Μενιδιάτικα Σπίτια: αποτυπώνοντας το παρελθόν και το παρόν (Όμιλος 2014)

Δήμος Αχαρνών : Σύσταση και εξέλιξη

Ο Δήμος Αχαρνών συστάθηκε το 1835 με την εφαρμογή της πρώτης
διοικητικής διαίρεσης του ελληνικού κράτους και αποτέλεσε έναν από
τους δέκα δήμους στους οποίους διαιρέθηκε αρχικά η Επαρχία
Αττικής.
Το 1840 ένα τμήμα του αποσπάστηκε και αποτέλεσε τον δήμο Χασιάς,
μετέπειτα δήμο Φυλής. Ο δήμος διατηρήθηκε αμετάβλητος μέχρι το
1912 οπότε το μεγαλύτερο τμήμα του αποτέλεσε την νεοσύστατη
κοινότητα Μενιδίου. Στην κοινότητα εντάχθηκαν εκτός από το Μενίδι,
οι οικισμοί Καματερό, Βαρυμπόμπη, Κουκουβάουνες και Τατόι.
Το 1915 μετονομάστηκε σε κοινότητα Αχαρνών. Την ίδια χρονιά
το Καματερό αποσπάστηκε και εντάχθηκε στον δήμο Αθηναίων. Το
1946 η κοινότητα αναγνωρίστηκε σε δήμο.
Τα επόμενα χρόνια αποσπάστηκαν από το δήμο Αχαρνών οι
οικισμοί Κρυονέρι, Ζεφύρι και το 1979 οι Θρακομακεδόνες.
Ο δήμος στη συνέχεια παρέμεινε αμετάβλητος μέχρι την εφαρμογή
του σχεδίου Καλλικράτης, το 2011, οπότε συνενώθηκε σε ένα Δήμο
με τους Θρακομακεδόνες.

Οι τύποι των μενιδιάτικων σπιτιών

Οι αγροτικές ασχολίες των Αχαρνέων επηρέασαν τη μορφή των κατοικιών. Όλα σχεδόν τα
σπίτια ήταν ισόγεια μακρυνάρια ή πυργάκια.

Στο μακρυνάρι,που είναι και ο παλαιότερος τύπος, η μεγάλη πλευρά του σπιτιού βλέπει
στην αυλή, της οποίας ο υπόλοιπος χώρος διαμορφώνεται ανάλογα με τις απαιτήσεις της
αγροτικής οικογενειακής ζωής. Η είσοδος στην αυλή γινόταν από μια μεγάλη αυλόπορτα, που
είχε πλάτος περίπου δύο μέτρα και στεγαζόταν από μια δίρριχτη κεραμιδένια στέγη. Ο
μαντρότοιχος είχε πάντα το απαγορευπκό ύψος για τη θέα του εσωτερικού της αυλής. Τα
υπόλοιπα κτίσματα, βρίσκονταν σε σχέση με το σπίτι στις δύο ή τρεις πλευρές της αυλής. Αυτά
ήταν ο στάβλος για τα οικόσιτα ζώα, το πατητήρι, το υπόστεγο για τη σούστα, το χαγιάτι με τον
φούρνο και ο ημιυπαίθριος χώρος για τον αργαλειό.

Τα παραδοσιακά σπίτια των Αχαρνών είναι απλά παραλληλεπίπεδα κτίσματα. Τα
παλιότερα είχαν ένα χώρο και μία είσοδο, που βρισκόταν στη μεγάλη πλευρά. Μέσα στο
δωμάτιο ήταν το τζάκι και σε μια άκρη της κάμαρας κοιμόταν όλη η οικογένεια. Η άλλη πλευρά
του δωματίου προοριζόταν για τα ζώα, που απομονώνονται από τον υπόλοιπο χώρο με ένα
χαμηλό τοίχο. Στα νεότερα χρόνια, τα ζώα είχαν δικό τους ξεχωριστό χώρο.

