DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ Ders Notları 3.Ünite: İslam ve İbadet MUSA AYDOĞDU www.musaaydogdu.net.tr
İlgili Kavramlar Abid: İbadet eden kişi, kul Mabud: İbadet edilen varlık. Allah Mabed: İbadet edilen yer Sinagog Havra Kilise Cami Mescit (Yahudilik) (Hristiyanlık) (İslamiyet) www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozluk1. İslam’da İbadet ve Kapsamı İtaat etmek, saygı duymak, kulluk etmek, tapmak, tapınmak demektir. Allah’ın rızasını kazanmak için kulluk görevlerini yerine getirmek, O'nun emirlerine uymak ve yasaklarından kaçınmaktır. DAR (ÖZEL) ANLAM GENİŞ (GENEL)ANLAM Namaz, oruç, zekât, hac gibi Allah’ın farz kıldığı, belli kurallara göre yapılan ibadetler kastedilir. Şekli, miktarı, zaman ve mekanı belirlenmiştir. Kur'an ve sünnetle açıklanmıştır. Niyetle gerçekleştirilir. Farz ve vaciplerin dışında nafile olanları da vardır. İslam’a göre Allah’ın rızasını kazanma niyetiyle yapılan her güzel iş ve davranış "salih amel" olarak nitelendirilir ve ibadet sayılır. Aynı zamanda Allah’ın yasakladığı yalan, gıybet, iftira, haksızlık, içki, kumar ve zina gibi kötülüklerden sakınmak da ibadet kapsamına girer. 2.1. İslam’da İbadetin Amacı Bütün ibadet ve salih amellerin temel amacı Allah'ın emrini yerine getirmek ve O'nun rızasına ulaşmaktır. Yüce Allah’ın insanın yapacağı ibadetlere ihtiyacı yoktur. İbadet etmeye muhtaç olan insandır. Farklı ibadetler insanın farklı yönlerini besleyip geliştirmektedir. İnsan Allah’a olan şükür borcunu yerine getirebilmek, O’na olan sevgi ve saygısını gösterebilmek için ibadetlere ihtiyaç duyar. Rabbimiz buyuruyor ki: "Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım." (Zâriyât suresi, 56. ayet.) 2.2. İslam’da İbadetin Önemi İbadetler sayesinde iman kalbimizde kök salar, kuvvetlenir. İnancımızın tadına varırız. İbadetler sayesinde kula kulluktan ve kendi arzularımızın kölesi olmaktan kurtulur, gerçek anlamda özgürlüğe kavuşuruz. İbadetler sayesinde irademizi kuvvetlendirir, sağlam bir karakter ve güzel bir ahlak sahibi oluruz. Ümitsizliğe düşmez, sabır ve sebat gösteririz. İbadetler sayesinde verdiği tüm nimetler için Rabbimize teşekkür etmiş oluruz. Nankörlük etmekten korunuruz. İbadetler sayesinde Rabbimize yaklaşır, O'nun koruması altına girerek kötülüklerden korunur, iyiliklere sevk ediliriz. "De ki: "Benim namazım, (her türlü) ibadetim, hayatım ve ölümüm, hepsi âlemlerin rabbi olan Allah içindir." (Enam suresi, 162. ayet.) Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 1 İBADET İslam’a göre ibadet kavramı, vakti ve şekli belirli olan ibadetlerle sınırlı değildir. İnsanın Allah’a (c.c.) karşı duyduğu sevgi ve saygının neticesi olarak O’nun rızasına uygun davranması da genel anlamda ibadet olarak kabul edilir. İslam’a göre Allah’ın (c.c.) rızasını kazanma niyetiyle yapılan her güzel iş ve davranış salih amel olarak nitelendirilir ve ibadet sayılır.
