การเลี้้�ยงไก่่กระดููกดำ ครรชิิต ชมภููพัันธ์์ มหาวิิทยาลััยแม่่โจ้้ จัังหวััดเชีียงใหม่่ ความสำคัคััญของไก่ก่่กระดููก ่กระดููกดดำ ไก่่กระดููกดำเป็็นไก่่พื้้�นเมืืองที่่�นิิยมเลี้้�ยงและบริิโภคในพื้้�นที่่�ภาคเหนืือตอนบน เช่่น เชีียงใหม่่ เชีียงรายแม่่ฮ่่องสอน เป็็นต้้น และมีีแนวทางที่่�จะพััฒนาให้้เป็็นสััตว์์เศรษฐกิิจในระดัับเกษตรกรราย ย่่อยได้้ดีี จากความเชื่่�อของชาวจีีนที่่�ว่่า ไก่่กระดููกดำเมื่่�อนำมาตุ๋๋�นกัับยาจีีนจะช่่วยบำรุุงกำลัังร่่างกาย ดีีกว่่าใช้้ไก่่หรืือสััตว์์ปีีกชนิิดอื่่�น แม้้กระทั่่�งการบริิโภคเนื้้�อไก่่กระดููกดำโดยไม่่นำมาตุ๋๋�นกัับยาจีีนก็็ยััง เชื่่�อว่่าบำรุุงร่่างกายดีกว่ี ่าเนื้้�อไก่่ชนิิดอื่่�น ๆ ชาวจีีนฮ่่อในภาคเหนืือจึึงนิิยมเลี้้�ยงไก่่กระดูกูดำไว้้บริิโภคและ ขายให้้เพื่่�อนบ้้านหรืือผู้้ที่่�ต้้องการ โดยจะขายได้้ราคาดีีกว่่าไก่่บ้้านมากกว่่า2เท่่าอย่่างไรก็็ตามไม่่ใช่่ว่่า มีีเฉพาะชาวจีีนฮ่่อที่่�นิิยมบริิโภคไก่่กระดููกดำเท่่านั้้�น แต่่คนไทยส่่วนใหญ่่ก็็ต้้องการจะใช้้ไก่่กระดููกดำ ในทางด้้านพิธีิกีรรมตามความเชื่่�อ อีกทั้้ ี �งใช้้บริิโภคเพื่่�อบำรุุงร่่างกายด้ว้ยไก่่กระดูกูดำจึึงได้รั้ับความสนใจ มากขึ้้�นความสนใจมากขึ้้�น เพีียงแต่่ไม่่มีีจำหน่่ายในตลาดทั่่�วไป ซึ่่�งเป็็นเพราะมีีการเลี้้�ยงไก่่กระดููกดำ กัันน้้อยมาก ไม่่เพีียงพอต่่อความต้้องการรวมทั้้�งสายพัันธุ์์ไก่่กระดููกดำแท้้ๆก็็หายากอีีกด้้วย 1.1 ข้้อมููลทั่่�วไป 1.1 ข้้อมููลทั่่�วไปขของไก่่กกระดููกดกดำ ความหมายของคำว่่า “ไก่่กระดููกดำ” หรืือ “Black – boned chickens” นั้้�น ระบุุถึึง ลัักษณะสีีดำ 3 ส่่วนของร่่างกายไก่่ ได้้แก่่ หนััง เนื้้�อและกระดููก ซึ่่�งเกิิดจากการสะสมเม็็ดสีีเมลานิิน (Melanin) ในเนื้้�อเยื่่�อซึ่่�งSmythJr (1990) ได้้รายงานว่่าขบวนการสร้้างเม็็ดสีีเมลานิิน (Melanismหรืือ fibromelanosis) เกิิดจากการควบคุุมของยีีน sex-linked id+ ร่่วมกัับ dominantenhancer gene Fm ลัักษณะผสมของยีีน 2 ชนิิดนี้้�เป็็นผลให้้เกิิดความแตกต่่างของการสะสมสีีดำให้้เข้้มขึ้้�นในเนื้้�อเยื่่�อ 2 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
เกี่่�ยวพััน (Connective tissue) อย่่างไรก็็ตามการเน้้นเรื่่�องกระดููกดำเป็็นหลััก ซึ่่�งทุุกส่่วนของไก่่ กระดููกดำจะมีีสีีดำทั้้�งหมดและกระดููกทุุกส่่วนของร่่างกายก็็จะต้้องมีีสีีดำ ถ้้ากระดููกสีีไม่่ดำโดยอาจ มีีสีีอื่่�น เช่่น สีีเหลืืองขาวปะปน ถืือว่่าไม่่เป็็นไก่่กระดููกดำแท้้ในส่่วนของหนัังและเนื้้�อนั้้�นอาจมีีสีีดำไม่่ เข้้ม อาจเป็็นสีีเทาก็็ยัังไม่่ถืือว่่าเป็็นลัักษณะที่่�บกพร่่องของพัันธุ์์ไก่่กระดููกดำ มููลนิิธิิโครงการหลวงได้้พััฒนาไก่่กระดููกดำนี้้�ให้้มีีการเจริิญเติิบโตดีีและมีีลัักษณะตรงตาม พัันธุ์์ คืือ มีีสีีดำ9แห่่ง ที่่�ปาก ใบหน้้า ลิ้้�น หงอน เล็็บ แข้้งขา ผิิวหนััง กระดููก และเนื้้�อ(สุุชน และคณะ, 2557) ซึ่่�งความดำนี้้�เกิิดจากกระบวนการสร้้างเม็็ดสีีเมลานิิน (melanin) ที่่�มีีปริิมาณมากกว่่าปกติิ อัันเนื่่�องมาจากการแสดงออกของยีีน Fibromelanosis (Fm)ซึ่่�งเป็็นยีีนที่่ก�ระตุ้้นให้้เกิิดการเพิ่่�มจำนวน เซลล์์เม็็ดสีีดำสะสมในเนื้้�อเยื่่�อกระดููก และผิิวหนััง (Batesonand Punnett, 1911) นอกจากนี้้�ยีีน Fm ยัังทำงานร่ว่มกัับยีีน Id (thesex-linked inhibitorof dermal melanin) ในกระบวนการhyper pigmentation ด้้วย(Dorshorstetal.,2010) 1.2 กการคััดัดเลืลืือกกพัันธุ์์�ไก่่ ันธุ์์�ไก่่กกระดููกดกดำ เนื่่�องจากไก่่กระดูกูดำมีีความหลากหลายของสายพัันธุ์์ เพิ่่�มศักดิ์์ ั�(2547) จึึงได้้ทำการศึกึษา และคััดเลืือกสายพัันธุ์์ไก่่กระดููกดำในเบื้้�องต้้น โดยพิิจารณาจากสีีขน แต่่จะต้้องมีีลัักษณะทั้้�งสามส่่วน คืือ หนััง เนื้้�อและกระดููกเป็็นสีีดำ จากการศึึกษาได้้จำแนกไก่่กระดููกดำออกเป็็น 5สายพัันธุ์์ คืือ 1) ไก่่กระดููกดำสีีเทาคอลายแดง ลููกที่่�เกิิดมีีขนสีีดำ67.74% 2) ไก่่กระดููกดำสีีทอง ลููกที่่�เกิิดมีีขนสีีน้้ำตาล 91.66% 3) ไก่่กระดููกดำสีีเทาสร้้อยทอง ลููกที่่�เกิิดมีีขนสีีดำ61.11% 4) ไก่่กระดููกดำคอลาย ลููกที่่�เกิิดมีีขนสีีดำ63.16% 5) ไก่่กระดููกดำสีีขาวหรืือไก่่กระดููกดำชีี ลููกที่่�เกิิดมีีขนสีีขาว 100% อย่่างไรก็็ตามไก่่กระดููกดำสายพัันธุ์์ต่่างๆ ยัังจำเป็็นต้้องมีีการศึึกษาวิิจััยในด้้านการปรัับปรุุง พัันธุ์์ต่่อไป เพื่่�อให้้ได้้สายพัันธุ์์ที่่�มีีทั้้�งลัักษณะภายนอก (สีีขน)และลัักษณะภายในของไก่่กระดููกดำ 3 ประการ ดัังที่่�ได้กล่้ ่าวไว้้ในตอนต้้น เพื่่�อประโยชน์ทั้้์ �งด้้านการเลี้้�ยงเป็็นงานอดิิเรก ดููเล่่นเพื่่�อความสวยงาม และเพื่่�อใช้้เป็็นยาจีีนสำหรัับบำรุุงร่่างกายอัันเป็็นแนวทางการเลี้้�ยงเพื่่�อเสริิมรายได้้สำหรัับครอบครัวอีักี ทางหนึ่่�ง ณััฐกานต์์และคณะ (2558) ได้้ทำการคััดเลืือกสายพัันธุ์์ไก่่และมีีหลัักเกณฑ์์การคััดเลืือก ต่่างๆโดยใช้้ฝููงไก่่กระดููกดํําเดิิมที่่�มีีอยู่่ในมููลนิิธิิโครงการหลวงที่่�อายุุ 22 สััปดาห์์ซึ่่�งมีีจํํานวน 162 ตััว เป็็นเพศผูู้ 34 ตัว ัและเพศเมีีย128 ตัว นํั ํามาคััดเลืือก ให้้เหลืือ60 ตัว ั เป็็นเพศผู้้ 10 ตัว ัเพศเมีีย50 ตัว ั เพื่่�อใช้้เป็็นฝููงพ่่อ-แม่่พัันธุ์์ (P0) สํําหรัับการผลิิตลููกไก่่รุ่่น F1 ต่่อไป โดยมีีเกณฑ์์การคััดเลืือก ดัังนี้้� 1. เกณฑ์์การคััดเลืือกตามน้้ำหนััก (Growth performance) คััดเลืือกไก่่ที่่�มีีน้้ำหนัักตััว สููงกว่่าค่่าเฉลี่่�ยของฝููงทั้้�งเพศผู้้ และเพศเมีีย มีสุุีขภาพแข็็งแรงและไม่มี่ ีลัักษณะพิกิารหรืือผิิดปกติ จิากนั้้�น จึึงทํําการคััดเลืือกลัักษณะภายนอกตามเกณฑ์์ข้้อ2 ต่่อไป คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 3
