เรื่อง ปฏิบัติตนตามมารยาทไทย

เรื่องปฏิบัติตน

ตามมารยาทไทย



ก

คำนำ

สื่อการเรียนรู้ฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา หน้าที่พลเมือง ชั้น
มัธยมศึกษาปีที่ 2 โดยมีจุดประสงค์ เพื่อให้ผู้เรียนศึกษาความรู้ที่ได้
จากเรื่อง ปฏิบัติตนตามมารยาทไทย ทั้งนี้ สื่อการเรียนรู้นี้มีเนื้อหา
ประกอบด้วยความรู้เกี่ยวกับ ความหมายของมารยาท การแสดงความ
เคารพ เช่น การไหว้ การกราบ และ การเดิน ตลอดจนการประยุกต์ใช้
ในชีวิตประจำวัน

ผู้จัดทำได้เลือกหัวข้อนี้ในการทำสื่อการเรียนรู้ เนื่องมาจากเป็น
เรื่องที่น่าสนใจ รวมทั้งแสดงให้เห็นถึงเอกลักษณ์ของประเทศไทย
หวังว่าสื่อการเรียนรู้ฉบับนี้จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่าน
ทุกๆท่าน หากมีข้อเสนอแนะประการใด ผู้จัดทำขอรับไว้ด้วยความ
ขอบพระคุณยิ่ง




ผู้จัดทำ
ทัศนีย์ แตงคง

สารบัญ ข

เรื่อง หน้า

คำนำ ก
สารบัญ ข
สถานการณ์ปัญหา 1
ภารกิจ 2
ฐานความช่วยเหลือ 3
แหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม 4
ความหมายของมารยาทไทย 5
การไหว้ 6
การกราบ 7-8
การเดิน 9-11
ประโยชน์ของการปฏิบัติตนตามมารยาทไทย 12
แบบทดสอบ 13-14
ประวัติผู้จัดทำ 15
อ้างอิง 16

1

สถานการณ์ปัญหา

ไลลาเป็นเด็กลูกครึ่ง ที่พึ่งย้ายกลับมาจากต่างประเทศ ซึ่งก่อนหน้า
นี้ไม่เคยเรียนที่โรงเรียนไทยมาก่อนเลย เนื่องจากสังคม ประเพณีและ
วัฒนธรรมต่างประเทศกับของไทยแตกต่างกันอย่างมาก พอไลลาเข้า
เรียนประถมที่ไทยนั้น เขาได้เห็นการไหว้ผู้ปกครองในตอนมาโรงเรียน
การทักทายเพื่อน การกราบไหว้พระเคารพธงชาติทุกเช้า การวางตัวต่างๆ
การเดิน การยืน ของเพื่อนๆ ไลลาสังเกตเห็นความแตกต่างของการไหว้
ผู้ปกครอง และการไหว้พระนั้นต่างกัน แล้วทำไมถึงไม่ทักทายกันแบบ
จับมือ หรือ การสวมกอดแทน จึงได้สังเกตเพื่อนๆแต่ละคน และถาม
คุณครูเพื่อเรียนรู้ไปด้วย

2

ภารกิจ

1. ให้อธิบายความหมายของคำว่า มารยาท
2. ให้เล่นทายคำถามจากภาพว่าเป็นการไหว้ใคร
3. หลังจากดูคลิปเสร็จ จับคู่กับเพื่อนและแสดงท่าทางการทำความ

เคารพตามแบบมารยาทไทย คือการไหว้และการกราบ

3

ฐานความช่วยเหลือ

ในการคิดวิเคราะห์ปัญหาภารกิจ นักเรียนจะต้องศึกษา
1.ความหมายของคำว่า มารยาท
2. วิธีการเดิน การยืน ในแต่ละสถานการณ์
3. วิธีทำความเคารพตามแบบมารยาทไทยให้เหมาะสมกับแต่ละ
บุคคล

4

แหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม

5

มารยาท คืออะไร
หมายความว่าอย่างไร ?

