นิทานปรัมปรา

เรยี บเรยี ง ปัทมวรรณ สมศรี

หนังสอื เรือ่ ง นิทานปรมั ปราของไทย เปน็ ส่วนหน่งึ ของวชิ าเทคโนโลยี และนวตั กรรมสรา้ งสรรค์
ด้านภาษาและวฒั นธรรมเพอ่ื การเผยแพร่ รหัสวชิ า 1541704 มหาวทิ ยาลัยราชภัฏพระนคร
คณะมนษุ ยศาสตร์ และสังคมศาสตร์ สาขาวิชาภาษาไทย เนอื้ หาด้านในก็จะประกอบไปดว้ ยความหมาย
ของนิทานปรัมปรา และนิทานปรัมปราของไทยท้งั หมด 8 เรอื่ ง

หนงั สอื เลม่ นี้สาเร็จลลุ ่วงไปได้ด้วยดี ตอ้ งขอขอบคณุ อาจารยก์ ิตตศิ กั ดิ์ คงพูน ที่ใหค้ าแนะนาและ
ให้คาปรึกษาเสมอมา สดุ ท้ายนี้หวังวา่ หนังสอื เรอ่ื งนิทานปรัมปราของไทยจะเปน็ ประโยชนใ์ ห้แก่ผู้ที่มี
ความสนใจสืบตอ่ ไป

ผูจ้ ัดทา

สารบญั หนา้
1
เร่ือง 2
ความหมายของนทิ านพน้ื บา้ น 4
ปลาบทู่ อง 6
โสนนอ้ ยเรอื นงาม 7
สังขท์ อง 9
แกว้ หนา้ มา้ 10
นางสบิ สอง 12
พระสธุ น มโนหร์ า 14
พิกลุ ทอง
อุทยั เทวี
บรรณานกุ รม

1

ความหมายของนิทานปรมั ปรา

นิทานปรมั ปราหรือนิทานทรงเคร่อื ง (fairy tale)

ลักษณะที่เห็นเด่นชัด คือเป็นเร่ืองค่อนข้างยาว มีเหตุการณ์ท่ีเป็นจุดขัดแย้ง
ประกอบอยหู่ ลายเหตุการณ์ หรือหลายอนภุ าค
เน้อื เรอ่ื งจะประกอบด้วยอิทธิฤทธ์ิปาฏิหาริย์ต่างๆซ่ึงพ้นวิสัยมนุษย์ สถานท่ีเกิดเหตุ
ไม่แนช่ ัดว่ามีอยูท่ ใี่ ด ตวั เอกของเร่ืองเป็นผู้มีคุณสมบัติพิเศษ เช่น มีบุญบารมี มีของ
วิเศษท่ีสามารถต่อสู้อปุ สรรคขวากหนามทาให้ศัตรูพ่ายแพ้ไปในที่สุด และจบลงด้วย
ความสุข เช่น เร่ืองโสนน้อยเรือนงาม ปลาบู่ทอง นางสิบสอง สังข์ทอง เป็นต้น
(กหุ ลาบ มลั ลิกะมาส, 2518, หนา้ 106) เนื้อหาของนิทานประเภทนี้สนุกสนานต่ืนเต้น
การดาเนินเร่ืองอยใู่ นโลกของจินตนาการ มีความมหัศจรรย์จากอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์
ของตวั ละครท่ีเป็นอมนุษย์ เช่น ยักษ์ เทวดา หรือพญานาค เข้ามาเกี่ยวข้องในบาง
แห่งจึงเรียกนิทานประเภทน้ีว่า “นิทานมหัศจรรย์” และ ด้วยเน้ือเร่ืองสนุกสนาน
ดังกล่าว ปัจจุบันจึงมีผู้นามาดัดแปลงสาหรับใช้แสดงลิเก ละคร ภาพยนตร์ และ
การแสดงอ่นื ๆ

2

นานมาแลว้ มีชายหาปลาคนหน่ึงชอ่ื ว่า “ ทารก ” เขามีภรรยาสองคน คนแรกชื่อว่า “ ขนิษฐา ”
คนทส่ี องชอ่ื ว่า “ ขนษิ ฐี ” นางกนิษฐามีลกู สาวคนเดียวชอื่ ว่า “ เอ้ือย ” ในขณะที่นางขนิษฐมี ีลกู สาวสองคน คน
แรกชอื่ “ อา้ ย ” กบั “ อ่ี ” ชายหาปลาไมช่ อบภรรยาหลวงและลกู สาวของนาง จึงมักจะดดุ ่าและบังคับใหท้ างาน
หนักทกุ วนั ในขณะทีน่ างขนิษฐผี เู้ ป็ นภรรยานอ้ ยกบั ลกู สาวสองคนใชช้ วี ติ อย่อู ยา่ งสบายเพราะไม่ตอ้ งทางานหนัก
เหมอื นอย่าง แม่ลกู คนู่ นั้ …อย่างไรก็ตามทัง้ นางขนิษฐแี ละลกู ๆ ของนางกย็ ังเกลียดนางขนิษฐาและเอ้ือยอีกซา้ ยัง
อิจฉารษิ ยา และหาทางกลัน่ แกลง้ สองแม่ลกู อย่ตู ลอดเวลา ทกุ ๆ เชา้ ชายหาปลาจะออกไปทอดแหหาปลาใน
แมน่ า้ และจะมีภรรยาสองคนผลัดกนั เป็ นคนพายเรือ ใหค้ นละวันหลงั จากไดป้ ลามากพอในแต่ละวันแลว้ ก็จะนาไป
ขายทต่ี ลาดกอ่ นกลบั บา้ น

อย่มู าวันหนึ่ง นางขนิษฐาทาหนา้ ท่ีเป็ นคนพายเรือใหส้ ามีในขณะหาปลา แต่ว่าไม่ไดป้ ลาสักตัวเดียว
นอกจากปลาบ่ทู องตัวหน่งึ เทา่ น้นั ตลอดทั้งวันชายหาปลาทอดแหแลว้ ทอดอีกก็ไดแ้ ต่ปลาบ่ทู องตัวเดิมมาทกุ ที
เขาปลอ่ ยมนั ลงไปในนา้ แตไ่ ม่นานมนั ก็ติดแหขนึ้ มาอกี เขาโมโหมาก แต่ก็ไม่รจู้ ะทาอย่างไรดี และทกุ ครั้งที่เขา ได้
ปลาบ่ขู น้ึ มาภรรยาของเขาก็จะขอเขาไวเ้ พ่ือเก็บไวใ้ หล้ กู ของตนเลี้ยงเล่นแต่เขาจะโยนมันท้ิงไปโดย ไม่แยแส คา
ขอรอ้ งของภรรยาตนแต่ในท่ีสดุ กเ็ กดิ บันดาลโทสะอยา่ งแรงจนถึงขน้ั ตบตีนางและผลักนางลงน้าไป ภรรยา ของ
เขาจงึ จมนา้ ตายเพราะว่ายนา้ ไมเ่ ป็ น ดว้ ยเหตนุ ้ีชายหาปลาจึงกลับบา้ นเพียงลาพัง และพบเอ้ือยกาลังรอแม่ของ
ตนกลบั มาอยู่ และเม่อื ลกู สาวถามหาแม่เขากป็ ฏเิ สธท่จี ะพูดอะไรออกไปเม่อื ลกู สาวคะย้ันคะยออย่ตู ลอดเวลา เขา
จงึ บอกว่าแมข่ องนางไปอย่ใู ตน้ า้ และจะกลับมาในอีก 3 วัน และบอกใหล้ กู สาวหยดุ รอ้ งไหม้ ิฉะน้ันแลว้ แม่ของนาง
จะไมก่ ลับมาอีกเลย และถึงแมว้ ่าเด็กสาวจะไม่เขา้ ใจว่าบิดาของตนพูดอะไร แต่ก็นึกเอาว่ามารดาของตนตอ้ ง
ประสบอนั ตรายอย่างแนน่ อน ดังน้นั นางจงึ รอ้ งไหโ้ ฮออกมา ฝ่ ายชายหาปลาเกรงว่าข่าวการหายไปของภรรยา
ตนจะแพร่หลาย จึงบังคับใหล้ กู สาวหยดุ รอ้ งไหใ้ นทันทีและเริ่มทบุ ตีนาง เพื่อนบา้ นเขา้ มาขัดขวางและถามถึง
ภรรยาหลวงของเขา ชายหาปลาก็พดู โกหกไปวา่ หนีตามชไู้ ปแตก่ ็ไม่มีใครเชื่อคาพูดของเขา เพราะทกุ คนรวู้ ่าชาย
หาปลาผนู้ เี้ กลยี ดภรรยาหลวงและรักภรรยานอ้ ยมากกวา่ แต่กไ็ มอ่ าจจะชว่ ยอะไรไดม้ าก ไดแ้ ต่เพียงช่วยปลอบใจ
เอ้ือยเท่านน้ั รงุ่ เชา้ พ่อกบั แม่เลยี้ งบอกใหน้ างทางานบา้ น แตน่ างยังเจ็บแผลทีถ่ กู เฆ่ยี นตีอย่จู ึงขอหยดุ พักแต่ทั้งคู่
ไม่ยอมฟังนาง ตรงกนั ขา้ มกบั ลกู สาวทงั้ สองคนของแม่เลีย้ ง ทไ่ี มต่ อ้ งทาอะไรเลย พวกเขาเพียงแต่กินและเล่นเท่า
น้ันเอง หลงั จากจมนา้ ตาย นางกนษิ ฐากไ็ ปเกดิ เป็ นปลาบทู่ อง วา่ ยนา้ มาท่ที า่ นา้ หนา้ บา้ นและรอเอื้อยดว้ ยความ
รกั ปลาบ่ทู องเลา่ เรื่องท้งั หมดใหเ้ ออ้ื ยฟัง นางสงสารผเู้ ป็ นแม่มาก นางจะนาอาหารมาใหป้ ลาผเู้ ป็ นมารดาและ
พดู คยุ กนั เพ่อื จะไดล้ ืมความทกุ ขโ์ ศกทง้ั ปวง แต่ไมน่ านนกั อา้ ยก็รเู้ รือ่ งเขา้ จึงไปบอกใหแ้ ม่ตนเองทราบและแลว้ ผู้
เป็ นแมก่ ว็ างแผนฆ่าปลาบทู่ องเสีย…ในขณะที่เอ้ือยไดร้ ับคาสัง่ ใหไ้ ปเลี้ยงวัวในท่งุ นา ปลาบ่ทู องก็ถกู ล่อไปฆ่ากิน
เป็ นอาหาร ผเู้ ป็ นแม่เลี้ยง ใหห้ มาและแมวกนิ กา้ งปลาบ่ทู องหมดและโยนเกล็ดท้ิงไป ดว้ ยความสงสารเอื้อยจึงไป
ถามหมาและแมวซึง่ ทงั้ สองก็ปฏิเสธท่ีจะบอกความจริง เป็ ดเขา้ มาปลอบเอ้ือยและมอบเกล็ดปลาบ่ทู องใหน้ าง
เอื้อยเสียใจมากท่ไี ดร้ เู้ รอ่ื ง ดงั น้นั นางจึงฝังเกล็ดปลาบทู่ องไวใ้ นป่ า และอธิฐานขอใหแ้ ม่มาเกดิ เป็ นตน้ มะเขอื