Dinin emirlerini yerine getirmek ve yasaklarından kaçınmakla sorumlu tutulan kimseye mükellef denir. Akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış her mü’min İslam’a göre sorumlu tutulmaktadır. Ef’al-i mükellefin, “mükelleflerin fiilleri” anlamına gelir. Terim olarak da dinen yükümlü sayılan insanların davranışları ve bunlarla ilgili hükümler anlamındadır. Akıllı ve ergenlik çağına gelmiş her Müslüman yaptıklarından sorumludur. Bu sorumluluk bazı davranışları yapmayı, bazılarını da yapmamayı gerektirir. 1. Farz 2. Vacip 3. Sünnet 4. Mendup 5. Mübah 6. Haram 7. Mekruh www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 1. Yerine getiren sevabını alır. 2.Gereğini yapmayan günahkar olur. 3. İnkar eden dinden çıkar, kafir olur. 3. İslam’da İbadet Yükümlülüğü Yüce Allah insana akıl ve irade vermiştir. Aklı ve iradesi sayesinde insan kendisine, çevresine ve Rabbine karşı sorumluluklarını yerine getirebilir. Dolayısıyla akıl ve irade insan için hem sorumluluk sebebi hem de sorumluluklarını yerine getirme aracıdır. Mükellef Ef'al-i Mükellefin Ef'al-i Mükellefin İle İlgili Kavramlar Dinin mükelleften yapılmasını kesin ve bağlayıcı şekilde istediği iş, davranış ve ibadetlerdir. Farzı; Farz Farz, farz-ı ayn ve farz-ı kifâye olarak ikiye ayrılır. Farz-ı ayn: Dinen sorumlu sayılan her Müslümanın yapması gereken davranışlardır. Farz-ı kifâye: Bazı Müslümanların yapmasıyla diğerlerinin üzerinden sorumluluğu kalkan davranışlardır. Beş vakit namaz, Ramazan orucu, zekât ve hac, gusül abdesti, abdest, namazın farzları, anne babaya iyilik, yoksullara yardım etmek, dürüst olmak; içki, kumar, zina, faiz vb şeylerden kaçınmak. Cenaze namazı, ilimle meşgul olmak, iyiliği emredip kötülükten sakındırmak, Kur’an-ı Kerim’i ezberlemek (hafızlık), toplum için gerekli meslekler vb. 2
1. Yerine getiren sevabını alır. 2.Gereğini yapmayan günahkar olur. İnkar eden dinden çıkmaz, ancak kişi sapkınlıkla suçlanır ve uyarılır. 3. www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukRamazan’da verilen fıtır sadakası, Vitir namazı Ramazan bayram namazı Kurban bayram namazı Kurban kesmek Adakları yerine getirmek Namazın vacipleri Kuşluk namazı, teheccüd namazı, tahıyyatü'lmescid namazı gibi nafile namazlar. Ramazan dışında tutulan nafile oruçlar. Misafire ikramda bulunmak. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU Sabah namazının sünneti, öğle namazının ilk ve son sünnetleri, akşam namazının sünneti, yatsı namazının son sünneti, cuma namazının sünnetleri, namazları cemaatle kılmak, ezan ve kamet okumak (müezzinlik), selamlaşmak, dişleri temizlemek vb. İkindi ve yatsı namazlarının ilk sünnetleri, güzel koku kullanmak, cumaya erken gitmek vb. Spor yapmak, müzik dinlemek, yemek yemek, uyumak vb. Hz. Peygamber’in ( s.a.s.) farz ve vacip dışında yaptığı veya yapılmasını tavsiye ettiği ve örnek olma niteliği taşıyan söz ve davranışları anlamına gelir. Sünnet, Kur’an-ı Kerim’den sonra dinimizin ikinci kaynağıdır. Sünnet'i; Vacip kelimesi sözlükte yapılması gerekli, zorunlu olan anlamına gelir. Terim olarak ise yapılması farz seviyesinde olmayan fakat sünnetten daha kuvvetli olan dinî hükümler anlamında kullanılmıştır. Vacibi; Vacip Sünnet 1. Yerine getiren sevabını alır. 2.Gereğini yapmayan günahkar olmaz. 