มารยาท หมายถึง กิริยา วาจาที่สุภาพเรียบร้อย ที่บุคคลพึงปฏิบัติ
ในสังคมโดยมีระเบียบแบบแผน อันเหมาะสมตามกาลเทศะ

ความหมายของมารยาท มารยาท เป็นระเบียบแบบแผนการ
ประพฤติที่ดีงามอันแสดงถึงพฤติกรรมที่สุภาพเรียบร้อย ละมุนละไม
ทั้งทางกาย วาจาโดยมีใจเป็นตัวกำหนดพฤติกรรมให้แสดงออกได้อย่าง
เหมาะสม เป็นองค์ประกอบย่อยของวัฒนธรรมซึ่งเป็นเอกลักษณ์ประจำ
ชาติที่สมควรจะถ่ายทอด สืบต่อไป มารยาทไทย เป็นกิริยามารยาทที่คน
ไทยได้สร้างสรรค์ให้เหมาะกับลักษณะนิสัยของคนไทยและสภาพ
แวดล้อมของประเทศไทยนั่นเอง

6

การไหว้

การไหว้ ประกอบด้วยกิริยา 2 ส่วนด้วยกัน คือ การประนมมือ และ
การไหว้ การประนมมือ หรือที่เรียกว่า "อัญชลี" โดยการประนมมือ เล็ก
น้อยให้ปลายนิ้วมือทั้งสองข้างชิดกัน ฝ่ามือ ทั้งสองประกบเสมอกันแนบ
ระหว่างอก ปลายนิ้ว เฉียงขึ้นพอประมาณ แขนแนบลำตัวไม่กางศอกทั้ง
ชายและหญิงปฏิบัติเหมือนกัน
การไหว้ "วันทา" เป็นการแสดงความเคารพโดยการประนมมือ แล้วยกมือ
ทั้งสองขึ้น จรดใบหน้า แสดงถึงความเคารพ ซึ่งแบ่งได้เป็น ๓ ระดับ
ตามระดับของบุคคล
ระดับที่ ๑ การไหว้พระ
ระดับที่ ๒ การไหว้ผู้มีพระคุณและผู้ที่มีอายุมาก
ระดับที่ ๓ การไหว้บุคคลทั่วๆ ไป ที่เคารพนับถือหรือผู้ที่มีอายุมากกว่า
เล็กน้อย

การกราบ 7

การกราบ (อภิวาท) เป็นการแสดงความเคารพอย่างสูง มี ๒ แบบ
การกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ เป็นการใช้อวัยวะทั้ง ๕ คือ หน้าผาก
มือและข้อศอกทั้ง ๒ เข้าทั้ง ๒ สัมผัสกับพื้น การกราบมี ๓ ลักษณะ คือ
ท่าเตรียม ชาย นั่งคุกเข้าตัวตรงปลายเท้าตั้ง ปลายเท้าและส้นเท้าชิดกัน
นั่งบนส้นเท้า เข่าทั้งสองห่างพอประมาณ มือทั้งสองวางคว่ำเหนือเข่าทั้ง
สองข้าง นิ้วชิดกัน เรียกว่า ท่าเทพบุตร หญิง นั่งคุกเข่าตัวตรงปลายเท้า
ราบ เข่าถึงปลายเท้าชิดกัน นั่งบนส้นเท้า มือทั้งสองว่างคว่ำเหนือเข่าทั้ง
สองข้าง นิ้วชิดกัน เรียกว่า ท่าเทพธิดา ท่ากราบ จังหวะที่ ๑ (อัญชลี)
ยกมือขึ้นในท่าประนมมือ จังหวะที่ ๒ (วันทา) ยกมือขึ้นไหว้ตามระดับที่
๑ การไหว้พระ จังหวะที่ ๓ (อภิวาท) ทอดมือทั้งสองลงพร้อมๆ กัน ให้
มือและแขนทั้งสองข้าง ราบกับพื้น คว่ำมือห่างกันเล็กน้อย พอให้หน้า
ผากจรดพื้นระหว่างมือทั้งสอง (ชาย ศอกทั้งสองข้าง ต่อจากเข่าราบไปกับ
พื้น หลังไม่โก่ง หญิง ศอกทั้งสองข้างคร่อมเข่าเล็กน้อย ราบไปกับพื้น
หลังไม่โก่ง)

8

การกราบผู้ใหญ่ เป็นการกราบผู้มีพระคุณและผู้ที่มีอายุมากกว่า
ได้แก่ ปู่ ย่า ตา ยาย พ่อ แม่ ครู อาจารย์ และผู้ที่เราเคารพ ลักษณะ
การปฏิบัติของชายและหญิงเหมือนกัน คือ นั่งพับเพียบทอดมือทั้งสอง
ข้างลงพร้อมกัน ให้แขนทั้งสองคร่อมเข่าที่อยู่ด้านล่างเพียงเข่าเดียว มือ
ประนมตั้งกับพื้นไม่แบมือ ค้อมตัวลงให้หน้าผากแตะส่วนบนของมือที่
ประนม ในขณะกราบ ไม่ต้องกระดกนิ้วมือขึ้นมารับหน้าผาก และกราบ
เพียงครั้งเดียว

