ผลิตภัณฑ์จักสาน บ้านหัวขัวใต้ (e-book ver.)

ก ลุ่ ม สั ม ม า อ า ชี พ จั ก ส า น ISSUE 1 ผลิตภัณฑ์จักสานจากไม้ไผ่
ชุมชนบ้านหัวขัวใต้ บ้านหัวขัวใต้

ABOUT THE GROUP

ประวัติความเป็นมา ของกลุ่มจักสานบ้านหัวขัวใต้
ตำบลหนองย่างชิ้น อำเภอเรณูนคร

เดิมทีชาวบ้านหัวขัวใต้สืบเชื้อ มาจากชาวภูไทอพยพมาจากเมืองวังอ่างคำซึ่ง
ตั้งอยู่ทางฝั่ งซ้ายแม่น้ำโขง ขณะนั้นคือราชอาณาจักรลาว บรรพบุรุษชาว
เรณูนคร โดยอพยพครั้งแรกมาตั้งบ้านเรือน อยู่ที่บ้านหัวขัว บ้านหนอง
จันทร์ บ้านหัวบ่อน้อยและ บ้านดงหวายสายบ่อแก(ที่ตั้งเมืองเรณูนคร
ปั จจุบัน) โดยพื้นเพลักษณะนิสัย เป็นคนเชื้อสายภูไท ซึ่งลักษณะการรับ
ประทานอาหารก็จะเป็นอาหารประเภทอาหารพื้นถิ่น (อาหารลาว) ที่กิน

กับข้าวเหนียว ดังนั้นภูมิปั ญญาที่ไม่ทราบว่าเกิดขึ้นมาตั้งแต่ช่วงไหน แต่อาจ
จะราวๆ ต้นรัชสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ คือการหาภาชนะ หุงหาอาหารและใส่
อาหารเพื่อเก็บ และถนอมอาหารในรูปแบบต่างๆ ซึ่ง ภูมิปั ญญาที่เกิดขึ้น นั้น
ก็ใช้สิ่งของที่มีในธรรมชาติ และท้องถิ่น โดยสมัยก่อนนั้นบ้านเมืองจะมีป่าไม้

เยอะ และไม้ไผ่ก็เป็นไม้อีกชนิดที่มีคุณประโยชน์นานาประการ นั้นทำให้
บรรพบุรุษ จึงใช้ความรู้ภูมิปั ญญาที่มีสรรค์สร้างสิ่งประดิษฐ์ที่เรียกว่าเครื่อง

จักสานทำจากไม้ไผ่ ทำเป็นสิ่งของต่างๆ ไว้ใช้อาทิเช่นกระติบข้าว ตะกร้า
เป็นต้น นี่จึงเป็นภูมิปั ญญาที่หลงเหลือให้ลูกหลานสืบต่อกันมานับร้อยร้อยปี
จึงทำให้ปั จจุบัน มีการรวมตัวกันของชนรุ่นหลังจัดตั้งเป็นกลุ่มจักสานบ้านหัว

ขัวใต้ในปีพุทธศักราช 2550 เป็นต้นมา

INTRO

งานจั กสาน

เกิ ดจากการใช้ ไม้ ไผ่ นำมา
จั ก ผ่ า และฉี ก ให้ เป็ นเส้ น
บาง ๆ แล้ วนำมาสานสอด
ไขว้ ขึ้ นโครงให้ เป็ นรู ปร่ าง
ลั กษณะภาชนะตามที่
ต้ องการ จั ดเป็ นงาน
หั ตถกรรมพื้ นบ้ านที่ มี ความ
ผู กพั นอยู่ คู่ กั บวิ ถี ชี วิ ตคนใน
ชุ มชนอย่ างยาวนาน ด้ วย
ความเป็ นงานหั ตถกรรมที่
เป็ นของใช้ ในครั วเรื อนและ
ชี วิ ตประจำวั นจนเกิ ดเป็ น
อาชี พที่ สร้ างรายได้ อี กด้ วย

