วิชา ศิลปศึกษา ทช11003 ประถม

93

ลกั ษณะเปนการแสดงท่ีทันยุคทันสมัย รวมทั้งการพัฒนาความสามารถในการแสดงออกของศิลปนที่
สามารถโนม นา วจิตใจผูฟงไดอยา งดี

การทําหนาที่เปนสื่อมวลชนของเพลงพ้ืนบานน้ันจะมี 2 ลักษณะ ไดแก การกระจายขาวสาร
และการวพิ ากษว จิ ารณสงั คม

ในสว นของการกระจายขาวสารน้ัน เพลงพื้นบานจะทาํ หนา ท่ีในการกระจายขา วสารตา ง ๆ เชน
เพลงรอ ยพรรษา ของกาญจนบรุ ี ทาํ หนา ทบ่ี อกใหร ูวาถงึ เทศกาลออกพรรษา เพลงบอกของภาคใตและ
เพลงตรุษของสุรินทร ทําหนาท่ีบอกใหรูวาถึงเทศกาลปใหมแลว นอกจากนี้เพลงพื้นบานยังเปน
เครือ่ งมือในการกระจายขาวสารของผูปกครอง หรือผูบริหารประเทศ เชน หมอลํา กลอนลําปลูกผัก
สวนครวั ในสมัยจอมพล ป. พบิ ลู สงคราม หมอลาํ กลอนลาํ ตอ ตานคอมมิวนิสต สรรเสรญิ สหรัฐอเมริกา
ในสมยั จอมพลสฤษฏิ์ ธนะรัชต

ตวั อยางเพลงอแี ซวเผยแพรน โยบายและสรางคานิยมในสมยั จอมพล ป. พิบลู -สงคราม
จะพูดถึงเรอื่ งวฒั นธรรมทผ่ี ูนาํ ขอรอ ง แกบรรดาพ่นี อ งที่อยใู นแนวภายใน
เราเกดิ เปน ไทยรวมธงมาอยใู นวงศลี ธรรม จะตอ งมีหลกั ประจาํ เปนบทเรยี นใสใ จ
ประเทศจะอบั จนกเ็ พราะพลเมือง ประเทศจะรงุ เรอื งกเ็ พราะพวกเราทง้ั หลาย
เราตอ งชว ยกันบํารุงใหช าตขิ องเราเจรญิ ฉนั จึงขอชวนเชิญแกบ รรดาหญิงชาย
มาชวยกนั สง เสรมิ ใหพ ูนเพ่มิ เผา พันธุ วฒั นธรรมเท่ียงธรรมใ หเ หมาะสมชาตไิ ทย
------------------------------------------ ------------------------------------------

จะพูดถงึ การแตงกายหญิงชายพ่นี อ ง ที่ทา นผูนาํ ขอรองแกพ วกเราทง้ั หลาย
ทานใหเ อาไวผ มยาวตามประเพณีนยิ ม สับหยงทรงผมเสยี ใหง ามผึ่งผาย
จะเที่ยวเอาไวผ มทัดจะไดตดั ผมตงั้ จงเปล่ยี นแบบกนั เสยี บา งใหถกู นโยบาย
-------------------------------------- ------------------------------------

นอกจากตัวอยางดงั กลา วแลว ยังมเี พลงอกี จํานวนมากทีม่ ีเนื้อหาในการเผยแพรข า วสารเกย่ี วกับ
นโยบายของรฐั บาลและผูปกครอง เชน เพลงอีแซวและเพลงฉอยตอไปนี้

เน่อื งดว ยผูวาราชการจงั หวัดสุพรรณบรุ ี ทานไดมอบหนา ที่ตามทีม่ ีจดหมาย
ทานผวู า สุพรรณใหร ูจักทานท่ัวถิ่น ทานชอื่ วา จรินทร กาญจโนมยั
ใหข วัญจิต ศรปี ระจนั ตม ารอ งเพลงช้ีแจง เพ่ือจะใหแ จม แจง ประชาชนเขาใจ
ใหฉ ันมาขอบพระคณุ กนั ไปตามหวั ขอ คือ ก.ส.ช. ทผี่ ลงานเหลอื ใช
พูดถึงก.ส.ช.กร็ ูชดั กันทกุ ชั้น เปนบทบาทของรัฐบาลท่ีต้ังนโยบาย

94

จ.จานใชดชี าวศรปี ระจนั ต นก่ี ใ็ กลถ งึ วันแลวเวลา
นเ่ี ลือกต้ัง ส.ข. อกี แลวหนอพ่นี อ ง ดิฉันจงึ ไดร องบอกมา
วนั ทสี่ ามสิบกนั ยายนเชิญชวนปวงชน- ใหไปเลือกกรรมการหนอวาสขุ าฯ
ทกุ บา น
---------------------------------------- --------------------------------------

นอกจากเพลงพื้นบา นจะทาํ หนา ท่กี ระจายขาวสารแลว ยังเปนสอ่ื ในการวิพากษว ิจารณสงั คมใน
ดานตาง ๆ ไดแ ก เหตกุ ารณแ ละเรื่องราวของชาติ เชน สถาบนั การเมอื ง การปกครอง เศรษฐกิจ ปญหา
สังคม เปนตน
เพลงพืน้ บานบางชนิด เชน เพลงอแี ซว เพลงฉอ ย เปนตน ในปจจุบันมกี ารวพิ ากษวิจารณสังคม
อยางเห็นไดชัด ซึ่งอาจเกิดจากความเจริญกาวหนาของสังคม และระบบการเมืองการปกครองท่ีให
เสรีภาพแกประชาชนและสื่อมวลชนในการแสดงความคิดเห็นของตนไดอ ยางเปดเผย ทง้ั ในกลมุ ของตน
ในทสี่ าธารณะ หรอื โดยผานส่ือมวลชน ศิลปนพ้ืนบานจึงสามารถแสดงออกทางความคิดไดโดยอิสระ
ในฐานะท่ีเปนประชาชนของประเทศ นอกจากนี้เพลงพ้ืนบานยังเปนสมบัติของสวนรวม ที่สังคม
รับผิดชอบรวมกัน ผูแตงหรือผูรองจึงทําหนาที่แสดงความคิดเห็นในฐานะที่เปนตัวแทนของกลุมชน
ดว ย ขอยกตวั อยา งเพลงพน้ื บา นท่ีมีเนอื้ หาวิพากษว จิ ารณส งั คม ดังนี้
ลาํ ตดั เรื่องประชาธปิ ไตย ของขวัญจติ ศรีประจนั ต

การแสดงพนื้ บา นหัวขอ ขานเงื่อนไข กบั ประชาธปิ ไตยของเมอื งไทยวนั นี้
ความรสู ึกนกึ ไววา ไมไดข องจรงิ ยงั รอ แรรงุ ร่ิงยงั ไมนิง้ เตม็ ท่ี
ฉนั เกดิ มาชานานอายฉุ ันสี่รอบ เรือ่ งระบบระบอบและผดิ ชอบชั่วดี
รสู ึกยังหนอมแนมมอมแมมหมกเมด็ แบบวาหาประชาธปิ ไตยจนไหลเ คล็ดยงั ไม -
สําเร็จสกั ที
----------------------------------- ------------------------------------
สามัคคีสังฆสั สะคําพระทา นวา ตดั โลภโมโทสาแลว ทานวาเยน็ ดี
ไมแ กงแยง แขง ขันไมด้ือดา นมักได ประชาธปิ ไตยกเ็ กิดไดทันที
แตค นเราไมง้นั ความตอ งการมากเกนิ ย่งิ บา นเรือนเจรญิ ใจตน้ื เขนิ ขึน้ ทกุ ที
มีสตปิ ญญาเรยี นจนตําราทว มหวั แตค วามเหน็ แกตวั ความเมามัวมากมี
เจริญทางวัตถุแตม าผุทใี่ จ ประชาธปิ ไตยคงรอไปอีกรอ ยป
------------------------------ -----------------------------------
นักการเมอื งปจ จบุ นั ก็ผวนผนั แปรพรรค พอเราจะรจู กั ก็ยายพรรคเสียน่ี
บางคนทาํ งานดแี ละไมมีปญ หา ไมเ ลยี แขงเลียขาไมกาวหนาสกั ที

95

คนดมี อี ุดมการณม ักทํางานไมได แตพวกกะลอ นหลงั ลายไดยงิ่ ใหญทุกท.ี ..

จากทกี่ ลา วมาทัง้ หมดนีจ้ ะเห็นไดวา เพลงพ้นื บานมคี ณุ คาตอสงั คมสว นรวมและประเทศชาติที่
ปรากฏใหเห็นอยา งชัดเจน นอกจากมคี ณุ คาใหความบนั เทงิ ที่มีอยูเปน หลักแลว ยังมีคุณคาใหการศึกษา
แกคนในสังคมทัง้ โดยทางตรงและโดยทางออม รวมทง้ั มคี ุณคา ในการเปน ทางระบายความเก็บกดและ
การจรรโลงวฒั นธรรมของชาติ ตลอดจนมีคุณคาในฐานะเปน ส่อื มวลชนทท่ี าํ หนาที่กระจายขา วสารและ
วิพากษวิจารณสังคม เพลงพื้นบานจึงมิใชจะมีคุณคาเฉพาะการสรางความสนุกสนานเพลิดเพลินใจ
เทา นนั้ แตย ังสรา งภูมิปญญาใหแ กค นไทยดว ย

ในปจจุบันเพลงพื้นบานมีบทบาทตอสังคมนอยลงทุกทีเพราะมีสิ่งอื่นขึ้นมาทดแทนและทํา
หนาท่ีไดดีกวา เชน มีสิ่งบันเทิงแบบใหมมากมายใหความบันเทิงมากกวาเพลงกลอมเด็กหรือเพลง
ประกอบการเลน มีการศึกษาในระบบโรงเรียนเขา มาทาํ หนา ทใี่ หการศึกษาและควบคุมสังคมแทน และ
มีระบบเทคโนโลยีทางการสื่อสารและคมนาคมทําหนาท่ีเปนส่ือมวลชนไดมีประสิทธิภาพ ย่ิง
กวา เพลงพื้นบานจงึ นบั วันจะยุตบิ ทบาทลงทกุ ที เวน เสยี แตเพลงพ้ืนบานบางชนิดท่ีพัฒนารูปแบบและ
เนือ้ หาใหเ หมาะสมกับสงั คมปจจบุ นั เชน เพลงอีแซว ในรูปแบบของเพลงลูกทุง ซึ่งนักรองหลาย
คนนํามารอ ง เชน เอกชยั ศรีวิชัย และเสรี รุงสวาง เปนตน ทําใหเพลงพื้นบานกลับมาเปนที่นิยมและมี
คุณคา ตอ สงั คมไดอีกตอไป

2. การอนรุ กั ษเพลงพน้ื บา น
การอนุรักษเพลงพื้นบานใหคงอยูอยางมีชีวิตและมีบทบาทเหมือนเดิมคงเปนสิ่งที่เปนไป
ไมได แตส่ิงท่ีอาจทําไดในขณะน้ีก็คือการอนุรักษ เพื่อชวยใหวัฒนธรรมของชาวบานซึ่งถูกละเลยมา
นานปรากฏอยูในประวัติศาสตรของสังคมไทยเชนเดียววัฒนธรรมที่เราถือเปนแบบฉบับ การ
อนรุ ักษมี 2 วิธีการ ไดแ ก การอนรุ กั ษตามสภาพด้งั เดมิ ทเ่ี คยปรากฏ และการอนุรักษโดยการประยุกต
2.1 การอนุรักษตามสภาพด้ังเดมิ ท่ีเคยปรากฏ หมายถึงการสืบทอดรูปแบบเนื้อหา วิธีการรอง

เลน เหมอื นเดิมทุกประการ เพอื่ ประโยชนใ นการศกึ ษา
2.2. การอนรุ กั ษโดยการประยุกต หมายถงึ การเปล่ียนแปลงรูปแบบและเนือ้ หาใหสอดคลองกับ

สงั คมปจจบุ ันเพ่อื ใหคงอยแู ละมบี ทบาทในสังคมตอ ไป
2.3. การถา ยทอดและการเผยแพรเปน สงิ่ สาํ คัญที่ควรกระทําอยางจรงิ จงั และตอเน่ืองเพ่ือไมให

ขาดชว งการสืบทอด ปกตศิ ิลปนพ้ืนบานสวนใหญม กั จะเต็มใจทจ่ี ะถา ยทอดเพลงพื้นบานใหแกลูกศิษย
และผสู นใจทั่วไป แตปญหาท่ีพบคือไมมีผูสืบทอดหรือมีก็นอยมาก ดังน้ันการแกปญหาจึงนาจะอยูที่
การเผยแพรเพ่ือชักจูงใจใหคนรุนใหมเห็นความสําคัญ รูสึกเปนเจาของ เกิดความหวงแหนและอยาก
ฝกหัดตอไป