2. เกณฑ์์การคััดเลืือกตามลัักษณะภายนอกที่่�ตรงตามสายพัันธุ์์ (Physical characteristic trueto breed) ใช้้วิิธีีการเปรีียบเทีียบจากการถ่่ายภาพแล้้ว พิิจารณาด้้วยสายตาซึ่่�งมีี5ลัักษณะ ดัังนี้้� 1) หงอนและใบหน้้า: สีีหงอนซึ่่�งเป็็นหงอนจักัรและสีีใบหน้้าต้้องเป็็นสีดํีํา(ภาพที่่�2;a1) 2) แข้้งและเล็็บ: สีีแข้้งและสีีเล็็บต้้องเป็็นสีีดํํา หรืือถ้้ามีีจํํานวนไก่่ไม่่ครบ อนุุโลม ให้้มีีสีีเทาได้้(ภาพที่่�2; b1และ b2) 3) ผิิวหนััง: สีีผิิวหนัังต้้องเป็็นสีีดํําเทา (ภาพที่่�2;c1) 4) ลิ้้�น: สีีบริิเวณใต้้ลิ้้�นต้้องเป็็นสีีดํํามากกว่่า 2/3ของความยาวลิ้้�นหรืือมากกว่่า 50% ของลิ้้�น หากเป็็นสีีขาวให้้คััดทิ้้�ง (ภาพที่่�2; d1 d2 d3 d4) 5) เพดานปาก: สีีเพดานปากต้้องเป็็นสีีดํํา หากมีีจํํานวนไก่่ไม่่ครบตามจํํานวนที่่�ต้้องการ อนุุโลมให้้เป็็นสีีเทาได้้แต่่ถ้้าเป็็นสีีขาวให้้คััดทิ้้�ง (ภาพที่่�2;e1e2และe3) ส่่วนความดํําภายใน ได้้แก่่ เนื้้�อและกระดููก ยัังไม่่นำมาใช้้เป็็นเกณฑ์์การคััดเลืือกในครั้้�งนี้้� เนื่่�องจากการคััดเลืือกไก่่ในขณะที่่�ไก่่ยัังมีีชีีวิิต ลัักษณะของไก่่กระดููกดำที่่�พบในการคััดเลืือกสายพัันธุ์์ 4 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
โรงเรืรืือนสำหรัรัับไก่ก่่ โรงเรืือนไก่่สามารถทำเป็็นเเบบง่่ายๆไม่่มีีรููปแบบที่่�ตายตััวแน่่นอน โรงเรืือนอาจจะทำเป็็น เพิิงแหงน เพิิงแหงนกลายแบบหน้้าจั่่�วและอื่่�นๆ ก็็ได้้ขึ้้�นอยู่่กัับรููปแบบและวััตถุุประสงค์์ของการเลี้้�ยง โดยอาศััยวััสดุุที่่�มีีในท้้องถิ่่�น เช่่น ไม้้ไผ่่หรืือไม้้รวกเป็็นต้้น ขนาดของโรงเรืือนก็็ขึ้้�นอยู่่กัับจำนวนไก่่ที่่� จะเลี้้�ยง และขี้้�นอยู่่กัับบริิเวณพื้้�นที่่�เกษตรกรบางรายสร้้างเรืือนโรงดัังกล่่าวไว้้ส่่าหรัับเลี้้�ยงไก่่แต่่ก็็ มีีเกษตรกรอีีกจำนวนมากที่่�ยัังเลี้้�ยงโดยการปล่่อยให้้ไก่่เกาะคอนนอนตามใต้้ถุุนบ้้านหรืือตามต้้นไม้้ ซึ่่�งการเลี้้�ยงเช่่นนี้้�ทำให้้การดููแลรัักษาทำได้้ลำบาก ก่่อให้้เกิิดความสููญเสีียมากพอสมควร โรงเรืรืือนเลี้ลี้้�ยงไก่่ ้�ยงไก่่ที่่ ที่่�ดีีนั้้ �ดีีนั้้�นคควรมีีลััก มีีลัักษณะ ดัั ดัังนี้นี้้� 1. สามารถป้้องกัันแดด กัันลมและกัันฝนได้้ดีี 2. ภายในโรงเรืือนควรโปร่่งไม่อั่ ับทึึบ ไม่ชื้่ ้�น และมีกีารระบายอากาศดีีแต่่ไม่่ถึึงกัับมีลีมโกรก 3. ควรสร้้างโรงเรืือนแบบประหยััด ใช้้วััสดุุสิ่่�งก่่อสร้้างที่่�หาได้้ง่่ายในท้้องถิ่่�น รัักษา ความสะอาดง่่ายสามารถพ่่นน้้ำยาฆ่่าเชื้้�อโรคและยากำจััดปรสิิตภายนอกได้ง่้่ายและทั่่ว�ถึึง 4. ป้้องกัันศััตรููต่่างๆได้้ดีีเช่่น สุุนััขแมว นกและหนููฯลฯ 5. ห่่างจากที่่�พัักอาศััยพอสมควร 6. จะต้้องออกแบบก่่อสร้้างให้้สะดวกต่่อการเข้้าปฏิิบััติิงาน โรงเรืือนเลี้้�ยงไก่่ขุ่่น ลัักษณะโรงเรืือนเลี้้�ยงไก่่ขุุน ลัักษณะโรงเรืือนเลี้้�ยงไก่่พ่่อแม่่พัันธุ์์ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 5
วััสดุุอุุปกรณ์์ในการเลี้้�ยงไก่่ หลัังจากที่่�ผู้้เลี้้�ยงไก่่สร้้างโรงเรืือนแล้้ว ส่่วนประกอบอย่่างอื่่�น ที่่�ขาดไม่่ได้้ คืือ อุุปกรณ์์ในการเลี้้�ยงไก่่ อุุปกรณ์์ที่่�จำเป็็นมีีดัังนี้้� 1) ภาชนะใส่่อาหารผู้้ที่่�เลี้้�ยงไก่่ส่่วนใหญ่่จะให้้อาหารไก่่โดยวิิธีีการโปรยหว่่านลงบนลาน หรืือพื้้�นดิิน แล้วปล่ ้ ่อยให้้ไก่่จิกกิินเอง ทาให้้ไก่่ตัวัเล็ก ็ๆได้รั้ับอาหารไม่ค่่ ่อยเพีียงพอเพราะไก่่ที่่�ใหญ่่กว่่า จะแย่่งจิิกกิินเสีียจนหมดก่่อน ดัังนั้้�น ผู้้ที่่�เลี้้�ยงควรแยกไก่่ตััวใหญ่่และตััวเล็็กออกจากกััน จััดภาชนะ ใส่่อาหารให้้ ทั้้�งนี้้�เพื่่�อไม่่ให้้อาหารหกเรี่่�ยราด ภาชนะใส่่อาหารในชนบทควรเลืือกใช้้อุุปกรณ์์ราคาถููก จากวััสดุุในท้้องถิ่่�นที่่�ทาง่่ายทนทานรัักษาความสะอาดได้้ง่่ายเช่่น กระบอกไม้้ไผ่่ผ่่าซีีก หรืือยางรถยนต์์ ผ่่าซีีกก็็ได้้แต่่ถ้้ามีีเงิินทุุนมากหน่่อยก็็อาจซื้้�อที่่�ให้้อาหารไก่่แบบแขวนถัังกลมที่่�นิิยมกััน ที่่�ให้้อาหารไก่่เล็็ก ที่่�ให้้อาหารไก่่เล็็ก 2) ภาชนะใส่่น้้ำควรจััดหามาให้้ไก่่ได้้กิินน้้ำตลอดเวลาภาชนะใส่่น้้านี้้�อาจใช้้ไม้้ไผ่่ผ่่าซีีก ถ้้วย จาน อ่่างดิิน หรืือจะซื้้�อภาชนะใส่่น้้ำแบบขวดสำเร็็จรููปก็็ได้้ การเลี้้�ยงไก่่เล็็ก (ถาดอาหารไก่่เล็็ก, กระปุุกให้้น้้ำ) การเลี้้�ยงไก่่รุ่่น (ถัังอาหารไก่่แบบแขวน) 6 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
กระปุุกให้้น้้ำขนาดต่่างๆ กระติิกให้้น้้ำอััตโนมััติิ การให้้น้้ำแบบนิิปเปิ้้� ล 3) รัังไข่ รั่ ังไข่่เป็็นสิ่่�งจำเป็็นและต้้องมีีให้้ครบตามจำนวนแม่่ไก่่ มิิฉะนั้้�นจะเกิิดปัญัหาแม่่ไก่่ แย่่งรัังไข่กั่ ัน แล้ว้ใช้้ฟางหญ้้าแห้้งรองเพื่่�อป้้องกัันไข่่แตก รัังไข่ที่่่ �ใช้กั้ันอยู่่ทั่่ว �ๆไป อาจจะใช้้เข่่ง ปุ้้งกี๋๋�หรืือ ตะกร้้าเก่่าๆไป วางไว้้ให้้ไก่่ไข่่ก็็ได้้ ที่่�สำคััญที่่�ตั้้�งของรัังไข่่ควรอยู่่ในที่่�มิิดชิิดไม่่ถููกแดดและฝน มิิฉะนั้้�น ไข่่ไก่่จะเน่่าเสีีย ฟัักไม่่ออกเป็็นตััวก็็ได้้เมื่่�อมีีการฟัักไข่่ไปครอกหนึ่่�งควรเปลี่่�ยนวััสดุุรองไข่่เสีียทีีหนึ่่�ง -แม่่ไก่่ฟัักเองตามธรรมชาติิแม่่ไก่่1 ตััว ต้้องมีีรัักไข่่1 รััง - ถ้้าหากเลี้้�ยงพ่่อแม่่พัันธุ์์และเก็็บไข่่ ใช้้เครื่่�องฟัักจััดหารัักไข่่1 รัังหรืือ1 ช่่องไข่่ต่่อแม่่ไก่่ 4 ตััวอาจวางติิดกัันหรืือห่่างกัันก็็ได้้ แม่่ไก่่ฟัักเองตามธรรมชาติิ แม่่ไก่่ฟัักเองตามธรรมชาติิต้้องมีีวััสดุุรองรัังไข่่ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 7