ISSUE 1

DESIGNED BY BAN HUA KHUA TAI COMMUNITY
SAMMA ACHIWA WICKER GROUP



การสร้ างสรรค์ งาน
จั กสานไม้ ไผ่ ต้ องใช้ ทั้ ง
ภู มิ ปั ญญา ความประณี ต
ความละเอี ยดอ่ อน และ
ทั กษะฝี มื อเชิ งช่ าง ตั้ งแต่
การรู้ จั กคุ ณสมบั ติ ของ
ไม้ ไผ่ แต่ ละชนิ ด เลื อกให้
เ ห ม า ะ ส ม ก า ร นำ ม า ใ ช้
ประโยชน์ ในการจั กสาน
การเตรี ยมเส้ นตอกเพื่ อ
การสานผลิ ตภั ณฑ์ แต่ ละ
ชนิ ด การอบรมควั นไม้
ตอกเพื่ อให้ ได้ สี ตามที่
ต้ องการและไล่ ความชื้ น
ตลอดจนการสานขึ้ นรู ปจน
สำเร็ จเป็ นผลิ ตภั ณฑ์
จั กสานไม้ ไผ่ ที่ นำไป
ใช้ สอยตามประโยชน์ ที่
ต้ องการ จึ งนั บเป็ นงาน
หั ตถกรรมพื้ นบ้ านที่ ยั งคง
มี การสื บทอดต่ อกั นมา
และพั ฒนาเทคนิ ค ฝี มื อ
ลวดลายต่ าง ๆ รวมไปถึ ง
การปรั บตั วให้ เข้ ากั บยุ ค
สมั ยในปั จจุ บั น

ไ ม้ ไ ผ่ เป็ นวัตถุดิบหลักในการสร้างงานหัตถกรรมจักสานไม้ไผ่

ไม้ไผ่ ที่ ใช้ เพื่ อการสร้างมีหลากหลายชนิดกัน เพราะด้ วยคุ ณสมบั ติ ของ
ไผ่แต่ ละประเภทที่ แตกต่างกัน จึงต้องเลือกใช้ ไผ่ ให้ เหมาะสมกั บงาน
จักสานในประเภทนั้ น ๆ โดยไม้ไผ่ที่ นำมาใช้จะต้ องเป็ นไม้ ไผ่ ที่ ลั กษณะ
ลำต้ นตรงยาว ไม่โค้งงอ ยืดหยุ่นได้ดี เมื่ อเวลานำมาจั กเป็ นไม้ ตอกจะ
ได้เส้ นตอกที่ ยาวตรง ซึ่ งไม้ไผ่ที่ ทางกลุ่มเลือกใช้ เป็ นไผ่ ที่ มี จำนวนมาก
ภายในชุ มชน เช่น ไผ่กิมซุง ไผ่สร้างไพร เป็ นต้ น

เมื่อเลื่อยไม้ไผ่ได้ตามที่ตามการแล้ว จึงนำมาเหลา
ให้เป็นขนาดตามที่ต้องการ และนำเครื่องจักตอก
มารีดไม้ที่เหลาเตรียมไว้ไสให้ได้ความบาง ไม่หนา
และบางมากจนเกินไป

จากนั้นนำไม้ตอกที่ไสได้ตามความต้องการแล้ว จึงนำ
มาอบรมควัน โดยการอบรมควันนั้น จะเป็นการไล่
ความชื้น ไล่มอดไม้ไผ่ และการให้สีของตัวตอก
ซึ่งระยะเวลาการอบรมควันใช้เวลานับชั่วโมงจน
กระทั่งใช้เวลาทั้งวัน เพื่อให้ได้สีตามความเข้มของ
ไม้ตอกตามที่ต้องการ