96

การจงู ใจใหคนรนุ ใหมห นั มาฝกหดั เพลงพื้นบานไมใชเร่ืองงาย แตวิธีการท่ีนาจะทําได ไดแก
เชญิ ศลิ ปน อาชีพมาสาธติ หรอื แสดง เชญิ ศิลปน ผูเชี่ยวชาญมาฝกอบรมหรอื ฝกหัดกลุมนักเรียนนักศึกษา
ใหแสดงในโอกาสตาง ๆ ซงึ่ วิธนี ้จี ะไดทง้ั การถายทอดและการเผยแพรไ ปพรอ ม ๆ กัน

อยางไรกต็ ามการถายทอดเพลงพื้นบา นจะอาศยั เฉพาะศิลปน พ้นื บา นคงไมไ ด เพราะมขี อ จาํ กดั
เกย่ี วกับปจจยั ตาง ๆ เชน เวลา สถานท่ี และงบประมาณ แนวทางการแกไขกค็ วรสรา งผูถ า ยทอด
โดยเฉพาะครอู าจารย ซง่ึ มีบทบาทหนา ที่ในการปลกู ฝงวฒั นธรรมของชาติ และมกี าํ ลงั ความสามารถใน
การถายทอดใหแกเยาวชนไดจ าํ นวนมาก แตก ารถายทอดทฤษฎอี ยางเดียวคงไมเพยี งพอ ครอู าจารยค วร
สรางศรัทธาโดย “ทําใหดู ใหรดู วยตา เห็นคา ดว ยใจ” เพราะเม่ือเด็กเห็นคุณคาจะสนใจศกึ ษาและใฝห า
ฝกหดั ตอ ไป

2.4. การสงเสรมิ และการสนบั สนนุ เพลงพื้นบา น เปนงานหนักที่ตองอาศัยบุคคลที่เสียสละและ
ทมุ เท รวมทง้ั การประสานความรวมมือของทุกฝาย ที่ผานมาปรากฏวามีการสงเสริมสนับสนุนเพลง
พ้ืนบานคอนขางมากท้ังจากหนวยงานของรัฐและเอกชน ไดแก สํานักงานวัฒนธรรมแหงชาติ ศูนย
วัฒนธรรมประจําจังหวัด สถาบันการศึกษาตาง ๆ ศูนยสังคีตศิลป ธนาคารกรุงเทพฯ สํานักงานการ
ไฟฟา ฝา ยผลิตแหงประเทศไทย เปน ตน

2.5. การสง เสริมเพลงพ้ืนบานใหเปนสวนหน่ึงของกิจกรรมในชีวิตประจําวัน โดยแทรกเพลง
พื้นบา นในกิจกรรมรน่ื เรงิ ตา ง ๆ ไดแ ก กิจกรรมของชีวิตสว นตวั เชน งานฉลองคลายวันเกิด งานมงคล
สมรส งานทําบุญขึ้นบานใหม ฯลฯ กิจกรรมในงานเทศกาลตาง ๆ เชน ปใหม ลอยกระทงหรือ
สงกรานต กิจกรรมในสถาบันการศึกษา เชน พิธีบายศรีสูขวัญ งานกีฬานองใหม งานฉลองบัณฑิต
และกจิ กรรมในสถานที่ทํางาน เชน งานเล้ยี งสงั สรรค งานประชุมสัมมนา เปน ตน

2.6. การสงเสริมใหนําเพลงพ้ืนบานไปเปนสื่อในการโฆษณาประชาสัมพันธ ท้ังในระบบ
ราชการและในวงการธุรกิจ เทาท่ีผานมาปรากฏวามีหนวยงานของรัฐและเอกชนหลายแหงนําเพลง
พนื้ บานไปเปน สือ่ ในการโฆษณาประชาสัมพันธ เชน จังหวัดสุพรรณบุรีเชิญ ขวัญจิต ศรีประจันต ไป
รองเพลงพ้ืนบานประชาสมั พันธผลงานของจงั หวัด บริษัทท่ีรับทําโฆษณานํ้าปลายี่หอทิพรส ใชเพลง
แหลสรางบรรยากาศความเปนไทย อุดม แตพานิช รองเพลงแหลในโฆษณาโครงการ หารสอง
รณรงคใหประชาชนประหยดั พลังงาน บุญโทน คนหนุม รองเพลงแหลโ ฆษณานาํ้ มันเคร่ือง ท็อปกัน 2
T การใชเพลงกลอ มเด็กภาคอีสานในโฆษณาโครงการสํานกึ รักบานเกดิ ของ TAC เปน ตน การใชเพลง
พ้ืนบานเปนสื่อในการโฆษณาประชาสัมพันธดังกลาวนับวานาสนใจและควรสงเสริมใหกวางขวาง
ย่งิ ขึ้น เพราะทาํ ใหเ พลงพนื้ บานเปน ท่คี ุนหขู องผูฟง และยังคงมีคณุ คา ตอ สังคมไทยไดตลอดไป

97

กจิ กรรมที่ 1.
1.1ใหผ ูเรยี นอธิบายลกั ษณะของดนตรีพื้นบานเปนขอ ๆ ตามทเ่ี รยี นมา
1.2 ใหผูเรียนศึกษาดนตรีพื้นบานในทองถิ่นของผูเรียน แลวจดบันทึกไว จากนั้นนํามาอภิปราย
ในชั้นเรียน
1.3 ใหผเู รียนลองหัดเลน ดนตรพี นื้ บา นจากผรู ใู นทองถิน่ แลว นํามาเลนใหช มในชน้ั เรียน
1.4 ผเู รยี นมีแนวความคดิ ในการอนุรักษเ พลงพ้ืนบานในทอ งถิน่ ของผเู รยี นอยา งไรบา ง ใหผเู รยี น

บนั ทกึ เปนรายงานและนาํ แสดงแลกเปล่ยี นความคิดเห็นกันในชัน้ เรยี น

98

บทท่ี 3
นาฏศิลปพืน้ บา น

สาระสําคญั

1. นาฏศิลปพ นื้ บานและภมู ปิ ญญาทองถิ่น
2. คุณคา และการอนุรกั ษน าฏศิลปพืน้ บาน วฒั นธรรมประเพณแี ละภมู ิปญ ญาทอ งถ่ิน

ผลการเรยี นรทู ี่คาดหวงั

1. บอกประวัติความเปนมาของนาฏศลิ ปพ้ืนบา นแตล ะภาคได
2. บอกความสมั พันธระหวางนาฏศลิ ปพ ืน้ บานกับวฒั นธรรมประเพณี
3. บอกความสมั พันธร ะหวา งนาฏศลิ ปพนื้ บานกับภมู ปิ ญญาทอ งถน่ิ ได
4. นํานาฏศิลปพ ื้นบาน ภูมปิ ญ ญาทองถนิ่ มาประยุกตใ ชไ ดอยา งเหมาะสม

ขอบขายเนื้อหา

1. นาฏศิลปพ ้นื บานและภมู ปิ ญ ญาทองถน่ิ
2. นาฏศลิ ปพ ืน้ บา นภาคเหนอื
3. นาฏศิลปพ น้ื บานภาคกลาง
4. นาฏศลิ ปพ้นื บานภาคอีสาน
5. นาฏศิลปพ นื้ บานภาคใต

99

เรอื่ งที่ 1 นาฏศิลปพ ื้นบา นและภูมปิ ญ ญาทองถนิ่

นาฏศลิ ปพืน้ บาน เปน การแสดงทเี่ กดิ ข้ึนตามทองถิ่นตา ง ๆ มกั เลนเพือ่ ความสนุกสนาน บันเทิง
ผอนคลายความเหน็ดเหน่ือย หรือเปนการแสดงท่ีเก่ียวกับการประกอบอาชีพของประชาชนตามภาค
นัน้ ๆ นาฏศลิ ปพ ื้นบานเปนการแสดงท่ีสะทอนความเปนเอกลักษณของภูมิภาคตาง ๆ ของประเทศ
ไทย ตามลักษณะพื้นที่ วัฒนธรรมทองถ่ิน ประเพณีท่ีมีอยูคูกับสังคมชนบท ซ่ึงสอดแทรกความ
สนุกสนาน ความบันเทงิ ควบคไู ปกับการใชชีวติ ประจําวัน

นาฏศิลปพ้นื บานภาคเหนอื
การฟอนคือการแสดงนาฏศิลปภาคเหนือที่แสดงการรายรํา เอกลักษณที่ดนตรีประกอบมีแต
ทาํ นองจะไมม ีคาํ รอ ง การฟอ นราํ ของภาคเหนือ มี 2 แบบ คือ แบบอยางดังเดิม กับแบบอยางที่ปรับปรุง
ขึน้ ใหม การฟอ นรําแบบดั้งเดิม ไดแ ก ฟอ งเมือง ฟอ นมา น และฟอนเง้ยี ว
1. ฟอ นเมอื ง หมายถงึ การฟอ นราํ แบบพืน้ เมอื ง เปนการฟอ นราํ ที่มแี บบแผน ถายทอดสบื ตอกนั
มาประกอบดวยการฟอนราํ การฟอ นมแี ตดนตรกี บั ฟอน ไมม ีการขับรอง เชน ฟอนเล็บ ฟอ น
ดาบ ฟอนเจงิ ฟอนผมี ด ฟอ นแงน เปน ตน

การแสดงฟอ นดาบ
2. ฟอนมาน หมายถงึ การฟอนราํ แบบมอญ หรอื แบบพมา เปน การสืบทอดรูปแบบทารํา และ

ดนตรี เมือ่ ครง้ั ท่พี มา เขา มามีอํานาจเหนอื ชนพน้ื เมือง เชน ฟอ นพมา ฟอนผีเมง็ ฟอนจา ดหรอื
แสดงจา ดหรือลเิ กไทยใหญ

การแสดงฟอ นมา นมงคล

100

3. ฟอนเงี้ยว เปนการแสดงของชาวไต หรือไทยใหญ รูปแบบของการแสดงจะเปนการฟอนรํา
ประกอบกบั กลองยาว ฉาบ และฆอง เชน ฟอ นไต ฟอนเง้ยี ว ฟอนกงิ กะหลา ฟอ นโต

ฟอนกงิ กะหลา
การฟอนราํ แบบปรบั ปรุงใหม เปนการปรับปรุงการแสดงที่มีอยูเดิมใหมีระเบียบแบบแผนให
ถกู ตอ งตามนาฏยศาสตร ใชทวงทาลลี าท่งี ดงามย่ิงข้นึ อาทิเชน ฟอ นเล็บ ฟอนเทียน ฟองลองนาน ฟอน
เงีย้ วแบบปรับปรุงใหม ฟอนมา นมุยเชียงตา ระบาํ ซอ ระบาํ เก็บใบชา ฟอนสาวไหม เปนตน
ฟอ นเลบ็
ประวตั คิ วามเปน มา
ฟอนเล็บ เปนการฟอนรําที่สวยงามอีกอยางหน่ึงของชาวไทยภาคเหนือ เรียกช่ือตามลักษณะ
ของการฟอ น ผูแสดงจะสวมเลบ็ ทที่ ําดว ยโลหะทกุ นวิ้ ยกเวนน้ิวหัวแมมือ แบบฉบับของการฟอน เปน
แบบแผนในคุม เจา หลวงในอดีตจงึ เปนศลิ ปะท่ีไมไดชมกันบอยนัก การฟอนรําชนิดน้ีไดแพรหลายใน
กรุงเทพมหานคร เม่อื ครั้งสมโภชนพระเศวตคชเดชดลิ ก ชา งเผือก ในสมัยรชั กาลท่ี 7 เม่อื พ.ศ. 2470
ครูนาฏศลิ ปข องกรมศลิ ปากร ไดฝก หัดถา ยทอดเอาไว และไดน าํ มาสืบทอดตอ กันมา

101

ภาพการฟอนเล็บ นาฏศลิ ปของภาคเหนือ
เครอ่ื งดนตรี
เคร่ืองดนตรีทใ่ี ชประกอบการฟอ นเลบ็ ไดแก ปแน กลองแอว ฉาบ โหมง
เครือ่ งแตงกาย
เคร่อื งแตง กาย สวมเสื้อคอกลมหรือคอปดแขนยาว ผาหนาติดกระดุม หมสไบทับตัวนุงผาซิ่น
พื้นเมอื งลายขวางตอตนี จกหรอื เชงิ ซิ่นเกลามวยสงู ประดับดว ยดอกไมแ ละอบุ ะสวมสรอยคอและตา งหู
ทาราํ
ทารํา มีช่ือเรียกดังน้ี ทากังหันรอน ทาเรียงหมอน ทาเลียบถํ้า ทาสอดสรอยมาลา ทาพรหมส่ี
หนา ทา ยงู ฟอนหาง
โอกาสของการแสดง
ใชแสดงในโอกาสมงคล งานรื่นเรงิ การตอนรับแขกบานแขกเมอื ง
นาฏศิลปพ้นื บานภาคกลาง
เปน ศลิ ปะการรา ยรําและการละเลนของชนชาวพ้นื บา นภาคกลาง ซ่ึงสวนใหญมีอาชีพเกี่ยวกับ
เกษตรกรรม ศิลปะการแสดงจึงมคี วามสอดคลอ งกับวิถชี ีวติ และเพื่อความบันเทิงสนกุ สนานเปนการผัก
ผอ นหยอ นใจจากการทาํ งาน หรอื เม่ือเสร็จจากเทศกาลฤดเู ก็บเกย่ี ว เชน การเลนเพลงเกี่ยวขาว เตนกํารํา
เคียว ราํ เถิดเทงิ รําเหยอย เปน ตน มีการแตงกายตามวัฒนธรรมของทองถ่ินและใชเคร่ืองดนตรีพื้นบาน
เชน กลองยาว กลองโทน ฉ่งิ ฉาบ กรบั และโหมง