รัังไข่่แบบสำเร็็จรููป รัังไข่่แบบตะกร้้าไม้้ไผ่่สาน 4)คอนนอน ตามธรรมชาติิไก่่จะไม่่นอนบนพื้้�นดิิน แต่่ชอบนอนบนต้้นไม้้หรืือคอนไม้้ ดัังนั้้�น การสร้้างโรงเรืือนเลี้้�ยงไก่่ควรมีีคอนนอนให้้ไก่่ไว้มุุ้ มใดมุุมหนึ่่�งได้้พัักผ่่อนในเวลากลางคืืน ข้้อสำคัญั ไม่่ควรสร้้างให้้แคบจนเกิินไป เพราะจะทำให้้ไก่่นอนแออััดหรืือแย่่งที่่�นอนกัันได้้ การเลี้้�ยงพ่่อแม่่พัันธุ์์ (รัังไข่่,คอนนอน) การเลี้้�ยงลููกไก่่บนกรง 5) สุ่่มหรืือกรง ในกรณีีที่่�ต้้องการอนุุบาลลููกไก่่ในระยะแรก เพื่่�อให้้ลููกไก่่มีีความแข็็งแรง พอที่่�จะวิ่่�งหรืือเดิินตามแม่่ไก่่นั้้�น ควรเตรีียมสุ่่มไว้้1-2ใบ เพื่่�อใช้้ขัังแม่่ไก่่และลููกไก่่ใน 1-2 สััปดาห์์ แรก หากจะใช้้กรงควรทำเป็็นกรงขนาดเล็็กโดยยกให้้สููงจากพื้้�นประมาณ 20-30เซนติิเมตร 8 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
การอนุุบาลลููกไก่่ด้้วยแม่่ไก่่ในสุ่่ม การอนุุบาลลููกไก่่ในกรงไม้้ การเลี้้�ยงพ่่อแม่่พัั นธุ์์� (รัังไข่่, คอนนอน) การเลี้้�ยงพ่่อแม่่พัันธุ์์� (รัังไข่่, คอนนอน) คอนนอนทำด้้วยไม้้ คอนนอนทำด้้วยเหล็็กรููปตััว A คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 9
การเลี้้�ยงและการจััดการ กการเลี้ลี้้�ยงลูลููกกไก่่ระยะ ไก่่ระยะกกกก (อายุุ ยุุ 0-3สััปัดดาห์์)์ ลููกไก่่ระ ยะนี้้�จำเป็็นต้้องมีีการดููแลเอาใจใส่่เป็็นพิิเศษ โดยเฉพาะ การให้้ความอบอุ่่น เพราะลูกูไก่่ยัังเล็กร่็ ่างกายยัังสร้้างความอบอุ่่นได้้ไม่่เพีียงพอ ต้้องให้้ความอบอุ่่น อาจจะเป็็นความอบอุ่่น จากการกกของแม่่ไก่่เองหรืือจากการกกด้้วยเครื่่�องกก ปกติิลููกไก่่ควรได้้รัับความอบอุ่่นเพีียงพอ ระยะกกลููกไก่่ประมาณ 3-4 สััปดาห์์ขึ้้�นอยู่่กัับฤดููการหรืือสภาพแวดล้้อม การให้้อาหาร สำหลัับลููกไก่่ที่่�จะเลี้้�ยงขุ่่นขายเนื้้�อส่่งตลาด และที่่�จะเลี้้�ยงไว้้เพื่่�อเป็็นไก่่ พ่่อแม่่พัันธุ์์นั้้�นแตกต่่างกััน กล่่าวคืืนลูกูไก่่ที่่�เลี้้�ยงสำหลัับขุุนขายนั้้�นต้้องให้้อาหารที่่มี�ีโปรตีีนสููงประมาณ 21เปอร์์เซ็็นต์์ประมาณ 3-4 สััปดาห์์หรืืออาหารไก่่เนื้้�อระยะแรกนั้้�นเองเพื่่�อให้้ลููกไก่่แข็็งแรงและโตเร็็ว เพื่่�อที่่�จะได้้ถึึงอายุุส่่งตลาดเร็็ว ส่่วนการให้้อาหารสำหรัับไก่่ที่่�จะเลี้้�ยงไว้้สำหรัับทำเป็็นไก่่พ่่อแม่่พัันธุ์์นั้้�นต้้องให้้อาหารของ ไก่่ไข่่ระยะแรกมีีโปรตีีนประมาณ 19 เปอร์์เซ็็นต์์โดยการให้้ไก่่ปรัับโครงสร้้างให้้ได้้ขนาดเสีียก่่อน ไม่่ต้้องการเร่่งให้้ลููกไก่่โตเร็็ว กการเลี้ลี้้�ยงลูลููกกไก่่ด้ด้้วยแม่ม่่ไก่่ระยะแร ่ไก่่ระยะแรกก (อายุุ ยุุ 0-3สััปัดดาห์์)์ ควรคััดเลี้้�ยงแม่่ไก่่ที่่ฟั�กัและ เลี้้�ยงลูกดีูีเมื่่�อลูกูไก่่ออกจากไข่่หมดแล้ว้ควรให้้แม่่ไก่่เลี้้�ยงลูกูเอง โดยการย้้ายทั้้�งแม่่และลููกไก่่มาขัังในสุ่่มหรืือกรงบนพื้้�นดิินที่่�แห้้ง ระยะแรกควรมีีถาดอาหารสำหรัับ ใส่่อาหาร ควรให้้อาหารที่่�มีีโปรตีีนสููงเพื่่�อให้้ลููกจะได้้แข็็งแรงและโตเร็็ว และมีีถ้้วยหรืือกระปุุกน้้ำ ใส่่น้้ำสะอาดให้้กิินตลอดเวลาเมื่่�อลููกไก่่อายุุประมาณ 2 อาทิิตย์์แข็็งแรงดีีแล้้วจึึงจะแยกจากลููก เพื่่�อผสมพัันธุ์์และวางไข่่ในรอบต่่อไป ธรรมชาติิของไก่่พื้้�นบ้้าน เมื่่�อฟัักลููกไก่่ออกแล้้วยัังต้้องทำหน้้าที่่�เลี้้�ยงดููโดยหาอาหาร ตามธรรมชาติิและป้้องกัันภยัันตรายทั้้�งหลายจนลููกไก่่อายุุประมาณระหว่่าง 6 – 10 สััปดาห์์แม่่ไก่่ จึึงจะปล่่อยให้้ลููกหากิินตามอิิสระ การที่่�แม่่ไก่่ต้้องคอยเลี้้�ยงดููลููกไก่่นั้้�น จะมีีผลเสีียเกิิดขึ้้�นได้้ดัังนี้้� - ในระหว่่างการเลี้้�ยงลูกนัู้้�น แม่่ไก่่จะหยุุดการให้้ไข่่โดยสิ้้�นเชิิง ทำให้ก้ารออกไข่่ของชุุดต่่อไป ล่่าช้้า - อััตราการตายของลููกไก่่สููงขึ้้�น เนื่่�องจากสภาพอากาศแปรปรวนจากร้้อนจััดแล้้วฝนตก ทำให้้ลููกไก่่ได้้รัับสภาวะเครีียด ถ้้าปรัับตััวไม่่ทัันมัักจะตาย - ในแหล่่งที่่�มีีอาหารตามธรรมชาติิไม่่เพีียงพอย่่อมทำให้้ลููกไก่่ได้้รัับอาหารไม่่ครบถ้้วน ทำให้้อ่่อนแอ มีีภููมิิต้้านทานต่่อโรคต่่ำลง เป็็นผลทำให้้ลููกไก่่ตายด้้วยโรคแทรกซ้้อนได้้ง่่าย - จำนวนลููกไก่่ที่่�ฟัักได้้ต่่อปีีต่่อแม่่ไก่่ลดลง 10 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
กการเลี้ลี้้�ยงด้ด้้วยกการใช้้เ ารใครื่่ ครื่่�องกกกก การกกลููกไก่่ คืือการให้้ความอบอุ่่นแก่่ลููกไก่่โดยอาศััยความอบอุ่่นจากหลอดไฟฟ้้า หรืือลวดร้้อน หรืือเครื่่�องกกลูกูไก่่ เป็็นต้้น ซึ่่�งก็็เปรีียบเสมืือนบริิเวณใต้ปี้กีของแม่่ไก่่ที่่�คอยให้้ความอบอุ่่น แก่่ลููก ๆ นั่่�นเอง อุุปกรณ์์และวััสดุุที่่�ใช้้สำหรัับการกกลููกไก่่ประกอบด้้วย 1. วััสดุุรองพื้้�นคอก ที่่�นิิยมใช้้คืือ แกลบเพราะหาได้้สะดวก หรืือจะเป็็นพวกขี้้�เลื่่�อย หรืือฟางข้้าวแห้้งนำมาตััดเป็็นท่่อน ๆยาวพอประมาณก็็ได้้ 2. แผงกั้้�นกกลููกไก่่ อุุปกรณ์์ชนิิดนี้้�มีีไว้้สำหรัับจำกััดบริิเวณลููกไก่่ให้้อยู่่เฉพาะบริิเวณ ที่่�มีีความอบอุ่่น และมีีอาหาร ลููกไก่่แรกเกิิดนั้้�น จะยัังไม่่คุ้้นเคยว่่าบริิเวณใดอบอุ่่น ถ้้าไม่่มีีแผงกั้้�นกก ลููกไก่่อาจเดิินหลงไปตามมุุมคอกไก่่ซึ่่�งความอบอุ่่นไปไม่่ถึึง ย่่อมส่่งผลสููญเสีียต่่อการเลี้้�ยง แผงกั้้�น กกอาจทำจากไม้้ไผ่่หรืือวััสดุุชนิิดใดก็็ได้้ที่่�กั้้�นแล้้วลููกไก่่ลอดผ่่านไม่่ได้้โดยมากมัักวางแผงกั้้�นกกเป็็น รููปวงกลมจะดีีกว่่าวางเป็็นรููปเหลี่่�ยม 3. หลอดไฟฟ้้า หลอดไฟ 100 วััตต์์พร้้อมฝาโป๊๊ะ 1 ชุุด สามารถใช้้กกลููกไก่่ได้้ประมาณ 10-50 ตััว แต่่ในหมู่่บ้้านที่่�ยัังไม่่มีีไฟฟ้้าอาจดััดแปลงใช้้เตาถ่่านที่่�ยัังมีีความร้้อนอยู่่วางไว้้บริิเวณ กึ่่�งกลางของแผงกั้้�นกกแล้้วใช้้แผ่่นสัังกะสีีล้้อมรอบเตาถ่่านนั้้�นไว้้อีีกชั้้�น เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ลููกไก่่เดิินชน หรืือโดดลงไปในเตาถ่่าน 4. ม่่านกั้้�นคอกไก่่ มีีไว้้สำหรัับป้้องกัันไม่่ให้ล้มฝนผ่่านเข้้าในคอกในระยะการกก ม่่านนั้้�นอาจ ทำจากวััสดุุเหลืือทิ้้�ง เช่่น พวกถุุงปุ๋๋�ยเก่่าๆ หรืือพวกพลาสติิก ซึ่่�งต้้องนำมาล้้างให้้สะอาดก่่อนนำมาทำ เป็็นม่่าน 5. ที่่�ให้น้้ ้ ำและอาหาร ต้้องมีีเพีียงพอกัับจำนวนลูกูไก่่อาจทำจากวััสดุุในท้้องถิ่่�น หรืือหาซื้้�อ อุุปกรณ์์ที่่�ให้้น้้ำลาหาร ที่่�ทำมาขายโดยเฉพาะ รููปแบบการกกด้้วยหลอดไฟ รููปแบบการกกด้้วยไฟฟ้้า คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 11