3

ทนั ใดน้ัน ก็เกดิ ตน้ มะเขอื งอกขนึ้ นบั แตน่ น้ั มาเออ้ื ยก็มีความสขุ ไดม้ ากราบไหวแ้ ละพูดคยุ กับตน้ มะเขือ
เปราะทกุ วัน แตโ่ ชครา้ ย อา้ ยกแ็ อบมาเห็นอีก จงึ ไปบอกแมข่ องตน ผเู้ ป็ นแม่จึงสัง่ ใหน้ างถอนตน้ มะเขอื เปราะท้ิง
แลว้ นาผลมาทานทันที หลงั จากกนิ แลว้ กโ็ ยนเม็ดมะเขอื เปราะท้งิ ไป เป็ ดกเ็ กบ็ เม็ดมะเขือไวใ้ หเ้ อื้อยอีก เอ้ือยเสียใจ
อยา่ งสดุ ซึง้ นางจึงนาเม็ดมะเขอื ไปปลกู ไวใ้ นป่ าแลว้ อธิษฐาน ขอใหแ้ ม่เกิดเป็ นตน้ โพธ์ิ เพื่อท่ีนางจะได้ กราบไหว้
บชู า และดว้ ยพรของเทวดาตน้ โพธ์เิ งนิ โพธ์ทิ องกง็ อกงามขนึ้ ในบัดดล

ในกาลตอ่ มา พระเจา้ พรหมทตั เสด็จมาทรงเห็นตน้ โพธิ์ก็ทรงอยากไดไ้ ปปลกู ในวังจึงใหถ้ ามหาเจา้ ของ
และเมื่อไดร้ ับการกราบทลู ใหท้ รงทราบพระองค์ก็ทรงประสงคท์ ่ีจะพบเอ้ือย และเอ้ือยก็ไดก้ ราบทลู เร่ืองราว
ทัง้ หมดใหท้ รงทราบ ดว้ ยความสงสารในตวั นาง พระองค์จึงตัดสินพระทัยท่ีจะอภิเษกสมรสกบั เอ้ือยและตั้งให้
เป็ นพระราชนิ ี และพระเจา้ พรหมทัตทรงถอนตน้ โพธิไ์ มข่ น้ึ แมจ้ ะมไี พรพ่ ลชว่ ยกต็ าม จึงทรงรับสัง่ ใหเ้ อื้อยถอนมา
ใหพ้ ระองค์ และเมื่อเออื้ ยขออนญุ าตมารดาของตนก็สามารถถอนตน้ โพธ์ิขึน้ ไดโ้ ดยง่าย พระเจา้ พรหมทัตทรง
แปลกพระทยั และทรงดารวิ า่ เออื้ ยมีบญุ บารมีสมเป็ นพระราชนิ ี จึงพาไปอย่ใู นวังและทรงต้ังใหเ้ ป็ น…พระราชนิ ี
ของพระองค์ ในขณะเดยี วกนั แมเ่ ลีย้ งและลกู สาวทั้งสองของนางก็เกดิ ความอิจฉาริษยาอย่างมากที่ไดร้ ขู้ า่ วว่า
เอือ้ ยตอนน้ไี ดก้ ลายเป็ นพระราชนิ ีไปแลว้ จึงไปหายายเฒ่าผหู้ น่ึงซึ่งก็ออกอบุ ายใหส้ ่งขา่ วไปบอกราชนิ ีเอื้อยว่า
บิดาของนางเจ็บหนักใกลจ้ ะตายแลว้ ทนั ทที ไ่ี ดร้ บั ขา่ วราชนิ ีเอ้ือยผกู้ ตญั ญกู ็รีบกลับมาเย่ียมบิดาที่บา้ น แต่กอ่ นที่
จะเขา้ บา้ น ผเู้ ป็ นแมเ่ ลยี้ งบอกใหน้ างถอดเคร่อื งทรงราชนิ อี อกแลว้ ใหไ้ ปอาบนา้ กอ่ นจึงค่อยไปพบบิดา ในขณะเดิน
เขา้ ไปในหอ้ งดา้ นใน พระราชนิ ีผนู้ ่าสงสารก็ตกลงไปในกระทะนา้ เดือดที่นางแม่เลี้ยงจอมริษยาซ่อนไวเ้ บื้องล่าง
ยังผลใหพ้ ระราชนิ สี น้ิ พระชนมใ์ นทันที จากน้ันอา้ ยก็รีบแต่งเครื่องทรงพระราชินี และกลับวังโดยปลอมเป็ นเอื้อย
นางเขา้ ไปพบพระราชาผซู้ ง่ึ แสดงอาการไมค่ อ่ ยจะเชอื่ ว่าเป็ นเอื้อย แตอ่ า้ ยกใ็ ชค้ าถาทยี่ ายเฒ่าใหม้ าเสกใหพ้ ระราชา
อย่ใู ตอ้ านาจของตน แมก้ ระนนั้ พระราชากย็ ังคงสงสยั อย่ดู ีวา่ ทาไมตน้ โพธิ์ จึงดเู หีย่ วเฉาไม่มชี วี ิตชวี า

หลังจากถกู ฆาตกรรมแลว้ เอ้อื ยก็ไปเกดิ เป็ นนกแขกเตา้ ดว้ ยความรักและห่วงใยในพระราชา จึงบินมาหา
พระองคแ์ ละกราบทลู ใหพ้ ระองคท์ ราบเรือ่ งราวทั้งหมด และแลว้ วันหนึ่ง ราชนิ ปี ลอมอา้ ยก็แอบมารจู้ นได้ ดังน้ัน
ในขณะทพ่ี ระราชาเสด็จออกป่ าเพื่อคลอ้ งชา้ งเผอื กมาสบู่ ารมี ราชนิ ปี ลอมก็จับนกแขกเตา้ ผนู้ ่าสงสารถอนขนจน
หมดแลว้ ส่งไปใหแ้ มค่ รวั แกง จึงสบโอกาสหนเี ขา้ ไปซ่อนตวั อย่ใู นโพรงหนู เมื่อหานกทนี่ อนตายอย่ไู ม่พบและกลัวจะ
มคี วามผดิ แมค่ รวั จึงไปหาซ้อื นกอ่นื มาแกงถวายพระราชนิ แี ทน ฝ่ ายแม่ครวั ไดร้ บั รางวัลตอบแทนเป็ นผา้ สไบ เจา้
นกแขกเตา้ ผนู้ ่าสงสารอาศัยอย่ใู นโพรงหนู จนกระทัง่ ขนข้นึ เต็มตัวก็บอกลาหนู ซึ่งก็อาสาพาไปส่งถึงชายป่ า
ในขณะทอ่ งเท่ยี วไปในป่ าอย่ตู ามลาพงั ก็เกอื บจะถกู งกู นิ ไปแลว้ โชคดที ่ีนกใหญม่ าจับงกู นิ เสยี ก่อนและแลว้ นกแขก
เตา้ ก็มาพบพระฤๅษีผซู้ ่ึงเกดิ ความสงสารก็เลยชว่ ยชบุ นกแขกเตา้ ใหก้ ลายเป็ นหญิงสาวสวย พระฤๅษีก็เล้ียงดู
เออ้ื ยอยา่ งลกู สาวของตน แต่กส็ ังเกตเห็นวา่ ลกู บญุ ธรรมของตนดจู ะเหงาหงอยอยตู่ ลอดเวลา ดังนั้นท่านจึงวาด
รปู ขนึ้ หลายๆ รปู แลว้ ใหเ้ อื้อยเลือกเอารปู เดียว หลังจากเลือกแลว้ ท่านก็จะเสกใหเ้ ป็ นคน เอื้อยไดเ้ ลือกเอารปู
เด็กชายมอบใหฤ้ ๅษี ฤๅษใี ชค้ าถาเสกใหเ้ ป็ นคนเพอื่ ท่นี างจะไดเ้ ลี้ยงดเู ป็ นบตุ รชาย ท่านฤๅษีจึงตั้งชอ่ื เด็กชายนั้นว่า
“ลพ”ผา่ น ไปหลายปี เจา้ ลบเกดิ ความสงสยั วา่ พ่อเป็ นใคร เออ้ื ยจึงเลา่ เร่ืองราวต่างๆ ใหฟ้ ัง ทาใหล้ บรอ้ งขอท่ีจะ
เขา้ ไปในวังเพอ่ื กราบทลู พระเจา้ พรหมทัตใหท้ รงทราบความจริง เอ้ือยไดร้ อ้ ยพวงมาลัยฝากไปถวายพระเจา้
พรหมทัตดว้ ย ลพเดินทางมาถึงพระราชวัง ก็พยายามหาทางจนไดโ้ อกาสเขา้ เฝ้ าพระเจา้ พรหมทัตและถวาย
พวงมาลัย พระเจา้ พรหมทัตเห็นฝี มือรอ้ ยมาลยั กจ็ ดจาไดว้ ่าเป็ นฝี มือของเออื้ ย ลพจึงกราบทลู เรื่องราวของเอื้อย
ถวาย พระเจา้ พรหมทตั ดีพระทัยท่ีเอ้ือยยังมีชวี ิตอยู่ จงึ เสด็จไปรับเอ้ือยกลับคืนส่พู ระราชวัง เมื่ออา้ ยทราบว่า
เอ้ือยไดก้ ลับมาท่ีพระราชวังแลว้ อา้ ยกลวั ความผดิ จงึ ชงิ ด่ืมยาพิษฆา่ ตัวตายไปกอ่ น ส่วนขนิษฐแี ละอี่ก็ถกู พระเจา้
พรหมทตั ลงโทษ ดว้ ยการขบั ออกนอกวงั กลบั บา้ นไปและใหถ้ ือศลี บาเพ็ญความดีตลอดชวี ิตเอื้อยและตน้ โพธิ์เงนิ
โพธท์ิ องก็มชี วี ิตท่ีสงบสขุ นับจากนนั้ เป็ นตน้ มา