102

รําเหยอย
ประวัตคิ วามเปนมา
รําเหยอย คอื การราํ พน้ื เมืองที่เกา แกชนิดหนึ่ง มีตน กาํ เนดิ ท่จี ังหวัดกาญจนบุรี แถบอําเภอเมอื ง

อําเภอพนมทวน ซึ่งยงั มกี ารอนรุ กั ษรปู แบบการละเลนนเี้ อาไว

การแสดงราํ เหยอ ย
การราํ การรองเพลงเหยอ ย จะเริม่ ดวยการตีกลองยาวโหมโรงเรียกคนกอน วงกลองยาวก็เปน
กลองยาวแบบพนื้ เมอื ง ประกอบดวย กลองยาว ฉง่ิ ฉาบ กรับ โหมง มีปท่เี ปนเครอื่ งดาํ เนินทํานอง ผูเลน
รําเหยอยก็จะแบงออกเปนฝายชาย กับฝายหญิง โดยจะมีพอเพลง แมเพลง และลูกคู เม่ือมีผูเลน
พอสมควรกลองยาวจะเปลย่ี นเปน จังหวะชาใหพอเพลงกับแมเพลงไดรองเพลง โตตอบกัน คนรอง
หรอื คนรําก็จะมผี าคลอ งคอของตนเอง ขณะท่มี ีการรองเพลง กจ็ ะมีการเคล่ือนที่ไปยังฝา ยตรงขาม นําผา
ไปคลอ งคอ เพอ่ื ใหอ อกมาราํ ดวยกันสลับกันระหวางฝายชายและฝายหญิง คํารองก็จะเปนบทเกี้ยวพา
ราสี จนกระทัง่ ไดเวลาสมควรจึงรองบทลาจาก
ทารํา ไมมีแบบแผนท่ีตายตัว ข้ึนอยูกับผูรําแตละคู การเคล่ือนไหวเทาจะใชวิธีสืบเทาไป
ขางหนา กรมศิลปากรไดสืบทอดการแสดงรําเหยอยดวยการปรับปรุงคํารอง และทารําใหเหมาะสม
สาํ หรบั เปนการแสดงบนเวที หรือกลางแจงในเวลาจาํ กัด จงึ เปนการแสดงพ้ืนเมอื งทส่ี วยงามชุดหน่ึง
การแตง กาย
ฝายชาย สวมเสอื้ คอกลม นุงโจงกระเบน มีผา คาดเอว
ฝายหญิง สวมเส้อื แขนกระบอก นุงโจงกระเบน มีผา คลอ งคอ
คํารองของเพลงเหยอ ยจะใชฉ นั ทลกั ษณแบบงาย เหมือนกบั เพลงพื้นบา นทั่วไป ท่ีมักจะลงดวย
สระเดยี วกัน หรอื เรยี กวา กลอนหวั เตยี ง คํารอ งเพลงเหยอ ยจะจบลงดวยคําวาเหยอย จึงเรียกกันวาเพลง
เหยอยราํ พาดผาก็เรียก เพราะผูรํามีการนําผาไปคลองใหกับอีกฝายหนึ่ง ฉันทลักษณของเพลงเหยอยมี
เพียงสองวรรค คือ วรรคหนา กับวรรคหลัง มสี ัมผัสเพียงแหงเดียว เม่ือรองจบ 2 วรรค ลูกคูหญิงชายก็
จะรองซ้าํ ดังตัวอยาง คาํ รอ งเพลงเหยอย ฉบับกรมศลิ ปากร ดงั น้ี

103

ชาย มาเถดิ หนาแมมา มาเลนพาดผา กันเอย
พ่ตี ้งั วงไวท า อยาน่ิงรอชาเลยเอย
พีต่ ้งั วงไวค อย อยา ใหวงกรอ ยเลยเอย
เขามาพาดผาเถิดเอย
หญงิ ใหพี่ย่นื แขนขวา พาดท่อี งคน อ งเอย
ชาย พาดเอยพาดลง ไปรํากับเขาหนอ ยเอย
หญิง มาเถดิ พวกเรา รบี ราํ ออกมาเถดิ เอย
ชาย สวยเอยแมค ุณอยาชา สวยดงั หงสท องเอย
หญงิ รํารายกรายวง สวยดังกนิ นรนางเอย
ชาย รําเอยรํารอน นาเอน็ ดูจริงเอย
หญงิ รําเอยราํ คู พี่รกั เจา สาวจรงิ เอย
ชาย เจา เคียวใบขา ว อยา มาเปน หวงเลยเอย
หญิง เจา เคียวใบพวง รกั แลวไมท ้ิงไปเลย
ชาย รักนองจรงิ รกั แลว ก็ท้งิ ไปเอย
หญงิ รักนองไมจ รงิ รกั จะตกเสยี แลวเอย
ชาย พี่แบกรกั มาเต็มอก เช่ือไมไ ดเลยเอย
หญิง ผูช ายหลายใจ ชา งไมเ มตตาเสยี เลยเอย
ชาย พ่แี บกรักมาเตม็ รา จะใหน องรกั อยา งไรเอย
หญงิ เมยี มอี ยเู ตม็ ตกั เมยี พม่ี ีเมอื่ ไรเอย
ชาย สวยเอยคนดี จะท้งิ ทอดทานใหใ ครเอย
หญิง เมียมีอยทู บี่ า น จะฉกี ใหดใู จเอย
ชาย ถาฉีกไดเ หมอื นปู รีบไปสขู อนอ งเอย
หญิง รกั จริงแลวหนอ สินสอดเทา ไรนองเอย
ชาย ขอกไ็ ด ใหพร่ี ีบไปขอเอย
หญงิ หมากลกู พลูจบี เห็นสุดแรงนองเอย
ชาย ขาวยากหมากแพง รบี ไปใหถึงเถดิ เอย
หญิง หมากลกู พลูครง่ึ เห็นจะดกี วา เอย
ชาย รักกนั หนาพากนั หนี ไมเ ชอ่ื คําชายเลยเอย
หญงิ แมสอนเอาไว หนตี ามกนั ไปเถิดเอย
ชาย แมสอนเอาไว ใหก ลับพาราแลว เอย
หญงิ พอสอนไวว า

104

ชาย พอสอนไววา ใหกลบั พาราพ่เี อย
หญิง กําเกวยี นกาํ กง จะตองจบวงแลวเอย
ชาย กรรมเอยวิบาก วันนีต้ อ งจากแลว เอย
หญงิ เวลาก็จวน นอ งจะรีบดว นไปกอนเอย
ชาย เรารวมอวยพร กอ นจะลาจรไปกอนเอย
พรอมกนั ใหห มดทกุ ขโ ศกโรคภยั สวัสดมี ีชัยทุกคนเอย

นาฏศลิ ปพ นื้ บานภาคอสี าน
เปน การแสดงศลิ ปะการรําและการเลนพนื้ บา นภาคอีสานหรือภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ของไทย

แบง เปน 2 กลุมวฒั นธรรมใหญ ๆ คอื
1. กลุมอีสานเหนือ มีวัฒนธรรมไทยลาวเรียกการละเลนวา “หมอลํา, เซิ้ง และฟอน” เชน ลํา

เตย ลาํ ลอ ง ลาํ กลอนเกี้ยว เซิ้งบั้งไฟ เซิ้งตังตวาย ฟอนภูไท เปนตน ดนตรีพ้ืนบานที่ใชประกอบไดแก
พิณ แคน โปงลาง กลองยาว ซอ โหวด ฉ่งิ ฉาบ ฆอ ง และกรับ

ฟอนภูไท ของชาว จงั หวดั สกลนคร

2. กลุมอีสานใต ไดรับอิทธิพลไทยเขมร มีการละเลนท่ีเรียกวา เรือมหรือเร็อม เชน
เรอื มอนั เร หรือ รําสาก หรอื กระโดสาก สวนละเลนเพลงโตต อบกนั เชน กันตรึม เจรียง อาไย เปนตน วง
ดนตรี ดนตรีที่ใชป ระกอบไดแก วงมโหรีพ้ืนบา น ประกอบดวย ซอดวง กลองกันตรึม ปออ ปสไล ฉ่ิง
และกรบั

105

เรอื มอันเรหรอื รําสาก
การแตงกายประกอบการแสดงนาฏศิลปพ้ืนบานอีสานเปนไปตามวัฒนธรรมของพื้นบาน
ลักษณะทารําและทวงทาํ นองดนตรีสวนใหญคอ นขา งกระซับ รวดเรว็ และสนุกสนาน
เซ้งิ กระตบิ ขา ว
ประวัติความเปน มา
เซิ้งกระตบิ ขาว เปนการละเลนพื้นเมอื งของชาวภูไท ท่ีตั้งถิ่นฐานอยูแถวจังหวัดสกลนคร และ
จงั หวัดใกลเ คียง นิยมเลน ในโอกาสรื่นเรงิ ในวนั นักขัตฤกษ การแสดงจะเรมิ่ ดว ยฝายชายนาํ เคร่อื งดนตรี
ไดแ ก แคน กลองยาว ฉิ่ง ฉาบ กรบั โหมง มาบรรเลงเปนวงใชท ํานองและจังหวะที่สนุกสนานแบบเซ้ิง
อีสาน สวนฝายหญิงกจ็ ะสะพายกระติบขา ว (ภาชนะสาํ หรับบรรจุขาว เหนียวนึ่ง) ออกมารายรําดวย
ทวงทาตา งๆ ซึ่งมีความหมายวา การนาํ อาหารไปใหส ามีและญาติพี่นองท่ีออกไปทํานา การฟอนรําเซิ้ง
กระตบิ ไมมคี ํารองประกอบ

106

เคร่ืองแตงกาย ผูหญิงสวมเส้ือแขนกระบอกนุงผาซิ่นตีนจกหมสไบทับเสื้อเกลามวยประดับ
ดอกไมตางหสู รอยคอกาํ ไลขอมือขอ เทาสะพายกระติบขาว ผูชายที่เปนนักดนตรีสวมเสื้อแขนสั้นสีดํา
หรือกรมทา นงุ ผาโจงกระเบนสแี ดง หรอื โสรง มผี าคาดเอว

โอกาสของการแสดง อาทิ งานบุญประเพณี งานตอนรบั แขกบา นแขกเมือง งานวัฒนธรรม หรอื
งานเผยแพรวัฒนธรรมไทยในตางประเทศ เปน ตน
นาฏศิลปพน้ื บา นภาคใต

เปนศิลปะการแสดงและการละเลนของชาวพื้นบานภาคใตอาจแบงตามกลุมวัฒนธรรมได 2
กลุมคือวัฒนธรรมไทยพุทธ ไดแก การแสดงโนรา หนังตะลุง เพลงบอก และวัฒนธรรมไทยมุสลิม
ไดแก ชาํ เปง ลเิ กซลู ู ซลิ ะ รองเง็ง

การแสดงรองเง็ง
การแสดงนาฏศิลปพ้ืนบานภาคใตแบงออกเปนหลายแบบคือ แบบด้ังเดิมและแบบที่ไดรับ
อทิ ธพิ ลจากตา งประเทศ
1. แบบดง้ั เดิมไดรบั แบบแผนมาจากสมัยอยุธยา หรือครั้งท่ีกรุงศรีอยุธยาเสียแกขาศึก บรรดา
ศิลปนนักแสดงทั้งหลายก็หนีภัยสงครามลงมาอยูภาคใต ไดนํารูปแบบของการแสดงละครที่เรียกวา
ชาตรี เผยแพรส ูภ าคใตและการแสดงด้งั เดมิ ของทองถ่ิน เชน การสวดมาลยั เพลงนา เพลงเรอื เปน ตน
2. แบบท่ีไดรับอิทธิพลจากตางประเทศ ภาคใตเปนพ้ืนท่ีติดตอกับประกาศมาเลเซีย ดังนั้น
ประชาชนท่อี าศัยอยูแ ถบชายแดน กจ็ ะรบั เอาวฒั นธรรมการแสดงของมาเลเซียมาเปนการแสดงทองถิ่น
เชน ลิเกฮูลู สลาเปะ อาแวลูตง คาระ กรอื โตะ ซัมเปง เปน ตน