รููปแบบการกกโดยใช้้เครื่่�องกกแก๊๊ส รููปแบบการกกด้้วยไฟฟ้้าด้้วยฝาชีี การกกลููกไก่่นั้้�นจะใช้้เวลาประมาณ 1–3 สััปดาห์์ ขึ้้�นอยู่่กัับฤดููกาล ถ้้าเป็็นฤดููหนาวจะใช้้ เวลากกประมาณ 4 สััปดาห์์ ส่่วนในฤดููร้้อนจะใช้้เวลาประมาณ 1 สััปดาห์์ การกกในฤดููร้้อนในช่่วง กลางวัันไม่จ่ ำเป็็นต้้องเปิิดกกเพราะอุุณหภููมิสูิูงอยู่่แล้ว ้บางครั้้�งยัังต้้องเปิิดม่่านเพื่่�อให้ล้ มพััดผ่่านระบาย ความร้้อนภายในคอกออกไปด้้วย ส่่วนในเวลากลางคืืน ควรเปิิดกกและปิิดม่่านให้้เรีียบร้้อย ห้้องกกลููกไก่่ วััสดุุรองพื้้�น (เปลืือกข้้าว) รููปแบบการกกลููกไก่่ รููปแบบการกกลููกไก่่ในบ่่อซีีเมนต์์ 12 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
กการเลี้ลี้้�ยงและ ้�ยงและกการจััดกัดการระยะลูลููกกไก่่ (อา ไก่่ (อายุุ ยุุ 4-6 สััปัดดาห์์)์ การเลี้้�ยงไก่่ในระยะนี้้�ลููกไก่่พ้้นระยะกก ไก่่สามารถสร้้างความอบอุ่่นแก่่ร่่างกายได้้ดีีขึ้้�น เป็็นระยะที่่�ไก่่กำลัังโตอย่่างรวดเร็็วความต้้องการพื้้�นที่่�ในการเลี้้�ยงและอาหารเพิ่่�มขึ้้�น สามารถ ที่่�จะเลี้้�ยงแบบปล่่อยพื้้�นดิิน เช่่น ในไร่่ ในสวน และให้้ไก่่หากิินอาหารจากธรรมชาติิได้้เช่่น หนอน แมลงต่่างๆตลอดจนพืืชผัักและผลผลิิตทางการเกษตรต่่างๆเช่่น มััน ถั่่�ว ข้้าวโพดรำ ข้้าวเปลืือกผลไม้้ ต่่างๆเป็็นต้้น ส่่วนที่่�เหลืือถ้้าอาหารธรรมชาติิไม่่เพีียงพอก็็ให้้อาหารเสริิมจากผลผลิิตทางการเกษตร ต่่างๆ ถ้้าเราเลี้้�ยงไก่่ให้้มีีจำนวนและสััดส่่วนพอเหมาะสมกัับพื้้�นที่่�ที่่�มีีอาหารจากธรรมชาติิเราก็็จะใช้้ อาหารเสริิมไม่่มาก โอกาสจะมีีกำไรก็็มากขึ้้�น ถ้้าเป็็นการเลี้้�ยงขุุนเพื่่�อขายในโรงเรืือนก็็ให้้อาหารไก่่เนื้้�อที่่�มีีระดัับโปรตีีนประมาณ 19-21 เปอร์์เซ็็นต์ คืื ์ ออาหารไก่่เนื้้�อระยะที่่�1และ2โดยให้กิ้ินอย่่างเต็็มที่่�เพื่่�อให้้ไก่่โตเร็ว ช่็ว่งนี้้�ไก่่ต้้องการพื้้�นที่่� มากขึ้้�น ถ้้าเป็็นการเลี้้�ยงไว้้เพื่่�อทำพัันธุ์์ก็็ควรให้้ไก่่กิินอาหารสำหรัับเลี้้�ยงลููกไก่่ไข่่ที่่�มีีโปรตีีน 19เปอร์์เซ็็นต์์โดยให้้ไก่่กิินพออิ่่�มไม่่ต้้องการให้้ไก่่โตเร็็วเกิินไป เพราะไก่่จะเป็็นหนุ่่มเป็็นสาวเร็็วเกิินไป ทำให้้ไก่่ไข่่เร็็วขึ้้�นและไข่่จะฟองเล็็กทั้้�งๆ ที่่�ตััวแม่่ไก่่ยัังโตไม่่เต็็มที่่�นััก และจะกลายเป็็นแม่่ไก่่ที่่�ไข่่ไม่่ดีี ในอนาคต การเลี้้�ยงไก่่ในระยะนี้้�ไม่่ว่่าจะขุุนไว้้ขายหรืือเลี้้�ยงไว้้ทำพัันธุ์์ ควรฝึึกให้้ไก่่หััดกิินหญ้้าสด หั่่�นใส่ถ่ าดอาหารให้กิ้ิน ไก่่จะแข็็งแรง ไม่่เครีียดและไม่จิ่กิขนกััน ไก่่ตัวัไหนที่่มี�ร่ี่างกายอ่่อนแอ พิกิารและ แคระแกร็็นให้้คััดออก รููปแบบการเลี้้�ยงไก่่รุ่่นแบบขัังในโรงเรืือน รููปแบบการเลี้้�ยงแบบกึ่่�งขัังกึ่่�งปล่่อย รููปแบบการเลี้้�ยงไก่่รุ่่นแบ่่งตามระยะ การเสริิมหญ้้าสดสัับ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 13
กการเลี้ลี้้�ยงและ ้�ยงและกการจััดกัดการระยะไก่่ ารระยะไก่่รุ่่ รุ่่น (7-16 สั น (7-16 สััปัดดาห์์)์ เป็็นระยะไก่่รุ่่นที่่�กำลัังเจริิญเติิบโตเร็็ว จะเป็็นการเลี้้�ยงปล่่อยพื้้�นในโรงเรืือนหรืือเลี้้�ยงแบบ ปล่่อยลานก็็แล้้วแต่่วิิธีีการของผู้้เลี้้�ยงแต่่ละคน และสภาพแวดล้้อมที่่�เอื้้�ออำนวยไก่่ในระยะนี้้�ต้้องการ พื้้�นที่่�มากขึ้้�น ต้้องขยายพื้้�นที่่�การเลี้้�ยงให้้เพีียงพอกัับความต้้องการของไก่่รวมทั้้�งอุุปกรณ์์ให้้น้้ำและ ให้้อาหาร อุุปกรณ์์อาหารปกติิเราจะใช้้แบบถัังพลาสติิกแบบแขวนจำนวน 4 ถัังต่่อไก่่ 100 ตััว ส่่วนอุุปกรณ์์ให้้น้้ำมีีหลายแบบ เช่่น ขวดน้้ำพลาสติิกทั้้�งขนาด 4-8 ลิิตร จำนวน 2 อัันต่่อไก่่จำนวน 100 ตััว หรืือถ้้าเป็็นแบบที่่�ให้้น้้ำอััตโนมััติิ จะสะดวกและประหยััดแรงงาน เช่่น แบบนิิปเปิ้้� ล 1 หััว ต่่อไก่่จำนวน 8-10 ตััว ถ้้าเป็็นกระปุุกน้้ำทรงกลมแดงให้้น้้ำอย่่างต่่อเนื่่�อง1 อัันต่่อไก่่จำนวน 100 ตััว หรืือแบบอื่่�น ๆ ก็็ได้้ 1. การเลี้้�ยงเพื่่�อขุุนขาย การเลี้้�ยงแบบนี้้�แบ่่งออกเป็็น 2ลัักษณะ 1.1 การเลี้้�ยงแบบปล่่อยให้้ไก่่หากิินตามธรรมชาติิแต่่มีีเล้้าแบบง่่ายๆให้้ไก่่ไว้้หลบแดด หลบฝน และสำหรัับหลัับนอน ตอนเย็็นให้้อาหารข้้นหรืือผลผลิิตจากการทำการเกษตร เช่่น ข้้าวโพด ข้้าวเปลืือก เป็็นต้้น ตอนเย็็นให้้อาหารข้้นเสริิมเมื่่�อเห็็นว่่าไก่่กิินอาหารไม่่อิ่่�ม การเจริิญเติิบโตช้้า-เร็็ว ขึ้้�นอยู่่กัับความสมบููรณืืของอาหารธรรมชาติิในพื้้�นที่่�ฤดููและการให้้อาหารเสริิม และจำนวนไก่่ต่่อพื้้�นที่่� เลี้้�ยงด้้วย การเลี้้�ยงแบบนี้้�ผู้้เลี้้�ยงต้้องการเลี้้�ยงเพื่่�อเป็็นการเสริิมรายได้้โดยอาศััยอาหารจากธรรมชาติิ 1.2 การเลี้้�ยงแบบขัังในเล้้าหรืือในโรงเรืือน การเลี้้�ยงแบบนี้้�ใช้้พื้้�นที่่�น้้อยผู้้เลี้้�ยงสามารถ เลี้้�ยงไก่่ได้้มาก พื้้�นปูดู้ว้ยแกลบหนาประมาณ 2-2.5 นิ้้ว �เพื่่�อให้พื้้ ้�นนุ่่นไม่่แข็็งและดููดซัับความชื้้�นจากมูลู ไก่่ได้ดี้ีอาหารนิิยมใช้้อาหารไก่่เนื้้�อระยะ1และระยะ2(โปรตีีน 21และ19เปอร์์เซ็็นต์์) ให้้ไก่่กิินเต็็มที่่� ปกติิพื้้�นที่่�การเลี้้�ยงไม่่เกิิน 70 วัันอยู่่ที่่�8-10 ตััวต่่อตารางเมตร 2. การเลี้้�ยงไว้้สำหรัับทำพัันธุ์์ การเลี้้�ยงสำหรัับไว้้ทำพัันธุ์์จะต้้องดููแลเอาใจใส่่มากเป็็นพิิเศษ เพราะจะต้้องคััดลัักษณะที่่�ดีีไว้้สำหรัับขยายพัันธุ์์ไก่่ตััวไหนมีีลัักษณะไม่่ดีีต้้องคััดทิ้้�งเพื่่�อไม่่ให้้ลัักษณะ ไม่่ดีีได้้ขยายพัันธุ์์ 2.1 การเลี้้�ยงแบบปล่่อยสำหรัับเกษตรกรที่่�มีีพื้้�นที่่�กว้้าง ก็็สามารถปล่่อยให้้หากิินเอง ตามธรรมชาติิแล้้วเสริิมอาหารผสมในเวลาเย็็น และงดอาหารเช้้าเพื่่�อบัังคัับให้้ไก่่ไปหากิินเอง ถ้้าให้้อาหารเช้้าไก่่จะไม่่กิินออกหากิิน ส่่วนน้้ำจะต้้องมีีให้้กิินตลอดเวลา จะต้้องมีีเล้้าโรงเรืือนให้้ไก่่ได้้ หลบแดดและฝน ตอนกลางคืืนสำหรัับหลัับนอน 2.2 การเลี้้�ยงแบบขััง ภายในโรงเรืือนพื้้�นที่่�การเลี้้�ยงแบบปล่่อยในอััตราส่่านไก่่6-8 ตััว ต่่อตารางเมตร พื้้�นควรปููด้้วยวััสดุุรองพื้้�นด้้วยแกลบหนาประมาณ 2-2.5 นิ้้�ว การเลี้้�ยงไก่่ระยะนี้้�ไม่่ต้้อง แยกไก่่ตััวผู้้ออกจากตััวเมีียเลี้้�ยงปนกััน อาหารที่่�ให้้ควรเป็็นสููตรอาหารสำหรัับไก่่ไข่่รุ่่นควรมีีโปรตีีน ประมาณ 15เปอร์์เซ็็นต์์ การให้้อาหารที่่�มีีโปรตีีนต่่ำก็็เพื่่�อไม่่ต้้องการให้้ไก่่โตเร็็วเกิินไป ปริิมาณอาหาร ที่่�ให้้ก็็ให้้พอเหมาะไม่่มากเกิินไป 14 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