4

กาลคร้ังหนึ่ง ที่”นครโรมวิสัย” มีกษัตริยค์ รองอยู่ มีพระราชธิดาที่สวยงามมาก พระราชธิดาน้ีเมื่อ
ประสตู ิมีเรือนไมเ้ ล็กๆ ตดิ มอื ออกมาดว้ ย เรือนนีเ้ ม่ือพระธดิ าเจรญิ วัยขน้ึ เรือนไมน้ ี้ก็โตขนึ้ ดว้ ยและกลายเป็ นของ
เล่นของพระราชธดิ า พระบิดาจึงต้ังชอื่ พระราชธิดาว่า “โสนนอ้ ยเรือนงาม” เมื่อโสนนอ้ ยเรือนงามมีพระชนม์
พรรษาไดส้ บิ หา้ พรรษา โหรทลู พระบดิ าวา่ โสนนอ้ ยเรือนงามกาลังมีเคราะห์ ควรใหอ้ อกไปจากเมืองเสีย เพราะ
จะตอ้ งอภิเษกกบั คนท่ีตายแลว้ พระบดิ าและพระมารดาก็จาใจใหโ้ สนนอ้ ยเรอื นงามออกไปจากเมืองแต่ผู้เดียว โสน
นอ้ ยเรอื นงามปลอมตัวเป็ นชาวบา้ นและเอาเคร่อี งทรงพระราชธดิ าหอ่ ไว้ พระอินทร์สงสารนางจึงแปลงร่างเป็ น
ชปี ะขาวมามอบยาวเิ ศษสาหรับรกั ษาคนตายใหฟ้ ื้ นได้ โสนนอ้ ยเรอื นงามเดินทางเขา้ ไปในป่ าพบ “นางกลุ า” หญิง
ใจรา้ ยนอนตายเพราะถกู งกู ดั โสนนอ้ ยเรือนงามจึงนายาของชปี ะขาวมารักษา นางกลุ าก็ฟื้ น นางจึงขอเป็ นทาส
ตดิ ตามโสนนอ้ ยเรอื นงาม

ท่ี “นครนพรัตน”์ เมืองใกลเ้ คียงโรมวสิ ยั มีกษตั ริย์ครองอย่มู ีพระราชโอรสนามว่า “พระวิจิตรจินดา”
ซึ่งเป็ นชายหน่มุ รปู งามและมีความสามารถ แตว่ นั หน่ึงพระวจิ ติ รจนิ ดาถกู งพู ิษกดั สิ้นพระชนม์ พระบิดาและพระ
มารดาเศรา้ โศกเสยี ใจมาก แตโ่ หรทลู ว่า พระวจิ ติ รจินดาจะสน้ิ พระชนมไ์ ปเจ็ดปี แลว้ จะมีพระราชธิดาของเมืองอื่น
มารกั ษาได้ พระบิดาและพระมารดาจึงเก็บพระศพของพระวิจิตรจินดาไว้ และมีประกาศใหค้ นมารักษาใหฟ้ ้ื น
โสนนอ้ ยเรือนงามและนางกลุ าเดนิ ทางมาถึงเมืองนพรัตนไ์ ดท้ ราบจากประกาศ จึงเขา้ ไปในวังและอาสาทาการ
รักษา โดยขอใหก้ น้ั ม่านเจ็ดช้นั ไม่ใหใ้ ครเห็นเวลารักษา โสนนอ้ ยเรือนงามแต่งเคร่ืองทรงพระราชธิดาทาการ
รักษา โดยนางกลุ าติดตามเฝ้ าดู เม่ือโสนนอ้ ยเรือนงามทายาใหพ้ ระวิจิตรจิ นดา พิษของนาคราชเป็ นไอรอ้ น
ออกมาทาใหน้ างรสู้ ึกรอ้ นมาก จงึ ถอดเครื่องทรงพระราชธิดาออกแลว้ เสด็จไปสรงน้า ระหว่างนั้นนางกลุ าก็นา
เครอ่ื งทรงพระราชธิดาของโสนนอ้ ยเรอื นงามมาแตง่ พอดพี ระวิจิตรจินดาฟื้ น ทกุ คนกค็ ดิ วา่ นางกลุ าเป็ นพระราช
ธิดาท่ี รักษ าจึงเ ตรีย มจะใ ห้อภิ เษก ส่ วน โสนน้อยเ รือนง ามต้องกล ายเ ป็ นขา้ ทาส ของน างกุลาไ ป
พระวจิ ิตรจินดาและพระบดิ าและพระมารดากย็ งั มีความสงสัยในนางกลุ า จึงใหน้ างเย็บกระทงใบตองถวาย นาง
กลุ าทาไมไ่ ดโ้ ยนใบตองท้งิ ไป โสนนอ้ ยเรอื นงามเก็บใบตองมาเย็บเป็ นกระทงสวยงาม นางกลุ าก็แยง้ ไปถวายพระ
ราชบดิ ามารดาของพระวิจิตรจนิ ดา พระวิจติ รจินดาไม่อยากอภิเษกกบั นางกลุ าจึงขอลาพระบิดาพระมารดาไป
เที่ยวทางทะเล พระบดิ าพระมารดาใหน้ างกลุ ายอ้ มผา้ ผกู เรอื นางกลุ าก็ทาไม่เป็ น โยนผา้ และสีท้ิง โสนนอ้ ยเรือน
งามเก็บผา้ และสไี ปยอ้ มไดส้ งี ดงาม นางกลุ าก็แยง้ นาไปถวายพระบิดาพระมารดาอีก เม่ือพระวิจิตรจินดาจะออก
เรือก็ปรากฏว่าเรือไม่เคลอื่ นท่ี พระวจิ ติ รจินดาทรงคดิ วา่ คงมีผมู้ บี ญุ ในวงั ตอ้ งการฝากซื้อของ เรอื จึงไม่เคล่ือนที่
จงึ ใหท้ หารมาถามรายการของทค่ี นในวงั จะฝากซอ้ื ทกุ คนก็ไดม้ โี อกาสฝากซอื้ แต่โสนนอ้ ยเรือนงามอย่ใู ตถ้ นุ ถึงไม่
มีใครไปถาม เรือก็ยังไมเ่ คล่อื นที่ พระวิจิตรจนิ ดาจงึ ใหท้ หารกลับไปคน้ หาคนในวงั ท่ียังไม่ไดฝ้ ากซอ้ื ของ ทหารจงึ

5

ไดไ้ ปคน้ หานางโสนนอ้ ยเรอื นงามได้ นางจึงฝากซื้อ”โสนนอ้ ยเรือนงาม” เม่ือพระวิจิตรจินดาเดินทางไป ลมก็
บนั ดาลใหพ้ ดั ไปยงั เมอื งโรมวสิ ยั ของพระบดิ าของโสนนอ้ ยเรือนงาม พระวจิ ติ รจนิ ดาซอ้ื ของฝากไดจ้ นครบทกุ คน
ยกเวน้ โสนนอ้ ยเรือนงาม พระวจิ ิตรจินดาจึงสอบถามจากชาวเมือง ชาวเมืองบอกว่าโสนนอ้ ยเรือนงามมีอย่แู ต่ใน
วังเท่าน้ัน พระวิจติ รจนิ ดาจงึ เขา้ ไปในวงั และทลู ขอซ้ือโสนนอ้ ยเรือนงามไปใหน้ างขา้ ทาส พระบิดาของโสนนอ้ ย
เรือนงามทรงถามถึงรปู รา่ งหนา้ ตาของนางทาส ก็ทรงทราบว่าเป็ นพระธิดา จึงมอบโสนนอ้ ยเรือนงามใหพ้ ระ
วจิ ิตรจินดาและใหท้ หารตามมาสองคน