107

การแสดงซัมเปง
มโนราห

ประวัติความเปนมา
โนรา หรือ มโนราห เปนการแสดงท่ียิ่งใหญ และเปนวิถีชีวิตของชาวใตเกือบทุกจังหวัด และ
นบั วาเปน การแสดงที่คูกับหนังตะลงุ มาชา นาน ความเปน มาของโนราน้ัน มีตาํ นานกลา วไวห ลายกระแส
มีตาํ นานหนงึ่ กลาววา ตวั ครโู นราคนหนึ่งซงึ่ ถือวา เปนคนแรกนนั้ มาจากอยธุ ยา ชอื่ ขุนศรัทธา ซงึ่ สมเดจ็
พระเจา บรมวงศเธอกรมพระยาดาํ รงราชานภุ าพ ทรงสนั นิษฐานวา คงเปนครูละครที่มีช่ือเสียงของกรุง
ศรีอยธุ ยา ชวงปลาย ๆ มีคดีจนตองถูกลอยแพไปติดอยเู กาะสีชงั ชาวเรือชวยพามายังนครศรธี รรมราชได
ใชความสามารถสง่ั สอนการแสดงละครตามแบบแผนของ กรงุ ศรีอยุธยา

การแสดงโนราหรอื มโนราหใ นภาคใต

108

และตามคาํ บอกเลา ของขนุ อุปถัมภน รากร (พุม เทวา) ก็กลาวในนางนวลทองสําลี พระธดิ าของ
ทานพระยาสายฟาฟาด ตอ งโทษดว ยการเสวยเกสรดอกบัวแลวเกดิ ตั้งครรภ จงึ ถกู ลอยแพกับนางสนมไป
ติดอยูท่เี กาะสีชงั และประสตู ิโอรส ซ่ึงเจาชายนอย ไดรับการส่ังสอนการรายรํา 12 ทา จากพระมารดา
ซ่งึ เคยฝนวา มีนางฟามาสอนใหจดจาํ ไว 12 ทา นางก็พยายามจําอยา งขึน้ ใจ แลวยงั ไดส ่ังสอนใหน างสนม
กํานัลอีกดวย เจาชายนอยไดเขาไปรําถวายใหพระยาสายฟาฟาดทอดพระเนตร มีการซักถามถึงบิดา
มารดาก็รวู าเปนหลานขวัญ จงึ สงคนไปรับกลบั เขาเมอื ง นางศรี คงคา ไมยอมกลับตองมัดเอาตัวข้ึนเรือ
เม่อื เรอื เขามาสปู ากนํา้ ก็มีจระเขขวางเรือพวกลูกเรือชวยกันแทงจระเข จึงบังเกิดทารําของโนราขึ้นอีก
กระบวนทาหนงึ่ แสดงถึงการราํ แทงจระเข การเก่ียวเน่ืองระหวางโนรากับละครชาตรีของภาคกลางก็
อาจจะซับซอนเปนอนั มาก

คําวา ชาตรี ตรงกับคําวา ฉัตริยะของอินเดียใต แปลวา กษัตริย หรือนักรบผูกลาหาญ และ
เนือ่ งจากการแสดงตาง ๆ มักมีตัวเอกเปน กษตั ริย จึงเรียกวา ฉัตรยิ ะ ซง่ึ ตอ มากไ็ ดเพ้ยี นมาเปนชาตรี หรือ
ละครชาตรี เพราะเห็นวา เปนการแสดงอยางละคร มีผูรูกลาววาท้ังโนราและชาตรีนาจะเขามาพรอม ๆ
กนั ท้งั ภาคใต และภาคกลาง เหตทุ ่โี นราและชาตรีมคี วามแตกตางกันออกไปบางก็คงเปนไปตามสภาพ
ของวถิ ชี ีวติ วัฒนธรรมประเพณีของแตล ะภาค ความนยิ มท่แี ตกตา งกัน แตอยา งไรก็ตาม สิ่งทย่ี งั คงเปน
เอกลกั ษณของการแสดงโนรา และชาตรี คือเครื่องดนตรีท่ีใชโทน (ทน) ฆอง และป เปนเครื่องยืนพ้ืน
ในภาคกลางมีการใชร ะนาดเขามาบรรเลงเมือ่ ครั้งสมยั รัชกาลพระบาทสมเดจ็ พระมงกุฎเกลาเจาอยูหัวน้ี
เอง ในสมยั เดิมนน้ั คําวา โนรา ยังไมไดมีการเรียกจะใชคําวา ชาตรี แมใ นสมยั รตั นโกสินทรก็ยังใชคําวา
ชาตรีอยู ดังคําประพันธของกรมหมนื่ ศรีสเุ รนทรว า
“ชาตรีตลบุ ตลุบทง้ิ กลองโทน
ราํ สะบัดวัดสะเอวโอน ออ นแปล
คนกรับรบั ขยับโยน เสยี งเยิน่
รอ งเรอื่ งรถเสนแห หอขยุม ยาโรย”

ตอ เมอ่ื ไดนําเอาเรื่องพระสุธนมาแสดงกับชาตรี จึงเรียกติดปากวา มโนราหชาตรี ตามชื่อของนางเอก
เรื่องสธุ น ตัวบทละครกเ็ กิดขน้ึ ในภาคใต หาไดนําเอามาจากอยุธยาไม ในที่สุดการแสดงโนราจึงกลาย
จากเรือ่ งพระสธุ น ในสมัยตอมาก็มกี ารนําเอาวรรณคดีพน้ื บานเรอ่ื งอืน่ มาแสดง แตก ย็ ังเรียกการแสดงนี้
วา มโนราห เมือ่ นานเขา เกดิ การกรอนของภาษา ซึ่งเปนลกั ษณะทางภาษาของภาคใตท่จี ะพดู ถอยคําหวน
ๆ จงึ เรียกการแสดงนี้วา “โนรา”

109

การแสดงโนรานัน้ มีทาราํ สําคัญ 12 ทา แตล ะคณะก็แตกตางกนั ออกไปบาง โดยมีการสอนทา รํา
โนรา คอื โดยใชบทประพนั ธที่แสดงวธิ กี ารรายรําดวยลีลาตาง ๆ การเชื่อมทา การขยับหรอื เขยิบเทา การ
กลอมตัวต้ังวง และการเคลื่อนไหวที่คอ นขางรวดเร็ว ในบทราํ ทา ครูสอนมีคํากลอนกลาวถึงการแตงตัว
และลีลาตาง ๆ ดงั นี้

“ครูเอยครสู อน เสดอื้ งกรตอ งา
ครูสอนใหผผู า สอนขา ใหทรงกาํ ไล
สอนครอบเทรดิ นอ ย แลว จบั สรอ ยพวงมาลยั
สอนทรงกําไล สอนใสซายขวา
เสด้ืองเยอ้ื งขา งซาย ตีคา ไดหาพารา
เสดอื้ งเย้อื งขางขวา ตีคา ไดหา ตาํ ลึงทอง
ตีนถีบพนัก สว นมือชักเอาแสงทอง
หาไหนมิไดเ สมอื นนอ ง ทาํ นองพระเทวดา”

นอกจากบทรําทาครูสอนแลว ยังมีการประดิษฐทารําเพิ่มเติมขึ้นอีกมากมาย จนถึง
การประดิษฐทารําสวนตัว และทารําเฉพาะ ไดแก การรําไหวครู รําโรงครู รําแกบท รําบทครูสอน รํา
ปฐมบท รําแทงจระเข รําเพลงโค รําเพลงทบั เพลงโทน รําคลอ งหงส เปน ตน

การแตง กายของโนรา แตเดิมสวมเทรดิ (เครือ่ งสวมหัวคลา ยชฏา) นงุ สนับเพลา คาดเจียรบาด
มีหอ ยหนา ประดบั หางอยางมโนราห มสี ายคลอ งวาลประดับทบั ทรง กรองคอ และสวมเลบ็ ยาว

เครอ่ื งดนตรี คอื กลอง ทบั คู ฆองคู โหมง ฉง่ิ และป โดยการเร่มิ บรรเลงโหมโรง จากนัน้ เชิญครู
รองหนา มาน หรอื กลาวหนา มา น เรื่องทแี่ สดงเรยี กเปน ภาษาถนิ่ วา “กําพรัดหนามาน” จากนั้นจึงเร่ิมทํา
การแสดง

โนราแตละคณะจะประกอบดวยผูแสดงประมาณ 15 – 20 คน แตเดิมผูแสดงสวนใหญจะเปน
ผชู ายแตก ็มผี หู ญงิ ผสมอยูดว ย

110

โอกาสของการแสดงโนรา กแ็ สดงในงานทัว่ ไป

กิจกรรมการเรยี นรู 1 ความ
ผลการเรียนรูท่ีคาดหวัง

1. บอกประวัติความเปน มาของนาฏศิลปพื้นบา นแตละภาคได
2. แสดงนาฏศลิ ปพ ้นื บา นไดอยางถูกตอ งและเหมาะสม
3. รคู ุณคา และอนุรักษนาฏศิลปพ ื้นฐานและภูมปิ ญญาทองถิน่
คาํ ชแี้ จง
1. จงอธบิ ายความรูเกี่ยวกบั นาฏศิลปพ นื้ บา นของไทยมาพอสังเขป
2. ใหผ เู รียนศึกษาการแสดงนาฏศิลปพ้ืนบานของทองถิ่นตนเอง โดยศึกษาประวัติ

เปนมา รูปแบบการแสดง วิธีการแสดงและฝก หัดการแสดงอยา งนอ ย 1 ชดุ

กิจกรรมการเรยี นรู 2
ผลการเรียนรทู ี่คาดหวงั

- บอกความสัมพนั ธร ะหวา งนาฏศลิ ปพ น้ื บา นกับวฒั นธรรมประเพณีและภมู ิปญญาทองถ่นิ ได
คําชี้แจง

ใหผูเรยี นศกึ ษานาฏศิลปพ ้ืนบานในทอ งถน่ิ หรอื ท่ีตนเองสนใจอยางลกึ ซึง้
- อทิ ธพิ ลใดมีผลตอ การเกดิ นาฏศลิ ปพื้นบาน
- แนวทางอนรุ กั ษนาฏศลิ ปพ ้นื บา น

111

บทท่ี 4
การผลิตเครอื่ งดนตรี

ปจจัยหลักของการประกอบอาชีพ

สิ่งสําคัญของการเริ่มตนประกอบอาชีพอิสระ ตองพิจารณาวาจะประกอบอาชีพอิสระอะไร
โอกาสและความสําเร็จมมี ากนอ ยเพยี งไร และตอ งเตรยี มตัวอยางไรจึงจะทําใหประสบผลสําเร็จ ดังน้ัน
จงึ ตอ งคํานึงถึงปจจยั หลักของการประกอบอาชพี ไดแ ก

1. ทนุ คือ ส่งิ ที่จําเปนปจ จยั พน้ื ฐานของการประกอบอาชีพ โดยตองวางแผนและแนวทางการ
ดําเนินธุรกิจไวลวงหนา เพื่อท่ีจะทราบวาตองใชเงินทุนประมาณเทาไร บางอาชีพใชเงิน ทุนนอย
ปญหายอมมีนอย แตถาเปนอาชีพท่ีตองใชเงินทุนมากจะตองพิจารณาวามีทุนเพียงพอหรือไมซ่ึงอาจ
เปน ปญ หาใหญ ถาไมพอจะหาแหลงเงินทุนจากที่ใด อาจจะไดจากเงินเก็บออม หรือจากการกูยืมจาก
ธนาคาร หรือสถาบันการเงินอ่ืน ๆ อยางไรก็ตามในระยะแรกไมควรลงทุนจนหมดเงินเก็บออมหรือ
ลงทนุ มากเกนิ ไป

2. ความรู หากไมม คี วามรูเพียงพอ ตองศึกษาหาความรูเพิ่มเติม อาจจะฝกอบรมจากสถาบันที่
ใหความรูดานอาชพี หรอื ทาํ งานเปน ลูกจา งคนอ่นื ๆ หรือทดลองปฏบิ ัตดิ วยตนเองเพ่ือใหม คี วามรู ความ
ชาํ นาญ และมีประสบการณในการประกอบอาชพี น้ัน ๆ

3. การจดั การ เปนเร่ืองของเทคนคิ และวิธกี าร จงึ ตอ งรจู ักการวางแผนการทาํ งานในเร่อื งของ
ตัวบคุ คลทีจ่ ะรว มคิด รว มทําและรวมทนุ ตลอดจนเครือ่ งมือ เครอ่ื งใชและกระบวนการทํางาน

4. การตลาด เปน ปจจัยที่สําคัญมากที่สุดปจจัยหน่ึง เพราะหากสินคาและบริการท่ีผลิตข้ึนไม
เปนท่นี ยิ มและไมสามารถสรา งความพอใจใหแกผ บู ริโภคได ก็ถือวากระบวนการท้ังระบบไมประสบ
ผลสําเร็จ ดังนัน้ การวางแผนการตลาดซ่งึ ปจ จบุ นั มีการแขงขนั สูง จึงควรไดร บั ความสนใจในการพัฒนา
รวมท้ังตอ งรแู ละเขา ใจในเทคนิคการผลติ การบรรจแุ ละการหีบหอ ตลอดจนการประชาสัมพนั ธ เพ่ือให
สนิ คา และบรกิ ารของเราเปน ทนี่ ิยมของลูกคากลมุ เปา หมายตอไป