3. İnkar eden dinden çıkmaz. Müekked sünneti terkeden kınanırken, gar-i müekked sünneti terkeden ayıplanmaz. Sünnet, müekked sünnet ve gayr-ı müekked sünnet olarak ikiye ayrılır. Sünnet-i müekkede: Hz. Peygamberin farz ve vacibin yanı sıra devamlı yaptığı, çok az terk ettiği iş, davranış ve ibadetlerdir. 1. Yerine getiren sevabını alır. 2. Terk edene günah yoktur ve kişi ayıplanmaz. Dinen yapılması tavsiye edilen ve terkedilmesi kınanmayan işleri ifade eder. Farz, vacip ve sünnet dışında kalan Hz. Peygamberin yapılmasını tavsiye ettiği güzel davranışlara mendup yerine müstehap da denir. Mendubu; Mendup (Müstehap) Mübah - Helal - Caiz Mükellefin yapıp yapmamakta serbest bırakıldığı fiiller anlamına gelir. Mübah, helal ve caiz kavramlarıyla birlikte kullanılır. Mubaha yakın anlamda kullanılan caiz kelimesi, dinen veya hukuken yapılmasına müsaade edilen fiiller demektir. Helâl kavramı ise, haramın karşıtı olarak sözlükte bir fiilin mubah, caiz ve serbest olması ve yasağın kalkması gibi anlamlara gelir. Mübah bir fiili yaparken bazı şeyler günaha sebep olabilir. Bu nedenle mübah bir eylemin içeriği ve yapılış sürecinde de dikkatli olunmalıdır. Yani kişi yemek yiyip yememe konusunda serbesttir. Yeme kararı aldığında yiyeceklerinin helal olması gerekir. Mübah eylem içeriği sebebiyle mekruha ya da harama dönüşebilir. Sünnet-i gayr-i müekkede: Hz. Peygamberin bazen yapıp bazen terk ettiği iş, davranış ve ibadetlerdir. 3
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukAllah’a (c.c.) şirk koşmak, fakirlik korkusuyla çocukları öldürmek, bir cana haksız yere kıymak, kumar oynamak, içki içmek, zina yapmak, hırsızlık yapmak, yalan söylemek, dedikodu yapmak, iftira atmak, yetim malı yemek, ana babaya isyan etmek vb. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU İki kişi arasında yapılan bir anlaşmayı bozmak niyetiyle yeni teklif sunmak, Ramazan bayramının 1. günü ile Kurban bayramının 1,2,3,4.günleri oruç tutmak, başkasının evlenme teklif ettiği bir kişiye aynı süreçte teklifte bulunmak vb. 1.Haramdan kaçınan sevap kazanır. 2.Haramı işleyen günahkar olur. Haram olan bir şeyi inkar eden dinden çıkar, kafir olur. 3. Allah’ın (c.c.) kesin olarak yasakladığı söz ve davranışlar demektir. Haramlar ayetlerle veya hadislerle belirlenmiştir. Haram işlemek, Allah (c.c.) katında büyük günahtır. Haram'ı; Haram İslam’a göre haram olmadığı halde yapılması istenmeyen, hoş görülmeyen söz ve davranışlardır. Mekruhtaki yasaklık haramdaki kadar kesin ve bağlayıcı delillere dayanmaz. Ancak bu durum, mekruhun işlenebileceği anlamına da gelmez. Mekruh, tahrimen mekruh ve tenzihen mekruh olmak üzere ikiye ayrılır. Mekruh Tahrimen Mekruh: Yapılması istenmeyen, harama yakın işlerdir. İşlenmesi ahirette azabı gerektirir. 