เมือ่ พระวิจิตรจินดากลบั ถึงบา้ นเมือง ทหารสองคนก็ไปทาความเคารพนางโสนนอ้ ยเรือนงาม และเรือน
วเิ ศษกข็ ยายเป็ นเรอื นใหญม่ ขี า้ วของเครื่องใชพ้ ระธิดาครบถว้ น โสนนอ้ ยเรือนงามก็เขา้ ไปอย่ใู นเรือนน้ัน พระ
วิจิตรจินดาจงึ แนใ่ จว่าโสนนอ้ ยเรือนงามเป็ นพระราชธิดาทร่ี ักษาตน จงึ จะฆา่ นางกลุ าแต่โสนนอ้ ยเรือนงามขอชีวิต
ไว้ พระวิจิตรจินดาก็ไดอ้ ภเิ ษกกบั นางโสนนอ้ ยเรือนงามและอยดู่ ว้ ยกนั มคี วามสขุ สืบไป

6

ณ เมอื งยศวิมลนคร อนั มีทา้ วยศวมิ ลเป็ นเจา้ เมอื ง พระมเหสีจันเทวีไดค้ ลอดลกู ออกมาเป็ นหอยสังข์ จึง
ถกู พระนางจันทา มเหสีรอง ใสร่ า้ ยวา่ เป็ นกาลีบา้ นเมือง จนถกู ขับออกจากเมืองไปอย่กู ระท่อมตายายที่ชายป่ า
จนกระทงั่ พระสงั ขท์ ่ีซ่อนอยใู่ นหอย ไดอ้ อกมาพบแม่ สรา้ งความยนิ ดีกบั พระนางจันเทวีมากข่าวล่วงรไู้ ปถึงนาง
จันทา จึงไดส้ ง่ คนมาจับพระสงั ขไ์ ปถ่วงนา้ แตท่ า้ วภชุ งคพ์ ญานาคราชชว่ ยเอาไว้ และส่งใหไ้ ปอย่กู บั นางพันธรุ ัต
พระสงั ขร์ วู้ า่ นางพนั ธรุ ตั เป็ นยักษจ์ ึงขโมยรปู เงาะ ไมเ้ ทา้ เกอื กแกว้ เหาะหนมี าอยบู่ นเขา นางพันธรุ ัตตามมาทันแต่
ไม่สามารถขนึ้ ไปหาพระสงั ขไ์ ด้ จึงไดม้ อบมนตม์ หาจินดา เรยี กเนื้อเรียกปลาใหแ้ ก่พระสังขก์ ่อนที่จะอกแตกส้ินใจ
ตายท่ีเชงิ เขา นนั่ เอง พระสังขเ์ หาะมาจนถึงเมืองสามล ทา้ วสามลและนางมณฑากาลงั จัดพิธีเลือกค่ใู หธ้ ิดาท้ังเจ็ด
แต่รจนาพระธิดาองคส์ ดุ ทอ้ ง ไมย่ อมเลือกใครเป็ นคู่ ทา้ วสามลจึงใหค้ นไปตามเจา้ เงาะมาใหเ้ ลือก รจนาเห็นรปู
ทองท่ซี อ่ นอย่ใู นรปู เงาะจงึ เสีย่ งมาลัยไปให้ สรา้ งความพิโรธใหท้ า้ วสามาลจึงถึงกับขบั ไล่รจนาใหไ้ ปอย่กู ระท่อม
ปลายนากบั เจา้ เงาะทา้ วสามลหาทางแกลง้ เจา้ เงาะ โดยการใหไ้ ปหาเน้ือหาปลาแขง่ กบั เขยทั้งหก เจา้ เงาะใหม้ นตท์ ่ี
นางพนั ธรุ ตั ใหไ้ วเ้ รียกเนอ้ื เรียกปลามารวมกันทาใหห้ กเขยหาปลาไม่ได้ จึงตอ้ งยอมตัดปลายหแู ละปลายจมกู
แลกกบั เน้อื และปลาทา้ วสามลพโิ รธมากจนถึงกบั คิดหาทางประหารเจา้ เงาะ รอ้ นถึงพระอินทรต์ อ้ งหาทางชว่ ยโดย
การลงมาทา้ ตีคลีชิงเมือง กับท้าวสามล ทา้ ว สามลส่งหกเขยไปสู้ก็สไู้ ม่ได้ จึงตอ้ งยอมใหเ้ จา้ เงาะไปสแู้ ทน

เจา้ เงาะถอดรปู เป็ นพระสงั ขแ์ ละสกู้ บั พระอนิ ทร์ จนชนะ ทา้ วสามลจึงยอมรับพระสังขก์ ลับเขา้ เมืองและ
จัดพธิ ีอภเิ ษกให้ พระอินทรไ์ ปเขา้ ฝันทา้ วยศวมิ ล เพือ่ บอกเร่อื งราวทง้ั หมด ทา้ วยศวิมลจงึ ออกตามหาพระนางจัน
เทวจี นพบ และไดเ้ ดนิ ทาง ไปเมอื งสามลนครเพือ่ พบพระสังข์ โดยพระนางจันเทวีไดป้ ลอมเป็ นแม่ครัวในวังและได้
แกะสลักเรือ่ งราวท้งั หมดบนชนิ้ ฟัก ใหพ้ ระสงั ขเ์ สวย ทาใหพ้ ระสงั ขร์ วู้ า่ แม่ครวั คอื พระมารดานัน่ เอง พระสังขแ์ ละ
รจนาจึงไดเ้ สด็จตามทา้ วยศวิมลและพระนาง จนั เทวกี ลับไปครองเมืองยศวมิ ลสืบไป

7

นางแกว้ หนา้ มา้ เป็ นธดิ าสามญั ชนชาวเมืองมถิ ิลา เหตทุ ่ีนางมีชอ่ื เชน่ น้ีเพราะกอ่ นตั้งครรภ์ผเู้ ป็ นมารดา
ไดฝ้ ันวา่ เทวดานาแกว้ มาให้ พอใหก้ าเนิดบตุ รสาวเลยต้ังชื่อว่า “แกว้ ” แต่เนื่องจากใบหนา้ เหมือนมา้ ชาวบา้ น
เรยี กว่า นางแกว้ หนา้ มา้

นางแกว้ นั้นวัยไลเ่ ล่ยี กบั พระปิ่ นทอง พระโอรสเมอื งมิถิลา และมีญาณวเิ ศษสามารถล่วงรลู้ มฝน จึงเป็ น
ทีร่ กั ใคร่ของชาวบา้ น เม่อื เก็บว่าวจฬุ าได้ นางแกว้ ดใี จจะเกบ็ ไวเ้ ล่นเอง เมื่อพระปิ่ นตามมาขอว่าวคืน นางแกว้ ขอ
สัญญากบั พระโอรสว่าตอ้ งมารบั นางเขา้ วังไปเป็ นมเหสี พระป่ิ นรับปากเพียงเพราะหวังอยากไดว้ ่าวคืน รออยู่
หลายวันไมเ่ ห็นพระป่ิ นทองมารับ นางแกว้ จงึ เล่าเรื่องใหพ้ ่อกบั แม่ฟัง และขอใหไ้ ปทวงสัญญา เม่ือพ่อแม่ไปทวง
สัญญากบั พระปิ่ นทอง ทา้ วภวู ดลกรวิ้ ตรัสใหน้ าตัวไปประหาร แตพ่ ระนางนันทาไดท้ ัดทานพรอ้ มเรียกพระโอรส
มาสอบถาม พระปิ่ นทองยอมรบั ว่าสญั ญาจะใหม้ าอย่กู บั สนุ ัข เมอ่ื พระปิ่ นทองสัญญาแลว้ พระนางนันทาสัง่ ใหไ้ ป
รบั ตวั นางแกว้ มาอย่ใู นวัง คร้งั ไม่มวี อทองมารบั สมกบั ตาแหนง่ มเหสี นางแกว้ ก็ไม่ยอมไป จนในที่สดุ นางแกว้ ได้
นงั่ ในวอทอง พรอ้ มกบั แตง่ ตัวสวยพร้งิ พอมาถึงวงั หลวง ทา้ วภวู ดลกบั พระปิ่ นทองเห็นนางแกว้ รปู ร่างหนา้ ตา
น่าเกลียด กรยิ ามารยาทกระโดกกระเดกก็ทนไมไ่ ด้ คดิ หาทางกาจัดนางแกว้ แตพ่ ระนางนันทานกึ เอ็นดู

นางแกว้ เขา้ วงั มาไม่นาน ทา้ วภวู ดลกับพระปิ่ นทองหาทางกาจัดนางแกว้ โดยใหน้ างแกว้ ไปยกเขาพระ
สเุ มรมุ าไวใ้ นเมอื งภายใน 7 วัน หากทาไมส่ าเร็จจะตอ้ งไดร้ ับโทษประหาร แต่ถ้าทาไดจ้ ะจัดพิธีอภิเษกสมรสกบั
พระปิ่ นทอง นางแกว้ ออกไปตามป่ า เสี่ยงสัตย์อธิษฐานกบั เหล่าทวยเทพว่าหากตนเป็ นเนื้อค่ขู องพระป่ิ นทอง
ขอใหพ้ บเขาพระสเุ มรุ เดนิ ทางตอ่ ไปอกี สามวนั พบพระฤาษีรบี เขา้ ไปกราบและเล่าเรื่องราวทั้งหมด พระฤาษีมีใจ
เมตตาจึงชว่ ยถอดหนา้ มา้ ออกให้ นางแกว้ กลายเป็ นหญิงที่งดงามโสภา แลว้ เสกหนังสือเป็ นเรือเหาะใหล้ าหน่ึง
พรอ้ มมอบอีโตไ้ วเ้ ป็ นอาวธุ นางแกว้ จงึ สามารถไปยกเขาพระสเุ มรมุ าถวายทา้ วภวู ดลไดส้ าเร็จ