กการเลี้ลี้้�ยงและ ้�ยงและกการจััดกัดการระยะไก่่ ารระยะไก่่รุ่่ รุ่่น (17-25 สั น (17-25 สััปัดดาห์์)์ ไก่่ระยะนี้้�เป็็นช่ว่ งไก่่รุ่่นระยะ2ก่่อนการให้้ไข่่ไก่่จะมีกีารเจริญิเติิบโตและมีกีารเปลี่่�ยนแปลง ทางด้้านสรีีระร่่างกายมาก ระบบสืืบพัันธุ์์มีีการพััฒนาอย่่างเร็็ว ไก่่ตอบสนองต่่อแสงมากขึ้้�น อายุุไก่่ ช่่วงนี้้�ถ้้าเป็็นฤดููร้้อนและฤดููฝนไก่่จะให้้ไข่่เร็็วกว่่าปกติิประมาณ 1-2 อาทิิตย์์เนื่่�องจากอิิทธิิพลของ ความยาวของแสงต่่อวัันยาวกว่่าฤดููหนาว ความต้้องการพื้้�นที่่�แบบการเลี้้�ยงในเล้้าโรงเรืือน ไก่่ต้้องการพื้้�นที่่�ประมาณ 4-6 ตััวต่่อ ตารางเมตร ต้้องคััดไก่่ที่่�อ่่อนแอและลัักษณะที่่�ไม่่ดีีออกจากฝููง กการเลี้ลี้้�ยงและ ้�ยงและกการจััดกัดการระยะไก่่ ารระยะไก่่พ่พ่่อแม่ม่่พัันธุ์์� (26-78 สั ันธุ์์� (26-78 สััปัดดาห์์)์ การผสมพัันธุ์์และการเลี้้�ยงไก่่พ่่อแม่่พัันธุ์์ ลัักษณะพ่่อพัันธุ์์�ที่่�ดีี จะต้้องมีีรููปร่่างสมบููรณ์์แข็็งแรง มีีน้้ำหนัักตััวตั้้�งแต่่2.5 กก. ขึ้้�นไป มีีอายุุตั้้�งแต่่9เดืือนขึ้้�นไปแต่่ไม่่ควรเกิิน 3 ปีี ลัักษณะแม่่พัันธุ์์�ที่่�ดีี จะต้้องมีีรููปร่่างสมบููรณ์์แข็็งแรง ไข่่ดก มีีน้้ำหนัักตััวตั้้�งแต่่1.5 กก. ขึ้้�นไป มีีอายุุตั้้�งแต่่7เดืือนขึ้้�นไปแต่่ไม่่ควรเกิิน 3 ปีีและจะต้้องมีีความสามารถเฉพาะตััว ดัังต่่อไปนี้้� 1. ให้้ไข่่อย่่างน้้อยปีีละไม่่น้้อยกว่่า4ครอก 2. ให้้ไข่่อย่่างน้้อยครอกละไม่่น้้อยกว่่า12 ฟอง 3. เลี้้�ยงลููกเก่่ง ไม่่มีีนิิสััยดุุร้้ายและไม่่จิิกตีีลููกของแม่่ไก่่ตััวอื่่�น จากสภาพการเลี้้�ยงที่่�ปล่่อยตามธรรมชาติิและขาดการดููแลเอาใจใส่่อย่่างใกล้้ชิิด กการปรััรัับปรุุ รุุงพัันธุ์์�ผู้ ันธุ์์�ผู้้เ้ลี้ลี้้�ยงคควรจจะปฏิิบัั บััติิดัั ดัังนี้นี้้�คืคืือ 1. ควรมีีการคััดเลืือกลัักษณะไก่่ที่่�ดีีเอาไว้้ทำพัันธุ์์ เพื่่�อทดแทนพ่่อแม่่พัันธุ์์รุ่่นแรก ๆ อยู่่ตลอดเวลา ปกติิผู้เ้ลี้้�ยงไก่่มักจัะมีกีารคััดเลืือกลัักษณะนี้้�ในทางกลัับกััน คืือไก่่ตัวัไหนที่่�โตเร็ว็แข็็งแรง แทนที่่�จะถููกเก็็บไว้้เป็็นพ่่อแม่่พัันธุ์์ต่่อไปมัักจะถููกฆ่่าเพื่่�อใช้้บริิโภคก่่อน เหลืือแต่่พวกที่่�มีีลัักษณะไม่่ดีีไว้้ ทำพัันธุ์์ต่่อไป ทำให้้ได้้ลููกในรุ่่นต่่อๆไปมีีลัักษณะเลวลง คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 15
2. ไม่่ควรปล่่อยให้้พ่่อพัันธุ์์ตััวหนึ่่�งตััวใดคุุมฝููงนานเกิินไป เนื่่�องจากจะทำให้้เกิิดปััญหา เกี่่�ยวกัับการผสมเลืือดชิิดมากขึ้้�น ซึ่่�งได้้แก่่ปััญหาอััตราการฟัักออกเป็็นตััวต่่ำ ปริิมาณไข่่ลดลงกว่่าปกติิ และมีีอััตราการตายของลููกไก่่สููงขึ้้�นเป็็นต้้น ถ้้าไก่่พ่่อพัันธุ์์มีีจำนวนจำกััดอาจใช้้วิิธีีแลกเปลี่่�ยนพ่่อพัันธุ์์ กัับเพื่่�อนบ้้าน การผสมเลืือดชิิด การผสมสายเลืือดชิิดหมายถึึง การนำลููกที่่�เกิิดจากพ่่อแม่่เดีียวกัันหรืือ ที่่�เกิิดจากพ่่อตัวัเดีียวกัันแต่ต่่ ่างแม่่หรืือแม่ตั่วัเดีียวกัันแต่ต่่ ่างพ่่อมาผสมกัันเอง หรืือการนำพ่่อหรืือแม่่มา ผสมกัับลููก การผสมสายเลืือดชิิดมัักก่่อให้้เกิิดลัักษณะผิิดปกติิหรืือลัักษณะที่่�เลวร้้ายเช่่น อััตราการฟััก ออกต่่ำ ไม่่ทนทานต่่อสภาพแวดล้้อม อััตราการเลี้้�ยงรอดต่่ำ ไม่่แข็็งแรงเป็็นต้้น การผสมสายเลืือดชิิดจะพบได้้ง่่ายในสภาพการเลี้้�ยงตามชนบท เพราะเกษตรกรมัักจะเลี้้�ยง ไก่่โดยใช้้พ่่อพัันธุ์์ประมาณ 1-2 ตััว ผสมกัับแม่่พัันธุ์์จำนวนน้้อยตััว ดัังนั้้�นลููกไก่่ที่่�เกิิดมาส่่วนมากจะเป็็น พี่่�น้้องกัันทางสายเลืือดและถููกเลี้้�ยงให้้โตมาพร้้อมๆ กัันโดยไม่่มีีพัันธุ์์ประวััติิจึึงไม่่ทราบว่่าตััวใดมาจาก พ่่อตัวัไหน แม่ตั่วัไหน เมื่่�อไก่่เริ่่�มโตถึึงวััยผสมพัันธุ์์ไก่่ที่่�เป็็นพี่่น้�้องกัันก็็อาจมาผสมกัันเองหรืืออาจกลัับไป ผสมกัับพ่่อแม่่ของตัวัเองซึ่่�งก่่อให้้เกิิดปัญัหาการเลี้้�ยงไก่่ของชาวบ้้านต้้องประสบกัับอััตราการตายที่่สู�ูง และไก่่มีีสุุขภาพไม่่แข็็งแรง การแก้้ไขสำหรัับปััญหาการผสมเลืือดชิิดกััน สามารถทำได้้โดยนำไก่่รุ่่นเพศผู้้ ไปแลกกัับ ไก่่บ้้านเพศผู้้ของหมู่่บ้้านอื่่�นมาใช้้เพื่่�อคุุมฝููงตััวเมีียที่่�เก็็บไว้้ ส่่วนไก่่เพศผู้้ที่่�เหลืืออาจจำหน่่ายเพื่่�อนำเงิิน มาใช้ภ้ ายในครอบครัวัได้้หรืือจะใช้้วิิธีจีำหน่่ายไก่่เพศผู้ใ้ห้้หมดแล้ว้ไปชื้้�อพ่่อไก่่รุ่่นจากหมู่่บ้้านอื่่�น หรืือ แหล่่งอื่่�นมาทดแทนซึ่่�งการทำเช่่นนี้้� จะช่่วยให้้ลููกไก่่ที่่�เกิิดมามีีจำนวนเพิ่่�มขึ้้�น ลููกไก่่แข็็งแรง อััตราการ เลี้้�ยงรอดสููงขึ้้�น นอกจากนั้้�นยัังจะทนทานต่่อการเปลี่่�ยนแปลงของอากาศได้้ดีีขึ้้�นอีีกด้้วย 3.ควรมีีการคััดพ่่อแม่่พัันธุ์์ที่่�อายุุมากๆออกจากฝููง ทั้้�งนี้้�เพี่่�อป้้องกัันไม่่ให้้อััตราการผสมติิด ของไก่่ในฝููงต่่ำ 4. มีอัีัตราส่ว่นระหว่่างพ่่อพัันธุ์์และแม่่พัันธุ์์ที่่�เหมาะสมคืือ ตัวัผู้้ต่่อตัวัเมีีย ประมาณ 1:5ถึึง 1:10ไม่่ควรเกิินกว่่านี้้�เพราะจะทำให้้มีีไข่่ที่่�ไม่่มีีเชื้้�อมากขึ้้�น อาหารแลละการให้ห้้อาหารไ ้อาหารไก่ก่่พ่่อแม่ม่่พัพัันธุ์์� ัน อาหารสำหรัับไก่่ระยะให้้ไข่่ จะมีีโปรตีีนประมาณ 17-18% และแคลเซีียมในสููตรอาหาร แม่่ไก่่ควรสููงถึึง3.75% เพื่่�อสร้้างเปลืือกไข่่ -แม่่พัันธุ์์ต้้องการอาหารประมาณ 75-80 กรััมต่่อตััวต่่อวััน - พ่่อพัันธุ์์ต้้องการ110 กรััมต่่อตััวต่่อวััน 16 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