Τα κυριότερα γεγονότα της ανθρώπινης ζωής, όπως η γέννηση, ο γάμος και ο θάνατος,
είχαν σαν πλαίσιο την κατοικία. Η βάπτιση, όπως και ο γάμος, παλιά τελούνταν στο σπίτι και
στο σπίτι γινόταν η έκθεση του νεκρού πριν την κηδεία.

Πηγή : Σταματίνα Στριφτού – Βάθη, Αχαρναί (τ.Β’), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Αν.Αττικής, 2009

Αρχοντικό Γιάννη Γκρίτση, οδός Αθηνών (φωτ.1987)

Αρχοντικό Κληρονόμων Πέτρου Μαρίνη, στην οδό
Π.Σακελλαρίου (κτίσμα 1816))

Πηγή: Χρήστος Ι.Καλογράνης, Οι Μενιδιάτες, Αθήνα 1990

Αρχείο Σοφίας Σύρμα-Κουμπούρη

Ο Χρήστος Σύρμας, στο
εσωτερικό του σπιτιού, μετά
τον τρύγο, όταν γίνονταν οι
ετοιμασίες για το καινούριο
κρασί…….διακρίνεται ο υψηλός

μαντρότοιχος και το
μαγκανοπήγαδο…..(1956)

Αρχείο Σοφίας Σύρμα-Κουμπούρη

Η οδός Θεοφράστου το 1980, όταν ακόμα
φαινόταν καθαρά η Πάρνηθα…..

Το παλιό νηπιαγωγείο στην οδό Θεοφράστου, το Δεκέμβριο
του 1995

Αρχείο Σοφίας Σύρμα-Κουμπούρη

Αρχείο Κων/νου Γκρίτση

Σπίτια με παραδοσιακή αρχιτεκτονική που
σώζονται στις μέρες μας.

Οικία Ε.Νίκα

Το ακροκέραμο: βασικό στοιχείο της Οικία Ι.Γκρίτση
αρχιτεκτονικής του τόπου μας, απομεινάρι

από το πυργάκι του Χ.Σύρμα

ΟΙΚΙΑ ΝΙΚΑ – (ΤΑΣ’ ΛΙΑΚΟΥ)

ΟΙΚΙΑ ΟΔΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΠΙΝΔΑΡΟΥ
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: ΠΥΡΓΑΚΙ ΜΕ ΚΑΜΑΡΑ
ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΟΙΚΙΑ ΣΠΥΡΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΟΔΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΜΑΡΙΝΗ ΚΑΙ ΓΚΡΙΤΣΗ

ΟΔΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
ΚΑΙ ΧΕΙΛΙΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

Πηγή: Χρήστος Ι.Καλογράνης, ΤΟ ΣΠΙΤΙ, Ο ΜΥΛΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ
Οι Μενιδιάτες, Αθήνα 1990 ΣΙΔΕΡΗ ΤΡΙΒΕΛΛΑ

2014 ΟΔΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΧΕΙΛΙΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΑΛΕΥΡΟΜΥΛΟΣ ΚΑΙ ΛΙΟΤΡΙΒΙ ΤΡΙΒΕΛΛΑ
Ή ΠΑΝΟΥΣΗ

ΟΔΟΣ ΣΑΛΑΜΙΝΟΣ

ΑΚΡΥΛΙΚΟ ΣΕ ΚΑΜΒΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΝΙΚΑ – (ΤΑΣ’ ΛΙΑΚΟΥ)

ΟΙΚΙΑ ΟΔΟΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΠΙΝΔΑΡΟΥ
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: ΠΥΡΓΑΚΙ ΜΕ ΚΑΜΑΡΑ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

2014
ΟΙΚΙΑ ΓΙΑΝΝΗ ΛΑΖΑΡΟΥ
ΟΔΟΣ ΠΑΠΑΦΛΕΣΣΑ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΟΙΚΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΚΡΕΚΗ

ΟΔΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΚΩΝ/ΝΟΥ ΜΟΥΣΤΑΚΑΤΟΥ 2014

ΟΔΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΩΝΗ ΚΑΙ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: ΣΤΗΝ ΕΞΩΠΟΡΤΑ 2 ΑΓΓΕΛΑΚΙΑ
ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΟΙΚΙΑ ΠΑΝΑΓ.ΠΑΓΩΝΑ