ทา้ วภวู ดลพยายามหาหนทางทจี่ ะเลยี่ งคาสัญญาเลยมอบใหพ้ ระป่ิ นทองเดินทางไปอภิเษกกบั เจา้ หญิง
ทัศมาลี ราชธิดาของทา้ วพรหมทัต กอ่ นเดนิ ทางไป พระปิ่ นทองกลา่ วว่า ถา้ กลับมานางยังไม่มีลกู จะถกู ประหาร
นางแกว้ นงั่ เรอื เหาะตามพระปิ่ นทองไปแลว้ ถอดหนา้ มา้ ออก ไปขออาศัยอย่กู ับสองตายายในป่ า เม่ือพระป่ิ นทอง
ผา่ นมา นางแกว้ ก็ไปอาบน้าที่ท่า พระปิ่ นทองเห็นเขา้ เกดิ หลงรัก และไปเกี้ยวพาราณสี จนไดน้ างแกว้ เป็ นเมีย
ต่อมานางแกว้ ต้ังครรภ์ พระปิ่ นทองตอ้ งการกลับกรงุ มถิ ิลาและไดม้ อบแหวนใหน้ างแกว้ เพื่อยืนยันว่าเด็กในทอ้ ง
นางแกว้ เป็ นลกู ของพระปิ่ นทองจริง

8

ขณะเดนิ ทางกลบั กรงุ มิถิลา ระหว่างอย่ใู นทะเลย เรือสาเภาของพระป่ิ นทองถูกมรสมุ พัดเขา้ ไปในถ่ินยักษ์
เมื่อนางแกว้ คลอดบตุ รชายชอ่ื ว่า “ปิ่ นแกว้ ” ก็คิดจะพาลกู กลับไปหาพระปิ่ นทอง โดยไดแ้ วะไปลาพระฤาษี พระฤาษี
บอกนางแกว้ ว่า พระป่ิ นทองอย่ใู นอันตราย นางแกว้ ฝากลกู ไวก้ บั พระฤาษีแลว้ แปลงร่างเป็ นผชู้ ายข้ึนเรือเหาะไป
รบกบั ทา้ วพาลราช เจา้ เมืองยักษ์ จนไดร้ บั ชยั ชนะ นางแกว้ ในรา่ งชายหนมุ่ จึงเชญิ พระปิ่ นทองใหค้ รองเมืองยักษ์
และตนขอเพยี งนางสรอ้ ยสวุ รรณ ธดิ ายกั ษท์ ีอ่ ายเุ พียง 15 พรรษา และนางจันทรส์ ดุ า ธิดายักษอ์ งคเ์ ล็กวัย 14
พรรษาไปเป็ นชายา นางแกว้ พาสองธิดายักษ์ไปหาพระฤาษีแลว้ เล่าเร่ืองราวใหฟ้ ังพรอ้ มถอดรปู ใหด้ ู สองธิดา
ยักษร์ ับปากวา่ จะเกบ็ เรื่องน้เี ป็ นความลบั นางแกว้ จึงพาสองธิดายักษ์มามอบใหพ้ ระปิ่ นทอง ต่อมาพระป่ิ นทอง
เดนิ ทางกลับเมอื งมิถิลาพรอ้ มกบั สองธดิ ายกั ษ์ นางแกว้ ไดพ้ าลกู กลับมาเฝ้ า พระป่ิ นทอง ทา้ วภวู ดล พระนาง
นันทา นางสรอ้ ยสวุ รรณ และนางจันทรส์ ดุ า พรอ้ มกบั กราบทลู ว่าพระปิ่ นแกว้ เป็ นพระโอรสของพระปิ่ นทองกบั
นางแกว้ พระปิ่ นอนงกบั ทา้ วภวู ดลไม่เชอื่ นางแกว้ เลยมอบแหวนท่ีพระปิ่ นทองเคยมอบใหใ้ นร่างนางมณีรัตนา
นางสรอ้ ยสวุ รรณและนางจันทรส์ ดุ า ชว่ ยกนั เลีย้ งดพู ระปิ่ นแกว้ แถมยกมือไหวน้ างแกว้ พระป่ิ นทองสงสัยว่าไปมี
ลกู กบั นางแกว้ ไดต้ ้งั แตเ่ ม่ือไร่ เจา้ หญิงทัศมาลีคดิ ถึงพระป่ิ นทองก็เดินทางมาหาพระปิ่ นทอง เมื่อเดินทางมาพบ
พระปิ่ นทองแลว้ เกดิ การหึงหวงกบั นางสรอ้ ยสวุ รรณและนางจันทรส์ ดุ าสองธดิ ายกั ษ์ จนมีเร่ืองทะเลาะวิวาท โด ย
นางแกว้ เขา้ ชว่ ยเหลอื นางทัศมาลเี ห็นว่าสไู้ ม่ได้ จงึ หนกี ลบั เมือง

ตอ่ มาเจา้ หญิงทัศมาลไี ดใ้ หก้ าเนดิ พระโอรส ต้ังช่ือว่า “เจา้ ชายปิ่ นศิลป์ ไชย” ทา้ วกายมาต ผคู้ รองนคร
ไกรจักร เป็ นญาติของทา้ วพาลราชซ่งึ ถกู แกว้ สังหาร และนางสรอ้ ยสวุ รรณ กับ นางจันทร์สดุ า กลายเป็ นชายา
ของพระป่ิ นทอง กเ็ กดิ แคน้ ใจ ยกทพั มาท่เี มืองมิถิลา พระปิ่ นทองไม่ชานาญการรบ นางสรอ้ ยสวุ รรณและนาง
จันทรส์ ดุ าแนะว่าใหไ้ ปขอความชว่ ยเหลอื จากนางแกว้ หนา้ มา้ พรอ้ มบอกใบใ้ หร้ คู้ วามจรงิ

พระป่ิ นทองรบี ไปงอ้ ขอคนื ดกี บั นางแกว้ นางแกว้ ยอมชว่ ยเพราะเห็นแกพ่ ระนางนนั ทา โดยแปลงร่างเป็ น
ชายหนมุ่ ถืออโี ตไ้ ปเฝ้ าพระปิ่ นทองโดยบอกว่าพ่ีแกว้ ใหม้ าชว่ ย นางแกว้ ไม่สามารถทาอะไรทา้ วประกายมาตได้
เพราะทา้ วประกายมาตมฤี ทธร์ิ ักษาแผลได้ นางแกว้ จึงขเ่ี รือเหาะขา้ มศีรษะทา้ วประกายมาต ทาใหม้ นต์เสื่อม จึง
สามารถจัดการได้ พอชนะศกึ แกว้ ในร่างของชายหน่มุ ขอลากลับทันที พระป่ิ นทองจึงมัน่ ใจว่าตอ้ งเป็ นนางแกว้
แน่นอน จึงตามไปหาที่หอ้ งกล่าวงอ้ งอน นางแกว้ หนา้ มา้ กท็ าเป็ นเล่นตัว พระปิ่ นทองแกลง้ ทาทีเชอื ดคอตาย นาง
แกว้ จึงยอมใจอ่อนถอดหนา้ มา้ ออก

เมื่อความทราบถึงทา้ วภวู ดลและนางนนั ทา กด็ พี ระทยั จึงจดั พิธีอภิเษกสมรสใหน้ างแกว้ เป็ นมเหสีของ
ป่ิ นทองอยา่ งเอกิ เกริก พรอ้ มท้งั กบั นางแกว้ ไดช้ อื่ ใหม่ว่า “นางมณรี ตั นา” นางแกว้ จงึ ใหค้ นไปรับพอ่ กบั แม่มาล้ียง
ดอู ยา่ งมีความสขุ ในวงั ตอ่ มาไมน่ านนางแกว้ กต็ ั้งครรภอ์ กี ครง้ั แลว้ ไดอ้ ยรู่ ่วมกนั อยา่ งมคี วามสขุ

9

เศรษฐสี องสามี ภรรยา อย่กู ินกันมาไม่มีลกู จึงไดข้ อลกู กบั เทวดา จากนั้นมาไม่นานภรรยาของเขาก็
ต้ังทอ้ ง แลว้ คลอดลกู ออกมาสบิ สองคน เมอ่ื ลกู ทั้งสิบสองคนโตขนึ้ ครอบครัวของพวกเขาก็เริ่มจนลงเรื่อยๆ
สามีจึงคิดที่จะเอาลกู ของตวั เองไปทง้ิ ไวใ้ นป่ า ต่อมาไม่มานพวกนางก็ไดเ้ จอกับนางยักษส์ ารตรา แลว้ นางยักษ์
สารตราจึงเอาไปเลี้ยงเป็ นลกู โดยท่ีไม่รวู้ ่านางนั้นเป็ นยักษ์ อย่มู าวันหน่ึงนางสิบสองรวู้ ่านางยักษ์สารตราเป็ น
ยักษ์ พวกนางจึงพากนั หนอี อกจากเมอื งของนางยักษส์ ารตรา เมื่อนางยักษส์ ารตรารนู้ างจึงยกพลออกไปตาม
หานางสบิ สอง แต่ก็ไม่พบเพราะเทวดาในตน้ ไทรทองไดช้ ่วยเหลือเอาไว้ เมื่อพวกนางไดอ้ อกเดินทางในป่ าไป
เรอื่ ยๆ