4. İslam’da İbadetlerde Temel İlkeler Allah’ın (c.c.) emrettiği bütün ibadetler için geçerli bazı temel ilkeler söz konusudur. İbadetlerin Allah (c.c.) katında makbul olması için bu ilkelere uyulması gerekir. Başlıcaları; Kur’an ve sünnete uygunluk Niyet İhlas 1.Kur'an ve Sünnete Uygunluk İslam dinin birinci kaynağı Kur'an-ı Kerimdir. Kur'an-ı Kerim son ilahi kitaptır. Son peygamber Hz. Muhammed'e (s.a.s.) indirilmiştir. Sünnet Hz. Muhammed'in söz, fiil ve takrirleri olup örnek olma niteliğindeki davranışlarıdır. Sünnet İslam'ın ikinci kaynağıdır. Peygamberimizin tebliğ görevinden başka Kur'an'ı açıklama ve örnek olma (uygulama) gibi görevleri de vardı. Allah'a itaatten sonra peygambere de itaat emredilmiştir. Kur’an-ı Kerim’de ibadetler hakkında gerekli bilgiler verilmiş, ibadetlerin yapılışı ise Hz. Peygamber'in rehberliğine ve uygulamasına bırakılmıştır. Mesela namaz, oruç, zekât, hac gibi ibadetler Kur’an’da açıkça emredilmiş; bu ibadetlerin nasıl yapılacağını ise Hz. Muhammed (s.a.v.) göstermiştir. İbadetlerin yalnızca Allah’ın emrettiği ve Hz. Peygamber'in açıklayıp gösterdiği tarzda yapılması esastır. Hiç kimse kendi arzusuna göre bir ibadet ortaya koyamayacağı gibi, Hz. Peygamber’in uygulamalarına aykırı şekilde de ibadet edemez. BİDAT: Kur’an’da emredilen ve Hz. Muhammed (s.a.v.) tarafından açıklanıp gösterilen şeklin dışındaki ibadet tarzlarına bidat denir. Soğan, sarımsak yiyerek camiye gitmek, abdest alırken suyu israf etmek, ikindi namazından sonra nafile namaz kılmak vb. Tenzihen Mekruh: Helale yakın mekruh. Yapılması hoş görülmemekle birlikte, işlenmesi durumunda ceza gerekmez. 4
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukKastetmek, kesin irade, istek vb. gibi sözlük anlamları vardır. Kalbin bir şeyi bilmesi, bir şeye karar verip o işin ne için yapıldığının farkında olması terim anlamıdır. Bir işe ibadet niteliği kazandıran niyettir. İslam'da yapılan ibadetin hükmü ve değeri niyete bağlıdır. Niyetin temelinde de iman vardır. İman olmadan hiçbir amelin değeri yoktur. İbadet eden kimsenin tek niyeti ve yegane amacı Allah'ın rızasını kazanmak olmalıdır. Allah’a inanan bir insan hiçbir şeyi O’na ortak koşmaz, ibadetlerini yalnızca O’nun için yapar, her türlü riyadan (gösterişten) uzak durur. Gösteriş ve dünyevi beklenti içinde yapılan ibadetler Allah katında geçersizdir. Niyet istekliliği de içerir. Yani ibadetler isteyerek yerine getirilmelidir. Zorla yapılan ibadetler Allah katında değerli değildir. 2. Niyet Rabbimiz şöyle buyuruyor: …Şüphesiz benim namazım, ibadetlerim, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir. (En’âm suresi, 162. ayet.) Bunun için sizden dünyevi bir karşılık beklemiyorum. Benim ücretim ancak âlemlerin Rabbi olan Allah’a aittir. (Şuarâ suresi, 109. ayet.) Peygamberimiz şöyle buyuruyor: Ameller niyetlere göredir… (Buhârî, Bedu’l-vahy, 1.) Allah sadece samimi bir şekilde ve kendi rızası gözetilerek yapılan amelleri kabul eder. (Nesâî, Cihâd, 24.) Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz, ancak kalplerinize ve amellerinize bakar. (Müslim, Birr, 34.) 3.İhlas İhlas sözlükte samimiyet, içtenlik, karşılıksız sevgi, temizlik, saflık gibi anlamlara gelir. Terim olarak ise kullukta, tutum ve davranışlarda dünyalık bir menfaat beklemeden sadece Allah rızasını gözetme, sözün öze uyması, riyakârlıktan ve ikiyüzlülükten uzak olmak demektir. İbadetlerin geçerliliği ve manevi fayda vermesi ancak samimiyetle yapılmasına bağlıdır. İbadetlerde niyetin saflaştırılması ve Allah rızası dışında bütün diğer düşünce ve beklentilerden arındırılması bir Müslüman için hayat boyu süren bir gayedir. İbadetlere riya karıştırılmamalıdır. Allah’a