ΟΔΟΣ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜ. ΔΕΔΕ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗ….. ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΟΙΚΙΑ ΠΑΝΑΓ.ΝΙΚΑ ( ή ΤΣΙΠΗ)
ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ κ. Ι.Π.ΝΙΚΑ συζ.Σ.ΛΟΓΟΘΕΤΗ
ΟΔΟΣ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΚΑΙ
2014 ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΟΣ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΦΟΥΡΝΟΣ ΔΗΜ.ΒΑΡΕΛΑ Πηγή: Χρήστος
Ι.Καλογράνης, Οι
ΟΔΟΣ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΚΑΙ Μενιδιάτες, Αθήνα
ΠΙΝΔΑΡΟΥ
1990
ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΔΗΜ. ΡΑΠΤΗ

ΟΔΟΣ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΚΑΙ ΘΟΥΚΙΔΙΔΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΑΘΑΝ.ΜΠΟΥΚΗ
ΟΔΟΣ ΔΗΜ.ΒΑΡΕΛΑ ΚΑΙ ΛΕΟΝΤΟΣ ΣΟΦΟΥ
ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΜΠΟΛΗ 2014

ΟΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΒΑΡΕΛΑ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ:ΔΙΩΡΟΦΟ ΣΠΙΤΙ ΝΕΩΤΕΡΟ ΤΕΤΡΑΡΙΧΤΟ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΟΙΚΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ

ΟΔΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΜΕ ΠΟΛΛΕΣ
ΚΑΜΙΝΑΔΕΣ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΠΑΥΛΟΥ ΠΑΡΘΕΝΙΟΥ

ΟΔΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΑ ΠΑΠΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΤΟΥΡΟΥ

ΟΔΟΣ ΔΕΚΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ ΣΠΥΡΟΥ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΑΡΙΝΗ

ΟΔΟΣ ΔΕΚΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ
ΠΑΠΑΣΑΚΕΛΑΡΙΟΥ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΟΙΚΙΑ – ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟΥ 2011
ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΥ 2014

ΟΔΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΠΥΛΩΝ
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: ΔΙΩΡΟΦΗ ΟΙΚΙΑ
ΣΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΧΑΡΝΩΝ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΛΙΟΣΙΩΝ

ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

Είναι ρυθμού βυζαντινού, σχήματος σταυροειδούς με τρούλο, κεραμοσκεπές και με προσθήκη αργότερα
πρόναου. Χρονολογείται, σύμφωνα με τον Ορλάνδο, το 15ο αιώνα. Εσωτερικά ο ναός έχει αγιογραφία με τις
μορφές των βυζαντινών αγίων. Στο Άγιο Βήμα, υπάρχει η Πλατυτέρα και οι τοίχοι διατηρούν ολόσωμες,
μισοκατεστραμμένες ελαιογραφίες.

Το μικρό ξωκλήσι περιστοιχισμένο από πλατάνια και λεύκες είχε συνδεθεί με τη ζωή και την πίστη των
Μενιδιατών.

Ο Χρήστος Καλογράνης στο βιβλίο του "οι Μενιδιάτες" γράφει: "Οι Μενιδιάτες την εποχή της ελονοσίας
οδηγούσαν τον πάσχοντα στο ναό, έκαναν θρησκευτική δέηση και με πίστη αφιέρωναν το Τάμα για τον
άρρωστο, ένα απλό κομμάτι νήματος μάλλινο, βαμβακερό ή μεταξωτό, ίσο με το ύψος του πάσχοντος. Το νήμα
το έδεναν στη δεξιά μαρμάρινη κολώνα του κυρίως ναού, πιστεύοντας έτσι ότι άφηναν δεμένη εκεί τη θέρμη."
Μέχρι το 1950 στο ανατολικό σημείο υπήρχαν τα ερείπια τούρκικων λουτρών.