9

การเดิน

การเดิน คือ อยู่ในท่ายืนก้าวขาตรงออกทีละข้างสลับกันงอเขาแล้ว
วางเท้าให้ตรงประดุจดังเดินบนกระดานแผ่นเดียว การเดินโดยทั่วๆไป
เป็นอิริยาบถที่ทำให้ร่างกายเคลื่อนไหวไปจากเดิมได้ เมื่อเราอยู่ใน
สังคมก็ควรมีมารยาทในการเดินเพื่อความเรียบร้อยงดงามแก่ผู้พบเห็น
ดังนี้
ก. การเดินตามลำพัง ควรปฏิบัติดังต่อไปนี้

1. ควรเดินอย่างสุภาพ หลังตรง ช่วงก้าวไม่ยาวหรือสั้นจนเกินไป
แกว่งมือในลักษณะปกติ มือซ้ายแกว่งไปพร้อมกับก้าวเท้าขวา มือขวา
แกว่งไปพร้อมกับก้าวเท้าซ้ายในท่าที่สบายๆ จังหวะการเดินสม่ำเสมอ

2. ไม่ควรเดินส่ายตัวหรือโยกศีรษะหรือกอดคอ ล้วงกระเป๋าเอามือ
ไขว้หลังในขณะเดิน พยายามทิ้งน้ำหนักตัวลงไปที่ปลายเท้าและฝ่าเท้า
ไม่ใช่ที่ส้นเท้า ซึ่งการเดินแบบนี้จะลดเสียงดังในการเดินได้มากโดย
เฉพาะผู้หญิงต้องระมัดระวังเรื่องสะโพก ไม่ควรยักย้ายจนดูน่าเกลียด

3. ไม่เดินใจลอย เพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้
4. ไม่ควรเดินให้เป็นที่กีดขวางทางเดินของผู้อื่น หรือกีดขวางทาง
จราจรของผู้คนและยวดยานพาหนะ

10
ข. การเดินร่วมกับผู้อื่นและเดินกับผู้ใหญ่หรือผ่านผู้ใหญ่ ควรปฏิบัติ
ดังนี้
1. ควรเดินให้ทันผู้อื่นโดยอย่าเดินเร็ว หรือช้ากว่าผู้อื่น ให้อยู่ในกลุ่ม
เดียวกันและต้องระมัดระวังในการเดินชนผู้อยู่ข้างหน้าหรือเหยียบเท้าผู้
ที่อยู่ด้านหลัง
2. เมื่อเดินร่วมกับผู้อื่นในขณะผ่านที่สกปรก เฉอะแฉะ ควรระวังสิ่ง
สกปรก เช่น โคลนหรือดินทรายไปถูกคนที่อยู่ติดๆ กัน ซึ่งอาจแก้ไขได้
โดยการเดินช้าๆ ไม่กระแทกเท้าลงบนพื้น
3. เมื่อจำเป็นต้องเดินร่วมกับผู้ใหญ่ให้เดินตามไปทางด้านซ้ายเยื้อง
ไปด้านหลังระยะห่างพอควร มืออาจประสานกันอยู่ในอาการสำรวม
งดการพูดคุย
4. ไม่ควรเดินเกาะกลุ่มกันไปจนกีดขวางการจราจร
5. ถ้าเดินผ่านผู้ใหญ่หรือผู้ที่นั่งพื้นหรือนั่งเก้าอี้ ควรก้มตัวลงเล็กน้อย
เดินให้เรียบร้อย ไม่กราบเข้าไปใกล้จนเป็นที่น่ารังเกียจ ถ้าผู้ใหญ่ที่นั่ง
เป็นผู้อาวุโสมากเวลาจะผ่านไป ควรลงคลานจะงามกว่าเมื่อพ้นไปแล้วจึง
ค่อยลุกขึ้นเดินต่อไป