karşı samimiyetin ve ihlasın zirvesi O’nu görüyormuş gibi yaşamaktır. İbadetler tam bir samimiyet ve huşu ile yerine getirilmelidir. Riya: Gösteriş için ibadet etmek. Gizli şirk. İhlasın zıddı. İhsan: Allah’ı görüyormuşsun gibi O’na kulluk etmektir; çünkü her ne kadar sen O’nu görmesen de O, seni görmektedir. Rabbimiz şöyle buyuruyor: Biz sana kitabı gerçeğin ta kendisi olarak indirdik. O hâlde sen de ihlasla yalnız Allah’a ibadet et! (Zümer suresi, 2. ayet) (Allahım!) Yalnız sana ibadet ederiz ve yalnız senden yardım dileriz. (Fatiha suresi, 5.ayet ) Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki, onlar namazlarını ciddiye almazlar. Onlar (namazlarıyla) gösteriş yaparlar. ( Maun suresi,4-6.ayetler) Peygamberimiz şöyle buyuruyor: Allah sadece samimi bir şekilde ve kendi rızası gözetilerek yapılan amelleri kabul eder. (Nesâî, Cihad, 24.) …İhsan Allah’ı görüyormuşsun gibi O’na kulluk etmendir; çünkü her ne kadar sen O’nu görmesen de O, seni görmektedir…" (Buhârî, İman, 37. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 5
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozluk5. İslam’da İbadet Ahlak İlişkisi İbadetlerin belli şekil ve şartları olduğu gibi bireysel ve toplumsal hayata bakan yönleri de vardır. İbadetler, insanları ruhen olgunlaştırır, kötü yönelişlerini engeller ve onları ahlaken yükseltir. Ayrıca ibadetlerin sağladığı sosyal yardımlaşma ve dayanışma, birliktelik, barış ve dostluk huzurlu bir toplumun oluşmasına da katkıda bulunur. Yine ibadetler insanı maddi ve manevi yönlerden geliştirir ve olgunlaştırır. İbadetlerin Bireysel Faydaları Kişi Allah'ın daima kendisini gördüğü bilinciyle (ihsan) yaşayarak kötülüklerden uzaklaşır. 1. Başkalarına gösteriş (riya) yapmayarak duygu, düşünce ve davranışta dürüst davranarak içsel huzuru yaşar. 2. Namaz için zamanı takip eder ve değişen vakitleri dakika dakika takip ederek zaman bilinci oluşturur ve gününü planlı yaşamayı öğrenir. 3. Namaz için abdest ve gusül alma şartı nedeniyle temizlik alışkanlığı oluşur. 4. Namazda Allah'ın huzuruna çıkacağı düşüncesiyle günahlardan uzak durur. 5. Oruç ibadetiyle sabırlı davranmayı ve iradesine sahip çıkmayı, duygularını kontrol etmeyi öğrenir. Ayrıca zamanı takip etme ve değerlendirme bilinci kazanır. 6. Oruç ibadetiyle empati (başkalarını anlama) duygusu gelişir. 7. Zekat, fitre, kurban, infak (maddi yardım) gibi ibadetler yoluyla verme duygusunu, maldan mülkten vazgeçebilme duygusu gelişir ve kişi maddenin esiri olmaktan kurtulur. 8. Dua ve tövbe ederek kişi yalnız olmadığını hisseder ve zorluklarla baş etmede kendini güçlü hisseder. 9. Hac ibadetiyle farklı insanlarla bir arada yaşamayı, sabırlı olmayı, aynı inanç ve ve duyguda buluşmanın mutluluğunu yaşar. 10. Hac ibadetiyle bedeniyle ve malıyla mücadelenin nasıl bir duygu olduğunu öğrenir. 11. İbadetler sayesinde kişi sağlığının, zenginliğinin şükrünü yansıtma imkanı bulmuş olur. 12. ... İbadetlerin Toplumsal Faydaları 1. İbadetler toplumun kaynaşmasına katkı sağlar. Namazlarını cemaatle kılmaya devam eden, camide sürekli bir araya gelen Müslümanlar birbirlerinin sevinç ve kederlerini paylaşma imkânı bulur. 2. Cuma namazı, bayram namaları Müslümanların bir araya gelerek birbirleriyle görüşüp kaynaşmalarını sağlar. 