Επίσης στον περίβολο του Αγίου Ιωάννη ανασκάφτηκαν τάφοι των χριστιανικών χρόνων ενώ ακόμη πιο
δυτικά, στην οδό Λιοσίων, είχε ερευνηθεί τάφος κλασικών χρόνων. Από τη δυτική περιοχή του ναού μέχρι το
εκκλησάκι του Αγίου Αθανασίου βρισκόταν το πρώτο χριστιανικό νεκροταφείο των Αχαρνών.

Ο ναός γιορτάζει στις 29 Αυγούστου, ημέρα της Αποτομής της Κεφαλής του Αγίου και οι πιστοί τον τιμούν με
νηστεία. Γι αυτό ονομάζεται Άγιος Γιάννης ο Νηστικός.

…..ΠΡΙΝ ΤΟ ΣΕΙΣΜΟ ΤΟΥ 1999

…..με σκαλωσιές σε φάση
αποκατάστασης

2014

ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΑΧΑΡΝΩΝ
ΥΔΑΤΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

Αναμνηστική φωτογραφία
μπροστά στο σταθμό….…..

Αρχείο Κων/νου Γκρίτση

Ο σταθμός Αχαρνών του ΟΣΕ, εγκαινιάστηκε και λειτούργησε στις αρχές του 1900. Το κτίριο του
σταθμού που υπάρχει και σήμερα, είναι λιθόκτιστο διώροφο. Παλιότερα, στον επάνω όροφο κατοικούσε
ο εκάστοτε σταθμάρχης με την οικογένειά του και στον κάτω όροφο ήταν τα γραφεία, τα εκδοτήρια, η

αίθουσα αναμονής και αποσκευών. Πλάι στο σταθμό υπάρχει μεγάλο πηγάδι με ατμαντλία για να
γεμίζουν οι υπάρχουσες υπέργειες υδαταποθήκες. Οι τότε ατμοκίνητες μηχανές πλεύριζαν κοντά στις

δεξαμενές και γέμιζαν την υδροφόρο που είχαν πάντα μαζί τους….
Πηγή: Χρήστος Ι.Καλογράνης, Οι Μενιδιάτες, Αθήνα 1990

ΟΔΟΣ ΛΙΟΣΙΩΝ

ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΑΒΕΡΝΑ «Ο ΜΗΤΣΗΣ»
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

2014

ΑΧΑΡΝΕΣ 1906
Πηγή: Χρήστος Ι.Καλογράνης, Οι Μενιδιάτες,

Αθήνα 1990

ΑΧΑΡΝΕΣ 1906
ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΑΒΕΡΝΑ
«Ο ΜΗΤΣΗΣ»
ΕΡΓΟ ΧΡΗΣΤΟΥ ΤΣΕΒΑ

ΑΧΑΡΝΕΣ 2014 – ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΠΟΥ ΤΡΑΒΗΞΑΝ ΜΕ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥΣ ΦΑΚΟ Ο
κ.Κ. ΖΙΓΚΗΡΗΣ ΚΑΙ Γ.ΝΙΩΡΑΣ…..

© Όμιλος Φίλων Δημοτικής Πινακοθήκης Αχαρνών
«Χρήστος Τσεβάς»

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική του περιεχομένου του παρόντος e book με
οποιονδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του Ομίλου Φίλων Δημοτικής Πινακοθήκης Αχαρνών «Χρήστος Τσεβάς»

Νόμος 2121/1993 και Νόμος 3057/2002, ο οποίος ενσωμάτωσε την οδηγία 2001/29 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κανόνες
Διεθνούς Δικαίου που ισχύουν στην Ελλάδα.

ΜΑΙΟΣ 2014

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΕΚΔΟΣΗ Ε-ΒΟΟΚ
ΔΡ. ΚΟΥΜΠΟΥΡΗ ΕΙΡΗΝΗ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ, M.ED
ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΟΜΙΛΟΥ ΦΙΛΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗΣ ΑΧΑΡΝΩΝ «ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΕΒΑΣ»

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: [email protected]