ขอแนะนาํ ในการเลือกอาชพี
กอ นตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพใด ๆ กต็ าม ควรพจิ ารณาอยา งรอบคอบ ซ่งึ มขี อแนะนํา ดงั นี้
1. ควรเลอื กอาชีพทีช่ อบหรอื คดิ วา ถนัด ควรสํารวจตัวเองวาสนใจอาชีพอะไร ชอบหรือถนัด
ดานไหน มีความสามารถอะไรบาง ที่สําคัญคือตองการหรืออยากจะประกอบอาชีพอะไร จึงจะ

112

เหมาะสมกับตัวเองและครอบครัว กลาวคือพิจารณาลักษณะงานอาชีพ และพิจารณาตัวเอง พรอมท้ัง
บคุ คลในครอบครัวประกอบกนั ไปดว ย

2. พฒั นาความสามารถของตัวเอง คอื ควรศึกษารายละเอียดของอาชีพที่จะเลือกไปประกอบ
ถาความรูความเขาใจยังมีนอย มีไมเพียงพอก็ตองทําการศึกษา ฝกอบรม ฝกปฏิบัติเพิ่มเติมจากบุคคล
หรือหนว ยงานตา ง ๆ ใหม พี ้ืนฐานความรคู วามเขา ใจในการเริม่ ประกอบอาชพี ทถ่ี กู ตอง เพื่อจะไดเ รียนรู
จากประสบการณจริงของผูมีประสบการณมากอน จะไดเพิ่มโอกาสความสําเร็จสมหวังในการไป
ประกอบอาชพี นน้ั ๆ

3. พจิ ารณาองคประกอบอน่ื ที่เกี่ยวของ เชน ทําเลที่ต้ังของอาชีพที่จะทําไมวาจะเปน การ
ผลิต การจาํ หนาย หรอื การใหบ รกิ ารก็ตาม สภาพ แวดลอมผรู ว มงาน พ้ืนฐานในการเร่มิ ทําธุรกจิ เงินทุน
โดยเฉพาะเงินทุนตองพิจารณาวามเี พยี งพอหรอื ไมถ า ไมพ อจะหาแหลง เงนิ ทนุ จาก ทใ่ี ด

อาชพี การผลิตขลุย

ขลยุ จําแนกเปน ประเภทตาง ๆ ไดดังน้ี
ขลยุ หลบิ หรือขลยุ หลีกหรอื ขลุย กรวด เปน ขลุย ขนาดเลก็ เสยี งสงู กวา ขลุย เพยี งออเปนคูส่ี ใชใ น

วงมโหรีเครอื่ งคู เครือ่ งใหญ และวงเครื่องสายเครื่องคโู ดยเปน เคร่ืองนําในวงเชน เดียวกบั ระนาดหรือซอ
ดว งนอกจากน้ยี งั ใชในวงเครื่องสายปชวาเพราะขลุยหลิบมีเสียงตรงกับเสียงชวาโดยบรรเลงเปนพวก
หลงั เชน เดยี วกบั ซออู

ขลุยเพียงออ เปนขลุยที่มีระดับเสียงอยูในชวงปานกลาง คนท่ัวไปนิยมเปาเลน ใชใน วง
มโหรีหรอื เครื่องสายทว่ั ๆ ไป โดยเปนเครื่องตามหรืออาจใชในวงเครื่องสายปชวาก็ไดแตเปายากกวา
ขลุยหลิบเนอ่ื งจากเสยี งไมต รงกบั เสียงชวาเชนเดยี วกับนาํ ขลุยหลิบมาเปา ในทางเพียงออตองทดเสียงขึ้น
ไปใหเปน คู 4 นอกจากน้ยี ังใชใ นวงปพ าทยไ มนวมแทนปอ กี ดว ย โดยบรรเลงเปนพวกหนา

ขลยุ อู เปนขลุยขนาดใหญ เสียงต่ํากวาขลุยเพียงออสามเสียง ใชในวงปพาทยดึกดําบรรพ ซ่ึง
ตองการเครื่องดนตรีทีม่ เี สียงตาํ่ เปนพืน้ นอกจากน้ใี นอดีตยงั ใชในวงมโหรีเครื่องใหญ ปจจุบันไมไดใช
เนอ่ื งจากหาคนเปา ท่มี คี วามชาํ นาญไดย าก

113

ลักษณะขลยุ ท่ีดี
ขลุยโดยทัว่ ไป ทาํ จากไมไผ ซึ่งเปน ไมไ ผเฉพาะพันธุเทานน้ั ปจ จบุ นั นไ้ี มไ ผท ีท่ ําขลุยสวนใหญ

มาจากสระบุรี และนครราชสมี า นอกจากไมไ ผแ ลวขลยุ อาจทําจากงาชาง ไมชิงชัน หรือไมเนื้อแข็งอื่น
ๆ และปจ จุบนั มีผูนาํ พลาสตกิ มาทาํ ขลุยกันบางเหมอื นกัน

ในเรื่องคุณภาพนั้น ขลุยที่ทําจากไมไผจะดีกวาขลุยท่ีทําจากวัตถุอื่น เนื่องจากไมไผเปน
รูกระบอกโดยธรรมชาติมีผิวทั้งดานนอกดานในทําใหลมเดินสะดวก เม่ือถูกน้ําสามารถขยายตัวได
สัมพันธก บั ดากทาํ ใหไ มแตกงา ย นอกจากนีผ้ วิ นอกของไมไ ผส ามารถตกแตง ลายใหสวยงามได เชน ทํา
เปนลายผาปูม ลายดอก ลายหิน ลายเกร็ดเตา เปนตน อีกประการหน่ึงท่ีสําคัญคือ ไมไผมีขอโดย
ธรรมชาติ ซงึ่ โดยทวั่ ๆ ไป จะเหน็ วา สวนปลายของขลุยดานทไี่ มใชเปาน้ันมีขอติดอยูดวยแตเจาะเปนรู
สําหรับปรบั เสยี งของน้วิ สดุ ทายใหไ ดร ะดบั สวนของขอทเี่ หลือจะทําหนา ทีอ่ มุ ลมและเสียง ใหเสยี งขลุย
มคี วามกังวานไพเราะมากข้นึ ซึ่งถาเปน ขลุยที่ทาํ จากวัสดุอ่ืนโดยการกลึง ผูทําอาจไมคํานึงถึงขอนี้อาจ
ทาํ ใหข ลุยดอยคณุ ภาพไปได

ดงั ที่กลาวมาแลววาขลยุ ทดี่ ีควรทํามาจากไมไ ผ นอกจากนี้ก็ควรพิจารณาสิ่งอื่น ๆ ประกอบไป
ดว ย

1. เสยี ง ขลยุ ทใี่ ชไดดเี สียงตองไมเพ้ยี นต้ังแตเสียงต่ําสุดไปจนถึงเสียงสูงสุด คือทุกเสียงตอง
หางกันหน่ึงเสียงตามระบบของเสียงไทย เสียงคูแปดจะตองเทากันหรือเสียงเลียนเสียงจะตองเทากัน
หรอื นิว้ ควงจะตองตรงกนั เสยี งแทเสียงตอ งโปรงใสมีแกวเสยี งไมแหบพราหรือแตก ถานําไปเลน
กับเครื่องดนตรีท่ีมีเสียงตายตัว เชน ระนาดหรือฆองวงจะตองเลือกขลุยท่ีมีระดับเสียงเขากับเคร่ือง
ดนตรเี หลา นน้ั

2. ลม ขลยุ ทด่ี ตี อ งกนิ ลมนอยไมห นักแรง เวลาเปา ซง่ึ สามารถระบายลมไดง าย
3. ลกั ษณะของไมท ่นี ํามาทํา จะตอ งเปนไมท่ีแกจัดหรือแหงสนิท โดยสังเกตจากเสี้ยนของไม
ควรเปน เสยี้ นละเอยี ดทมี่ สี นี ํา้ ตาลแกคอ นขา งดาํ ตาไมเลก็ ๆ เน้อื ไมหนาหรือบางจนเกินไป คือตอง
เหมาะสมกบั ประเภทของขลยุ วาเปน ขลยุ อะไร ในกรณที เ่ี ปน ไมไผถาไมไมแกจัดหรือไมแหงสนิท เม่ือ
นาํ มาทาํ เปน ขลุยแลวตอ ไปอาจแตกราวไดงา ย เสยี งจะเปลยี่ นไป และมอดจะกิน ไดง า ย
4. ดาก ควรทําจากไมสักทอง เพราะไมมีขุยหรือขนแมวขวางทางลม การใสดากตอง
ไมชิดหรือหางขอบไมไผจนเกินไปเพราะถาชิดจะทําใหเสียงทึบ ต้ือ ถาใสหางจะทําใหเสียงโวง
กนิ ลมมาก
5. รตู า งๆบนเลาขลุย จะตองเจาะอยางประณีตตอ งเหมาะกับขนาดของไมไ ผไ มก วางเกนิ ไป
ขลยุ ในสมัยกอ นรูตาง ๆ ท่ีนิ้วปดจะตองกวา นดานในใหเวา คือผิวดานในรูจะกวางกวาผิวดานนอก แต
ปจจุบนั ไมไ ดก วา นภายในรูเหมอื นแตก อนแลว ซึ่งอาจจะเน่ืองมาจากคนทําขลุย ตองผลิตขลุยคราวละ
มาก ๆ ทาํ ใหละเลยในสว นน้ีไป

114

6. ควรเลือกขลุยทีม่ ขี นาดพอเหมาะกบั นิ้วของผเู ปา กลาวคอื ถาผเู ปามีนิ้วมือเล็กหรอื บอบบาง
ก็ควรเลอื กใชข ลยุ เลาเลก็ ถา ผเู ปา มีมืออวบอวน กค็ วรเลอื กใชขลยุ ขนาดใหญพ อเหมาะ

7. ลักษณะประกอบอืน่ ๆ เชน สผี วิ ของไมส วยงาม ไมมีตําหนิ ขดี ขว น เทลายไดสวยละเอียด แต
ส่งิ เหลาน้กี ไ็ มไดม ีผลกระทบกบั เสยี งขลุย แตอ ยา งใด เพยี งพิจารณาเพ่ือเลือกใหไ ดขลุยที่ถูกใจเทา นั้น

ข้ันตอนการทําขลยุ
1. เลือกไมไ ผร วกทม่ี ีลาํ ตรง ไมคดงอ มาตัดเปนปลอ ง ๆ โดยเหลือนิดหน่ึง คัดเลือกขนาดตาม

ชนดิ ของขลยุ
2. นาํ ไมไ ผรวกท่ีตดั แลวไปตากแดด จนไมเปลย่ี นจากสีเขยี วมาเปนสีเหลือง ซึ่งแสดงวาไมไผ

รวกแหง สนิท พรอมทจี่ ะนํามาทําขลุย ตากแดดประมาณ 7-10 วนั
3. นาํ กาบมะพรา วชุบน้ําแตะอิฐมอญที่ปนละเอียด ขัดไมรวกใหข้ึนมันเปนเงาวาว อาจจะใช

ทรายขดั ผิวไมไผร วก กอนจะขัดดว ยอิฐมอญก็ได
4. ใชน ้ํามันหมู หรือนาํ้ มันพืช ทาผวิ ไมไ ผรวกใหทัว่ เพื่อใหตะก่วั ท่ีรอ นตดั ผิวไมรวก เวลาเท

ตอจากนนั้ เอาไมสอดจับขลุยพาดปากกะทะ ซึ่งในกะทะมีตะก่ัวหลอมละลายบนเตาไฟ ใชตะหลิวตัก
ตะกว่ั ทห่ี ลอมเหลวราดบนไมไ ผร วก จะเกิดลวดลายงาม เรยี กวา เทลาย

5. เมอ่ื ไดล วดลายตามตองการแลว นําขลยุ ไปวดั สัดสวน
6. เจาะรูตามสัดสว น โดยเอาสวา นเจาะนาํ รู แลว เอาเหล็กแหลมเผาไฟจนแดง ตามรูท่ีใชสวาน
เจาะนาํ ไวแลว และเจาะทะลุปลอ งขอ ไมไ ผร วกดว ย
7. เอามีดตอกแกะดากปากขลุย ไมดาก คือ ไมสัก เพราะวาเปนไมที่เนื้อไมแข็ง งายตอ การ
แกะ
8. ทาํ ดากปากขลุย อุดปากขลุย โดยใหม รี ูสําหรับลมผานเวลาเปา
9. เลือ่ ยใหด ากเสมอกบั ปลายขลยุ
10. ใชม ดี หรือเหลก็ ปลายแหลม เจาะปากนกแกว ทาํ ไมไผรวกเปนรูปส่ีเหล่ียมใตดากปากขลุย
ประมาณ หน่ึงน้วิ เศษ เราเรยี กรนู ้วี า รูปากนกแกว
11. ใชข้ีผึ้งที่ห่ันเปนช้ินเล็ก ๆ กรอกเขาไปทางดานปลอง ท่ีตรงขามกับดากปากขลุย
พอประมาณ กะพอวาเมอ่ื ข้ีผ้ึงละลาย จะสามารถอุดรรู ัว่ ของลมเปาทด่ี ากปากขลุยได
12. ใชเ หล็กเจาะเผาไฟ แทงเขาทางปลอ งไปจนถงึ ดากปากขลุย ความรอนของเหล็ก จะทําให
ข้ีผึง้ ทก่ี รอกเขา ไปกอนหนาน้ัน หลอมละลายเขาตามรอยรั่วตาง ๆ
13. เม่อื ข้ีผงึ้ เยน็ ลงและแขง็ ตัว ใชเ หลก็ แหยข ีผ้ ึง้ ทอี่ ดุ รูสาํ หรบั ใหลมผาน ตรงดาก