นางจึงไดเ้ จอกบั ทา้ วยาสทิ ธ์ิ เจา้ เมอื งขดี ขนิ พวกนางจึงไดเ้ ป็ นมเหสีของทา้ วยาสิทธิ์ เม่ือนางสารตรารู้
นางจงึ ตามมาแกแ้ คน้ โดยการแปลงกายมาเป็ นผหู้ ญงิ ท่ีมีรปู ร่างสวยงดงาม แลว้ ไดข้ ้ึนเป็ นมเหสีของทา้ วยาสิทธิ์
จากนน้ั นางก็หาวธิ ีแกแ้ คน้ นางสิบสอง นางไดน้ าตัวนางสิบสองไปไวใ้ นถ้าแลว้ ควักลกู ตาออก แต่นางเภานอ้ งคน
สดุ ทอ้ ง ถกู ควกั ออกแคด่ วงเดยี ว แตต่ อนนนั้ พวกนางไดต้ ัง้ ทอ้ งอยู่ เม่อื พวกนางคลอดลกู ออกมา ดว้ ยความหิว
โหย พวกนางจึงกนิ ลกู ของตวั เอง แตน่ างเถานอ้ งคนสดุ ทอ้ งคลอดลกู ชายออกมา จงึ ตัง้ ชอื่ วา่ ทา้ วรถเสน นางได้
ดแู ลลกู ชายจนโตเป็ นหนมุ่ ทา้ วรถเสนเป็ นผมู้ วี ชิ าและความสามารถ ความเกง่ กาจของทา้ วรถเสนดังไปทัว่ พระ
นคร เมอื่ นางยกั ษส์ ารตราไดท้ ราบขา่ วนางจึงหาอบุ ายที่จะฆ่าทา้ วรถเสน นางรอู้ ย่แู ลว้ ว่าทา้ วรถเสนจะไปเอา
ดวงตาของนางสบิ สอง นางจึงหาอบุ ายใหท้ า้ วรถเสนนาสารไปส่งใหน้ างเมรีในเมืองทานตะวัน โดยในเน้ือความ
ของสารน้ัน นางไดเ้ ขยี นว่า เมือ่ พระรถไปถึงใหน้ างเมรฆี ่าเสียทันที ระหว่างการเดินทาง ฤๅษีไดแ้ ปลงสารใหก้ ับ
ทา้ วรถเสนใหม่ วา่ เมือ่ ทา้ วรถเสนไปถึงใหจ้ ัดงานแตง่ ทนั ที ทันทที ีท่ า้ วรถเสนไปถึงเมืองทานตะวนั นางไดเ้ ปิ ดอ่าน
สารจากนางสารตรา แลว้ ไดเ้ ห็นทา้ วรถเสน นางจึงไดจ้ ดั งานแต่ง โดยไม่สนใจหมอโหรทาทายแต่อย่างใด อย่กู ิน
กนั มาไม่นาน มา้ ของทา้ วรถเสนเตอื นใหร้ ีบนาดวงตากลบั ไปใหน้ างสบิ สอง ทา้ วรถเสนจึงหนีออกจากเมืองไป เม่ือ
นางเมรตี น่ื มาไมเ่ จอทา้ วรถเสนนางจงึ ออกตามหา แลว้ ไดไ้ ปเจอกบั ทา้ วรถเสนทีร่ มิ สระนา้ นางร่าไหจ้ นเหนื่อยลา้
พรอ้ มกบั เหน่ือยจากการเดนิ ทาง นางจึงสิน้ ลมหายใจไปในทสี่ ดุ ทา้ วรถเสนไดแ้ ต่โศกเศรา้ เสียใจในส่ิงที่ตัวไดท้ า
จากนน้ั ทา้ วรถเสนกไ็ ดเ้ ดนิ ทางไปเอาตาไปใหน้ างสิบสองไดส้ าเร็จ พวกนางไดก้ ลับมามองเห็นอีกคร้ัง แลว้ รถเสน
ก็ไดฆ้ ่านางสารตราตายในทสี่ ดุ

10

พระเจา้ อาทิตยวงศ์ กษตั ริยแ์ ห่งเมืองปัญจาลนคร พระมเหสีชอื่ พระนางจันทราเทวี ต่อมาพระมเหสึ
ประสตู ิพระราชโอรส ก็บังเกิดขมุ ทองสี่ขมุ ขึ้นท่ีมมุ ปราสาทสี่มมุ พระเจา้ อาทิตยวงศ์จึงประทานนามว่า
" พระสธุ น " บา้ นเมอื งกเ็ จริญร่งุ เรอื งเป็ นอันมาก พระสธุ นราชกมุ ารกศ็ ึกษาวชิ าการ มฝี ี มือทางการยงิ ธนู

วนั หนงึ่ นายพรานบณุ ฑริกชาวเมืองปัญจาลนครเขา้ ไปล่าสัตวใ์ นป่ าลกึ พบกลมุ่ นางกนิ นรพี่นอ้ งเจ็ดตน
มาเล่นนา้ ทีส่ ระอโนดาต นายพรานแอบเกบ็ ปี กหางของนางกนิ นรไวช้ ดุ หน่ึง เมื่อนางกนิ นรทั้งเจ็ดเม่ือเล่นนา้ เสร็จ
ก็กลบั ขน้ึ มาใสป่ ี กใสห่ าง นางมโนหร์ านอ้ งสาวคนสดุ ทอ้ งหาปี กหาหางของตนไม่พบจึงไมส่ ามารถบินกลับได้ พ่ี ๆ
ทั้งหกก็จาตอ้ งทิง้ นางไป

พรานบณุ ฑรกิ จงึ นาบว่ งมาคลอ้ งนางไปและนาไปถวายพระสธุ น พระสธุ นยินดีมากจึงประทานทองคา
และแกว้ แหวนเงนิ ทองใหแ้ กน่ ายพราน พระเจา้ อาทิตยวงศ์ และนางจันทราเทวีกจ็ ัดงานอภิเษกสมรสพระสธุ นกับ
นางมโนหร์ า

ตอ่ มามขี า้ ศกึ ยกมาตเี มืองปลายเขตแดน พระสธุ นจงึ ตอ้ งยกทพั ไปปราบ พราหมณป์ ุโรหิตผหู้ น่ึงซึ่งเคย
ค่นุ เคอื งใจกบั พระสธุ นก็แกลง้ เพ็ดทลู พระเจา้ อาทิตยวงศว์ ่านางมโนห์ราเป็ นกาลกิณี ควรจะจัดบชู ายัญเพื่อให้
บา้ นเมืองเป็ นสขุ พระเจา้ อาทิตยวงศไ์ ม่เต็มพระทัย เพราะทรงทราบวา่ ดีนางมโนหร์ าเป็ นที่รักอย่างยิ่งของพระสุ
ธน แต่ขดั ขอ้ เสนอแนะของเสนาอามาตยไ์ ม่ได้ จึงจาพระทัยจัดพิธีบชู ายัญ นางมโนหร์ าเมื่อทราบก็ยินยอมใหฆ้ ่า
บชู ายัญ แต่ขอปี กขอหางมาประดับเพ่ือร่ายราบชู า พระนางจันทราเทวีก็รีบนาปี กและหา งของนางกนิ นรซ่ึง
พระสธุ นฝากไวม้ าให้ นางมโนหร์ ารา่ ยราแลว้ บนิ หนบี นิ กลบั ไปยงั เขาไกรลาสถิ่นท่อี ยู่

ระหวา่ งทางมโนราหไ์ ดแ้ วะมากราบพระฤๅษกี สั สปในป่ า และฝากผา้ กมั พลและพระธามรงค์ ผงวิเศษ และ
ใบไมว้ ิเศษไวใ้ หพ้ ระสธุ น และไดฝ้ ากความไปถึงพระสธุ นว่าไม่ควรตามนางไปเพราะหนทางยากลาบากมาก แลว้
นางมโนหร์ ากก็ ราบลาพระฤษีบนิ กลับไปยังเขาไกรลาส ทา้ วทมุ ราชบิดาของนางถึงแมจ้ ะยินดีท่ีนางกลับมาแต่
เนื่องจากนางไปอยโู่ ลกมนษุ ยเ์ ป็ นเวลานาน จงึ ใหน้ างอย่ใู นปราสาทแยกไปต่างหาก และเม่ือครบเจ็ดวันตามเวลา
ของเขาไกรลาสกจ็ ะทาพิธีมงคลชาระสระสรงเพือ่ ใหน้ างมดกล่ินสาบของมนษุ ย์

