แวดล้อม
- การม่งุ เนน้ การใชพ้ ลังงานทดแทน
- การคานงึ ถึงประโยชนท์ ไ่ี ด้จากการลดความสูญเสีย
ที่เกิดขึ้นทัง้ ระบบ (Lost Advantage)

ภาคเศรษฐกิจ

ในการขบั เคล่ือนใหเ้ กิดการเปลี่ยนแปลงสู่ประเทศไทย 4.0
ประกอบด้วย 3 มติ ิสาคญั ดังนี้

นวตั กรรม สนิ ค้า ภาค ภาคบริการ 1 เปลี่ยนจากการผลิตสินค้า “โภคภัณฑ์” ไปสู่สินค้าเชิง
2 “นวัตกรรม”
โภคภัณฑ์ ผลติ สินคา้
เปลยี่ นจากการเนน้ ภาคการ “ผลติ สนิ คา้ ” ไปส่กู ารเน้น
ภาค “ภาคบริการ” มากขึน
อุตสาหกรรม
เ ป ลี่ย น จา กก า รขั บ เ ค ล่ือ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ยด้ ว ย
3 ภาคอุตสาหกรรม ไปสู่การขับเคล่ือนด้วยเทคโนโลยี
ความคิดสรา้ งสรรค์ และนวตั กรรม
เทคโนโลยี ความคดิ สรา้ งสรรค์ นวัตกรรม

ภาคเศรษฐกิจ

การแบ่งยุคของการปฏวิ ตั อิ ุตาสาหกรรม
โดยอ้างอิงตามแนวคดิ 4.0 มีดังน้ี

ยุค 1.0 (ยุคเครื่องจักรไอน้า) เจมส์ วัตต์ ได้พัฒนาเคร่ืองจักรไอน้านิโคแมนให้
มีประสิทธิภาพมากข้ึน และนา มาปรับใช้กับอุตสาหกรรมการทอผ้าจนสามารถให้
ผลผลิตมากขึ้นกว่าเดิมถึง 3 เท่า นอกจากนี้เครื่องจักรไอน้ายังได้ถูกพัฒนาให้
เปน็ ตัวขับเคล่อื นหัวรถจกั รไอน้า ท่ีชว่ ยในการขนสง่ และการคมนาคมอกี ดว้ ย

ยุค 2.0 (ยุคสายพาน) เฮนรี่ ฟอร์ด ได้นาระบบสายพานมาใช้ในโรงงานผลิตรถยนต์
ของเขาจนสามารถผลิตสินค้าออกมาได้ในปริมาณมาก โดยเป็นต้นแบบให้โรงงาน อื่น ๆ
นาระบบสายพานมาใช้เช่นกัน ประกอบกับการเปลี่ยนจากเครื่องจักรระบบ ไอน้า
เป็นระบบไฟฟ้า ทาให้ยุคน้ีสินค้ามีต้นทุนที่ลดลง และถูกผลิตออกมาเป็นปริมาณมาก
แต่จะมีรูปแบบลกั ษณะเดยี วกนั หรือทเ่ี รยี กว่า Mass Product น่ันเอง

ท่ีมา http://www.dla.go.th/upload/document/type14/2017/1/17764_1_1485743530803.pdf?time=1545221423365

ภาคเศรษฐกิจ

การแบ่งยคุ ของการปฏิวัติอตุ าสาหกรรม
โดยอ้างอิงตามแนวคิด 4.0 มีดังน้ี

ยุค 3.0 (ยุคอัตโนมัติ) เป็นยุคที่โรงงานต่างก็นาคอมพิวเตอร์มาช่วยในการผลิต
แบบอัตโนมัติ ทาให้ลดต้นทุนจากแรงงานคนลงได้เป็นอย่างมาก นอกจากนี้ยัง สามารถ
ผลิตสินค้าท่ีมีความซับซ้อนได้อย่างรวดเร็ว ทา ให้ต้นทุนของราคาสินค้า ลดลงอย่างมาก
เฉล่ียแล้วราคาจะลดลงคร่ึงหนึ่ง หรือคุณภาพและนวัตกรรมใหม่ ๆ จะเพ่ิมข้ึนหนึ่งเท่าตัว
ในระยะเวลาเพยี งหนงึ่ ปีครง่ึ

ยุค 4.0 (ยุคผสานเทคโนโลยี) จะมีการบูรณาการระหว่างเทคโนโลยีดิจิทัล ร่วมกับ
กระบวนการผลิตหรือสินค้า เช่น การส่งข้อมูลการใช้งานหรือปัญหาที่เกิดจาก การใช้งาน
ให้บริษัทท่ีผลิตนาข้อมูลไปใช้ปรับปรุงสินค้าในรุ่นต่อไป การเก็บข้อมูล วิเคราะห์
พฤติกรรมและตอบสนองลูกค้ารายบุคคล ซึ่งแตกต่างจากอุตสาหกรรม ในยุคก่อนๆ
ท่ีเนน้ ผลติ สนิ ค้าชนดิ เดียวกันในปรมิ าณมาก

ที่มา http://www.dla.go.th/upload/document/type14/2017/1/17764_1_1485743530803.pdf?time=1545221423365

เป้าหมายหลกั : 5 กลุ่มอตุ สาหกรรมหลกั ของประเทศ
กลมุ่ อาหาร เกษตร และเทคโนโลยชี ีวภาพ
กลุ่มสาธารณสุข สขุ ภาพ และเทคโนโลยีทางการแพทย์

กลมุ่ เครอ่ื งมอื หุน่ ยนต์ อุปกรณอ์ จั ฉริยะ และระบบ
เคร่ืองกลทใ่ี ช้ระบบอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์

กลุม่ ปัญญาประดษิ ฐ์ เทคโนโลยสี มองกลฝังตวั
กลมุ่ อตุ สาหกรรมสรา้ งสรรค์ วฒั นธรรม และบริการทีม่ มี ูลค่าสงู

(ท่มี า คลปิ “Thailand 4.0” เผยแพรโ่ ดย กสทช. : https://www.youtube.com/watch?v=Hx_C3aKMQ7MX

ภาคราชการ หากองิ ตามแนวคิด “ประเทศไทย 4.0” สามารถแบ่งยคุ การเปลยี่ นผา่ น
ของระบบราชการไทย ได้ดงั นี้

ระบบราชการ 1.0 ระบบราชการ 2.0

เร่ิมต้นวางรากฐานโครงสร้างและ ระบบราชการเข้มแข็ง เป็นแกนหลักในการพัฒนา
ระบบการบรหิ ารราชการ เช่น ในสมัย ประเทศ บริหารราชการตามแนวทางของ Max
รัชกาลที่ 5 ได้ริเริ่มการต้ังกรม Weber ว่าด้วยหลักความชอบธรรมทางการเมือง
กระทรวง , สมัยรัชกาลท่ี 7 ได้เน้น ภายใต้หลักกฎหมาย และหลักของเหตุผล (Legal-
การบริหารภายใต้ระบบคุณธรรม Rational Legitimacy)
(Merit System) - Rule-based
- Top-down Approach
- Hierarchy

ภาคราชการ หากอิงตามแนวคดิ “ประเทศไทย 4.0” สามารถแบ่งยคุ การเปลีย่ นผา่ น
ของระบบราชการไทย ได้ดงั นี้

ระบบราชการ 3.0 ระบบราชการ 4.0
เน้นประชาธิปไตย (Democratization) และบริหาร
จดั การภาครัฐแนวใหม่ เน้นหลักธรรมาภิบาล และเน้น ต้องเป็นที่เชื่อถือไว้วางใจ และเป็นท่ีพ่ึงของ
ประชาชนได้อย่างแท้จริง (Credible and Trusted
การกระจายอานาจ Government) ส า ม า ร ถ ป รั บ ตั ว ร อ ง รั บ ก า ร
- Result-based เปล่ียนแปลง มุ่งเน้นเปิดกว้างและเชื่อมโยงกัน ยึด
- Work better and cost lost ประชาชนเป็นศูนย์กลาง และมีขีดสมรรถนะสูง
- Public Participation ทันสมยั
- Open & Connected Government
- Citizen-Centric Government
- Smart & High Performance Government