หลััก หลัักในกการให้ห้้อาหหารไก่่ 1. ควรซื้้�อหััวอาหารเพื่่�อเอามาผสมกัับอาหารที่่�ผู้้เลี้้�ยงมีีอยู่่เช่่น ผสมกัับปลายข้้าว หรืือรำเป็็นต้้น อาหารผสมนี้้�ใช้้เลี้้�ยงไก่่โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งไก่่เล็็ก จะทำให้้ไก่่ที่่�เลี้้�ยงโตเร็็วและแข็็งแรง 2. การใช้้เศษอาหารมาเลี้้�ยงไก่่ควรคำนึึงถึึงความสะอาดและสิ่่�งแปลกปลอมที่่�เป็็นพิิษต่่อไก่่ด้ว้ย 3.ควรนำหญ้้าขนหรืือพืืชตระกูลถัู่่ว�บางชนิิดเช่่น ใบกระถิิน หรืือเศษใบพืืชต่่างๆเช่่น ใบปอ ใบมััน เป็็นต้้น นำมาสัับให้้ไก่่กิินจะทำให้้ไก่่ได้้รัับไวตามิินและโปรตีีนเพิ่่�มมากขึ้้�น 4. การใช้้แสงไฟล่่อแมลงในตอนกลางคืืน นำแมลงนั้้�นมาเป็็นอาหารไก่่จะทำให้้ไก่่ได้้อาหาร โปรตีีนอีีกทางหนึ่่�งนอกจากนี้้�ยัังเป็็นการช่่วยทำลายแมลงศััตรููพืืชอีีกด้้วย 5.ควรมีภีาชนะสำหรัับใส่่อาหารและน้้ำโดยเฉพาะโดยทำจากวััสดุุต่่างๆ ที่่�หาได้้เช่่นยางรถยนต์์ หรืือไม้้ไผ่ ภ่าชนะสำหรัับให้น้้ ้ ำและอาหารควรวางให้สูู้งระดัับเดีียวกัับหลัังของตัวัไก่่และใส่่อาหารเพีียง 1ใน 3 ก็พ็อเพื่่�อไม่่ไก่่คุ้้ยเขี่่�ยทำให้้หกเรี่่�ยราดและสำหรัับน้้ำนั้้�นควรใช้น้้ ้ำที่่�สะอาดให้้ไก่่ดื่่�มกิินตลอดเวลา ส่ว่นอาหารอาจจะให้้เฉพาะตอนเช้้าและเย็็นเท่่านั้้�น นอกเหนืือจากนั้้�นให้้ไก่่หาอาหารกิินเอง 6.สำหรัับอาหารลููกไก่่ควรเป็็นอาหารที่่�ละเอีียด ย่่อยง่่ายและให้้ทีีละน้้อยๆเพื่่�อป้้องกััน ไม่่ให้้แม่่ไก่่คุ้้ยเขี่่�ย 7. ในระยะการกกลูกูไก่่ในคอกนั้้�น จำเป็็นต้้องซื้้�ออาหารสููตรผสม (อาหารไก่่เล็ก็ ) ที่่มี�จีำหน่่าย ตามท้้องตลาดมาให้้ลููกไก่่กิิน การให้้อาหารพวกปลายข้้าว ข้้าวเปลืือกหรืือรำ เพีียงอย่่างใดอย่่างหนึ่่�ง หรืือให้้รวมกัันจะไม่่ได้้ผล เพราะจะทำให้้ลููกไก่่แคระแกรน ไม่่แข็็งแรงและตายในที่่�สุุด ดัังนั้้�นจึึงควร หาซื้้�ออาหารสููตรผสมที่่มี�ีโปรตีีน เมื่่�อพ้้นระยะการกกแล้ว้ในช่ว่งเวลากลางวัันก็็สามารถปล่่อยให้้ไก่่ออก หาอาหารตามธรรมชาติิบ้้าง ในช่่วงก่่อนค่่ำก็็ไล่่ไก่่เข้้าคอกและควรให้้อาหารสููตรสำเร็็จเสริิมให้้ไก่่ หรืือ จะให้้เศษอาหารที่่�เหลืือ หรืือพวกปลายข้้าว รำข้้าว 8. ในกรณีที่่�เลี้้�ยงไก่่จำนวนมาก สิ่่�งหนึ่่�งที่่�ควรคำนึึงถึึงคืือแหล่่งอาหารตามธรรมชาติว่ิ่ามีีเพีียง พอต่่อจำนวนไก่่หรืือไม่่ ถ้้าไม่่เพีียงพอก็็ควรซื้้�ออาหารสููตรผสมให้้กิินเสริิม มิิเช่่นนั้้�นจะพบว่่าไก่่ที่่�เลี้้�ยง จะผอม ไม่่แข้้งแรงและมัักแสดงอาหารป่่วยจนถึึงตายในที่่�สุุด การเลี้้�ยงไก่่พ่่อแม่่พัันธุ์์แบบผสมแยก การเลี้้�ยงไก่่เล็็กใช้้ท่่อน้้ำผ่่าซีีกเป็็นรางอาหาร คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 17
9. นอกจากการใช้สูู้ตรอาหารสำเร็จ็ มาใช้้เลี้้�ยงไก่่แล้ว ยั้ ังมีีอาหารอีกรูี ปูแบบหนึ่่�งที่่มี�จีำหน่่าย อยู่่ในรููปเข้้มข้้น หรืือเรีียกกัันว่่าหััวอาหาร ซึ่่�งสามารถซื้้�อนำมาผสมกัับวััตถุุดิิบในท้้องถิ่่�นได้้เช่่น ปลายข้้าว ข้้าวโพด หรืือมัันสำปะหลัังตากแห้้ง เป็็นต้้น การผสมมัักจะคำนึึงถึึงสููตรอาหารที่่�จะใช้้ว่่า จะเลี้้�ยงในระยะลููกไก่่หรืือไก่่รุ่่น เมื่่�อทราบอายุุไก่่ที่่�เลี้้�ยงแล้้วก็็นำหััวอาหารและวััตถุุดิิบที่่�มีีอยู่่มาผสม กัันตามสััดส่่วนที่่�คำนวณไว้้ดัังตััวอย่่างเช่่น ถ้้าหััวอาหารประกอบด้้วยโปรตีีน 42เปอร์์เซ็็นต์์ จะนำมา ผสมกัับปลายข้้าวที่่�ประกอบด้้วยโปรตีีนประมาณ 8เปอร์์เซ็็นต์์เพื่่�อทำเป็็นสููตรอาหารให้้ได้้โปรตีีน 19 เปอร์์เซ็็นต์์เพื่่�อใช้้เลี้้�ยงลููกไก่่ การผสมแบบนี้้�สามารถคำนวณได้้ง่่ายๆ ดัังนี้้� ขั้้�นตอนการคำนวณคืือ 1. หาความแตกต่่างระหว่่างเปอร์์เซ็็นต์์โปรตีีนของหััวอาหารกัับเปอร์์เซ็็นต์์โปรตีีนของสููตร อาหารที่่�ต้้องการผสม ในกรณีีนี้้�คืือ42-19ได้้ผลลััพธ์์เท่่ากัับ 23 2. หาความแตกต่่างระหว่่างเปอร์์เซ็็นต์์โปรตีีนของปลายข้้าวกัับเปอร์์เซ็็นต์์โปรตีีนของสููตร อาหารที่่�ต้้องการผสม คืือ19-8ซึ่่�งจะได้้ผลลััพธ์์เท่่ากัับ 11 3. จากข้้อ1และข้้อ2สรุุปผลได้ดั้ังนี้้คืื�อ ถ้้าเรานำหัวัอาหาร จำนวน 11 ส่ว่น มาผสมกัับปลาย ข้้าว จำนวน 23 ส่ว่น เราก็็สามารถผสมสููตรอาหารไก่่ที่่ป�ระกอบด้ว้ยโปรตีีน ประมาณ 19เปอร์์เซ็็นต์์ได้้ การให้้แสง แสงสว่่างในไก่่ระยะไข่มี่ ีความจำเป็็นเพราะแสงสว่่างจะไปกระตุ้้นต่่อระบบการสร้้างฮอร์์โมน ทางเพศไก่่ ไก่่ตััวผู้้จะไปกระตุ้้นอััณฑะต่่อระบบการสร้้างอสุุจิิสำหรัับไก่่ตััวเมีียจะกระตุ้้นต่่อการตกไข่่ คืือเพิ่่�มแสงจากธรรมชาติิโดยใช้้แสงสว่่างจากไฟฟ้้าเพิ่่�มจำนวนชั่่�วโมงขึ้้�นให้้เพีียงพอ และลดลงเมื่่�อเข้้าสู่่ระยะไก่่รุ่่น คืืออายุุตั้้�งแต่่7 สัปัดาห์ขึ้้์ �นไปควรจะควบคุุมแสงไม่่เกิิน 12 ชั่่ว�โมงต่่อวััน เมื่่�อไก่่อายุุครบ 20 สัปัดาห์์ให้้เพิ่่�มความยาวของแสงต่่อวัันให้้มากขึ้้�นและสููงสุุดเมื่่�อไก่่อายุุได้้27 สัปัดาห์์ และจะไม่่มีีเพิ่่�มหรืือลดความยาวแสงต่่อวัันลง ตััวอย่่างนาฬิิกาตั้้�งเวลา (TimerSwitch) 18 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