11

ฝ่ ายพระสธุ นเมื่อชนะศกึ กลับพระนคร และรวู้ ่านางมโนหร์ าบินหนไี ปแลว้ ก็เสียพระทัยมาก รีบทลู ลาพระ
ราชบดิ าและพระราชมารดาเพ่ือติดตามนางมโนหร์ า พระสธุ นเดินทางไปพบพระฤๅษีกัสสปและไดท้ ราบความที่
นางฝากไว้ พระสธุ นมไิ ดย้ อ่ ทอ้ ออกเดินทางและตอ้ งผ่านอปุ สรรคแสนสาหสั ไม่วา่ จะเป็ นฝูงนกนกหัสดีลิงค์ (นก
ยักษ)์ พญาคชสาร ภเู ขาพนิ าศ (ภเู ขาทีจ่ ะกระทบกนั ทกุ คร้ังท่ีมีการเคล่ือนไหว) พญายักษ์ พญางเู หลือม ผีเส้ือ
สมทุ ร และป่ าหวาย พระสธุ นตอ้ งใชเ้ วลาเดนิ ทางนานถึง 7 ปี 7 เดือน และ 7 วนั ก็มาถึงเขาไกรลาส พระสธุ นจึง
ซ่อนตวั อยทู่ ใี่ ตต้ น้ ไมร้ ิมสระนา้ ไม่ชา้ กม็ นี างกนิ รีบรวิ ารถือหมอ้ ทองคามาตกั นา้ ท่ีสระ พอถึงคนสดุ ทา้ ยพระสธุ นก็
บันดาลใหน้ างยกหมอ้ ทองคาไม่ขนึ้ แลว้ ออกมาชว่ ยยกใหแ้ ละไดแ้ อบใสพ่ ระธารงค์ ลงในหมอ้ นา้ นัน้

เม่อื นางกนิ รีบริวารสรงน้าใหน้ างมโนหร์ าถึงนางกนิ รีคนสดุ ทา้ ยรดนา้ เหนือศีรษะนางมโนหร์ า พระ
ธารงคก์ ห็ ลน่ ลงมากบั สายนา้ นางมโนหร์ ายกมอื ขน้ึ ลบู หนา้ แหวนธารงคก์ ส็ วมเขา้ ท่ีนิ้วกอ้ ยพอดี นางทราบทันที
ว่าพระสธุ นตามมาถึงแลว้ จงึ ใหน้ างกนิ รีดแู ลพระสธุ น และส่งเคร่ืองน่งุ ห่มและเครือ่ งประดับไปให้ แลว้ นางมโนห์
ราก็นาความทลู พระบิดาและพระมารดา ทา้ วทมุ ราชจงึ ใหพ้ ระสธุ นมาเขา้ เฝ้ าและใหแ้ สดงฝี มือยิงธนู ซ่ึงเป็ นที่ถูก
พระทัยทา้ วทมุ ราช แตก่ ย็ ังมีการทดสอบอกี ขน้ั หน่ึง โดยใหพ้ ระธิดาทงั้ เจ็ดพระองคแ์ ต่งกายงดงามเหมือนกนั และ
มานงั่ สลับกนั อยู่ ทา้ วทมุ ราชใหพ้ ระสธุ นชน้ี างมโนหร์ าใหถ้ กู ตอ้ ง ธิดาท้ังเจ็ดองค์เหมือนกนั มากจนยากที่จะช้ตี ัว
ได้ พระสธุ นจึงตั้งสจั จาธิษฐานว่า ถา้ ในชาติกอ่ นไม่เคยคบหากบั ภรรยาของผอู้ ่ืนมจี ิตใจมัน่ คงที่นางคนเดียวแลว้
ขอใหจ้ านางได้ พระอินทรจ์ งึ แปลงกายเป็ นแมลงวันทองบินรอบศรี ษะนางมโนหร์ า

พระสธุ นกช็ นี้ างมโนหร์ าไดถ้ กู ทา้ วทมุ ราชมีความยินดีจัดงานอภเิ ษกพระสธุ นกบั นางมโนหร์ า แลว้ พระสุ
ธนกข็ อลาทา้ วทมุ ราชพานางมโนห์รากลับไปเมืองปัญจาลนคร พระอาทิตยวงศ์ดีพระทัยเป็ นอย่างย่ิง จัดการ
ตกแต่งพระนคร และทาการอภเิ ษกพระสธุ นกบั นางมโนหร์ าใหค้ รองราชสมบัตเิ มืองปัญจาลนคร สบื ต่อไป.

12

นางพิกลุ ทองธดิ าของทา้ วสันนรุ าชกบั นางพิกลุ จันทราเป็ นหญิงรปู งามและมีผมหอม เม่ือนางพูดจะมี
ดอกพิกลุ ทองร่วงจากปากทกุ ครัง้ วันหน่งึ นางลงสรงในแม่นา้ เห็นพญาแรง้ จิกกนิ สนุ ัขเน่าลอยนา้ มา ก็ด่าว่า
พญาแรง้ ดว้ ยความรังเกยี จ พญาแรง้ อาฆาตแปลงเป็ นหน่มุ รปู งามไปอาศัยอยกู่ ับตายายที่ชายป่ า แลว้ ทาอบุ าย
เนรมิตเงนิ ทองใหต้ ายายรา่ รวยและใหไ้ ปส่ขู อนางพิกลุ ทองแก่ตน ทา้ วสันนุราชจะยกนางใหแ้ ต่ใหส้ รา้ งสะพาน
ทองจากบา้ นมาถึงวังภายใน 3 วัน พญาแรง้ ก็เรียกบริวารมาชว่ ยสรา้ งสะพานได้ นางพิกลุ ทองจึงตอ้ งอภิเษก
กบั พญาแรง้ แปลง แตพ่ ญาแรง้ ไม่ไดร้ ่วมอภิรมยก์ บั นาง

วนั หน่งึ พญาแรง้ ทาอบุ ายชวนนางเดินทางทางเรือไปบา้ นเมืองของตน ระหวา่ งจอดเรือหยดุ พัก พญา
แรง้ บินไปเรียกบริวารมากินคนบนเรือ ส่วนนางพิกลุ ทองนั้นพญาแรง้ ต้ังใจจะกินเอง แม่ย่านางประจาเรือ
สงสารจึงแยกเสากระโดงเรือใหน้ างพกิ ลุ ทองซ่อนตวั จนพน้ ภยั เมื่อนางพกิ ลุ ทองออกมาสรงน้าและสางผมอย่ทู ่ี
บันไดเรือ ผมเสน้ หนึ่งหลดุ ติดมอื มา นางจงึ ใส่ผอบและจารึกที่ฝาผอบเป็ นเร่ืองราวแต่หนหลัง อธิษฐานว่าถา้
ผใู้ ดเป็ นค่คู รองของนางขอใหพ้ บผอบนี้และใหต้ ามมาชว่ ยแลว้ ลอยผอบไป พระพิไชยมงกฎุ โอรสทา้ วสังขศ์ ิลป์
ไชยกบั นางสพุ รรณเก็บผอบได้ เม่อื เห็นผมหอมและขอ้ ความที่จารึกไวก้ ็ออกตามหาเจา้ ของ ระหว่างทางพบ
นางยกั ษก์ าขาวบริวารทา้ วเวสสวุ ัณแปลงกายเป็ นสาวงามมาลวงว่านางเป็ นเจา้ ของผมหอม พระพิไชยมงกฎุ
หลงเชอื่ จึงอย่กู บั นางในเมืองเนรมติ และไดน้ างเป็ นชายา ตอ่ มาพระพไิ ชยมงกฎุ สงสัยว่านางเป็ นยักษ์จึงใชม้ นตร์
สะกดไวแ้ ลว้ เดินทางต่อไปจนพบนางพิกลุ ทอง เม่ือพญาแรง้ บนิ มากนิ คนทหี่ าดทราย พระพิไชยมงกฎุ สังหารได้
แลว้ พานางพิกลุ ทองไปเป็ นชายาอยทู่ ่ีเมืองของตน

หลายปี ตอ่ มานางพิกลุ ทองมโี อรสกบั พระพิไชยมงกฎุ 2 องค์ ชื่อรักและยม วันหน่ึงนางพิกลุ ทองกบั
สวามีและโอรสไปประพาสทงุ่ นางยักษก์ าขาวซ่งึ ลอบมาซอ่ นตวั ในป่ าเนรมติ ดอกบัวดอกใหญ่ขน้ึ และแอบอย่ใู นนา้
ตามเรอื ไป เมอื่ นางพิกลุ ทองเอ้อื มเด็ดดอกบวั ก็ถกู นางยกั ษฉ์ ดุ ลงไปในนา้ แลว้ สาปใหเ้ ป็ นชะนี ฝ่ ายนางยักษ์
ก็แปลงเป็ นนางพกิ ลุ ทองแทน พระพิไชยมงกฎุ ฉดุ นางยักษแ์ ปลงขน้ึ เรอื รกั และยมบอกพระพิไชยมงกฎุ ว่านางผู้
นี้ไมใ่ ชม่ ารดา สว่ นมารดาทีแ่ ทจ้ ริงคอื ชะนที ่ีเดนิ รอ้ งไหต้ ามมารมิ นา้ พระพิไชยมงกฎุ กริ้วจึงไล่โอรสท้ังสองข้นึ
ฝัง่ แลว้ พานางยกั ษแ์ ปลงกลับวงั

13

รักและยมตามหาชะนพี ิกลุ ทองจนพบและอยดู่ ว้ ยกนั ในป่ า เก็บดอกพิกลุ ทองท่ีร่วงจากปากนางไปแลกอาหารท่ี
ตลาด พวกวเิ สทพบสองกมุ ารจงึ ไปทลู นางสพุ รรณ เม่ือรคู้ วามจริงแลว้ พระพไิ ชยมงกฎุ จึงพาโอรสท้งั สองไปหา
ชะนพี ิกลุ ทองและถามวิธีแกค้ าสาป ชะนีพิกลุ ทองบอกว่าตอ้ งใชเ้ ลอื ดนางยักษก์ าขาวมาอาบรา่ ง พระพิไชยมงกฎุ
จงึ ใหเ้ สนานานางยกั ษแ์ ปลงมาที่อทุ ยาน ออกอบุ ายใหน้ างนอนหลับ สัง่ ใหเ้ พชฌฆาตฟัน แลว้ นาเลือดไปรดร่าง
ชะนี นางพกิ ลุ ทองจึงกลับเป็ นมนษุ ยด์ ังเดมิ