COLOR PALETTE

สีของไม้ตอก

ท า ง ก ลุ่ ม สั ม ม า อ า ชี พ ชุ ม ช น บ้ า น หั ว ขั ว ใ ต้ ใ ช้ ใ น ก า ร จั ด ทำ ผ ลิ ต ภั ณ ฑ์
จั ก ส า น จ า ก ไ ม้ ไ ผ่ ทั้ ง ห ม ด มี อ ยู่ ด้ ว ย กั น 3 สี ไ ด้ แ ก่
1 . สี เ ห ลื อ ง อ อ ก น้ำ ต า ล เ ป็ น สี ที่ ไ ด้ จ า ก ก า ร อ บ ร ม ค วั น ใ น ร ะ ย ะ สั้ น
2 . สี น้ำ ต า ล เ ข้ ม เ ป็ น สี ที่ ไ ด้ จ า ก ก า ร อ บ ร ม ค วั น ใ น ร ะ ย ะ เ ว ล า ที่ น า น จ น ถึ ง
ข้ า ม วั น
3 . สี เ ขี ย ว เ ป ลื อ ก ไ ม้ ไ ผ่ เ ป็ น สี ที่ ไ ด้ จ า ก ก า ร จั ก ต อ ก พื้ น ผิ ว ด้ า น น อ ก ข อ ง
ไ ม้ ไ ผ่ โ ด ย ไ ม่ ผ่ า น ก า ร อ บ ร ม ค วั น ซึ่ ง เ มื่ อ ใ ช้ ไ ป ใ น ร ะ ย ะ ห นึ่ ง สี จ ะ เ ป ลี่ ย น
เ ป็ น อ อ ก สี เ ห ลื อ ง ที่ เ ข้ ม ขึ้ น ทั้ ง นี้ ทั้ ง นั้ น ขึ้ น อ ยู่ กั บ ก า ร ใ ช้ ง า น ข อ ง แ ต่ ล ะ
บุ ค ค ล ด้ ว ย

สี เหลื องออกน้ำตาล สี น้ำตาลเข้ ม สี เขี ยวเปลื อกไม้ ไผ่

PATTERN

ลวดลายรูปแบบการสาน

โดยทั่วไปรูปแบบการสานขึ้นลวดลายนั้นจะขึ้นอยู่กับทางผู้ผลิตว่าจะขึ้น
รูปเป็นลวดลายไหน ส่วนใหญ่มักจะเป็นลวดลายที่ทางผลิตเคยเห็นเคย
พบเจอในชีวิตประจำ หรือเป็นลายที่ทดลองทำกันขึ้นมา ในการสานขึ้น
รูปในแต่ผลิตภัณฑ์ก็จะมีมีความแตกต่างกัน ผู้ซื้อสามารถเลือกลวดลาย
เองได้หรือต้องการให้ผู้ผลิตสุ่มลวดลายการสานก็ทำได้เช่นกัน ซึ่ง
ลวดลายเหล่านี้จะเป็นลวดลายที่สานกันเป็นประจำ ดังนี้

ลวดลายตะกร้ามีฝาปิด

ลวดลายกระติบข้าว

ลวดลายกล่องใส่ทิชชู่

ลวดลายกล่องข้าว

ลวดลายตะกร้า

06

ตะ กร้ า มี ฝ าปิ ด







กล่ องใส่ ทิ ชชู่











กล่องข้าว



กระติบข้าว















ตะกร้า





ชะลอมเล็กใส่สบู่

เป็นการผลิตบรรจุภัณฑ์ให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนหนอง
ย่างชิ้นที่ดำเนินกิจกรรมภายในตำบลหนองย่างชิ้น
ซึ่งเป็นบูรณาการร่วมกันของทั้งสองกลุ่ม



ช่ องทางการติดต่อ

U2T for BCG ตำบลหนองย่างชิ้น

086-8910558 , 06221722589



กลุ่มสัมมาอาชีพจักสานชุมชนบ้านหัวขัวใต้
บ้านเลขที่ 5 หมู่ 1 ตำบลหนองย่างชิ้น
อำเภอเรณูนคร จังหวัดนครพนม

ข อข อบ พร ะ คุ ณ

กลุ่ มสั มมาอาชี พชุ มชนบ้ านหั วขั วใต้

ตำบลหนองย่ างชิ้ น อำเภอเรณู นคร จั งหวั ดนครพนม

จัด ทำ โดย

ที ม U2T ได่ ก๋ านหนองย่ างซิ้ น

ตำบลหนองย่ างชิ้ น อำเภอเรณู นคร จั งหวั ดนครพนม

BAN
HUA
KHUA
TAI
COMMUNITY
SAMMA
ACHIWA
WICKER
GROUP