3. Ramazan ve kurban bayramlarında insanlar birbirleriyle bayramlaşırlar. Bu günlerde dargınlar barışır, büyükler ve hastalar ziyaret edilir. Birliktelik ve kaynaşma bayramlarda zirveye çıkar. 4. Hac ibadeti farklı ırk, dil, ülke ve renklerden Müslümanları bir araya getirir. Makam, mevki ve zenginlikten kaynaklanan kibir ve gururun yanlışlığının fark edilmesini ve kaynaşmayı sağlar. 5. Ramazan ayı; mukabele, iftar, teravih, bayramlaşma gibi ibadetlerle komşuluk ve akrabalık bağlarını güçlendirir. 6. Zekat, fitre, kurban gibi ibadetlerde zenginler ile ihtiyaç sahipleri arasında dayanışma, kaynaşma duyguları pekişir. 7. Kurban etinin dağıtılması paylaşma ve dayanışma duygularını güçlendirir. 8. Kurban ibadetiyle geçimini hayvancılıkla sağlayan insanlar için ekonomik rahatlık sağlanmış olur ve piyasada ekonomik canlılık ortaya çıkar. 9. ... İbadetlerde bireysel ve toplumsal birçok fayda vardır. Ancak Müslüman ibadetleri her şeyden önce Allah (c.c.) emrettiği için yapar. Çünkü onun asıl gayesi Allah’ın (c.c.) rızasını kazanmaktır. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 6
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozluk( BİRR ) Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU Birr kavramı iman ve ibadet başta olmak üzere her türlü iyilik, ihsan, itaat ve doğruluk anlamlarına gelir. Rahle Bakara suresi, 177. ayet= Birr ayetii “Birr, ahlâk güzelliğidir.” (Müslim, Birr, 14, 15; Tirmizî, Zühd, 52) “... İyilik (el-birr) ve takva konusunda yardımlaşın; kötülük (el-ism) ve düşmanlık yolunda yardımlaşmayın...” (Mâide suresi 2. ayet.) “Size doğruluğu tavsiye ederim. Doğrulukla iyilik bir bütündür ve bu ikisine sahip olanlar cennettedir.” ( İbn Mâce, Duâ, 5.) 7 6. Kur’an’dan Mesajlar: Bakara Suresi 177. Ayet Yüzlerinizi doğuya ve batıya çevirmeniz iyilik değildir. Asıl iyilik kişinin Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaba ve peygamberlere iman etmesi; sevdiği maldan yakınlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmışlara, yardım isteyenlere ve özgürlüğünü kaybetmiş olan kölelere harcaması; namazı kılıp zekâtı vermesidir. Böyleleri anlaşma yaptıklarında sözlerini tutarlar; darlıkta, hastalıkta ve savaş zamanında sabrederler. İşte doğru olanlar bunlardır ve işte takva sahipleri bunlardır.” (Bakara suresi, 177. ayet.) ( BİRR ) iyilik iman ibadet ahlak Bu ayette asıl iyiliğin, insanın yüzünü doğuya veya batıya çevirmesi (şekilcilik) olmadığı ifade edilmiştir. Allah katında bir kişinin iyi sayılmasının imanla başladığı vurgulanmaktadır. İkinci olarak ibadet vurgusu (maddi ve manevi ) da iyilikte dikkat çekmektedir. Üçüncü olarak ahlaki ilkeler de hatırlatılmıştır. Bu nedenle iman+ibadet+ahlak bütünlüğü olduğu anda kişi iyi olarak değerlendirilmektedir. Değişik ayet ve surelerde de "birr" kavramı öne çıkarılmaktadır. “Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz. Her ne harcarsanız Allah onu bilir.” (Âl-i İmrân suresi, 92. ayet.) Cilt 1 Cilt 2 İbadetler, İbadet yükümlülüğü, temel ilkeler ve ibadetlerin birey ve toplumsal faydaları kapsamında ilmihal kitapları okunmalıdır. İbadetlerin farzları, vacipleri, sünnetleri, mekruhları kapsamındaki hükümlerle ilgili de yine ilmihal kitapları okunmalıdır.