ระหว่างที่นางพิกลุ ทองพรอ้ มพระพิไชยมงกฎุ และโอรสเดินทางไปเย่ียมท้าวสันนุราช นางยักษก์ า
สวุ รรณนอ้ งของนางยกั ษก์ าขาวคดิ จะแกแ้ คน้ จงึ ใชก้ ระบองฟาดเรือสาเภาแตก ทาใหน้ างพกิ ลุ ทองพลัดกบั พระพิ
ไชยมงกฎุ และโอรส แต่พระสมทุ รชว่ ยนางขนึ้ ฝัง่ ได้ เมอื่ เดินทางเมอื งยักษข์ องทา้ ววิรฬุ จักร ทา้ ววิรฬุ จักรคิดจะ
ไดน้ างเป็ นชายาแต่นางไม่ยนิ ยอม จงึ ส่งนางไปเป็ นทาสทางานในครัว ฝ่ ายพระพิไชยมงกฎุ กับโอรสออกตามหา
นางพกิ ลุ ทอง ไดแ้ หวนวิเศษจากพระวสษิ ฐฤ์ ๅษี จึงแปลงกายเป็ นนกสาลิกา 3 ตวั อย่ทู ่อี ทุ ยานของทา้ ววริ ฬุ จกั ร

นางอรณุ วดีธิดาทา้ ววิรฬุ จักรนานกท้งั สามไปเลย้ี งในวัง พระพไิ ชยมงกฎุ กลับรา่ งเป็ นมนุษย์และไดน้ าง
เป็ นชายา นางพิกลุ ทองสงสยั วา่ มนษุ ย์ 3 คนที่สังหารทา้ ววิรฬุ จักรจะเป็ นสวามีกับโอรส จึงทดสอบดว้ ยการ
ทาอาหารแลว้ ใส่ดอกพิกลุ ทองลงไป ทั้งหมดจงึ ไดพ้ บกนั นางอรณุ วดีใส่ความวา่ นางพิกลุ ทองประพฤติชวั่ นาง
พิกลุ ทองขอพิสจู นค์ วามสัตยด์ ว้ ยการลยุ ไฟ พระพไิ ชยมงกฎุ จึงรคู้ วามจรงิ

14

ณ เมืองบาดาล ธิดาพญานาคตนหนึง่ ตอ้ งการอยากจะออกมาพบเจอกลับโลกภายนอก จึงแอบหนีมา
เทีย่ วยังเมืองมนษุ ย์ และไดเ้ กดิ พบรักกับรกุ ขเทวดารปู งามท่ีสิงสถิตอยู่ ณ ตน้ ไมร้ ิมสระน้า ดว้ ยความรักท่ีมี
ใหแ้ ก่กัน ธิดาพญานาคจึงไดต้ ้ังครรภแ์ ละคลอดลกู ออกมาเป็ นไข่หนึ่งฟอง นางไดใ้ ชจ้ ึงสไบห่อไข่แ ละพ่นพิษ
คมุ้ ครองไขเ่ อาไวก้ อ่ นจะกลับลงส่เู มอื งบาดาลดงั เดมิ และหวังวา่ ลกู ของตนจะปลอดภัยจากอันตรายทกุ ประการ
แตก่ ็ไม่เป็ นเชน่ นัน้ เพราะเมือ่ เวลาผ่านไป ไข่ก็ฝักเป็ นเด็กนอ้ ยออกมา แต่ระหว่างที่เด็กนอ้ ยกาลังจะลืมตาดโู ลก
บงั เอิญมีนางคางคกผ่านมาเห็น และแอบกนิ ไขจ่ นตายดว้ ยพษิ ของนางพญานาค เด็กหญิงท่ีเพิ่งเกดิ ลืมตามาเห็น
นางคางคกกค็ ดิ เอาเองว่านางคางคกเป็ นแมข่ องตน จงึ ไดอ้ าศยั อย่ใู นซากคางคกเน่าๆน้ันต่อไป จนกระทัง่ มีตา
ยายคหู่ นงึ่ บังเอิญผ่านมาเห็นเด็กนอ้ ย ก็เขา้ ชว่ ยเหลอื เลย้ี งดดู ว้ ยความสงสาร และต้งั ชอ่ื ใหว้ ่า “อทุ ยั เทวี”

เวลาผา่ นไป นางอทุ ยั เทวีเตบิ โตขนึ้ เป็ นสาวสวยและไดแ้ ต่งงานกบั เจา้ ชายสทุ ธราช กอ่ นการแต่งงานตา
กบั ยายไดย้ ่นื ขอ้ เสนอใหเ้ จา้ ชายสรา้ งสะพานทองเชอื่ มระหว่างวงั และบา้ นเพ่ือจะไดไ้ ปมาหาส่กู นั ได้ เจา้ ชายตกลง
ตามขอ้ เสนอของตายาย นางอทุ ัยเทวีจึงไดเ้ ป็ นสะใภแ้ ห่งเมืองหลวงแมว้ ่านางอทุ ัยเทวีจะไดเ้ ขา้ ไปเป็ นสะใภแ้ ห่ง
เมืองหลวงแลว้ มารดาของเจา้ ชายกย็ งั ไมช่ อบใจนางเท่าไรนัก จึงพยายามหาทางใหล้ กู ของตนตกไปเป็ นของสาว
อื่น ความพยายามของมารดาเจา้ ชายสาเร็จเม่ือเจา้ ชายตอ้ งไปแตง่ งานใหมก่ บั เจา้ หญิงฉันทนา โดยมีนางอทุ ัยเทวี
ตามไปดว้ ยตามสญั ญา เจา้ หญงิ ฉันทนาไมช่ อบใจนางอทุ ัยเทวี และคิดจะกาจัดเสียใหพ้ น้ ทาง แต่เคราะห์ดีที่พ่อ
ของนางอทุ ัยเทวมี าชว่ ยไวท้ ัน นางอทุ ยั เทวจี ึงรอดชวี ิตและรอแกแ้ คน้ นางฉนั ทนาอย่นู อกวังดว้ ยความกลมุ้ ใจกลัว
วา่ นางอทุ ยั เทวจี ะเป็ นผมี าหลอก ผมของนางฉนั ทนาจงึ เรมิ่ หงอกทีละเสน้ ๆ จนทาให้ผมท่ีเคยดากลับขาวไปท้ังหัว
จนตอ้ งเอาผา้ พันศีรษะไวต้ ลอดเวลา ในขณะที่ นางอทุ ยั เทวกี แ็ ปลงกายเป็ นแม่คา้ ขายขนมท่ียังคงมีผมดกดาเพ่ือ
รอการแกแ้ คน้ ฝ่ ายนางฉนั ทนาเห็นวา่ ยายแกค่ นนน้ี ่าจะมีเคล็ดลับการบารงุ รักษาผม จึงไดเ้ รียกใหย้ ายแก่เขา้ ไป
ในวงั เพือ่ รกั ษาผมของตนเอง นางอทุ ยั เทวที ีป่ ลอมตวั เป็ นยายแกย่ นื่ ขอ้ เสนอวา่ จะรักษาใหก้ ็ต่อเม่ือนางฉันทนาย
อมทาทกุ อยา่ งตามทต่ี นตอ้ งการโดยหา้ มถามอะไรท้ังสิ้น ดว้ ยความที่อยากจะกลบั มาสวยอีกคร้ัง นางฉันทนาจึง
ตกลงรับคา

เมือ่ นางอทุ ยั เทวีเขา้ มาถึงตวั นางฉันทนา ก็จับนางโกนผมออกจนหมด กรีดศรี ษะ แลว้ เอาปลารา้ ใส่หมอ้
ครอบหัวนางฉันทนาไว้ โดยหา้ มเอาหมอ้ ออกก่อนวันที่ 7 แต่เพียงเวลาไม่ทันขา้ มคืน นางฉันทนาก็ทนพิษ
บาดแผลไม่ไหว และสิ้นใจตายในท่ีสดุ เจา้ ชายสทิ ธิราชรคู้ วาม จึงรีบเสด็จกลับไปเมืองของตน และพบว่านางอทุ ัย
เทวียงั มีชวี ติ อยู่ เจา้ ชายและนางอทุ ัยเทวจี งึ ไดค้ รองรักกนั อยา่ งมคี วามสขุ ตราบนานเทา่ นาน

15

วาทิน ศานต์ิ สนั ต.ิ 2563.นทิ านปรมั ปรา เทพนยิ าย ตานาน ต่างกนั อยา่ งไร. ออนไลน.์
สบื ค้นเมอ่ื 13 กุมภาพนั ธ์ 2465. จาก https://www.gotoknow.org/posts/677687.

นกิ ร เกษโกมล.2561. นทิ านพน้ื บา้ นไทย.ออนไลน.์ สบื ค้นเมอื่ 13 กุมภาพนั ธ์ 2465.
จาก http://amnat.nfe.go.th/libraryhua/index.

บ้านจอมยทุ ธ์.2543.พกิ ลุ ทอง.ออนไลน.์ สืบคน้ เม่ือ 13 กุมภาพนั ธ์ 2465.
จาก https://www.baanjomyut.com/library/nitan/014.html.