115

ประสบการณท าํ ขลยุ ของชมุ ชนวัดบางไสไ ก

ขลยุ บานลาว ( ชุมชนวัดบางไสไก ) ตั้งบานเรือนอยูระหวางริมคลองบางไสไกและ วัด
หิรัญรูจี แขวงหริ ญั รูจี กรงุ เทพมหานคร กลาวกันวาชาวลาวทชี่ มุ ชนบางไสไ กน ้นั บรรพบรุ ษุ เดิมเปน คน
เวียงจนั ทร เมือ่ ถกู กวาดตอ นมาเปน เชลยศกึ ของไทย พวกเขาไดน ําความรใู นการทําขลุยและแคน ซ่ึงเปน
เครอื่ งดนตรีพืน้ บานมาดว ย เนอ่ื งจากบรเิ วณที่ตั้งรกรากน้นั อยแู ถววดั บางไสไ ก จงึ เรียกกันจนติดปากวา
"หมบู า นลาว"

คณุ จรินทร กล่ินบุปผา ประธานชุมชน ผูซึ่งเปนชาวลาวรุนที่ 3 ไดสืบทอดวิชาการทําขลุยตอ
จากคุณปูกลาววา "ไมรวกท่ีใชทําขลุยตองส่ังตัดจากหมูบานทายพิกุล อําเภอพระพุทธบาท จังหวัด
สระบุรี เมื่อไดไมมาแลวจะนาํ มาตดั เปน ทอ นตามความยาวของปลองไม และนําไปตากแดด 15 - 20 วัน
เพ่ือใหเ น้อื ไมแหงสนิท แลวจึงคัดขนาด เลือกประเภท ขัดเงา แลวจึงเจาะรูขลุยโดยใชแคนเทียบเสียง
สว นขนั้ ตอนทําลวดลายน้นั ใชตะกั่วหลอมใหเ หลว แลวใชชอ นตักราดลงบนขลุยเปน ลวดลายตาง ๆ เชน
ลายพิกุล ลายตอก เปนตน จากน้ันจึงแกะปากนกแกวเพ่ือตั้งเสียง ทําการดากขลุยโดยการเหลาไมสัก
หรือไมเ นอ้ื แขง็ อดุ เขาไปในรู เวนชอ งสําหรบั ใหล มเปาผาน ตองทําใหระหวางปากขลุยกับปากนกแกว
โคงเปน ทอ งชาง เพอ่ื ใหไ ดเสียงท่ไี พเราะ กงั วาน แลว จึงทดสอบดวู า ไดเสยี งทม่ี าตรฐานหรือไม"

116

ปจจุบันมีครอบครัวที่ประกอบอาชีพทําขลุยประมาณ 20 หลังคาเรือน ดวยคุณภาพและ
ความมชี อื่ เสยี งมาตงั้ แตใ นอดีตของ "ขลุยบานลาว" ลูกคาสวนใหญจึงนิยมมาส่ังทําขลุยถึงในหมูบาน
นอกเหนือจากการสง ขายตามรา นจาํ หนายเครือ่ งดนตรไี ทยทม่ี ชี ือ่ เสียง
อาชีพการผลติ แคน

แคน เปนเคร่ืองดนตรีที่มีความเกาแกมากท่ีสุด เปนเคร่ืองดนตรีท่ีมีความนิยมเปากันมาก
โดยเฉพาะชาวจงั หวดั ขอนแกน ถอื เอาแคนเปน เอกลกั ษณชาวขอนแกน รวมทั้งเปนเครื่องดนตรีประจํา
ภาคอสี านตลอดไป และในปจ จุบันนช้ี าวบานไดม ีการประดิษฐทาํ แคนเปน อาชีพอยา งมากมาย เชน อําเภอ
นาหวา จังหวัดนครพนม จะทาํ แคนเปน อาชพี ทัง้ หมบู า น รวมทง้ั จงั หวัดอื่น ๆ อีกมากมาย และ
แคนยังเปน เครือ่ งดนตรีท่ีนํามาเปาประกอบการแสดงตาง ๆ เชน แคนวง วงโปงลาง วงดนตรีพื้นเมือง
รวมท้ังมกี ารเปา ประกอบพิธีกรรมของชาวอีสาน เชา ราํ ผีฟา ราํ ภูไท เปนตน รวมท้งั เปา ประกอบหมอลํา
กลอน ลําเพลนิ ลําพน้ื รวมทัง้ หมอลําซิง่ ยังขาดแคนไมไ ด

117

ประเภทของแคน
แคนเปน เครอื่ งดนตรีประเภทใชป ากเปา ดูดลมเขา -ออก ทาํ มาจากไมกูแคนหรือไมซาง ตระกูล

ไมไ ผ มีมากในเทอื กเขาภพู วน แถบจังหวดั รอยเอด็ จงั หวัดนครพนม ฝง ประเทศลาวและภาคเหนือของ
ไทย ลกั ษณะนามการเรียกช่ือแคนวา “เตา”

แคนแบงตามรูปรางและลักษณะการบรรเลงสามารถแบงออกไดท้งั หมด 4 ชนดิ คอื
1. แคนหก
2. แคนเจ็ด
3. แคนแปด
4. แคนเกา
สวนประกอบของแคน
1. ไมก ูแคน
2. ไมเตาแคน
3. หลาบโลหะ (ลิ้นแคน)
4. ขีส้ ทู
5. เครือยานาง
ประสบการณของชางฝม อื พน้ื บาน "การทาํ แคน"

นายลา ไพรสน เกิดเมื่อ ป พ.ศ. 2467 อายุ 82 ป อยูบานเลขท่ี 45 หมูที่ 9 บานทุงเศรษฐี
ตาํ บลนครชมุ อําเภอเมืองกาํ แพงเพชร จงั หวัดกําแพงเพชร ไปเทยี่ วท่จี งั หวดั รอยเอ็ด เห็นเขาทําแคน ก็
ซื้อมาขาย ปรากฏวาขายดี จงึ คิดทําเองโดยไปหัดทาํ จากแหลง ผลิตที่จังหวัดรอยเอ็ด แลวมาทําเอง นายลา
ไพรสน ไดยึดอาชีพเปนชางทําแคน ซ่ึงเปนหัตกรรมเครื่องไม หรือผลิตภัณฑเคร่ืองดนตรีพื้นบานเปน
ผลติ ภณั ฑท่ีมคี ณุ คาเปนภมู ปิ ญ ญาทอ งถนิ่ ซง่ึ เปน กรรมวธิ ีในการผลิต ยงั ใชวิธกี ารพืน้ บา น ทาํ ดว ยความ
ปราณตี สวยงาม เสยี งเพราะ มีใหเลอื กหลายแบบ ผลิตข้นึ เองจนเปนอาชพี หลัก จนถงึ ปจ จบุ ัน

บคุ คลท่ีสามารถใชส ตปิ ญญาของคนสัง่ สมความรู ประสบการณ เพอื่ การดาํ รงชพี และถายทอด
จากคนรนุ หน่ึง ไปสคู นอีกรุน หน่ึง ดว ยวธิ ีการตา ง ๆ ท้งั ทางตรงและทางออ ม โดยรักษาคุณคาดั่งเดิมไว

118

อยางมีเอกลักษณ และมีศกั ดศิ์ รี ทุกคนจะมหี ลกั การแบบเดียวกนั คอื การสืบทอดเช่ือมโยงอดีตมาใชใน
ปจจุบัน แตจะมีวิธีการแตกตางกัน ไมมีรูปแบบหรือสูตรสําเร็จใด ๆ แตละทองถ่ินมีการเช่ือมโยง
หลากหลายแตกตางกันไป ตามสภาพของหมูบาน กอใหเกิดภูมิปญญาทองถ่ิน เรียกวา “ปราชญ
ชาวบาน” หากมีการสบื ทอด และอนุรักษ สง เสริมอยางเปนระบบ ก็สามารถเพ่ิมคุณคาทางสังคม และ
เพ่ิมมูลคา ทางเศรษฐกิจเพอื่ เปน การเพิ่มรายไดใ หแ กป ระชาชนไดอกี ทางหน่ึง

แคน เปน ผลติ ภัณฑเ ครอื่ งดนตรพี น้ื บา น วสั ดทุ ใี่ ชในการผลิตเปนวัสดุธรรมชาติ หาไดจากปา
ใกลบ า น จากการปลูกในทองถนิ่ และจากการซ้ือหาในทองถ่ินที่ใกลเคียง เชน ไมรวก ไมซาง ซึ่งเปน
พืชตระกูลไมไ ผ ขี้สทุ หรือชนั โรง หลาบโลหะ ไมเ น้อื แขง็ (สาํ หรบั ทําปลองแกนกลาง) ขื่อกลาง (ทํา
ดวยไมไ ผส ีสกุ ), หนิ ฟลอไรท (สําหรบั ทาํ รอบล้นิ )

การถา ยทอดการเรียนรู
1. สอนบตุ รหลานในครอบครวั
2. เปน วิทยากรภายนอก สอนดา นการทาํ แคน และการเปาแคนใหกบั นกั เรยี นในโรงเรียน และ
ผูท่ีสนใจในตําบลนครชุม และตําบลใกลเคียงในเขตอําเภอเมืองกําแพงเพชร จังหวัด
กําแพงเพชร

ราคาในการจาํ หนาย
แคนลูกทงุ (แคนเลก็ ) อันละ 1,200 บาท
แคนลาว (แคนใหญ) อันละ 1,500 บาท
การผลติ จะทําไดอ าทิตยละ 1 อัน รายไดเฉลี่ยตอป ประมาณ 30,000 – 40,000 บาทตอป

สถานทส่ี อบถามขอมลู
มีจําหนายที่บานลุงลา ไพรสน เลขที่ 45 หมูที่ 9 บานทุงเศรษฐี ตําบลนครชุม อําเภอเมือง

กาํ แพงเพชร จังหวดั กําแพงเพชร
ติดตอไดท ท่ี าํ การกลุมทาํ แคน 78 บา นทาเรอื หมู 1 ตาํ บลทาเรือ อําเภอนาหวา (เจา หนาท่ี นายสุกร

ชัยบนิ โทร.0-4259-7532, 0-6218-2817 )

119

อาชีพการผลิตกลองแขก

กลองแขก เปนเครอ่ื งดนตรปี ระเภทเคร่อื งตี ท่ีมรี ปู รา งยาวเปน รปู ทรงกระบอก ขนึ้ หนงั สองขาง
ดว ยหนงั ลูกววั หรือหนงั แพะ หนา ใหญ กวางประมาณ 20 เซนติเมตร เรยี กวา หนา ลุย หรือ "หนามดั "
สว นหนา เล็กกวางประมาณ 15 เซนติเมตร เรยี กวา หนา ตานหรอื "หนาตาด" ตวั กลองหรือหุนกลอง
สามารถทาํ ข้นึ ไดจากไมห ลายชนดิ แตโ ดยมากจะนยิ มใชไ มเน้อื แขง็ มาทําเปนหนุ กลอง เชน ไมชิงชนั ไม
มะริด ไมพยงุ กระพเี้ ขาควาย ขนนุ สะเดา มะคา มะพรา ว ตาล กามปู เปนตน ขอบกลองทาํ มาจากหวาย
ผาซกี โยงเรยี งเปนขอบกลองแลวมว นดว ยหนังจะไดข อบกลองพรอมกับหนากลอง และถูกขึงใหต ึงดว ย
หนังเสนเลก็ เรียกวา หนงั เรยี ดเพ่อื ใชใ นการเรงเสียงใหหนา กลองแตล ะหนาไดเ สยี งที่เหมาะสมตาม
ความพอใจ กลองแขกสํารบั หนง่ึ มี 2 ลูก ลกู เสียงสงู เรียก ตวั ผู ลูกเสยี งตา่ํ เรยี ก ตวั เมีย ตดี ว ยฝา มอื ทง้ั
สองขา งใหส อดสลบั กันท้ังสองลกู

ลักษณะเสยี ง
กลองแขกตัวผู มีเสียงท่ีสูงกวากลองแขกตัวเมียโดย เสียง "ติง" ในหนามัด และเสียง โจะ ใน

หนา ตาด
กลองแขกตัวเมีย มีเสียงที่ต่ํากวากลองแขกตัวผู โดย เสียง ทั่ม ในหนามัด และเสียง จะ ใน