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 8 ÜNİTE DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıdaki açık uçlu soruları cevaplayınız. 1. İslam’da ibadet kavramı neleri kapsar? Örneklerle açıklayınız. 2. İbadetlerde temel ilkeler nelerdir? Açıklayınız. 3. Ef’al-i mükellefîn (mükelleflerin fiilleri) nelerdir? Örnekler vererek açıklayınız. 4. İbadetlerin bireyin ahlaki gelişimi üzerindeki etkileri nelerdir? Kısaca açıklayınız. 5. İbadetlerin toplumsal hayata katkıları nelerdir? Yazınız. 6. Birr ve ihsan kavramlarını açıklayınız. B. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle doldurunuz. (iyiliklere, farz-ı ayn, kötülüklerden, bid’at, mekruh, salih amel, sünnet, ihlas, ibadet, mübah, mükellef) 1. İbadet insanı ............................. sevk eder, ............................. uzaklaştırır. 2. ............................. Hz. Peygamberin sünnetinde bulunmayan herhangi bir davranışın ibadet olarak uygulanmasıdır. 3. Hz. Peygamberin farz ve vacip ibadetlerin dışında yaptığı veya yapılmasını tavsiye ettiği davranışlara ............................. denir. 4. ............................. müminin Allah’ın (c.c.) rızasını kazanmak için kulluk görevini yerine getirmesi, emirlerine uyması ve yasaklarından kaçınmasıdır. 5. Dinin emirlerini yerine getirmek ve yasaklarından kaçınmakla sorumlu tutulan kimseye ............................. denir. 6. Dinen sorumlu sayılan her Müslüman'ın yapması gereken davranışlara .................. denir. 7. Helal,........ ve caiz görülen işlerin yapılmasında bir mecburiyet olmadığı gibi terk edilmelerinde de bir günah söz konusu değildir. 8. İslam'a göre haram olmadığı hâlde istenmeyen, hoş görülmeyen söz ve davranışlara ....................... denir. 9............... tutum ve davranışlarda sadece Allah'ın (c.c.) hoşnutluğunu gözetme, sözün öze uyması, riyakârlıktan ve ikiyüzlülükten uzak olmak demektir. A. Aşağıdaki cümleleri doğru (D) ve yanlış (Y)olarak değerlendiriniz. 1. ( ) İslam’da Allah (c.c.) rızası için yapılan her güzel davranış ibadet olarak değerlendirilir. 2. ( ) Farz-ı ayn bazı Müslümanların yapmasıyla diğerlerinin üzerinden sorumluluğu kalkan ibadetlerdir. 3. ( ) Hz. Peygamberin bazen yapıp bazen terk ettiği iş, davranış ve ibadetler sünnet-i gayr-i müekkededir. 4. ( ) İbadetlerini aksatmayan bir Müslümandan güzel ahlaklı olması beklenir. 5. ( ) Gösteriş için ve dünyevi beklentilerle yapılan ibadetler Allah (c.c.) katında geçersizdir. 6. ( ) İslam'da ibadet kavramı namaz, oruç, zekât gibi sadece farz ibadetler için kullanılır. 7. ( ) Allah'ın (c.c.) kesin olarak yasakladığı söz ve davranışlara haram denir. 8. ( ) İkindi ve yatsı namazlarının ilk sünnetlerini kılmak sünnet-i müekkededir. 9. ( ) İbadetlerdeki temel ilkelerden biri de niyettir. 10. ( ) İnsanlar ibadetlerin faydalarını sadece ahirette göreceklerdir. 11. Bakara suresinin 177. ayetinde “birr” kelimesinin kapsamına giren güzel nitelikler örneklendirilmiştir. A. Aşağıdaki İbadet ve davranışların mükellef açısından hükmü nedir? Yazınız. (farz, vacip, sünnet, mendup, mübah,mekruh, haram) Bayram namazı kılmak ( ) Anne babaya iyi davranmak ( ) Sabah namazının sünnetini kılmak ( ) Yalan söylemek ( ) Nafile oruç tutmak ( ) Kötü kokularla insanları rahatsız etmek ( ) Araba kullanmak ( ) Cenaze namazı kılmak ( ) İkindi namazının sünnetini kılmak ( ) İyiliği emretmek, kötülükten sakındırmak ( ) Kumar oynamak ( ) Teheccüt namazı kılmak ( ) Zina yapmak ( ) Abdest alırken fazla su kullanmak ( ) Müezzinlik (ezan, kamet okumak) yapmak ( ) Yemek yemek ( )
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 9 ÇIKMIŞ SORULAR 2023 / AYT 2023 / AYT 2021/ TYT 2021/ AYT
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 10 ÇIKMIŞ SORULAR 2017/YGS 2016 / LYS 2016 / YGS 2017 / LYS
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 11 ÇIKMIŞ SORULAR 2016 / LYS 2015/YGS 2015 / LYS 2015 / LYS 2014 / YGS
www.musaaydogdu.net Musa Hoca İle Din Dersi dindersisozlukDin Kültürü ve Ahlak Bilgisi 9 3.Ünite: İslam ve İbadet DERS NOTLARI MUSA AYDOĞDU 12 ÇIKMIŞ SORULAR 2014 / LYS 2013 / LYS 2013 / LYS 2014 / LYS