แนวคดิ ระบบราชการ 4.0

ระบบราชการ 4.0 เป็นการดาเนินงานเพื่อรองรับต่อยุทธศาสตร์ประเทศไทย 4.0 โดยภาครัฐหรือระบบราชการ
จะต้องทางานดว้ ยการยดึ หลักธรรมาภิบาลของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดีเพ่ือประโยชน์สุขของประชาชน (Better
Governance, Happier Citizens) หมายความว่า ระบบราชการจะต้องปรับเปล่ียนแนวคิดและวิธีการทางานใหม่เพ่ือ
พลิกโฉม (transform) ให้เป็นที่เชื่อถือไว้วางใจ และเป็นท่ีพึ่งของประชาชนได้อย่างแท้จริง (Credible and Trusted

1Government) โดยมีเป้าหมาย ดังนี้
เปิดกว้างและเชื่อมโยงกัน (Open & Connected Government)

ต้องเปิดเผยโปร่งใสในการทางาน แบ่งปันข้อมูลซ่ึงกันและกัน
โดยบุคคลภายนอกสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของทางราชการหรือและ
สามารถเข้ามาตรวจสอบการทางานได้ ตลอดจนเปิดกว้างให้กลไกภาคส่วน
อ่ืนๆ เช่น ภาคเอกชน ภาคประชาสังคมได้เข้ามามีส่วนร่วม และโอนถ่าย
ภารกิจที่ภาครัฐไม่ควรดาเนินการเองออกไปให้แก่ภาคส่วนอื่นๆ
ดาเนินการแทน จัดระเบียบความสัมพันธ์เชิงโครงสร้างให้สอดรับกับการ
ทางานแนวระนาบในลักษณะของเครือข่ายมากกว่าตามสายการบังคับ
บัญชาในแนวด่ิง ขณะเดียวกันก็ต้องเช่ือมโยงการทางานในภาครัฐด้วยกัน
ให้มีเอกภาพและสอดรับประสานกัน ไม่ว่าจะเป็นราชการบริหารส่วนกลาง
สว่ นภมู ภิ าค และสว่ นทอ้ งถนิ่

แนวคดิ ระบบราชการ 4.0 (ต่อ)

2

ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (Citizen-Centric Government)

ต้องทางานเชิงรุก มุ่งเน้นแก้ไขปัญหาและตอบสนองความ
ต้องการของประชาชนโดยไม่จาเป็นต้องรอการร้องขอความ
ช่วยเหลือ (Proactive Public Services) รวมทั้งใช้ประโยชน์จาก
ข้อมูลภาครัฐ (Big Government Data) และระบบดิจิทัล
สมั ย ให ม่ ใน ก าร จั ดบ ริ กา ร สา ธ าร ณ ะท่ี ต รง กั บ ค ว าม ต้ อง ก า ร
ของประชาชน (Personalized หรือ Tailored Services) โดยมี
การเชื่อมโยงกันเองของทางราชการเพ่ือให้บริการได้เสร็จส้ินใน
จุดเดยี ว ประชาชนสามารถเข้ารับบรกิ ารได้หลายช่องทาง

แนวคดิ ระบบราชการ 4.0 (ตอ่ )

3 มีขีดสมรรถนะสูงและทนั สมัย (Smart & High Performance Government)

ต้องทำงำนอย่ำงเตรียมกำรณ์ไว้ล่วงหน้ำ มีกำรวิเครำะห์ควำมเสี่ยง
สร้ำงนวัตกรรมหรือควำมคิดริเริ่มและประยุกต์องค์ควำมรู้ในแบบสห
สำขำวิชำเข้ำมำใช้ในกำรตอบโต้กับโลกแห่งกำรเปล่ียนแปลงอย่ำง
ฉับพลันเพื่อสร้ำงคุณค่ำ มีควำมยืดหยุ่นและควำมสำมำรถในกำร
ตอบสนองกับสถำนกำรณ์ต่ำงๆ ได้อย่ำงทันเวลำตลอดจนเป็นองค์กำรท่ีมี
ขีดสมรรถนะสูง และปรับตัวเข้ำสู่สภำพควำมเป็นสำนักงำนสมัยใหม่
รวมท้ังทำให้ข้ำรำชกำรมีควำมผูกพันต่อกำรปฏิบัติรำชกำรและปฏิบัติ
หนำ้ ทไี่ ด้อย่ำงเหมำะสมกับบทบำทของตน