หนา ตาด

วิธกี ารบรรเลง
การบรรเลงน้นั จะใชม ือตีไปท้งั สองหนา ตามแตจ งั หวะหรือหนาทับที่กําหนดไว ในหนาเล็กหรือ

หนา ตาด จะใชนว้ิ ช้หี รอื นวิ้ นางในการตี เพ่อื ใหเกดิ เสียงท่เี ล็กแหลม ในหนามัดหรือหนาใหญ จะใชฝา

120

มอื ตีลงไปเพ่ือใหเกดิ เสยี งท่ีหนกั และแนน ซึ่งมีวธิ กี ารบรรเลงท่ลี ะเอียดออนลงไปอีกตามแตกลวิธีท่ีครู
อาจารยแตละทานจะชี้แนะแนวทางการปฏิบตั ิ

บุคคลท่ีประสบความสําเรจ็ ในการทํากลองแขก
ครูเสนห  ภกั ตรผอง

เครอื่ งดนตรไี ทยเปน มรดกทางวัฒนธรรมของชาติ อันแสดงออกถึงภูมิปญญาต้ังแตอดีตของ
บรรพบรุ ุษไทยทสี่ บื ทอดมาจนถงึ ปจ จุบัน ตามหลักฐานทางประวัติศาสตรตั้งแตสมัยสุโขทัย ไดมีการ
กลา วถงึ การบรรเลงดนตรี และเคร่อื งดนตรีไวในศลิ าจารกึ ใหเ ราทราบไดถ ึงความเจรญิ รงุ เรอื งในอดีต
กาลวาการรองรําทําเพลงหรือความเปนคนเจาบทเจากลอน มีสํานวนโวหารท่ีคนไทยซึมซับอยูใน
สายเลือด เปนความละเมียดละไม เสนหแหงวิถีชีวิตแบบไทย ที่เปนเอกลักษณซึ่งชาวไทยสามารถ
กลาวอา งไดอ ยางภาคภูมใิ จ

ครูเสนห ภักตรผอง เปนชางทํากลองแขกที่มีฝมือ ดวยกรรมวิธีแบบโบราณที่เปน
เอกลักษณซึ่งตางจากชางคนอ่ืน ๆ กลาวคือ เปนข้ันตอนการทํามือทุกอยาง โดยไมใชเคร่ืองทุนแรง
สมยั ใหม อีกทัง้ รูปลักษณของกลอง กส็ วยงามพิถพี ถิ นั ในรปู ทรงสดั สวนและมีเสียงเหมาะสมพอดีทุก
เสียง เพราะวัสดุท่ีนํามาใชลวนเลือกสรรมาจากธรรมชาติ เชนขอบกลองทําจากไมไผขด ตางกับ
ปจจุบนั ทีใ่ ชพ ลาสตกิ หรือไมกลงึ ทาํ ใหมีผลตอคณุ ภาพของเสียง

สัดสวนและองคประกอบของกลองแขก มีดงั ตอไปนี้
1. หุนกลอง ทาํ ดว ยไมเ น้ือแขง็ เชน พะยูง ชงิ ชนั ประดู และอ่นื ๆ นาํ มากลงึ และควา น
มีรูปรา งยาวเปนทรงกระบอกความยาว 24 นว้ิ ปากกลองหนาใหญก วา ง 8.5 นว้ิ เรียกวา หนารุย หนา
เลก็ กวา ง 7.5 น้ิวเรียกวา หนาตาน ความปอ งของกระพุง 10.5 น้วิ โดยนบั จากปากหนา ลุยลงมา 8 นว้ิ
อนั เปน เอกลกั ษณข องครู เสนห ภกั ตรผอ ง คอื ไมปอ งมาก เมือ่ ข้นึ หนา กลองแลวจะดสู มสวน
2. ขอบกลอง ทาํ ดวยไมไผขด พันทับดวยหวาย แตปจจุบันเปลี่ยนมาใชเสนพลาสติกแข็ง
แทน โดยจักเปนเสน เลก็ ๆ พันหมุ ขอบไมไผที่ขดไว ขอบหนาใหญกวาง 9 น้ิว หนาเล็ก 8 น้ิว พันหุม
ขอบดวยหนงั วัวท้ัง 4 หนา เม่อื หมุ หนงั แลวเรียกวาหนากลองโดยเนนใหขอบกระชับกับปากของหุน
กลองไมแ บะอา อันเปน กรรมวิธีที่เปนภูมิปญญาของครู เสนห เพราะขอบกลองที่กอดกระชับกับหุน
กลอง จะชวยใหเ สยี งกลองดังกังวานขนึ้
3. หนังเรียด ทําจากหนังควายที่มีความหนาประมาณ 2 – 3 มิลลิเมตร นํามาตัดเปน
เสน ความกวาง 4 หุน ความยาว 12 เมตร โดยกรรมวิธีโบราณ คือใชมีดตัดดวยมือ ตางจากการใช
เคร่อื งชักเรยี ดทีช่ างสวนใหญใ ชใ นปจ จุบัน และเอกลกั ษณข องครเู สนหค อื หนงั เรยี ดท่ีเสนไมโตมากทํา
ใหสาวเรงเสียงไดงายและรักษาหนากลองไมใหขาดเร็ว โดยเฉพาะหนาตานท่ีใชหนังบาง
จะมีอายกุ ารใชง านยาวนานขนึ้

121

4. หูชอ ง คือสว นของการผูกปมหนงั ชวงตน และปลายโดยการนาํ หนังเรียดท่ีเหลือมาขดแลว
ผูกเขากับหวงเหล็กอันนับเปนเอกลักษณของกลองแขกครูเสนห เพ่ือความสวยงามในการเก็บ
หนงั ในขณะท่ีกลองแขกของชา งอืน่ มักใชกรรมวธิ ีผูกหนังเปนปมแทนการใชหวง การขดวงหนังเขา
ในหชู องขนึ้ อยกู นั หนงั ทเ่ี หลอื จากการสาวกลองแลว แตไ มควรใหยาวจนเกินไป ประมาณไมเกิน 2 ฟุต
เม่ือมวนเกบ็ เปน วงกลมจะดูสวยงาม

กรรมวิธใี นการทํากลองแขก มี 5 ขั้นตอนคือ
1. การทาํ ขอบกลองดว ยไมไผ
2. การมว นหนากลอง
3. การตัดหนังเรียด
4. การขึ้นกลอง
5. การสาวกลอง
ข้นั ตอนที่สาํ คัญ ไดแก การทําขอบและการมว นหนา กลอง
เอกลักษณของกลองแขกมีดงั น้ี
1. รปู ทรงสวยงามไดสัดสวนพอเหมาะ
2. เสยี งดงั กงั วานทุกเสยี งถกู ตอ งตามความนยิ ม
3. ทนทานไมขาดงายมีอายุการใชง านยาวนาน

ตอ งการทราบขอ มลู เพิม่ ไดท ่ี อาจารยภูมใิ จ รืน่ เริง
โทร.086-3385304 e-mail : [email protected]

ตัวอยา งราคากลองแขก
กวาง 30 เซนตเิ มตร ยาว 30 เซนตเิ มตร สูง 65 เซนตเิ มตร
ราคาขายปลีก 1,600 บาท

สถานทจ่ี ําหนาย
กลมุ อาชพี ทํากลอง
46 หมู 6 บานปากนํ้า ตําบลเอกราช อาํ เภอปา โมก จังหวัดอา งทอง รหสั ไปรษณีย 14130
ติดตอ : คุณเฉลมิ เผาพยัฆ
โทร : 035 661914, 035 661309, 08 1734 1406, 08 1899 5077, 08 1587 4841

122

ชา งทาํ เครือ่ งดนตรีไทย
กรงุ เทพมหานคร มีแหลง ซ้ือขายเครื่องดนตรีไทย อยมู ากมาย มีทั้งรา นขายปลีก และรา นขายสง

เชน ศกึ ษาภณั ฑพาณิชย ถนนราชดําเนนิ และ ถนนลาดพรา ว รานสยามวาทติ ถนนอรุณอัมรินทร รานดุ
รยิ บรรณ ถนนสโุ ขทัย หางพัฒนศิลปการดนตรีและละคร ถนนสามเสนบางกระบือ รานภมรรุงโรจน
สาขาเซ็นทรัลปนเกลา รานจิหรรษา ดิโอลดสยามพลาซา รานสมชัยการดนตรี ซอยวัดยางสุทธาราม
ถนนพรานนก ใกลสามแยกไฟฉาย นอกจากนน้ั จะมีอยทู ีย่ า นเวิง้ นาครเขษม ยา นหลังกระทรวงกลาโหม
ถนนอัษฎางค รมิ คลองหลอด ยา นสวนจตุจกั ร เปน ตน
ทีอ่ ยูของชา งทาํ เครอื่ งดนตรใี นเขตกรงุ เทพมหานคร

นายสมชัย ขาํ พาลี 795/3 ซอยวัดยางสุทธาราม ใกลสามแยกไฟฉาย ถนนพรานนก แขวงบาน
ชางหลอ เขตบางกอกนอ ย กรงุ เทพมหานคร 10700 โทร 4112528 ทาํ การผลติ เครื่องดนตรีไทยทุกชนิด
ขายสงและปลกี มีโรงงานอุตสาหกรรมเครอ่ื งดนตรที ่จี งั หวดั กาญจนบุรี และ เปด กจิ การราน "สมชัยการ
ดนตรี" ดว ย

1. นายจํารัส (ชางนพ) สุริแสง 30 ซอยชัยวัฒนะ ถนนวุฒากาศ แขวงบางคอ เขตบางขุน
เทยี น กรุงเทพมหานคร โทร 4771359 ทาํ การผลติ ซอดวง รูปสวย คณุ ภาพดี มสี ลักชอื่ "ชางนพ" ฝงไว
ดว ย

2. นายวินิจ (ชา งเลก็ ) พุกสวัสด์ิ 478/1 หมู 10 ซอยเพชรเกษม 67 ถนนเพชรเกษม แขวงบาง
แค เขตบางแค กรุงเทพมหานคร 10160 โทรศัพท 4215699 01 - 8277718 ทําการผลิต ขิมตอลายไม
จะเข ซอดวง ซออู และ ขลยุ ปรบั เสียง
จังหวัดนนทบรุ ี

1. นางองุน บัวเอี่ยม 81/1 ซอยม่ิงขวัญ 5 ถนนติวานนท 2 ตลาดขวัญ อําเภอเมือง จังหวัด
นนทบรุ ี โทรศัพท 5261352 ทําการผลิต องั กะลงุ

2. นายพฒั น บวั ท่ัง 49/2 หมู 5 รานดุริยศัพท ถนนประชาราษฎร ตําบลตลาดขวัญ อําเภอ
เมอื ง จงั หวดั นนทบรุ ี 11000 ทําการผลติ องั กะลงุ ขิม ฆอง
จงั หวัดพระนครศรอี ยุธยา

1. นายสมบญุ เกิดจนั ทร 34 หมู 7 ต.พระขาว อาํ เภอบางบาล จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทําการ
ผลิต และ ตกแตง เครื่องปพ าทยม อญ ลงรกั ปด ทอง ปดกระจก และ ขบั รอ ง

2. นายประหยัด (ลุงตอ) อรรถกฤษณ 48/12 หมู 2 ตําบลทาวาสุกรี อําเภอเมือง จังหวัด
พระนครศรีอยธุ ยา โทรศัพท 035 - 243552 ทําการผลิต หนังเพอื่ ขายสงตอ ขึ้นหนา กลอง
จังหวดั สุพรรณบุรี

1. นายชว น บญุ ศรี 87 หมู 1 ต.ตะครา อําเภอบางปลามา จงั หวดั สุพรรณบุรี โทรศัพท 035 -
587843 ทาํ การผลติ องั กะลงุ และ ทาํ ผนื ระนาด

123

จงั หวดั เพชรบุรี
1. นายลภ ปญ ญาสาร 50 หมู 1 ตาํ บลหวยโรง อําเภอเขายอย จังหวดั เพชรบรุ ี ทาํ การผลิต กลอง

ยาว กลองทัด กลองแขก กลองตุก โทน รํามะนา เปง มาง ตะโพน
จังหวัดนครปฐม

1. นายสวาท ม่ันศรจี ันทร 26/37 ตําบลบางแขม อําเภอเมือง จงั หวัด นครปฐม 73110 โทรศัพท
034 - 272881 ทาํ การผลิต ผนื ระนาดเอก ระนาดทุม

2. นายเชาว ชาวนาเปา 23/1 ม 6 ตําบลทาตลาด อําเภอสามพราน จังหวัด นครปฐม 73110
โทรศัพท 034 - 321231 ทําการผลิต ซอสามสาย ซอดว ง ซออู ผลติ จากไมและงา
จงั หวัดฉะเชิงเทรา

1. นายประหยดั จาบกุล 121 หมู 13 ตําบลดงนอย อาํ เภอราชสาสน จ. ฉะเชิงเทรา ทําการผลิต
ผนื ระนาดเอก ผนื ระนาดทมุ