11
ค. การเดินเข้าสู่ที่ชุมชน ควรปฏิบัติดังต่อไปนี้
1. ควรเดินเข้าไปด้วยกิริยาสุภาพ ระมัดระวังเรื่องเสียงในอันที่จะก่อ
ความรำคาญหรือเบนความสนใจในการประชุมให้มาก
2. เมื่อเดินผ่านผู้ที่นั่งให้ค้อมตัวลงตามอาวุโส และไม่ควรให้เสื้อผ้า
หรือส่วนหนึ่งส่วนใดของร่างกายหรือสิ่งที่ถือไปกระทบผู้อื่น
3. ในกรณีที่ประชุมนั้นนั่งกับพื้นหรือนั่งเก้าอี้ เมื่อเดินผ่านควรเดิน
ค้อมตัว เพราะคนไทยถือกันมากในการยืนการเดินค้ำหัวผู้ใหญ่

12

ประโยชน์ของการปฏิบัติตน
ตามมารยาทไทย

1. การอบรมให้เด็กเป็นคนสุภาพเรียบร้อยอ่อนน้อม ทั้งทางกาย
ทางวาจา และทางใจ
2. เด็กควรได้รับการอบรมสั่งสอนให้เป็นคนมีสัมมาคารวะ รู้จักเด็ก
รู้จักผู้ใหญ่ รู้จักเคารพผู้อื่นและเคารพสิ่งที่ผู้อื่นเขาเคารพ
3. เด็กควรได้รับการอบรมสั่งสอนให้มีกิริยามารยาทเป็นที่น่ารัก การทำ
ตนให้เป็นที่น่ารักของผู้อื่น หมายถึง การไม่ทำสิ่งใดให้ขัดใจผู้อื่น
ไม่สร้างความไม่พอใจให้ผู้อื่น ต้องแสดงกิริยามารยาทให้เข้ากับผู้อื่นได้

13

แบบทดสอบ

1. ข้อใดคือความหมายของ มารยาทไทย
ก. กิริยา วาจาที่สุภาพเรียบร้อย ที่บุคคลพึงปฏิบัติในสังคมโดยมีระเบียบ
แบบแผน อันเหมาะสมตามกาลเทศะ
ข. กริยา วาจาสุภาพที่คนทั่วโลกปฏิบัติ
ค.

2. มารยาทในข้อใดเป็นการทักทายตามแบบของไทย
ก. การสวมกอด
ข. การกราบไหว้
ค. การจับมือ

3. การไหว้พระ ไหว้อย่างไร
ก. หัวแม่มือจรดหว่างคิ้ว ปลายนิ้วชี้แนบส่วนบนของหน้าผาก
ข. หัวแม่มือจรดปลายจมูก ปลายนิ้วชี้แนบหว่างคิ้ว
ค. หัวแม่มือจรดปลายคาง ปลายนิ้วชี้แนบปลายจมูก

14

4. นข้ออใบดน้คืออมมไามร่ยส่าาทยตใันว กก้ามรศเีดริแษนบะผ่บามนืทอผทูดั้้ใงสหสอญอ่บงควรประสานกัน
ก.

ข. เดินกอดอก

ค. เดินแกว่งแขน ตัวตรง

5. การไหว้มีกี่ระดับ
ก. 1 ระดับ คือ การไว้ทั่วไป
ข. 2 ระดับ คือ การไหว้คนอายุเยอะกว่า และ ไหว้พระ
ค. 3 ระดับ คือ การไหว้พระ ไหว้ผู้สูงอยุที่เคารพ และการไหว้ทั่วไป

15

ประวัติผู้จัดทำ

ชื่อ นางสาวทัศนีย์ แตงคง
ชื่อเล่น เอิน

รหัสนักศึกษา 65181100311
ระดับชั้นอุดมศึกษาปีที่ 1

คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
สาขาสังคมศึกษา ห้อง 3
มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง

E-mail [email protected]
คติประจำใจ คือ จงเป็นตัวเองในเวอร์ชันที่ดีที่สุด

16

อ้างอิง

TTPS://SITES.GOOGLE.COM/SITE/NUNONGJANYAPORN2528/BTH-THI-2-
PRAPHETH-KHXNG-MARYATH-THIY/2-1-MARYATH-THANG-
KAY/MARYATH-KAR-DEIN-1



HTTPS://WWW.PRATOOYAI.AC.TH/MAIN/KNOWLEDGE
HTTPS://WWW.M-CULTURE.GO.TH/NONTHABURI/EWT_NEWS.PHP?
HTTPS://WWW.M-CULTURE.GO.TH/NONTHABURI/EWT_NEWS.PHP?
ความหมายของมารยาท (TUMSRIVICHAI.COM)