ภาคราชการ ระบบการบริหารจดั การการขับเคลือ่ น Thailand 4.0

Governing Body

• เชอ่ื มโยงแผนยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คม ยทุ ธศาสตร์ความม่ันคง
• บูรณาการเชิงนโยบายและยทุ ธศาสตร์ระหว่างกระทรวงตา่ งๆ

Designing Body

• วาง Roadmap ของการขับเคลื่อนวาระใน Thailand 4.0
• จดั ลาดบั ความสาคญั ของแตล่ ะวาระการขบั เคลือ่ น
• ตั้งเป้าหมาย และพฒั นาตวั ชว้ี ดั ผลสมั ฤทธิ์ระดับยุทธศาสตร์และระดบั ปฏบิ ัตกิ าร
• ออกแบบกระบวนงาน ขนั้ ตอนการดาเนนิ การ หนว่ ยงานหลัก หน่วยงานสนับสนุน
กาลังคน งบประมาณ อย่างละเอยี ด
• สอื่ สารและทาความเข้าใจกับสาธารณะ

ภาคราชการ ระบบการบริหารจัดการการขับเคลื่อน Thailand 4.0

Executing Body

• ประสานงานขบั เคลอ่ื นผา่ นกลไกประชารฐั
• จัดสรรงบประมาณและกาลังคนเพื่อขบั เคลอ่ื น
• ประเมินผลและจัดทมี เฉพาะกิจแกไ้ ขปัญหาขอ้ ติดขัด

ในการเปล่ียนแปลงไปสู่การเป็นประเทศไทย 4.0 ปัจจัยความสาเร็จท่ีสาคัญอย่างหน่ึงคือ ภาครัฐและ
ภาคเอกชนจะต้องร่วมกันพัฒนากาลังคน ซ่ึงตามพิมพ์เขียวประเทศไทย 4.0 กาหนดไว้ว่า หัวใจที่สาคัญ
ท่สี ดุ ของประเทศไทย 4.0 คอื “คนไทย 4.0”

คนไทย คนไทย
3.0 4.0

ปรบั จากการเรยี นตามมาตรฐาน เป็นการเรียนเพื่อตอบโจทย์เฉพาะบุคคล
(Standardaized)
(Personalized)
ปรบั จากการเรยี นตามภาคบังคบั เปน็ การเรียนที่เกิดจากความอยากรู้ อยากทา
(Duty Driven)
และอยากเปน็ (Passion Driven)

โดยใช้ 4 กระบวนการเรียนรู้ เพอ่ื เตรียมความพร้อมใหก้ บั คนไทย 4.0

เรียนรอู้ ย่างมเี ปา้ หมาย (Purposeful Learning)

เรยี นรู้อยา่ งสร้างสรรค์ (Generative Learning)

เรยี นรู้เพื่อส่วนรวม (Mindful Learning)

เรยี นรเู้ พอื่ การนาไปปฏบิ ตั ิ (Result-Based Learning)

กล่าวโดยสรุป ในการขับเคลื่อน ‘ประเทศไทย 4.0’ จึงหมายถึงการนาพาประเทศไปสู่การ

เป็น ‘ประเทศท่ีมีรายได้สูง’ ด้วยนวัตกรรมที่มีการนาเทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใช้ ซ่ึงหาก
ประเทศไทยสามารถขับเคลื่อนไปได้จริง จะทาให้ภาพรวมเศรษฐกิจไทยหลุดพ้นจากกับดัก
ประเทศที่มีรายได้ปานกลาง และสามารถลดการพึ่งพาต่างชาติ เพ่ือลดความเหล่ือมล้าต่างๆ
เป็นการสร้างความสมดุลทางเศรษฐกิจและสังคมให้เกิดความมั่นคง มั่งค่ัง และย่ังยืน
ไดอ้ ยา่ งแทจ้ ริง