การฟัักไข่่ แม่่ไก่่จะเริ่่�มให้้ไข่่เมื่่�ออายุุประมาณ 6 - 8 เดืือน การไข่่มีีลัักษณะเป็็นชุุดเฉลี่่�ยแล้้วจะไข่่ ปีีละประมาณ 4 ชุุดๆ ละประมาณ 10 - 12 ฟองแม่่ไก่่เมื่่�อไข่่หมดชุุดแล้้วก็็จะเริ่่�มฟัักไข่่ โดยใช้้เวลา ประมาณ 21 วััน แม่่ไก่่ฟัักไข่่เองตามธรรมชาติิแม่่ไก่่1 ตััวต้้องมีีรัักไข่่1 รััง ถ้้าหากเลี้้�ยงและเก็็บไข่่ ใช้้เครื่่�องฟัักไข่่ควรจััดหารัังไข่่1 รัังหรืือ1 ช่่องต่่อแม่่ไก่่4 ตััว วางติิดกัันหรืือห่่างกัันก็็ได้้ รูรููปแบบกการฟัักกไข่ข่่ 1. ให้้แม่่ฟัักเอง 1.1 การเลี้้�ยงแม่่ไก่่และลููกไก่่ ควรคััดเลี้้�ยงแม่่ไก่่ที่่�ฟัักและเลี้้�ยงลููกดีีเมื่่�อลููกไก่่ออกจากไข่่หมดแล้้วให้้ย้้ายแม่่ไก่่และลููกไก่่ ลงมาขัังในสุ่่มหรืือในกรง เพื่่�อให้้แม่่ไก่่ได้้ทำหน้้าที่่�กกให้้ความอบอุ่่นกัับแก่่ลููกไก่่โดยไม่่จำเป็็นต้้องใช้้ ไฟกก จััดให้้ไก่่ได้้กิินอาหารและน้้ำเต็็มที่่�จะช่่วยให้้ลููกไก่่แข็็งแรง ลดอััตราการตายและทำให้้แม่่ไก่่ ฟื้้�นตััวได้้เร็็วขึ้้�น เมื่่�อลููกไก่่แข็็งแรงดีีแล้้ว (อายุุ 1-2 สััปดาห์์) จึึงเปิิดสุ่่มหรืือกรงให้้ลููกไก่่ออกไปหากิิน กัับแม่่ไก่่ได้้ ปล่่อยให้้แม่่ไก่่เลี้้�ยงลููกต่่อไปอีีกประมาณ 2 สััปดาห์์ จึึงแยกลููกไก่่ออกจากแม่่ไก่่ นำไปเลี้้�ยง ในกรงหรืือเลี้้�ยงแยกเลี้้�ยงต่่างหากเพื่่�อให้้แม่่ไก่่ได้้พัักตััวและเตรีียมตััวสำหรัับการให้้ไข่่ในรุ่่นต่่อไป ลูกูไก่่ที่่�แยกออกจากแม่่ไก่่ใหม่่ๆ ยัังหาอาหารไม่่เก่่งและยัังป้้องกัันตัวัเองไม่่ได้้ผู้เ้ลี้้�ยงจึึงต้้อง ดููแลเป็็นพิิเศษเพื่่�อให้้ลููกไก่่แข็็งแรงและเมื่่�ออายุุได้้1.5-2เดืือนจึึงปล่่อยเลี้้�ยงตามธรรมชาติิในระยะนี้้� เป็็นระยะที่่ลู�กูไก่่จะมีอัีัตราการตายมากที่่สุุ�ดเนื่่�องจากลูกูไก่่จะต้้องมีกีารปรัับตัวัหลายอย่่าง โดยเฉพาะ เรื่่�องการหาอาหารกิินเอง ดัังนั้้�น ผู้้เลี้้�ยงจึึงต้้องเอาใจใส่่ดููแลอย่่างใกล้้ชิิดในเรื่่�องการให้้อาหาร น้้ำและ การป้้องกัันโรคเป็็นต้้น 2. การฟัักไข่่ด้้วยเครื่่�องฟััก การคััดเกรดไข่่ฟััก ตรวจสอบรอยแตกร้้าวควบคู่่กัันไปด้้วยเพื่่�อตรวจหาไข่่เปลืือกบาง ไข่่เปลืือกร้้าวหรืือไข่่ที่่�มีีลัักษณะเปลืือกผิิดปกติิ การคััดเลืือกไข่่ฟััก สิ่่�งที่่�ควรพิิจารณาในการคััดเลืือกไข่่ฟััก คืือ 1. ไข่่ฟัักควรมีีขนาดอยู่่ระหว่่าง45 กรััมขึ้้�นไป 2. ไข่่ไม่บุุ่บหรืือแตกร้้าว เพราะไข่ที่่่บุุ�บมีีโอกาสให้้เชื้้�อจุุลิินทรีย์ี์เข้้าทำลายตัวอ่ั ่อนในไข่่ได้ง่้่าย หรืือความชื้้�นในไข่่จะระเหยออกเร็็วกว่่าปกติิและไข่่ที่่�มีีเปลืือกร้้าวภายในจะเห็็นได้้เมื่่�อส่่องดูู ด้้วยเครื่่�องส่่องไข่่ 3. ไข่่ฟัักควรมีีรููปทรงปกติิไม่่บิิดเบี้้�ยว คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 19
4. เปลืือกไข่่ปกติิไม่่ขรุุขระหรืือบาง เพราะไข่่เปลืือกบางมีีโอกาสแตกง่่าย หรืือความชื้้�น ภายในฟองไข่่ระเหยออกได้้ง่่ายและลููกไก่่มัักมีีขนติิดเปลืือก และไข่่มีีโอกาสแตกในระหว่่างการฟััก มากกว่่าไข่่ที่่�มีีเปลืือกปกติิ 5. ช่่องอากาศไม่่หลุุดลอย การตรวจสอบต้้องใช้้วิิธีีส่่องไข่่ดููกัับแสงไฟ ไข่่ที่่�มีีช่่องอากาศหลุุด ลอยมัักจะฟัักไม่่ค่่อยออก 6. ไข่่ที่่�มีีก้้อนเลืือดใหญ่่อยู่่ภายในจะฟัักออกได้้น้้อยเนื่่�องจากก้้อนเลืือดนี้้�ไปขััดขวางการ เจริิญเติิบโตของลููกไก่่ 7. ไข่่ที่่�มีีไข่่แดงแฝดถึึงแม้้ว่่าเชื้้�อจะเจริิญได้้ในระยะแรกของการฟััก แต่่ตััวอ่่อนมัักจะตาย ก่่อนฟัักออก เพราะลููกไก่่เติิบโตอััดแน่่นอยู่่ภายในฟองไข่่ ทำให้้อาหารและอากาศสำหรัับการเจริิญ ของตััวอ่่อนไม่่เพีียงพอ 8. ไข่่สกปรกเนื่่�องจากพื้้�นรัังไข่่เปีียก หรืือสกปรกจะฟักัออกไม่ดี่ ีเพราะเชื้้�อจุุลิินทรีย์ีมี์ ีโอกาส เข้้าทำลายตััวอ่่อนได้้และยัังอาจเป็็นตััวนำเชื้้�อจุุลิินทรีีย์์ไปแพร่่กระจายไปยัังไข่่ฟองอื่่�นในตู้้ฟัักด้้วย ตู้้ฟัักไข่่แบบใช้้ไฟฟ้้า กการฆ่่าเ ารชื้้ชื้้�อบนฟฟองไข่ข่่ เพื่่�อทำลายเชื้้�อจุุลิินทรีย์ีที่่์ ป�นเปื้้�อนอยู่่บนเปลืือกไข่่ซึ่่�งจะต้้องทำอย่่างรวดเร็ว็หลัังจากที่่�เก็็บ ไข่ฟั่กัออกมาจากโรงเรืือน และกระทำซ้้ำอีกีครั้้�งหนึ่่�งเมื่่�อไข่ฟั่กัเดิินทางมาถึึงโรงฟักัเพื่่�อลดการปนเปื้้�อน จุุลิินทรีีย์์ที่่�เกิิดจากการขนส่่ง การฆ่่าเชื้้�อมีีอยู่่หลายวิิธีีขึ้้�นกัับอุุปกรณ์์และการดำเนิินงานของโรงฟััก วิิธีีที่่�นิิยมใช้้กัันทั่่�วไปได้้แก่่ การรมด้้วยก๊๊าซฟอร์์มััลดีีไฮด์์ใช้้ส่่วนผสมของฟอร์์มาลิิน 40 ซีีซีี. ร่่วมกัับ ด่่างทัับทิิม 20 กรััมต่่อพื้้�นที่่�ปริิมาตร2.83 ลบ.ม. ใช้้เวลา20 นาทีี 20 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
กการเก็ก็็บรัักรัักษาไข่ข่่ฟัักก เมื่่�อฆ่่าเชื้้�อโรคบนฟองไข่่เสร็จ็แล้วก็้จ็ะนำไข่ฟั่กัเข้้าเก็็บไว้้ในห้้องเก็็บเพื่่�อรอ นำเข้้าตู้้ฟักต่ั ่อไป โดยห้้องเก็็บไข่่จะมีีอุุณหภููมิิประมาณ 12-18°ซ (54-56°ฟ)และความชื้้�นสััมพััทธ์์อยู่่ระหว่่าง75-80% ขึ้้�นกัับระยะเวลาในการเก็็บไข่่ฟััก เพื่่�อรัักษาไข่่ฟัักให้้มีีคุุณภาพดีีเหมืือนออกจากตััวแม่่ไก่่ใหม่่ๆ การนำไข่ฟั่กัออกจากห้้องเย็็น ไข่ฟั่ กที่่ ั �เก็็บอยู่่ในอุุณหภููมิต่่ ิำเมื่่�อนำออกสู่่ภายนอกซึ่่�งมีอุุีณหภููมิิ สููงกว่่าจะทำให้้ไข่่ฟัักมีีหยด น้้ำเกาะ เนื่่�องมากจากไอน้้ำและอากาศภายนอกอุ่่นกว่่าเมื่่�อกระทบกัับ ความเย็็นของเปลืือกไข่จ่ะรวมตัวกัันเป็็นหยดน้้ำเกาะอยู่่ที่่�เปลืือกไข่่ ทำให้้เชื้้�อโรคสามารถเข้้าไปทำลาย ตัวอ่ั ่อนในฟองไข่่ได้ ดั้ ังนั้้�นจึึงควรมีกีารอุ่่นไข่่ (Pre-heating) เพื่่�อให้อุุ้ณหภููมิิไข่ฟั่กค่ั ่อยๆ สููงขึ้้�น อุุณหภููมิิ ที่่�ทำการอุ่่นไขควรอยู่่ระหว่่าง80-90°ฟ นาน 4-6 ชั่่�วโมง การอุ่่นไข่่จะช่่วยให้้อุุณหภููมิิในฟองไข่่ค่่อยๆ สููงขึ้้�น นอกจากนี้้�การเปลี่่�ยนแปลงอุุณหภููมิิอย่่างกะทัันหัันจะทำให้้เชื้้�อตายซึ่่�งเรีียกว่่าTemperature shock การอุ่่นไข่่อาจจะทำได้้โดยการนำไข่่มาผึ่่�งไว้้ในอุุณหภููมิห้ิ้องจนกว่่าหยดน้้ำบนฟองไข่่หรืือบางคน เรีียกว่่าเหงื่่�อไข่่จะแห้้งซึ่่�งจะใช้้เวลานานประมาณ 4-6 ชั่่�วโมงแล้้วจึึงนำเข้้าตู้้ฟััก กการนำไข่ข่่เข้้าฟัั ่เข้้าฟัักก ไข่จ่ะถูกูนำเข้้าตู้้ฟักที่่ ัมี�อุุีณหภููมิปิระมาณ 37.5°ซ (99.5°ฟ)และมีีความชื้้�น สััมพััทธ์์50-60% เป็็นเวลา18 วััน ต่่อจากนั้้�นจะนำไข่่ออกจากตู้้ฟัก ัเปลี่่�ยนถาดเป็็นถาดสำหรัับเกิิดลูกูไก่่แทน พร้้อมกัันนั้้�น จะทำการส่่องไข่่เพื่่�อคััดไข่ที่่่ �ไม่มี่ ีเชื้้�อหรืือไข่่เชื้้�อตายออกแล้วจึ้ ึงบรรจุุถาดออกลูกูไก่่ในตู้้เกิิด(Hatching) ซึ่่�งมีีอุุณหภููมิิประมาณ 36.5-37.2 °ซ (98-99 °ฟ) มีีความชื้้�นสััมพััทธ์์ประมาณ 75% เป็็นเวลา 3 วััน หรืือจนครบอายุุฟัักไข่่21 วััน กการส่ส่่องไข่ข่่ฟัักก การตรวจสอบหาไข่มี่ ีเชื้้�อไข่่เชื้้�อตายหรืือสิ่่�งผิิดปกติิในฟองไข่จ่ ะใช้้วิิธีส่ี่องไข่ที่่่ �ทำด้ว้ย อุุปกรณ์์ ง่่ายๆเป็็นเพีียงแสงไฟจากหลอดไฟที่่�อยู่่ในกล่่อง หรืือกระบอกที่่�สามารถบัังคัับให้้มีีแสงสว่่างออกมา เพีียงด้้านเดีียว เมื่่�อนำไข่่ไปทาบรูทีู่่�แสงออกจะได้้ไม่มี่ ีแสงสว่่างมารบกวน และควรจะทำในที่่มืื�ดสำหรัับ แสงสว่่างที่่�ใช้้จะมากหรืือน้้อยไม่่มีีปััญหาแต่่ไม่่ควรให้้ร้้อนเกิินไปเพราะจะเกิิดผลเสีียต่่อตััวอ่่อนลููกไก่่ ได้้ไข่่ฟัักที่่�มีีเปลืือกไข่่สีีขาวนั้้�นสามารถส่่องเห็็นได้้ง่่ายกว่่าไข่่ที่่�มีีเปลืือกสีีน้้ำตาล การส่่องไข่่เพื่่�อแยกไข่่ มีีเชื้้�อและไม่มี่ ีเชื้้�อสามารถทำได้้หลัังจากนำไข่่เข้้าฟักัไปแล้ว้เป็็นเวลา15-18 ชั่่ว�โมงแต่่ในทาง ปฏิิบัติักิาร ส่่องไข่่จะทำในวัันที่่�3 ของการฟัักไข่่สำหรัับไข่่เปลืือกสีีขาว และสำหรัับไข่่เปลืือกสีีน้้ำตาล นั้้�นควร ส่่องไข่่ในวัันที่่�5ของการฟััก เนื่่�องจากไข่่เปลืือกสีีน้้ำตาลเมื่่�อส่่องดููจะมีีลัักษณะทึึบ จะพบลัักษณะใดลัักษณะหนึ่่�งดัังต่่อไปนี้้� คืือ - ถ้้าเป็็นไข่่มีีเชื้้�อจะเห็็นเส้้นเลืือดแตกแขนงเป็็นร่่างแห - ถ้้าเป็็นไข่่ไม่่มีีเชื้้�อจะเห็็นไข่่ทั้้�งฟองใสโปร่่งแสง - ถ้้าเป็็นไข่่เชื้้�อตายจะพบรอยเลืือดเป็็นรอยเล็็กๆ หรืือจางๆ ติิดที่่�ผิิวเปลืือกไข่่ - ถ้้าเป็็นไข่่เน่่าจะพบว่่าไข่่ทั้้�งฟองจะมืืดทึึบไม่่พบเส้้นเลืือดใดๆและมัักจะเริ่่�มส่่งกลิ่่�นเหม็็น คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 21
อากกาศและกการถ่่ายเ ารถ่่ายเททอากกาศในตู้้ ตู้้ฟัักก (Ventilation) (Ventilation) ปริิมาณอากาศและอััตราการไหลเวีียนของอากาศในตู้้ฟัักจะต้้องเหมาะสม ปริิมาณของ อากาศที่่�แลกเปลี่่�ยนในตู้้ฟักนั้้ ั �นถูกูควบคุุมโดยตำแหน่่งและขนาดของรููระบายอากาศในตู้้ฟัก ัซึ่่�งสามารถ ปรัับขนาดได้้ตามความต้้องการ ตำแหน่่งในการวางไข่่และการกลัับไข่่ความถี่่�ในการกลัับไข่่และมุุมในการวางไข่่ในระหว่่าง การฟััก มีีความสำคััญมากโดยเฉพาะในช่่วง14 วัันแรกของการฟัักไข่่ การวางไข่่ในตู้้ฟัักไข่่จะต้้องเอา ด้้านป้้านขึ้้�น ด้้านบนเนื่่�องจากลูกูไก่่ที่่�เจริญิเติิบโตอยู่่ภายในฟองไข่จ่ะหัันหัวขึ้้ ั �นด้้านบนเสมอในธรรมชาติิ แม่่ไก่่จะมีีการ กลัับไข่่บ่่อยครั้้�งมากในแต่่ละวััน สำหรัับในตู้้ฟัักการกลัับไข่่จะขึ้้�นอยู่่กัับการจััดการ ทำมุุม 45° จากแนวดิ่่�งจะเหมาะสมที่่�สุุดอย่่างน้้อยที่่�สุุดควรต้้องมีีการกลัับไข่่วัันละ3ครั้้�งแต่่สำหรัับ ตู้้ฟักที่่ ัมี�อุุปก ีรณ์์สำหรัับกลัับไข่อั่ ัตโนมัติัิควรกลัับไข่ทุุก ่ๆ ชั่่ว�โมง การกลัับไข่่เป็็นสิ่่�งที่่จ� ำเป็็นมากสำหรัับ การฟัักไข่่ในระยะแรก ๆและจะหยุุดกลัับไข่่ใน 3 วัันสุุดท้้าย กการดดำเนินิินงานเกี่่กี่่�ยวกัักัับลูลููกกไก่่ 1. การนำลูกูไก่่ออกจากตู้้เกิิดควรนำออกจากตู้้เกิิดเมื่่�อลูกูไก่่ประมาณ 95% มีีขนแห้้งดีีแล้ว้ 2. การคััดคุุณภาพลููกไก่่ 3. การบัันทึกข้ึ ้อมูล ูถึึงแม้ว่้่าการปฏิิบัติัิงานภายในโรงฟักค่ั ่อนข้้างจะรีีบเร่่งทำให้้ไม่่สามารถ ตรวจสอบ รายละเอีียดได้้ทุุกอย่่างแต่่ก็็จะต้้องมีีการบัันทึึกข้้อมููลสำคััญ ๆได้้แก่่ -สายพัันธุ์์ไก่่ - จำนวนไข่่เข้้าฟััก - อััตราการฟัักออกทั้้�งหมด - จำนวนลููกไก่่ดีี - จำนวนลููกไก่่คััดทิ้้�ง - เปอร์์เซ็็นต์์ลููกไก่่คััดทิ้้� ง - เปอร์์เซ็็นต์์ลููกไก่่ที่่�จำหน่่ายได้้ 22 คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center
เอกสารอ้้างอิิง กรมปศุุสััตว์์.2544. คู่่มืือการเลี้้�ยงไก่่พื้้�นเมืือง. กรุุงเทพ. กองปศุุสััตว์์สััมพัันธ์์ กรมปศุุสััตว์์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์์.47 หน้้า. ณััฐกานต์์มณีีทอง, สุุชน ตั้้�งทวีีวิิพััฒน์์, บุุญล้้อม ชีีวะอิิสระกุุล และวิิชิิตสนลอย. 2558. ผลผลิิตไข่่ และสมรรถภาพการสืืบพัันธุ์์�ของไก่่กระดููกดำโครงการหลวงพ่่อแม่่พัันธ์์รุ่่น P0. วารสารสััตวศาสตร์์แห่่งประเทศไทย2(1):28-38. ประภากร ธาราฉาย.2560.การเลี้้�ยงไก่่พื้้�นเมืือง.[ระบบออนไลน์์]แหล่่งที่่�มา:http://www.as2. mju.ac.th/E-Book/t_prapakorn/.pdf. (21 กรกฎาคม 2566) เพิ่่�มศัักดิ์์� ศิิริิวรรณ.2547. ไก่่กระดููกดำกัับความเป็็นมา. [ระบบออนไลน์์]แหล่่งที่่�มา: http://www.kai-dam.com/index.php?lay=show&ac=article&Id= 539185927&Ntype=1. (13 สิิงหาคม 2563) เพิ่่�มศัักดิ์์� ศิิริิวรรณ.2553. ไก่่กระดููกดำ: สััตว์์เศรษฐกิิจที่่�น่่าสนใจสำหรัับเกษตรกรรายย่่อย. [ระบบออนไลน์์]แหล่่งที่่�มา:http://www.kaidam.com/index.php?lay=- show&ac=article&Id=539185926&N-type=1. (13 สิิงหาคม 2563) มานิิตย์์เทวรัักษ์์พิิทัักษ์์.2554. คู่่มืือการเลี้้�ยงไก่่พื้้�นเมืือง.คณะสััตวศาสตร์์และเทคโนโลยีี. มหาวิิทยาลััยแม่่โจ้้. เชีียงใหม่่. สุุชน ตั้้�งทวีีวิิพััฒน์์, บุุญล้้อม ชีีวะอิิสระกุุล,วิิไลพร ทััณฑะรัักษ์์, ณััฐกานต์์มณีีทอง,องอาจ ส่่องสีี, กััญญารััตน์์ พวกเจริิญ,วิิชิิตสนลอยและ ศุุภฤกษ์์นาคกิิตติิเศรษฐ์์.2557.การคััดเลืือก และปรัับปรุุงสายพัันธุ์์�สััตว์์ปีีก เพื่่�อเป็็นสััตว์์เศรษฐกิิจทางเลืือกใหม่่อย่่างยั่่�งยืืน บนพื้้�นที่่�สููง. รายงานวิิจััยฉบัับสมบููรณ์์เสนอต่่อสำนัักงานพััฒนาการวิิจััยการเกษตร (องค์์การมหาชน) กรุุงเทพมหานคร. คู่่�มืือการเลี้้�ยงไ คู่่�มืือการเลี้้�ยงไก่่ ก่่กระดููกู ดำดำำ Maejo Agricultural Research and Innovation Center 23