2. นายทอง อยูสิทธิ 1 หมู 4 ตําบลหัวลําโพง อําเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา โทรศัพท
038- 853326 ทาํ การผลติ ผืนระนาดเอก ผืนระนาดทุม
จงั หวัดนครนายก

1. นายพิบลู ย (เกง) นิลวิไลพนั ธ 42/1 หมู 8 ตาํ บลศรนี าวา อําเภอเมอื ง จงั หวดั นครนายก 26000
โทรศพั ท 037 - 313261 ทาํ การผลิต หลอลูกฆอ ง ไทย มอญ จําหนา ยรา นฆอ ง
จงั หวัดพิษณโุ ลก

1. นายพลอย อ่าํ คมุ 215 หมู 6 ตําบลหัวรอ อาํ เภอเมอื ง จงั หวดั พิษณโุ ลก 65000 โทรศพั ท 055-
213166 ทําการผลติ ซอดวง ซออู
จงั หวัด รอยเอ็ด

1. นายเคน สมจินดา 39 หมู 5 ตําบลศรีแกว อําเภอเมือง จังหวัดรอยเอ็ด 45000 โทรศัพท 01-
4180241 ทาํ การผลิต แคน มชี ือ่ เสยี งมาก (พอ เคน ทาํ แคน) เคยไปสาธติ ท่ีอเมริกา
จังหวดั กาฬสินธุ

1. นายเปล้อื ง ฉายรศั มี (ศิลปนแหงชาติ) 229/4 ถนนเกษตรสมบูรณ ตําบลกาฬสินธุ อําเภอ
เมือง จหวัดกาฬสินธุ 46000 โทรศัพท 043 - 820366 ทําการผลิต พิณ โปงลาง พิณเบส หมากกะโลง
โปงลางเหล็ก โปงลางไมไผ และ ทาํ การสอนท่วี ทิ ยาลัยนาฎศิลปกาฬสนิ ธุ
จังหวัดสงขลา

1. นายอรุณ บันเทิงศิลป 24/1 หมู 1 ตําบลคลองอูตุเภา อําเภอหาดใหญ จังหวัดสงขลา
ทําการผลติ โหมง ฟาก และ รางโหมง

2. นายธรรม ทองชุมนุม 695 หมู 2 ถนนรัตภูมิ ตําบลควนเนียง อําเมืองควนเนียง
จังหวัดสงขลา ทําการผลิต กลองยาว และ กลอง

124

จังหวดั เชียงใหม
1. นายบุญรัตน ทิพยรัตน 108 หมู 10 ซอยชมจันทร ถนนเชียงใหม ฮอด ตําบลปาแดด

อ.เภอเมือง จังหวัดเชียงใหม 50100 โทรศัพท 053-281917 ทําการผลิต เคร่ืองสายไทยทุกชนิด เคร่ือง
ดนตรีพื้นเมืองเหนือทุกขนิด บัณเฑาะว กระจับป (สัดสวนแบบโบราณ) พิณเปยะ พิณนํ้าเตา ทําซอสาม
สายกะลาดดั ข้ึนหนา ซอดว ยหนงั แพะ และรับซอ ม

2. นายวเิ ทพ กันทิมา 106 หมู 20 บานน้าํ โทง ตาํ บลสบแมขา อาํ เภอหางดง จังหวัดเชยี งใหม
50200 หรือ วทิ ยาลัยนาฎศิลปเชียงใหม ถนนสุริยวงศ ตําบลหายยา อําเภอเมือง โทรศัพท 053-271596
ทําการผลติ เครอ่ื งสายไทยทกุ ชนดิ และเครอื่ งดนตรีพ้นื เมือง
จงั หวดั ลาํ พูน

1. พอหลวงป สิทธิมา 49 หมู 10 หมูบานนํ้าเพอะพะ ตําบลสายหวยกราน-หนองปลาสวาย
อาํ เภอบา นโฮง จงั หวัดลําพูน 51130 โทรศพั ท 053-591330 ผลิต กลองหลวง กลองสบสัดชัย กลองปูเจ
รับทําหนา กลอง ฉาบ ฉ่งิ ฆอ ง
จังหวดั ลาํ ปาง

1. นายมานพ ปอนสืบ 833/1 หมู 5 บานแมทะ ตําบลทุงฝาย อําเภอเมือง จังหวัดลําปาง
โทรศัพท 054-358483 ผลติ ขมิ สาย

กิจกรรมทายบท
ผลการเรียนรูท ่คี าดหวัง
อธิบายและบอกแนวทางการประกอบอาชีพการผลติ เครื่องดนตรีพืน้ บานได
คาํ ช้ีแจง ใหผเู รียนอธบิ ายคาํ ถามตอ ไปน้ี
1. อธิบายขน้ั ตอนแนวทางการประกอบอาชพี การผลิตขลยุ
2. อธบิ ายขนั้ ตอนแนวทางการประกอบอาชีพการผลติ แคน
3. อธิบายขนั้ ตอนแนวทางการประกอบอาชพี การผลติ กลองแขก

125

บรรณานกุ รม

จรี พันธ สมประสงค. ศิลปะกบั ชีวิต. กรุงเทพฯ, เทเวศรสเตชนั้ เนอร, 2515.
ชลติ ดาบแกว . การเขยี นทัศนียภาพ. กรงุ เทพฯ, โอเดียนสโตร, 2541.
ชิ้น ศิลปะบรรเลง และวเิ ชยี ร กลุ ตัณฑ. ศลิ ปะการดนตรีและละคร. พระนคร, กรมสามัญศกึ ษา,

2515.
ทวศี กั ดิ์ จรงิ กิจและคณะ. พัฒนาทักษะชวี ติ 2. กรุงเทพฯ, วฒั นาพานิช สาํ ราญราษฏร, 2544.
ธนิต อยูโพธ.ิ์ ศลิ ปะละครรํา. กรุงเทพฯ, ชมุ นุมสหกรณ และการเกษตรแหงประเทศไทย, 2531.
ประตมิ ากรรมเพือ่ ประโยชนใ ชสอย. สารานกุ รมไทยสําหรับปวงชน. เลมที่ 14, กรงุ เทพมหานคร.
ภูมิปญ ญาทองถนิ่ ไทย กรมทรัพยสนิ ทางปญ ญา. นนทบุรี.
ยศนนั ท แยม เมือง และคณะ. ทศั นศลิ ป. พิมพค รัง้ ที่ 1, กรงุ เทพมหานคร. ไทยวฒั นาพานชิ , 2546.
วชิ าการ, กรม. ทฤษฏีและปฏบิ ตั กิ ารวิจารณศ ลิ ปะ. กรงุ เทพฯ, องคการคาของครุ ุสภา, 2532.
สุชาติ เถาทอง และคณะ. ศิลปะทัศนศลิ ป. กรงุ เทพฯ, อกั ษรเจรญิ ทัศน, 2546
อภศิ ักด์ิ บญุ เลิศ. วาดเขยี น. กรงุ เทพฯ, โอเดยี นสโตร, 2541.
อาภรณ อินฟาแสง. ประวตั ิศาสตรศลิ ป. กรงุ เทพฯ, เทเวศรสเตชัน่ เนอรร,่ี 2512
อาภรณ อินฟา แสง. ทฤษฎสี .ี กรงุ เทพฯ, เสรมิ สนิ , 2510.

126

ท่ปี รึกษา คณะผูจัดทาํ

1. นายประเสรฐิ บุญเรือง เลขาธิการ กศน.
2. ดร.ชัยยศ อ่ิมสุวรรณ รองเลขาธกิ าร กศน.
3. นายวัชรินทร จาํ ป รองเลขาธกิ าร กศน.
4. ดร.ทองอยู แกวไทรฮะ ทป่ี รึกษาดานการพัฒนาหลักสตู ร กศน.
5. นางรกั ขณา ตัณฑวุฑโฒ ผอู ํานวยการกลมุ พฒั นาการศกึ ษานอกโรงเรยี น
ผูเขียนและเรยี บเรยี ง
1. นายจํานง วันวิชัย ขาราชการบํานาญ

2. นางสรญั ณอ ร พัฒนไพศาล กศน. เฉลิมพระเกีรยติ จ.บรุ ีรัมย
3. นายชัยยนั ต มณสี ะอาด สถาบัน กศน. ภาคใต
4. นายสฤษดช์ิ ัย ศิรพิ ร สถาบนั กศน. ภาคตะวนั ออก
5. นางชอ ทพิ ย ศริ พิ ร สถาบนั กศน. ภาคตะวนั ออก
6. นายสรุ พงษ ม่นั มะโน กลุมพัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรียน
7. นายศภุ โชค ศรีรตั นศลิ ป คณะเลขานกุ าร
ผบู รรณาธกิ าร และพฒั นาปรบั ปรุง
1. นายววิ ฒั นไ ชย จนั ทนส ุคนธ กลมุ พัฒนาการศึกษานอกโรงเรยี น
2. นายสรุ พงษ มั่นมะโน กลุมพฒั นาการศกึ ษานอกโรงเรยี น
3. นางจฑุ ากมล อนิ ทระสันต กลมุ พฒั นาการศึกษานอกโรงเรยี น
คณะทาํ งาน

1. นายสุรพงษ มนั่ มะโน กลมุ พัฒนาการศึกษานอกโรงเรียน
2. นายศภุ โชค ศรีรัตนศิลป กลุม พฒั นาการศกึ ษานอกโรงเรยี น
3. นางสาววรรณพร ปทมานนท กลมุ พัฒนาการศึกษานอกโรงเรียน
4. นางสาวศริญญา กุลประดษิ ฐ กลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรยี น

5. นางสาวเพชรินทร เหลืองจิตวฒั นา กลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรยี น

ผพู ิมพตน ฉบบั

นางสาวเพชรินทร เหลืองจิตวฒั นา กลมุ พฒั นาการศกึ ษานอกโรงเรียน
ผอู อกแบบปก กลุมพัฒนาการศึกษานอกโรงเรียน
นายศภุ โชค ศรรี ตั นศิลป

127

คณะที่ปรึกษา ผูพฒั นาและปรับปรุงคร้งั ท่ี 2

นายประเสริฐ บญุ เรอื ง เลขาธกิ าร กศน.
นายชัยยศ อม่ิ สุวรรณ รองเลขาธกิ าร กศน.
นายวชั รนิ ทร จําป รองเลขาธิการ กศน.
นางวัทนี จนั ทรโอกลุ ผเู ชีย่ วชาญเฉพาะดานพฒั นาสอื่ การเรียนการสอน
นางชุลีพร ผาตนิ นิ นาท ผเู ชี่ยวชาญเฉพาะดานการเผยแพรทางการศกึ ษา
นางอญั ชลี ธรรมวิธีกุล หัวหนา หนวยศกึ ษานเิ ทศก
นางศทุ ธนิ ี งามเขตต ผูอํานวยการศกึ ษานอกโรงเรียน

ผูพัฒนาและปรบั ปรงุ คร้ังที่ 2

นายสุรพงษ มั่นมะโน กลุม พัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรียน
นายศภุ โชค ศรีรัตนศลิ ป กลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรียน
นายกิตตพิ งศ จันทวงศ กลุมพัฒนาการศกึ ษานอกโรงเรียน
นางสาวผณนิ ทร แซอ้ึง กลมุ พฒั นาการศึกษานอกโรงเรียน
นางสาวเพชรนิ ทร เหลอื งจิตวฒั นา กลุมพัฒนาการศึกษานอกโรงเรยี น

128

คณะผปู รบั ปรุงขอ มลู เกย่ี วกบั สถาบนั พระมหากษัตรยิ ป  พ.ศ. 2560

ทป่ี รึกษา จาํ จด เลขาธิการ กศน.
หอมดี ผูตรวจราชการกระทรวงศกึ ษาธิการ
1. นายสรุ พงษ สขุ สเุ ดช ปฏิบัติหนาทร่ี องเลขาธกิ าร กศน.
2. นายประเสริฐ ผูอาํ นวยการกลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกระบบ
และการศกึ ษาตามอัธยาศยั
3. นางตรนี ุช

ผูปรบั ปรงุ ขอ มูล ศรรี ัตนศิลป กลุมพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั

นายศภุ โชค

คณะทํางาน

1. นายสุรพงษ มนั่ มะโน กลุมพฒั นาการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศยั
2. นายศภุ โชค ศรีรตั นศิลป กลุมพัฒนาการศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัย
3. นางสาวเบ็ญจวรรณ อําไพศรี กลมุ พฒั นาการศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั
4. นางเยาวรัตน ปน มณีวงศ กลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย
5. นางสาวสุลาง เพช็ รสวาง กลมุ พัฒนาการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั
6. นางสาวทิพวรรณ วงคเ รือน กลุมพฒั นาการศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั
7. นางสาวนภาพร อมรเดชาวัฒน กลุม พัฒนาการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัย
8. นางสาวชมพูนท สงั ขพ ชิ ัย กลุมพฒั นาการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศยั